Uddhavagita - Tritiyo'dhyayah

ॐ

ಉದ್ಧವಗೀತಾ - ತೃತೀಯೋಽಧ್ಯಾಯಃ

Gita Kannada

ಅಥ ತೃತೀಯೋಽಧ್ಯಾಯಃ ।

ಪರಸ್ಯ ವಿಷ್ಣೋಃ ಈಶಸ್ಯ ಮಾಯಿನಾಮ ಅಪಿ ಮೋಹಿನೀಮ್ ।

ಮಾಯಾಂ ವೇದಿತುಂ ಇಚ್ಛಾಮಃ ಭಗವನ್ತಃ ಬ್ರುವನ್ತು ನಃ ॥ 1॥

ನ ಅನುತೃಪ್ಯೇ ಜುಷನ್ ಯುಷ್ಮತ್ ವಚಃ ಹರಿಕಥಾ ಅಮೃತಮ್ ।

ಸಂಸಾರತಾಪನಿಃತಪ್ತಃ ಮರ್ತ್ಯಃ ತತ್ ತಾಪ ಭೇಷಜಮ್ ॥ 2॥

ಅನ್ತರಿಕ್ಷಃ ಉವಾಚ ।

ಏಭಿಃ ಭೂತಾನಿ ಭೂತಾತ್ಮಾ ಮಹಾಭೂತೈಃ ಮಹಾಭುಜ ।

ಸಸರ್ಜೋತ್ ಚ ಅವಚಾನಿ ಆದ್ಯಃ ಸ್ವಮಾತ್ರಪ್ರಸಿದ್ಧಯೇ ॥ 3॥

ಏವಂ ಸೃಷ್ಟಾನಿ ಭೂತಾನಿ ಪ್ರವಿಷ್ಟಃ ಪಞ್ಚಧಾತುಭಿಃ ।

ಏಕಧಾ ದಶಧಾ ಆತ್ಮಾನಂ ವಿಭಜನ್ ಜುಷತೇ ಗುಣಾನ್ ॥ 4॥

ಗುಣೈಃ ಗುಣಾನ್ ಸಃ ಭುಞ್ಜಾನಃ ಆತ್ಮಪ್ರದ್ಯೋದಿತೈಃ ಪ್ರಭುಃ ।

ಮನ್ಯಮಾನಃ ಇದಂ ಸೃಷ್ಟಂ ಆತ್ಮಾನಂ ಇಹ ಸಜ್ಜತೇ ॥ 5॥

ಕರ್ಮಾಣಿ ಕರ್ಮಭಿಃ ಕುರ್ವನ್ ಸನಿಮಿತ್ತಾನಿ ದೇಹಭೃತ್ ।

ತತ್ ತತ್ ಕರ್ಮಫಲಂ ಗೃಹ್ಣನ್ ಭ್ರಮತಿ ಇಹ ಸುಖೈತರಮ್ ॥ 6॥

ಇತ್ಥಂ ಕರ್ಮಗತೀಃ ಗಚ್ಛನ್ ಬಹ್ವಭದ್ರವಹಾಃ ಪುಮಾನ್ ।

ಆಭೂತಸಮ್ಪ್ಲವಾತ್ ಸರ್ಗಪ್ರಲಯೌ ಅಶ್ನುತೇ ಅವಶಃ ॥ 7॥

ಧಾತು ಉಪಪ್ಲವಃ ಆಸನ್ನೇ ವ್ಯಕ್ತಂ ದ್ರವ್ಯಗುಣಾತ್ಮಕಮ್ ।

ಅನಾದಿನಿಧನಃ ಕಾಲಃ ಹಿ ಅವ್ಯಕ್ತಾಯ ಅಪಕರ್ಷತಿ ॥ 8॥

ಶತವರ್ಷಾಃ ಹಿ ಅನಾವೃಷ್ಟಿಃ ಭವಿಷ್ಯತಿ ಉಲ್ಬಣಾ ಭುವಿ ।

ತತ್ ಕಾಲ ಉಪಚಿತ ಉಷ್ಣ ಅರ್ಕಃ ಲೋಕಾನ್ ತ್ರೀನ್ ಪ್ರತಪಿಷ್ಯತಿ ॥9॥

ಪಾತಾಲತಲಂ ಆರಭ್ಯ ಸಙ್ಕರ್ಷಣಮುಖ ಅನಲಃ ।

ದಹನ್ ಊರ್ಧ್ವಶಿಖಃ ವಿಷ್ವಕ್ ವರ್ಧತೇ ವಾಯುನಾ ಈರಿತಃ ॥ 10॥

ಸಾಂವರ್ತಕಃ ಮೇಘಗಣಃ ವರ್ಷತಿ ಸ್ಮ ಶತಂ ಸಮಾಃ ।

ಧಾರಾಭಿಃ ಹಸ್ತಿಹಸ್ತಾಭಿಃ ಲೀಯತೇ ಸಲಿಲೇ ವಿರಾಟ್ ॥ 11॥

ತತಃ ವಿರಾಜಂ ಉತ್ಸೃಜ್ಯ ವೈರಾಜಃ ಪುರುಷಃ ನೃಪ ।

ಅವ್ಯಕ್ತಂ ವಿಶತೇ ಸೂಕ್ಷ್ಮಂ ನಿರಿನ್ಧನಃ ಇವ ಅನಲಃ ॥ 12॥

ವಾಯುನಾ ಹೃತಗನ್ಧಾ ಭೂಃ ಸಲಿಲತ್ವಾಯ ಕಲ್ಪತೇ ।

ಸಲಿಲಂ ತತ್ ಧೃತರಸಂ ಜ್ಯೋತಿಷ್ಟ್ವಾಯ ಉಪಕಲ್ಪತೇ ॥ 13॥

ಹೃತರೂಪಂ ತು ತಮಸಾ ವಾಯೌ ಜ್ಯೋತಿಃ ಪ್ರಲೀಯತೇ ।

ಹೃತಸ್ಪರ್ಶಃ ಅವಕಾಶೇನ ವಾಯುಃ ನಭಸಿ ಲೀಯತೇ ।

ಕಾಲಾತ್ಮನಾ ಹೃತಗುಣಂ ನವಃ ಆತ್ಮನಿ ಲೀಯತೇ ॥ 14॥

ಇನ್ದ್ರಿಯಾಣಿ ಮನಃ ಬುದ್ಧಿಃ ಸಹ ವೈಕಾರಿಕೈಃ ನೃಪ ।

ಪ್ರವಿಶನ್ತಿ ಹಿ ಅಹಙ್ಕಾರಂ ಸ್ವಗುಣೈಃ ಅಹಂ ಆತ್ಮನಿ ॥ 15॥

ಏಷಾ ಮಾಯಾ ಭಗವತಃ ಸರ್ಗಸ್ಥಿತಿ ಅನ್ತಕಾರಿಣೀ ।

