Tattvabodha (adi Shankaracharya)

ॐ

ತತ್ತ್ವಬೋಧ (ಆದಿ ಶಙ್ಕರಾಚಾರ್ಯ)

Shiva Adi Shankaracharya Kannada

ಧ್ಯಾನಂ

ವಾಸುದೇವೇನ್ದ್ರಯೋಗೀನ್ದ್ರಂ ನತ್ವಾ ಜ್ಞಾನಪ್ರದಂ ಗುರುಮ್ ।

ಮುಮುಕ್ಷೂಣಾಂ ಹಿತಾರ್ಥಾಯ ತತ್ತ್ವಬೋಧೋಭಿಧೀಯತೇ ॥

ಸಾಧನಚತುಷ್ಟಯಸಮ್ಪನ್ನಾಧಿಕಾರಿಣಾಂ ಮೋಕ್ಷಸಾಧನಭೂತಂ

ತತ್ತ್ವವಿವೇಕಪ್ರಕಾರಂ ವಕ್ಷ್ಯಾಮಃ ।

ಸಾಧನಚತುಷ್ಟಯಮ್

ಸಾಧನಚತುಷ್ಟಯಂ ಕಿಮ್ ?

ನಿತ್ಯಾನಿತ್ಯವಸ್ತುವಿವೇಕಃ ।

ಇಹಾಮುತ್ರಾರ್ಥಫಲಭೋಗವಿರಾಗಃ ।

ಶಮಾದಿಷಟ್ಕಸಮ್ಪತ್ತಿಃ ।

ಮುಮುಕ್ಷುತ್ವಂ ಚೇತಿ ।

ನಿತ್ಯಾನಿತ್ಯವಸ್ತುವಿವೇಕಃ

ನಿತ್ಯಾನಿತ್ಯವಸ್ತುವಿವೇಕಃ ಕಃ ?

ನಿತ್ಯವಸ್ತ್ವೇಕಂ ಬ್ರಹ್ಮ ತದ್ವ್ಯತಿರಿಕ್ತಂ ಸರ್ವಮನಿತ್ಯಮ್ ।

ಅಯಮೇವ ನಿತ್ಯಾನಿತ್ಯವಸ್ತುವಿವೇಕಃ ।

ವಿರಾಗಃ

ವಿರಾಗಃ ಕಃ ?

ಇಹಸ್ವರ್ಗಭೋಗೇಷು ಇಚ್ಛಾರಾಹಿತ್ಯಮ್ ।

ಶಮಾದಿಸಾಧನಸಮ್ಪತ್ತಿಃ

ಶಮಾದಿಸಾಧನಸಮ್ಪತ್ತಿಃ ಕಾ ?

ಶಮೋ ದಮ ಉಪರಮಸ್ತಿತಿಕ್ಷಾ ಶ್ರದ್ಧಾ ಸಮಾಧಾನಂ ಚ ಇತಿ ।ಶಮಃ ಕಃ ?

ಮನೋನಿಗ್ರಹಃ ।

ದಮಃ ಕಃ ?

ಚಕ್ಷುರಾದಿಬಾಹ್ಯೇನ್ದ್ರಿಯನಿಗ್ರಹಃ ।

ಉಪರಮಃ ಕಃ ?

ಸ್ವಧರ್ಮಾನುಷ್ಠಾನಮೇವ ।

ತಿತಿಕ್ಷಾ ಕಾ ?

ಶೀತೋಷ್ಣಸುಖದುಃಖಾದಿಸಹಿಷ್ಣುತ್ವಮ್ ।

ಶ್ರದ್ಧಾ ಕೀದೃಶೀ ?

ಗುರುವೇದಾನ್ತವಾಕ್ಯಾದಿಷು ವಿಶ್ವಾಸಃ ಶ್ರದ್ಧಾ ।

ಸಮಾಧಾನಂ ಕಿಮ್ ?

ಚಿತ್ತೈಕಾಗ್ರತಾ ।

ಮುಮುಕ್ಷುತ್ವಂ

ಮುಮುಕ್ಷುತ್ವಂ ಕಿಮ್ ?

