Uddhavagita - Dashamo'dhyayah

ॐ

ಉದ್ಧವಗೀತಾ - ದಶಮೋಽಧ್ಯಾಯಃ

Gita Kannada

ಅಥ ದಶಮೋಽಧ್ಯಾಯಃ ।

ಶ್ರೀಭಗವಾನ್ ಉವಾಚ ।

ಮಯಾ ಉದಿತೇಷು ಅವಹಿತಃ ಸ್ವಧರ್ಮೇಷು ಮದಾಶ್ರಯಃ ।

ವರ್ಣಾಶ್ರಮಕುಲ ಆಚಾರಂ ಅಕಾಮಾತ್ಮಾ ಸಮಾಚರೇತ್ ॥ 1॥

ಅನ್ವೀಕ್ಷೇತ ವಿಶುದ್ಧಾತ್ಮಾ ದೇಹಿನಾಂ ವಿಷಯಾತ್ಮನಾಮ್ ।

ಗುಣೇಷು ತತ್ತ್ವಧ್ಯಾನೇನ ಸರ್ವಾರಮ್ಭವಿಪರ್ಯಯಮ್ ॥ 2॥

ಸುಪ್ತಸ್ಯ ವಿಷಯಾಲೋಕಃ ಧ್ಯಾಯತಃ ವಾ ಮನೋರಥಃ ।

ನಾನಾಮಕತ್ವಾತ್ ವಿಫಲಃ ತಥಾ ಭೇದಾತ್ಮದೀಃ ಗುಣೈಃ ॥ 3॥

ನಿವೃತ್ತಂ ಕರ್ಮ ಸೇವೇತ ಪ್ರವೃತ್ತಂ ಮತ್ಪರಃ ತ್ಯಜೇತ್ ।

ಜಿಜ್ಞಾಸಾಯಾಂ ಸಮ್ಪ್ರವೃತ್ತಃ ನ ಅದ್ರಿಯೇತ್ ಕರ್ಮ ಚೋದನಾಮ್ ॥ 4॥

ಯಮಾನಭೀಕ್ಷ್ಣಂ ಸೇವೇತ ನಿಯಮಾನ್ ಮತ್ಪರಃ ಕ್ವಚಿತ್ ।

ಮದಭಿಜ್ಞಂ ಗುರಂ ಶಾನ್ತಂ ಉಪಾಸೀತ ಮದಾತ್ಮಕಮ್ ॥ 5॥

ಅಮಾನ್ಯಮತ್ಸರಃ ದಕ್ಷಃ ನಿರ್ಮಮಃ ದೃಢಸೌಹೃದಃ ।

ಅಸತ್ವರಃ ಅರ್ಥಜಿಜ್ಞಾಸುಃ ಅನಸೂಯೌಃ ಅಮೋಘವಾಕ್ ॥ 6॥

ಜಾಯಾಪತ್ಯಗೃಹಕ್ಷೇತ್ರಸ್ವಜನದ್ರವಿಣ ಆದಿಷು ।

ಉದಾಸೀನಃ ಸಮಂ ಪಶ್ಯನ್ ಸರ್ವೇಷು ಅರ್ಥಂ ಇವ ಆತ್ಮನಃ ॥ 7॥

ವಿಲಕ್ಷಣಃ ಸ್ಥೂಲಸೂಕ್ಷ್ಮಾತ್ ದೇಹಾತ್ ಆತ್ಮೇಕ್ಷಿತಾ ಸ್ವದೃಕ್ ।

ಯಥಾಗ್ನಿಃ ದಾರುಣಃ ದಾಹ್ಯಾತ್ ದಾಹಕಃ ಅನ್ಯಃ ಪ್ರಕಾಶಕಃ ॥ 8॥

ನಿರೋಧ ಉತ್ಪತ್ತಿ ಅಣು ಬೃಹನ್ ನಾನಾತ್ವಂ ತತ್ಕೃತಾನ್ ಗುಣಾನ್ ।

ಅನ್ತಃ ಪ್ರವಿಷ್ಟಃ ಆಧತ್ತಃ ಏವಂ ದೇಹಗುಣಾನ್ ಪರಃ ॥ 9॥

ಯಃ ಅಸೌ ಗುಣೈಃ ವಿರಚಿತಃ ದೇಹಃ ಅಯಂ ಪುರುಷಸ್ಯ ಹಿ ।

ಸಂಸಾರಃ ತತ್ ನಿಬನ್ಧಃ ಅಯಂ ಪುಂಸಃ ವಿದ್ಯಾತ್ ಛಿದಾತ್ಮನಃ ॥ 10॥

ತಸ್ಮಾತ್ ಜಿಜ್ಞಾಸಯಾ ಆತ್ಮಾನಂ ಆತ್ಮಸ್ಥಂ ಪರಮ್ ।

ಸಙ್ಗಮ್ಯ ನಿರಸೇತ್ ಏತತ್ ವಸ್ತುಬುದ್ಧಿಂ ಯಥಾಕ್ರಮಮ್ ॥ 11॥

ಆಚಾರ್ಯಃ ಅರಣಿಃ ಆದ್ಯಃ ಸ್ಯಾತ್ ಅನ್ತೇವಾಸಿ ಉತ್ತರ ಅರಣಿಃ ।

ತತ್ ಸನ್ಧಾನಂ ಪ್ರವಚನಂ ವಿದ್ಯಾ ಸನ್ಧಿಃ ಸುಖಾವಹಃ ॥ 12॥

ವೈಶಾರದೀ ಸಾ ಅತಿವಿಶುದ್ಧಬುದ್ಧಿಃ

ಧುನೋತಿ ಮಾಯಾಂ ಗುಣಸಮ್ಪ್ರಸೂತಾಮ್ ।

ಗುಣಾನ್ ಚ ಸನ್ದಹ್ಯ ಯತ್ ಆತ್ಮಂ ಏತತ್