ತ್ರಿವರ್ಣಾ ವರ್ಣಿತಾ ಅಸ್ಮಾಭಿಃ ಕಿಂ ಭೂಯಃ ಶ್ರೋತುಂ ಇಚ್ಛಸಿ ॥ 16॥

ರಾಜಾ ಉವಾಚ ।

ಯಥಾ ಏತಾಂ ಐಶ್ವರೀಂ ಮಾಯಾಂ ದುಸ್ತರಾಂ ಅಕೃತಾತ್ಮಭಿಃ ।

ತರನ್ತಿ ಅಞ್ಜಃ ಸ್ಥೂಲಧಿಯಃ ಮಹರ್ಷಃ ಇದಂ ಉಚ್ಯತಾಮ್ ॥ 17॥

ಪ್ರಬುದ್ಧಃ ಉವಾಚ ।

ಕರ್ಮಾಣಿ ಆರಭಮಾಣಾನಾಂ ದುಃಖಹತ್ಯೈ ಸುಖಾಯ ಚ ।

ಪಶ್ಯೇತ್ ಪಾಕವಿಪರ್ಯಾಸಂ ಮಿಥುನೀಚಾರಿಣಾಂ ನೃಣಾಮ್ ॥ 18॥

ನಿತ್ಯಾರ್ತಿದೇನ ವಿತ್ತೇನ ದುರ್ಲಭೇನ ಆತ್ಮಮೃತ್ಯುನಾ ।

ಗೃಹ ಅಪತ್ಯಾಪ್ತಪಶುಭಿಃ ಕಾ ಪ್ರೀತಿಃ ಸಾಧಿತೈಃ ಚಲೈಃ ॥

19॥

ಏವಂ ಲೋಕಂ ಪರಂ ವಿದ್ಯಾತ್ ನಶ್ವರಂ ಕರ್ಮನಿರ್ಮಿತಮ್ ।

ಸತುಲ್ಯ ಅತಿಶಯ ಧ್ವಂಸಂ ಯಥಾ ಮಣ್ಡಲವರ್ತಿನಾಮ್ ॥ 20॥

ತಸ್ಮಾತ್ ಗುರುಂ ಪ್ರಪದ್ಯೇತ ಜಿಜ್ಞಾಸುಃ ಶ್ರೇಯಃ ಉತ್ತಮಮ್ ।

ಶಾಬ್ದೇ ಪರೇ ಚ ನಿಷ್ಣಾತಂ ಬ್ರಹ್ಮಣಿ ಉಪಶಮಾಶ್ರಯಮ್ ॥ 21॥

ತತ್ರ ಭಾಗವತಾನ್ ಧರ್ಮಾನ್ ಶಿಕ್ಷೇತ್ ಗುರುಆತ್ಮದೈವತಃ ।

ಅಮಾಯಯಾ ಅನುವೃತ್ಯಾ ಯೈಃ ತುಷ್ಯೇತ್ ಆತ್ಮಾ ಆತ್ಮದಃ ಹರಿಃ ॥ 22॥

ಸರ್ವತಃ ಮನಸಃ ಅಸಙ್ಗಂ ಆದೌ ಸಙ್ಗಂ ಚ ಸಾಧುಷು ।

ದಯಾಂ ಮೈತ್ರೀಂ ಪ್ರಶ್ರಯಂ ಚ ಭೂತೇಷು ಅದ್ಧಾ ಯಥಾ ಉಚಿತಮ್ ॥ 23॥

ಶೌಚಂ ತಪಃ ತಿತಿಕ್ಷಾಂ ಚ ಮೌನಂ ಸ್ವಾಧ್ಯಾಯಂ ಆರ್ಜವಮ್ ।

ಬ್ರಹ್ಮಚರ್ಯಂ ಅಹಿಂಸಾಂ ಚ ಸಮತ್ವಂ ದ್ವನ್ದ್ವಸಞ್ಜ್ಞಯೋಃ ॥ 24॥

ಸರ್ವತ್ರ ಆತ್ಮೇಶ್ವರ ಅನ್ವೀಕ್ಷಾಂ ಕೈವಲ್ಯಂ ಅನಿಕೇತತಾಮ್ ।

ವಿವಿಕ್ತಚೀರವಸನಂ ಸನ್ತೋಷಂ ಯೇನ ಕೇನಚಿತ್ ॥ 25॥

ಶ್ರದ್ಧಾಂ ಭಾಗವತೇ ಶಾಸ್ತ್ರೇ ಅನಿನ್ದಾಂ ಅನ್ಯತ್ರ ಚ ಅಪಿ ಹಿ ।

ಮನೋವಾಕ್ ಕರ್ಮದಣ್ಡಂ ಚ ಸತ್ಯಂ ಶಮದಮೌ ಅಪಿ ॥ 26॥

ಶ್ರವಣಂ ಕೀರ್ತನಂ ಧ್ಯಾನಂ ಹರೇಃ ಅದ್ಭುತಕರ್ಮಣಃ ।

ಜನ್ಮಕರ್ಮಗುಣಾನಾಂ ಚ ತದರ್ಥೇ ಅಖಿಲಚೇಷ್ಟಿತಮ್ ॥ 27॥

ಇಷ್ಟಂ ದತ್ತಂ ತಪಃ ಜಪ್ತಂ ವೃತ್ತಂ ಯತ್ ಚ ಆತ್ಮನಃ ಪ್ರಿಯಮ್ ।

ದಾರಾನ್ ಸುತಾನ್ ಗೃಹಾನ್ ಪ್ರಾಣಾನ್ ಯತ್ ಪರಸ್ಮೈ ನಿವೇದನಮ್ ॥ 28॥

ಏವಂ ಕೃಷ್ಣಾತ್ಮನಾಥೇಷು ಮನುಷ್ಯೇಷು ಚ ಸೌಹೃದಮ್ ।

ಪರಿಚರ್ಯಾಂ ಚ ಉಭಯತ್ರ ಮಹತ್ಸು ನೃಷು ಸಾಧುಷು ॥ 29॥

ಪರಸ್ಪರ ಅನುಕಥನಂ ಪಾವನಂ ಭಗವತ್ ಯಶಃ ।

ಮಿಥಃ ರತಿಃ ಮಿಥಃ ತುಷ್ಟಿಃ ನಿವೃತ್ತಿಃ ಮಿಥಃ ಆತ್ಮನಃ ॥ 30॥

ಸ್ಮರನ್ತಃ ಸ್ಮಾರಯನ್ತಃ ಚ ಮಿಥಃ ಅಘೌಘಹರಂ ಹರಿಮ್ ।

ಭಕ್ತ್ಯಾ ಸಞ್ಜಾತಯಾ ಭಕ್ತ್ಯಾ ಬಿಭ್ರತಿ ಉತ್ಪುಲಕಾಂ ತನುಮ್ ॥ 31॥

ಕ್ವಚಿತ್ ರುದನ್ತಿ ಅಚ್ಯುತಚಿನ್ತಯಾ ಕ್ವಚಿತ್

ಹಸನ್ತಿ ನನ್ದನ್ತಿ ವದನ್ತಿ ಅಲೌಕಿಕಾಃ ।