ಮೋಕ್ಷೋ ಮೇ ಭೂಯಾದ್ ಇತಿ ಇಚ್ಛಾ ।

ಏತತ್ ಸಾಧನಚತುಷ್ಟಯಮ್ ।

ತತಸ್ತತ್ತ್ವವಿವೇಕಸ್ಯಾಧಿಕಾರಿಣೋ ಭವನ್ತಿ ।

ತತ್ತ್ವವಿವೇಕಃ

ತತ್ತ್ವವಿವೇಕಃ ಕಃ ?

ಆತ್ಮಾ ಸತ್ಯಂ ತದನ್ಯತ್ ಸರ್ವಂ ಮಿಥ್ಯೇತಿ ।ಆತ್ಮಾ ಕಃ ?

ಸ್ಥೂಲಸೂಕ್ಷ್ಮಕಾರಣಶರೀರಾದ್ವ್ಯತಿರಿಕ್ತಃ ಪಞ್ಚಕೋಶಾತೀತಃ ಸನ್

ಅವಸ್ಥಾತ್ರಯಸಾಕ್ಷೀ ಸಚ್ಚಿದಾನನ್ದಸ್ವರೂಪಃ ಸನ್

ಯಸ್ತಿಷ್ಠತಿ ಸ ಆತ್ಮಾ ।

ಶರೀರತ್ರಯಂ (ಸ್ಥೂಲಶರೀರಮ್)

ಸ್ಥೂಲಶರೀರಂ ಕಿಮ್ ?

ಪಞ್ಚೀಕೃತಪಞ್ಚಮಹಾಭೂತೈಃ ಕೃತಂ ಸತ್ಕರ್ಮಜನ್ಯಂ

ಸುಖದುಃಖಾದಿಭೋಗಾಯತನಂ ಶರೀರಮ್

ಅಸ್ತಿ ಜಾಯತೇ ವರ್ಧತೇ ವಿಪರಿಣಮತೇ ಅಪಕ್ಷೀಯತೇ ವಿನಶ್ಯತೀತಿ

ಷಡ್ವಿಕಾರವದೇತತ್ಸ್ಥೂಲಶರೀರಮ್ ।

ಶರೀರತ್ರಯಂ (ಸೂಕ್ಷ್ಮಶರೀರಮ್)

ಸೂಕ್ಷ್ಮಶರೀರಂ ಕಿಮ್ ?