ಸ್ವಯಂ ಚ ಶಾಮ್ಯತಿ ಅಸಮಿದ್ ಯಥಾ ಅಗ್ನಿಃ ॥ 13॥

ಅಥ ಏಷಾಂ ಕರ್ಮಕರ್ತೄಣಾಂ ಭೋಕ್ತೄಣಾಂ ಸುಖದುಃಖಯೋಃ ।

ನಾನಾತ್ವಂ ಅಥ ನಿತ್ಯತ್ವಂ ಲೋಕಕಾಲಾಗಮ ಆತ್ಮನಾಮ್ ॥ 14॥

ಮನ್ಯಸೇ ಸರ್ವಭಾವಾನಾಂ ಸಂಸ್ಥಾ ಹಿ ಔತ್ಪತ್ತಿಕೀ ಯಥಾ ।

ತತ್ ತತ್ ಆಕೃತಿಭೇದೇನ ಜಾಯತೇ ಭಿದ್ಯತೇ ಚ ಧೀಃ ॥ 15॥

ಏವಂ ಅಪಿ ಅಙ್ಗ ಸರ್ವೇಷಾಂ ದೇಹಿನಾಂ ದೇಹಯೋಗತಃ ।

ಕಾಲ ಅವಯವತಃ ಸನ್ತಿ ಭಾವಾ ಜನ್ಮಾದಯೋಃ ಅಸಕೃತ್ ॥ 16॥

ಅತ್ರ ಅಪಿ ಕರ್ಮಣಾಂ ಕರ್ತುಃ ಅಸ್ವಾತನ್ತ್ರ್ಯಂ ಚ ಲಕ್ಷ್ಯತೇ ।

ಭೋಕ್ತುಃ ಚ ದುಃಖಸುಖಯೋಃ ಕಃ ಅನ್ವರ್ಥಃ ವಿವಶಂ ಭಜೇತ್ ॥ 17॥

ನ ದೇಹಿನಾಂ ಸುಖಂ ಕಿಞ್ಚಿತ್ ವಿದ್ಯತೇ ವಿದುಷಾಂ ಅಪಿ ।

ತಥಾ ಚ ದುಃಖಂ ಮೂಢಾನಾಂ ವೃಥಾ ಅಹಙ್ಕರಣಂ ಪರಮ್ ॥ 18॥

ಯದಿ ಪ್ರಾಪ್ತಿಂ ವಿಘಾತಂ ಚ ಜಾನನ್ತಿ ಸುಖದುಃಖಯೋಃ ।

ತೇ ಅಪಿ ಅದ್ಧಾ ನ ವಿದುಃ ಯೋಗಂ ಮೃತ್ಯುಃ ನ ಪ್ರಭವೇತ್ ಯಥಾ ॥ 19॥

ಕಃ ಅನ್ವರ್ಥಃ ಸುಖಯತಿ ಏನಂ ಕಾಮಃ ವಾ ಮೃತ್ಯುಃ ಅನ್ತಿಕೇ ।

ಆಘಾತಂ ನೀಯಮಾನಸ್ಯ ವಧ್ಯಸಿ ಏವ ನ ತುಷ್ಟಿದಃ ॥ 20॥

ಶ್ರುತಂ ಚ ದೃಷ್ಟವತ್ ದುಷ್ಟಂ ಸ್ಪರ್ಧಾ ಅಸೂಯಾ ಅತ್ಯಯವ್ಯಯೈಃ ।

ಬಹು ಅನ್ತರಾಯ ಕಾಮತ್ವಾತ್ ಕೃಷಿವತ್ ಚ ಅಪಿ ನಿಷ್ಫಲಮ್ ॥ 21॥

ಅನ್ತರಾಯೈಃ ಅವಿಹತಃ ಯದಿ ಧರ್ಮಃ ಸ್ವನುಷ್ಠಿತಃ ।

ತೇನಾಪಿ ನಿರ್ಜಿತಂ ಸ್ಥಾನಂ ಯಥಾ ಗಚ್ಛತಿ ತತ್ ಶ್ರುಣು ॥ 22॥

ಇಷ್ತ್ವಾ ಇಹ ದೇವತಾಃ ಯಜ್ಞೈಃ ಸ್ವರ್ಲೋಕಂ ಯಾತಿ ಯಾಜ್ಞಿಕಃ ।

ಭುಞ್ಜೀತ ದೇವವತ್ ತತ್ರ ಭೋಗಾನ್ ದಿವ್ಯಾನ್ ನಿಜ ಅರ್ಜಿತಾನ್ ॥ 23॥

ಸ್ವಪುಣ್ಯ ಉಪಚಿತೇ ಶುಭ್ರೇ ವಿಮಾನಃ ಉಪಗೀಯತೇ ।

ಗನ್ಧರ್ವೈಃ ವಿಹರನ್ಮಧ್ಯೇ ದೇವೀನಾಂ ಹೃದ್ಯವೇಷಧೃಕ್ ॥ 24॥

ಸ್ತ್ರೀಭಿಃ ಕಾಮಗಯಾನೇನ ಕಿಙ್ಕಿಣೀಜಾಲಮಾಲಿನಾ ।

ಕ್ರೀಡನ್ ನ ವೇದ ಆತ್ಮಪಾತಂ ಸುರಾಕ್ರೀಡೇಷು ನಿರ್ವೃತಃ ॥ 25॥

ತಾವತ್ ಪ್ರಮೋದತೇ ಸ್ವರ್ಗೇ ಯಾವತ್ ಪುಣ್ಯಂ ಸಮಾಪ್ಯತೇ ।

ಕ್ಷೀಣಪುಣ್ಯಃ ಪತತಿ ಅರ್ವಾಕ್ ಅನಿಚ್ಛನ್ ಕಾಲಚಾಲಿತಃ ॥ 26॥