ನೃತ್ಯನ್ತಿ ಗಾಯನ್ತಿ ಅನುಶೀಲಯನ್ತಿ

ಅಜಂ ಭವನ್ತಿ ತೂಷ್ಣೀಂ ಪರಂ ಏತ್ಯ ನಿರ್ವೃತಾಃ ॥ 32॥

ಇತಿ ಭಾಗವತಾನ್ ಧರ್ಮಾನ್ ಶಿಕ್ಷನ್ ಭಕ್ತ್ಯಾ ತದುತ್ಥಯಾ ।

ನಾರಾಯಣಪರಃ ಮಾಯಂ ಅಞ್ಜಃ ತರತಿ ದುಸ್ತರಾಮ್ ॥ 33॥

ರಾಜಾ ಉವಾಚ ।

ನಾರಾಯಣ ಅಭಿಧಾನಸ್ಯ ಬ್ರಹ್ಮಣಃ ಪರಮಾತ್ಮನಃ ।

ನಿಷ್ಠಾಂ ಅರ್ಹಥ ನಃ ವಕ್ತುಂ ಯೂಯಂ ಹಿ ಬ್ರಹ್ಮವಿತ್ತಮಾಃ ॥ 34॥

ಪಿಪ್ಪಲಾಯನಃ ಉವಾಚ ।

ಸ್ಥಿತಿ ಉದ್ಭವಪ್ರಲಯಹೇತುಃ ಅಹೇತುಃ ಅಸ್ಯ

ಯತ್ ಸ್ವಪ್ನಜಾಗರಸುಷುಪ್ತಿಷು ಸತ್ ಬಹಿಃ ಚ ।

ದೇಹ ಇನ್ದ್ರಿಯಾಸುಹೃದಯಾನಿ ಚರನ್ತಿ ಯೇನ

ಸಞ್ಜೀವಿತಾನಿ ತತ್ ಅವೇಹಿ ಪರಂ ನರೇನ್ದ್ರ ॥ 35॥

ನ ಏತತ್ ಮನಃ ವಿಶತಿ ವಾಗುತ ಚಕ್ಷುಃ ಆತ್ಮಾ

ಪ್ರಾಣೇನ್ದ್ರಿಯಾಣಿ ಚ ಯಥಾ ಅನಲಂ ಅರ್ಚಿಷಃ ಸ್ವಾಃ ।

ಶಬ್ದಃ ಅಪಿ ಬೋಧಕನಿಷೇಧತಯಾ ಆತ್ಮಮೂಲಮ್

ಅರ್ಥ ಉಕ್ತಂ ಆಹ ಯದೃತೇ ನ ನಿಷೇಧಸಿದ್ಧಿಃ ॥ 36॥

ಸತ್ವಂ ರಜಃ ತಮಃ ಇತಿ ತ್ರಿವೃದೇಕಂ ಆದೌ

ಸೂತ್ರಂ ಮಹಾನ್ ಅಹಂ ಇತಿ ಪ್ರವದನ್ತಿ ಜೀವಮ್ ।

ಜ್ಞಾನಕ್ರಿಯಾ ಅರ್ಥಫಲರೂಪತಯೋಃ ಉಶಕ್ತಿ

ಬ್ರಹ್ಮ ಏವ ಭಾತಿ ಸತ್ ಅಸತ್ ಚ ತಯೋಃ ಪರಂ ಯತ್ ॥ 37॥

ನ ಆತ್ಮಾ ಜಜಾನ ನ ಮರಿಷ್ಯತಿ ನ ಏಧತೇ ಅಸೌ

ನ ಕ್ಷೀಯತೇ ಸವನವಿತ್ ವ್ಯಭಿಚಾರಿಣಾಂ ಹಿ ।

ಸರ್ವತ್ರ ಶಸ್ವದನಪಾಯಿ ಉಪಲಬ್ಧಿಮಾತ್ರಂ

ಪ್ರಾಣಃ ಯಥಾ ಇನ್ದ್ರಿಯವಲೇನ ವಿಕಲ್ಪಿತಂ ಸತ್ ॥ 38॥

ಅಣ್ಡೇಷು ಪೇಶಿಷು ತರುಷು ಅವಿನಿಶ್ಚಿತೇಷು

ಪ್ರಾಣಃ ಹಿ ಜೀವಂ ಉಪಧಾವತಿ ತತ್ರ ತತ್ರ ।

ಸನ್ನೇ ಯತ್ ಇನ್ದ್ರಿಯಗಣೇ ಅಹಮಿ ಚ ಪ್ರಸುಪ್ತೇ

ಕೂಟಸ್ಥಃ ಆಶಯಮೃತೇ ತತ್ ಅನುಸ್ಮೃತಿಃ ನಃ ॥ 39॥

ಯಃ ಹಿ ಅಬ್ಜ ನಾಭ ಚರಣ ಏಷಣಯೋಃ ಉಭಕ್ತ್ಯಾ

ಚೇತೋಮಲಾನಿ ವಿಧಮೇತ್ ಗುಣಕರ್ಮಜಾನಿ ।

ತಸ್ಮಿನ್ ವಿಶುದ್ಧಃ ಉಪಲಭ್ಯತಃ ಆತ್ಮತತ್ತ್ವಮ್

ಸಾಕ್ಷಾತ್ ಯಥಾ ಅಮಲದೃಶಃ ಸವಿತೃಪ್ರಕಾಶಃ ॥ 40॥

ಕರ್ಮಯೋಗಂ ವದತ ನಃ ಪುರುಷಃ ಯೇನ ಸಂಸ್ಕೃತಃ ।

ವಿಧೂಯ ಇಹ ಆಶು ಕರ್ಮಾಣಿ ನೈಷ್ಕರ್ಮ್ಯಂ ವಿನ್ದತೇ ಪರಮ್ ॥ 41॥

ಏವಂ ಪ್ರಶ್ನಂ ಋಷಿನ್ ಪೂರ್ವಂ ಅಪೃಚ್ಛಂ ಪಿತುಃ ಅನ್ತಿಕೇ ।

ನ ಅಬ್ರುವನ್ ಬ್ರಹ್ಮಣಃ ಪುತ್ರಾಃ ತತ್ರ ಕಾರಣಂ ಉಚ್ಯತಾಮ್ ॥ 42॥

ಆವಿರ್ಹೋತ್ರಃ ಉವಾಚ ।

ಕರ್ಮ ಅಕರ್ಮವಿಕರ್ಮ ಇತಿ ವೇದವಾದಃ ನ ಲೌಕಿಕಃ ।

ವೇದಸ್ಯ ಚ ಈಶ್ವರಾತ್ಮತ್ವಾತ್ ತತ್ರ ಮುಹ್ಯನ್ತಿ ಸೂರಯಃ ॥ 43॥

ಪರೋಕ್ಷವಾದಃ ವೇದಃ ಅಯಂ ಬಾಲಾನಾಂ ಅನುಶಾಸನಮ್ ।

ಕರ್ಮಮೋಕ್ಷಾಯ ಕರ್ಮಾಣಿ ವಿಧತ್ತೇ ಹಿ ಅಗದಂ ಯಥಾ ॥ 44॥

ನ ಆಚರೇತ್ ಯಃ ತು ವೇದ ಉಕ್ತಂ ಸ್ವಯಂ ಅಜ್ಞಃ ಅಜಿತೇನ್ದ್ರಿಯಃ ।

ವಿಕರ್ಮಣಾ ಹಿ ಅಧರ್ಮೇಣ ಮೃತ್ಯೋಃ ಮೃತ್ಯುಂ ಉಪೈತಿ ಸಃ ॥ 45॥

ವೇದ ಉಕ್ತಂ ಏವ ಕುರ್ವಾಣಃ ನಿಃಸಙ್ಗಃ ಅರ್ಪಿತಂ ಈಶ್ವರೇ ।

ನೈಷ್ಕರ್ಮ್ಯಾಂ ಲಭತೇ ಸಿದ್ಧಿಂ ರೋಚನಾರ್ಥಾ ಫಲಶ್ರುತಿಃ ॥ 46॥

ಯಃ ಆಶು ಹೃದಯಗ್ರನ್ಥಿಂ ನಿರ್ಜಿಹೀಷುಃ ಪರಾತ್ಮನಃ ।

ವಿಧಿನಾ ಉಪಚರೇತ್ ದೇವಂ ತನ್ತ್ರ ಉಕ್ತೇನ ಚ ಕೇಶವಮ್ ॥ 47॥

ಲಬ್ಧ ಅನುಗ್ರಹಃ ಆಚಾರ್ಯಾತ್ ತೇನ ಸನ್ದರ್ಶಿತಾಗಮಃ ।

ಮಹಾಪುರುಷಂ ಅಭ್ಯರ್ಚೇತ್ ಮೂರ್ತ್ಯಾ ಅಭಿಮತಯಾ ಆತ್ಮನಃ ॥ 48॥

ಶುಚಿಃ ಸಮ್ಮುಖಂ ಆಸೀನಃ ಪ್ರಾಣಸಂಯಮನಾದಿಭಿಃ ।

ಪಿಣ್ಡಂ ವಿಶೋಧ್ಯ ಸನ್ನ್ಯಾಸಕೃತರಕ್ಷಃ ಅರ್ಚಯೇತ್ ಹರಿಮ್ ॥ 49॥

ಅರ್ಚಾದೌ ಹೃದಯೇ ಚ ಅಪಿ ಯಥಾಲಬ್ಧ ಉಪಚಾರಕೈಃ ।

ದ್ರವ್ಯಕ್ಷಿತಿಆತ್ಮಲಿಙ್ಗಾನಿ ನಿಷ್ಪಾದ್ಯ ಪ್ರೋಕ್ಷ್ಯ ಚ ಆಸನಮ್ ॥ 50॥

ಪಾದ್ಯಾದೀನ್ ಉಪಕಲ್ಪ್ಯಾ ಅಥ ಸನ್ನಿಧಾಪ್ಯ ಸಮಾಹಿತಃ ।

ಹೃತ್ ಆದಿಭಿಃ ಕೃತನ್ಯಾಸಃ ಮೂಲಮನ್ತ್ರೇಣ ಚ ಅರ್ಚಯೇತ್ ॥ 51॥

ಸಾಙ್ಗೋಪಾಙ್ಗಾಂ ಸಪಾರ್ಷದಾಂ ತಾಂ ತಾಂ ಮೂರ್ತಿಂ ಸ್ವಮನ್ತ್ರತಃ ।

ಪಾದ್ಯ ಅರ್ಘ್ಯಾಚಮನೀಯಾದ್ಯೈಃ ಸ್ನಾನವಾಸಃವಿಭೂಷಣೈಃ ॥ 52॥

ಗನ್ಧಮಾಲ್ಯಾಕ್ಷತಸ್ರಗ್ಭಿಃ ಧೂಪದೀಪಹಾರಕೈಃ ।

ಸಾಙ್ಗಂ ಸಮ್ಪೂಜ್ಯ ವಿಧಿವತ್ ಸ್ತವೈಃ ಸ್ತುತ್ವಾ ನಮೇತ್ ಹರಿಮ್ ॥ 53॥

ಆತ್ಮಾಂ ತನ್ಮಯಂ ಧ್ಯಾಯನ್ ಮೂರ್ತಿಂ ಸಮ್ಪೂಜಯೇತ್ ಹರೇಃ ।

ಶೇಷಾಂ ಆಧಾಯ ಶಿರಸಿ ಸ್ವಧಾಮ್ನಿ ಉದ್ವಾಸ್ಯ ಸತ್ಕೃತಮ್ ॥ 54॥

ಏವಂ ಅಗ್ನಿ ಅರ್ಕತೋಯಾದೌ ಅತಿಥೌ ಹೃದಯೇ ಚ ಯಃ ।

ಯಜತಿ ಈಶ್ವರಂ ಆತ್ಮಾನಂ ಅಚಿರಾತ್ ಮುಚ್ಯತೇ ಹಿ ಸಃ ॥ 55॥

ಇತಿ ಶ್ರೀಮದ್ಭಾಗವತೇ ಮಹಾಪುರಾಣೇ ಪಾರಮಹಂಸ್ಯಾಂ

ಸಂಹಿತಾಯಾಮೇಕಾದಶಸ್ಕನ್ಧೇ ನಿಮಿಜಾಯನ್ತಸಂವಾದೇ

ಮಾಯಾಕರ್ಮಬ್ರಹ್ಮನಿರೂಪಣಂ ತೃತೀಯೋಽಧ್ಯಾಯಃ ॥

Roman (IAST) Transliteration

atha tṛtīyo'dhyāyaḥ |

parasya viṣṇoḥ īśasya māyināma api mohinīm |

māyāṃ vedituṃ icchāmaḥ bhagavantaḥ bruvantu naḥ || 1||

na anutṛpye juṣan yuṣmat vacaḥ harikathā amṛtam |

saṃsāratāpaniḥtaptaḥ martyaḥ tat tāpa bheṣajam || 2||

antarikṣaḥ uvāca |

ebhiḥ bhūtāni bhūtātmā mahābhūtaiḥ mahābhuja |