ಯದಿ ಅಧರ್ಮರತಃ ಸಙ್ಗಾತ್ ಅಸತಾಂ ವಾ ಅಜಿತೇನ್ದ್ರಿಯಃ ।

ಕಾಮಾತ್ಮಾ ಕೃಪಣಃ ಲುಬ್ಧಃ ಸ್ತ್ರೈಣಃ ಭೂತವಿಹಿಂಸಕಃ ॥ 27॥

ಪಶೂನ್ ಅವಿಧಿನಾ ಆಲಭ್ಯ ಪ್ರೇತಭೂತಗಣಾನ್ ಯಜನ್ ।

ನರಕಾನ್ ಅವಶಃ ಜನ್ತುಃ ಗತ್ವಾ ಯಾತಿ ಉಲ್ಬಣಂ ತಮಃ ॥ 28॥

ಕರ್ಮಾಣಿ ದುಃಖ ಉದರ್ಕಾಣಿ ಕುರ್ವನ್ ದೇಹೇನ ತೈಃ ಪುನಃ ।

ದೇಹಂ ಆಭಜತೇ ತತ್ರ ಕಿಂ ಸುಖಂ ಮರ್ತ್ಯಧರ್ಮಿಣಃ ॥ 29॥

ಲೋಕಾನಾಂ ಲೋಕ ಪಾಲಾನಾಂ ಮದ್ಭಯಂ ಕಲ್ಪಜೀವಿನಾಮ್ ।

ಬ್ರಹ್ಮಣಃ ಅಪಿ ಭಯಂ ಮತ್ತಃ ದ್ವಿಪರಾಧಪರ ಆಯುಷಃ ॥ 30॥

ಗುಣಾಃ ಸೃಜನ್ತಿ ಕರ್ಮಾಣಿ ಗುಣಃ ಅನುಸೃಜತೇ ಗುಣಾನ್ ।

ಜೀವಃ ತು ಗುಣಸಂಯುಕ್ತಃ ಭುಙ್ಕ್ತೇ ಕರ್ಮಫಲಾನಿ ಅಸೌ ॥ 31॥

ಯಾವತ್ ಸ್ಯಾತ್ ಗುಣವೈಷಮ್ಯಂ ತಾವತ್ ನಾನಾತ್ವಂ ಆತ್ಮನಃ ।

ನಾನಾತ್ವಂ ಆತ್ಮನಃ ಯಾವತ್ ಪಾರತನ್ತ್ರ್ಯಂ ತದಾ ಏವ ಹಿ ॥ 32॥

ಯಾವತ್ ಅಸ್ಯ ಅಸ್ವತನ್ತ್ರತ್ವಂ ತಾವತ್ ಈಶ್ವರತಃ ಭಯಮ್ ।

ಯಃ ಏತತ್ ಸಮುಪಾಸೀರನ್ ತೇ ಮುಹ್ಯನ್ತಿ ಶುಚಾರ್ಪಿತಾಃ ॥ 33॥

ಕಾಲಃ ಆತ್ಮಾ ಆಗಮಃ ಲೋಕಃ ಸ್ವಭಾವಃ ಧರ್ಮಃ ಏವ ಚ ।

ಇತಿ ಮಾಂ ಬಹುಧಾ ಪ್ರಾಹುಃ ಗುಣವ್ಯತಿಕರೇ ಸತಿ ॥ 34॥

ಉದ್ಧವಃ ಉವಾಚ ।

ಗುಣೇಷು ವರ್ತಮಾನಃ ಅಪಿ ದೇಹಜೇಷು ಅನಪಾವೃತಾಃ ।

ಗುಣೈಃ ನ ಬಧ್ಯತೇ ದೇಹೀ ಬಧ್ಯತೇ ವಾ ಕಥಂ ವಿಭೋ ॥ 35॥

ಕಥಂ ವರ್ತೇತ ವಿಹರೇತ್ ಕೈಃ ವಾ ಜ್ಞಾಯೇತ ಲಕ್ಷಣೈಃ ।

ಕಿಂ ಭುಞ್ಜೀತ ಉತ ವಿಸೃಜೇತ್ ಶಯೀತ ಆಸೀತ ಯಾತಿ ವಾ ॥ 36॥

ಏತತ್ ಅಚ್ಯುತ ಮೇ ಬ್ರೂಹಿ ಪ್ರಶ್ನಂ ಪ್ರಶ್ನವಿದಾಂ ವರ ।

ನಿತ್ಯಮುಕ್ತಃ ನಿತ್ಯಬದ್ಧಃ ಏಕಃ ಏವ ಇತಿ ಮೇ ಭ್ರಮಃ ॥ 37॥

ಇತಿ ಶ್ರೀಮದ್ಭಾಗವತೇ ಮಹಾಪುರಾಣೇ ಪಾರಮಹಂಸ್ಯಾಂ

ಸಂಹಿತಾಯಾಮೇಕಾದಶಸ್ಕನ್ಧೇ ಭಗವದುದ್ಧವಸಂವಾದೇ

ದಶಮೋಽಧ್ಯಾಯಃ ॥

Roman (IAST) Transliteration

atha daśamo'dhyāyaḥ |

śrībhagavān uvāca |

mayā uditeṣu avahitaḥ svadharmeṣu madāśrayaḥ |

varṇāśramakula ācāraṃ akāmātmā samācaret || 1||