sasarjot ca avacāni ādyaḥ svamātraprasiddhaye || 3||

evaṃ sṛṣṭāni bhūtāni praviṣṭaḥ pañcadhātubhiḥ |

ekadhā daśadhā ātmānaṃ vibhajan juṣate guṇān || 4||

guṇaiḥ guṇān saḥ bhuñjānaḥ ātmapradyoditaiḥ prabhuḥ |

manyamānaḥ idaṃ sṛṣṭaṃ ātmānaṃ iha sajjate || 5||

karmāṇi karmabhiḥ kurvan sanimittāni dehabhṛt |

tat tat karmaphalaṃ gṛhṇan bhramati iha sukhaitaram || 6||

itthaṃ karmagatīḥ gacchan bahvabhadravahāḥ pumān |

ābhūtasamplavāt sargapralayau aśnute avaśaḥ || 7||

dhātu upaplavaḥ āsanne vyaktaṃ dravyaguṇātmakam |

anādinidhanaḥ kālaḥ hi avyaktāya apakarṣati || 8||

śatavarṣāḥ hi anāvṛṣṭiḥ bhaviṣyati ulbaṇā bhuvi |

tat kāla upacita uṣṇa arkaḥ lokān trīn pratapiṣyati ||9||

pātālatalaṃ ārabhya saṅkarṣaṇamukha analaḥ |

dahan ūrdhvaśikhaḥ viṣvak vardhate vāyunā īritaḥ || 10||

sāṃvartakaḥ meghagaṇaḥ varṣati sma śataṃ samāḥ |

dhārābhiḥ hastihastābhiḥ līyate salile virāṭ || 11||

tataḥ virājaṃ utsṛjya vairājaḥ puruṣaḥ nṛpa |

avyaktaṃ viśate sūkṣmaṃ nirindhanaḥ iva analaḥ || 12||

vāyunā hṛtagandhā bhūḥ salilatvāya kalpate |

salilaṃ tat dhṛtarasaṃ jyotiṣṭvāya upakalpate || 13||

hṛtarūpaṃ tu tamasā vāyau jyotiḥ pralīyate |

hṛtasparśaḥ avakāśena vāyuḥ nabhasi līyate |

kālātmanā hṛtaguṇaṃ navaḥ ātmani līyate || 14||

indriyāṇi manaḥ buddhiḥ saha vaikārikaiḥ nṛpa |

praviśanti hi ahaṅkāraṃ svaguṇaiḥ ahaṃ ātmani || 15||

eṣā māyā bhagavataḥ sargasthiti antakāriṇī |

trivarṇā varṇitā asmābhiḥ kiṃ bhūyaḥ śrotuṃ icchasi || 16||

rājā uvāca |

yathā etāṃ aiśvarīṃ māyāṃ dustarāṃ akṛtātmabhiḥ |

taranti añjaḥ sthūladhiyaḥ maharṣaḥ idaṃ ucyatām || 17||

prabuddhaḥ uvāca |

karmāṇi ārabhamāṇānāṃ duḥkhahatyai sukhāya ca |

paśyet pākaviparyāsaṃ mithunīcāriṇāṃ nṛṇām || 18||

nityārtidena vittena durlabhena ātmamṛtyunā |

gṛha apatyāptapaśubhiḥ kā prītiḥ sādhitaiḥ calaiḥ ||

19||

evaṃ lokaṃ paraṃ vidyāt naśvaraṃ karmanirmitam |

satulya atiśaya dhvaṃsaṃ yathā maṇḍalavartinām || 20||

tasmāt guruṃ prapadyeta jijñāsuḥ śreyaḥ uttamam |

śābde pare ca niṣṇātaṃ brahmaṇi upaśamāśrayam || 21||

tatra bhāgavatān dharmān śikṣet guruātmadaivataḥ |

amāyayā anuvṛtyā yaiḥ tuṣyet ātmā ātmadaḥ hariḥ || 22||

sarvataḥ manasaḥ asaṅgaṃ ādau saṅgaṃ ca sādhuṣu |

dayāṃ maitrīṃ praśrayaṃ ca bhūteṣu addhā yathā ucitam || 23||

śaucaṃ tapaḥ titikṣāṃ ca maunaṃ svādhyāyaṃ ārjavam |

brahmacaryaṃ ahiṃsāṃ ca samatvaṃ dvandvasañjñayoḥ || 24||

sarvatra ātmeśvara anvīkṣāṃ kaivalyaṃ aniketatām |

viviktacīravasanaṃ santoṣaṃ yena kenacit || 25||

śraddhāṃ bhāgavate śāstre anindāṃ anyatra ca api hi |

manovāk karmadaṇḍaṃ ca satyaṃ śamadamau api || 26||

śravaṇaṃ kīrtanaṃ dhyānaṃ hareḥ adbhutakarmaṇaḥ |

janmakarmaguṇānāṃ ca tadarthe akhilaceṣṭitam || 27||

iṣṭaṃ dattaṃ tapaḥ japtaṃ vṛttaṃ yat ca ātmanaḥ priyam |

dārān sutān gṛhān prāṇān yat parasmai nivedanam || 28||

evaṃ kṛṣṇātmanātheṣu manuṣyeṣu ca sauhṛdam |

paricaryāṃ ca ubhayatra mahatsu nṛṣu sādhuṣu || 29||

paraspara anukathanaṃ pāvanaṃ bhagavat yaśaḥ |

mithaḥ ratiḥ mithaḥ tuṣṭiḥ nivṛttiḥ mithaḥ ātmanaḥ || 30||

smarantaḥ smārayantaḥ ca mithaḥ aghaughaharaṃ harim |

bhaktyā sañjātayā bhaktyā bibhrati utpulakāṃ tanum || 31||

kvacit rudanti acyutacintayā kvacit