anvīkṣeta viśuddhātmā dehināṃ viṣayātmanām |

guṇeṣu tattvadhyānena sarvārambhaviparyayam || 2||

suptasya viṣayālokaḥ dhyāyataḥ vā manorathaḥ |

nānāmakatvāt viphalaḥ tathā bhedātmadīḥ guṇaiḥ || 3||

nivṛttaṃ karma seveta pravṛttaṃ matparaḥ tyajet |

jijñāsāyāṃ sampravṛttaḥ na adriyet karma codanām || 4||

yamānabhīkṣṇaṃ seveta niyamān matparaḥ kvacit |

madabhijñaṃ guraṃ śāntaṃ upāsīta madātmakam || 5||

amānyamatsaraḥ dakṣaḥ nirmamaḥ dṛḍhasauhṛdaḥ |

asatvaraḥ arthajijñāsuḥ anasūyauḥ amoghavāk || 6||

jāyāpatyagṛhakṣetrasvajanadraviṇa ādiṣu |

udāsīnaḥ samaṃ paśyan sarveṣu arthaṃ iva ātmanaḥ || 7||

vilakṣaṇaḥ sthūlasūkṣmāt dehāt ātmekṣitā svadṛk |

yathāgniḥ dāruṇaḥ dāhyāt dāhakaḥ anyaḥ prakāśakaḥ || 8||

nirodha utpatti aṇu bṛhan nānātvaṃ tatkṛtān guṇān |

antaḥ praviṣṭaḥ ādhattaḥ evaṃ dehaguṇān paraḥ || 9||

yaḥ asau guṇaiḥ viracitaḥ dehaḥ ayaṃ puruṣasya hi |

saṃsāraḥ tat nibandhaḥ ayaṃ puṃsaḥ vidyāt chidātmanaḥ || 10||

tasmāt jijñāsayā ātmānaṃ ātmasthaṃ param |

saṅgamya niraset etat vastubuddhiṃ yathākramam || 11||

ācāryaḥ araṇiḥ ādyaḥ syāt antevāsi uttara araṇiḥ |

tat sandhānaṃ pravacanaṃ vidyā sandhiḥ sukhāvahaḥ || 12||

vaiśāradī sā ativiśuddhabuddhiḥ

dhunoti māyāṃ guṇasamprasūtām |

guṇān ca sandahya yat ātmaṃ etat

svayaṃ ca śāmyati asamid yathā agniḥ || 13||

atha eṣāṃ karmakartṝṇāṃ bhoktṝṇāṃ sukhaduḥkhayoḥ |