hasanti nandanti vadanti alaukikāḥ |

nṛtyanti gāyanti anuśīlayanti

ajaṃ bhavanti tūṣṇīṃ paraṃ etya nirvṛtāḥ || 32||

iti bhāgavatān dharmān śikṣan bhaktyā tadutthayā |

nārāyaṇaparaḥ māyaṃ añjaḥ tarati dustarām || 33||

rājā uvāca |

nārāyaṇa abhidhānasya brahmaṇaḥ paramātmanaḥ |

niṣṭhāṃ arhatha naḥ vaktuṃ yūyaṃ hi brahmavittamāḥ || 34||

pippalāyanaḥ uvāca |

sthiti udbhavapralayahetuḥ ahetuḥ asya

yat svapnajāgarasuṣuptiṣu sat bahiḥ ca |

deha indriyāsuhṛdayāni caranti yena

sañjīvitāni tat avehi paraṃ narendra || 35||

na etat manaḥ viśati vāguta cakṣuḥ ātmā

prāṇendriyāṇi ca yathā analaṃ arciṣaḥ svāḥ |

śabdaḥ api bodhakaniṣedhatayā ātmamūlam

artha uktaṃ āha yadṛte na niṣedhasiddhiḥ || 36||

satvaṃ rajaḥ tamaḥ iti trivṛdekaṃ ādau

sūtraṃ mahān ahaṃ iti pravadanti jīvam |

jñānakriyā arthaphalarūpatayoḥ uśakti

brahma eva bhāti sat asat ca tayoḥ paraṃ yat || 37||

na ātmā jajāna na mariṣyati na edhate asau

na kṣīyate savanavit vyabhicāriṇāṃ hi |

sarvatra śasvadanapāyi upalabdhimātraṃ

prāṇaḥ yathā indriyavalena vikalpitaṃ sat || 38||

aṇḍeṣu peśiṣu taruṣu aviniściteṣu

prāṇaḥ hi jīvaṃ upadhāvati tatra tatra |

sanne yat indriyagaṇe ahami ca prasupte

kūṭasthaḥ āśayamṛte tat anusmṛtiḥ naḥ || 39||

yaḥ hi abja nābha caraṇa eṣaṇayoḥ ubhaktyā

cetomalāni vidhamet guṇakarmajāni |

tasmin viśuddhaḥ upalabhyataḥ ātmatattvam

sākṣāt yathā amaladṛśaḥ savitṛprakāśaḥ || 40||

karmayogaṃ vadata naḥ puruṣaḥ yena saṃskṛtaḥ |

vidhūya iha āśu karmāṇi naiṣkarmyaṃ vindate param || 41||

evaṃ praśnaṃ ṛṣin pūrvaṃ apṛcchaṃ pituḥ antike |