nānātvaṃ atha nityatvaṃ lokakālāgama ātmanām || 14||

manyase sarvabhāvānāṃ saṃsthā hi autpattikī yathā |

tat tat ākṛtibhedena jāyate bhidyate ca dhīḥ || 15||

evaṃ api aṅga sarveṣāṃ dehināṃ dehayogataḥ |

kāla avayavataḥ santi bhāvā janmādayoḥ asakṛt || 16||

atra api karmaṇāṃ kartuḥ asvātantryaṃ ca lakṣyate |

bhoktuḥ ca duḥkhasukhayoḥ kaḥ anvarthaḥ vivaśaṃ bhajet || 17||

na dehināṃ sukhaṃ kiñcit vidyate viduṣāṃ api |

tathā ca duḥkhaṃ mūḍhānāṃ vṛthā ahaṅkaraṇaṃ param || 18||

yadi prāptiṃ vighātaṃ ca jānanti sukhaduḥkhayoḥ |

te api addhā na viduḥ yogaṃ mṛtyuḥ na prabhavet yathā || 19||

kaḥ anvarthaḥ sukhayati enaṃ kāmaḥ vā mṛtyuḥ antike |

āghātaṃ nīyamānasya vadhyasi eva na tuṣṭidaḥ || 20||

śrutaṃ ca dṛṣṭavat duṣṭaṃ spardhā asūyā atyayavyayaiḥ |

bahu antarāya kāmatvāt kṛṣivat ca api niṣphalam || 21||

antarāyaiḥ avihataḥ yadi dharmaḥ svanuṣṭhitaḥ |

tenāpi nirjitaṃ sthānaṃ yathā gacchati tat śruṇu || 22||

iṣtvā iha devatāḥ yajñaiḥ svarlokaṃ yāti yājñikaḥ |

bhuñjīta devavat tatra bhogān divyān nija arjitān || 23||

svapuṇya upacite śubhre vimānaḥ upagīyate |

gandharvaiḥ viharanmadhye devīnāṃ hṛdyaveṣadhṛk || 24||

strībhiḥ kāmagayānena kiṅkiṇījālamālinā |

krīḍan na veda ātmapātaṃ surākrīḍeṣu nirvṛtaḥ || 25||

tāvat pramodate svarge yāvat puṇyaṃ samāpyate |