na abruvan brahmaṇaḥ putrāḥ tatra kāraṇaṃ ucyatām || 42||

āvirhotraḥ uvāca |

karma akarmavikarma iti vedavādaḥ na laukikaḥ |

vedasya ca īśvarātmatvāt tatra muhyanti sūrayaḥ || 43||

parokṣavādaḥ vedaḥ ayaṃ bālānāṃ anuśāsanam |

karmamokṣāya karmāṇi vidhatte hi agadaṃ yathā || 44||

na ācaret yaḥ tu veda uktaṃ svayaṃ ajñaḥ ajitendriyaḥ |

vikarmaṇā hi adharmeṇa mṛtyoḥ mṛtyuṃ upaiti saḥ || 45||

veda uktaṃ eva kurvāṇaḥ niḥsaṅgaḥ arpitaṃ īśvare |

naiṣkarmyāṃ labhate siddhiṃ rocanārthā phalaśrutiḥ || 46||

yaḥ āśu hṛdayagranthiṃ nirjihīṣuḥ parātmanaḥ |

vidhinā upacaret devaṃ tantra uktena ca keśavam || 47||

labdha anugrahaḥ ācāryāt tena sandarśitāgamaḥ |

mahāpuruṣaṃ abhyarcet mūrtyā abhimatayā ātmanaḥ || 48||

śuciḥ sammukhaṃ āsīnaḥ prāṇasaṃyamanādibhiḥ |

piṇḍaṃ viśodhya sannyāsakṛtarakṣaḥ arcayet harim || 49||

arcādau hṛdaye ca api yathālabdha upacārakaiḥ |

dravyakṣitiātmaliṅgāni niṣpādya prokṣya ca āsanam || 50||

pādyādīn upakalpyā atha sannidhāpya samāhitaḥ |

hṛt ādibhiḥ kṛtanyāsaḥ mūlamantreṇa ca arcayet || 51||

sāṅgopāṅgāṃ sapārṣadāṃ tāṃ tāṃ mūrtiṃ svamantrataḥ |

pādya arghyācamanīyādyaiḥ snānavāsaḥvibhūṣaṇaiḥ || 52||

gandhamālyākṣatasragbhiḥ dhūpadīpahārakaiḥ |

sāṅgaṃ sampūjya vidhivat stavaiḥ stutvā namet harim || 53||

ātmāṃ tanmayaṃ dhyāyan mūrtiṃ sampūjayet hareḥ |

śeṣāṃ ādhāya śirasi svadhāmni udvāsya satkṛtam || 54||

evaṃ agni arkatoyādau atithau hṛdaye ca yaḥ |

yajati īśvaraṃ ātmānaṃ acirāt mucyate hi saḥ || 55||

iti śrīmadbhāgavate mahāpurāṇe pāramahaṃsyāṃ

saṃhitāyāmekādaśaskandhe nimijāyantasaṃvāde

māyākarmabrahmanirūpaṇaṃ tṛtīyo'dhyāyaḥ ||