kṣīṇapuṇyaḥ patati arvāk anicchan kālacālitaḥ || 26||

yadi adharmarataḥ saṅgāt asatāṃ vā ajitendriyaḥ |

kāmātmā kṛpaṇaḥ lubdhaḥ straiṇaḥ bhūtavihiṃsakaḥ || 27||

paśūn avidhinā ālabhya pretabhūtagaṇān yajan |

narakān avaśaḥ jantuḥ gatvā yāti ulbaṇaṃ tamaḥ || 28||

karmāṇi duḥkha udarkāṇi kurvan dehena taiḥ punaḥ |

dehaṃ ābhajate tatra kiṃ sukhaṃ martyadharmiṇaḥ || 29||

lokānāṃ loka pālānāṃ madbhayaṃ kalpajīvinām |

brahmaṇaḥ api bhayaṃ mattaḥ dviparādhapara āyuṣaḥ || 30||

guṇāḥ sṛjanti karmāṇi guṇaḥ anusṛjate guṇān |

jīvaḥ tu guṇasaṃyuktaḥ bhuṅkte karmaphalāni asau || 31||

yāvat syāt guṇavaiṣamyaṃ tāvat nānātvaṃ ātmanaḥ |

nānātvaṃ ātmanaḥ yāvat pāratantryaṃ tadā eva hi || 32||

yāvat asya asvatantratvaṃ tāvat īśvarataḥ bhayam |

yaḥ etat samupāsīran te muhyanti śucārpitāḥ || 33||

kālaḥ ātmā āgamaḥ lokaḥ svabhāvaḥ dharmaḥ eva ca |

iti māṃ bahudhā prāhuḥ guṇavyatikare sati || 34||

uddhavaḥ uvāca |

guṇeṣu vartamānaḥ api dehajeṣu anapāvṛtāḥ |

guṇaiḥ na badhyate dehī badhyate vā kathaṃ vibho || 35||

kathaṃ varteta viharet kaiḥ vā jñāyeta lakṣaṇaiḥ |

kiṃ bhuñjīta uta visṛjet śayīta āsīta yāti vā || 36||

etat acyuta me brūhi praśnaṃ praśnavidāṃ vara |

nityamuktaḥ nityabaddhaḥ ekaḥ eva iti me bhramaḥ || 37||

iti śrīmadbhāgavate mahāpurāṇe pāramahaṃsyāṃ

saṃhitāyāmekādaśaskandhe bhagavaduddhavasaṃvāde

daśamo'dhyāyaḥ ||