ಅಪಞ್ಚೀಕೃತಪಞ್ಚಮಹಾಭೂತೈಃ ಕೃತಂ ಸತ್ಕರ್ಮಜನ್ಯಂ

ಸುಖದುಃಖಾದಿಭೋಗಸಾಧನಂ

ಪಞ್ಚಜ್ಞಾನೇನ್ದ್ರಿಯಾಣಿ ಪಞ್ಚಕರ್ಮೇನ್ದ್ರಿಯಾಣಿ ಪಞ್ಚಪ್ರಾಣಾದಯಃ

ಮನಶ್ಚೈಕಂ ಬುದ್ಧಿಶ್ಚೈಕಾ

ಏವಂ ಸಪ್ತದಶಾಕಲಾಭಿಃ ಸಹ ಯತ್ತಿಷ್ಠತಿ ತತ್ಸೂಕ್ಷ್ಮಶರೀರಮ್ ।

ಜ್ಞಾನೇನ್ದ್ರಿಯಾಣಿ

ಶ್ರೋತ್ರಂ ತ್ವಕ್ ಚಕ್ಷುಃ ರಸನಾ ಘ್ರಾಣಂ ಇತಿ ಪಞ್ಚ ಜ್ಞಾನೇನ್ದ್ರಿಯಾಣಿ ।

ಶ್ರೋತ್ರಸ್ಯ ದಿಗ್ದೇವತಾ ।

ತ್ವಚೋ ವಾಯುಃ ।

ಚಕ್ಷುಷಃ ಸೂರ್ಯಃ ।

ರಸನಾಯಾ ವರುಣಃ ।

ಘ್ರಾಣಸ್ಯ ಅಶ್ವಿನೌ ।

ಇತಿ ಜ್ಞಾನೇನ್ದ್ರಿಯದೇವತಾಃ ।

ಶ್ರೋತ್ರಸ್ಯ ವಿಷಯಃ ಶಬ್ದಗ್ರಹಣಮ್ ।

ತ್ವಚೋ ವಿಷಯಃ ಸ್ಪರ್ಶಗ್ರಹಣಮ್ ।

ಚಕ್ಷುಷೋ ವಿಷಯಃ ರೂಪಗ್ರಹಣಮ್ ।

ರಸನಾಯಾ ವಿಷಯಃ ರಸಗ್ರಹಣಮ್ ।

ಘ್ರಾಣಸ್ಯ ವಿಷಯಃ ಗನ್ಧಗ್ರಹಣಂ ಇತಿ ।

ಪಞ್ಚಕರ್ಮೇನ್ದ್ರಿಯಾಣಿ

ವಾಕ್ಪಾಣಿಪಾದಪಾಯೂಪಸ್ಥಾನೀತಿ ಪಞ್ಚಕರ್ಮೇನ್ದ್ರಿಯಾಣಿ ।

ವಾಚೋ ದೇವತಾ ವಹ್ನಿಃ ।

ಹಸ್ತಯೋರಿನ್ದ್ರಃ ।

ಪಾದಯೋರ್ವಿಷ್ಣುಃ ।

ಪಾಯೋರ್ಮೃತ್ಯುಃ ।

ಉಪಸ್ಥಸ್ಯ ಪ್ರಜಾಪತಿಃ ।

ಇತಿ ಕರ್ಮೇನ್ದ್ರಿಯದೇವತಾಃ ।

ವಾಚೋ ವಿಷಯಃ ಭಾಷಣಮ್ ।

ಪಾಣ್ಯೋರ್ವಿಷಯಃ ವಸ್ತುಗ್ರಹಣಮ್ ।

ಪಾದಯೋರ್ವಿಷಯಃ ಗಮನಮ್ ।

ಪಾಯೋರ್ವಿಷಯಃ ಮಲತ್ಯಾಗಃ ।

ಉಪಸ್ಥಸ್ಯ ವಿಷಯಃ ಆನನ್ದ ಇತಿ ।

ಕಾರಣಶರೀರಮ್

ಕಾರಣಶರೀರಂ ಕಿಮ್ ?

ಅನಿರ್ವಾಚ್ಯಾನಾದ್ಯವಿದ್ಯಾರೂಪಂ ಶರೀರದ್ವಯಸ್ಯ ಕಾರಣಮಾತ್ರಂ

ಸತ್ಸ್ವರೂಪಾಽಜ್ಞಾನಂ ನಿರ್ವಿಕಲ್ಪಕರೂಪಂ ಯದಸ್ತಿ ತತ್ಕಾರಣಶರೀರಮ್ ।

ಅವಸ್ಥಾತ್ರಯಮ್

ಅವಸ್ಥಾತ್ರಯಂ ಕಿಮ್ ?

ಜಾಗ್ರತ್ಸ್ವಪ್ನಸುಷುಪ್ತ್ಯವಸ್ಥಾಃ ।

ಜಾಗ್ರದವಸ್ಥಾ

ಜಾಗ್ರದವಸ್ಥಾ ಕಾ ?

ಶ್ರೋತ್ರಾದಿಜ್ಞಾನೇನ್ದ್ರಿಯೈಃ ಶಬ್ದಾದಿವಿಷಯೈಶ್ಚ ಜ್ಞಾಯತೇ ಇತಿ ಯತ್

ಸಾ ಜಾಗ್ರದಾವಸ್ಥಾ ।

ಸ್ಥೂಲ ಶರೀರಾಭಿಮಾನೀ ಆತ್ಮಾ ವಿಶ್ವ ಇತ್ಯುಚ್ಯತೇ ।

ಸ್ವಪ್ನಾವಸ್ಥಾ

ಸ್ವಪ್ನಾವಸ್ಥಾ ಕೇತಿ ಚೇತ್ ?

ಜಾಗ್ರದವಸ್ಥಾಯಾಂ ಯದ್ದೃಷ್ಟಂ ಯದ್ ಶ್ರುತಮ್

ತಜ್ಜನಿತವಾಸನಯಾ ನಿದ್ರಾಸಮಯೇ ಯಃ ಪ್ರಪಞ್ಚಃ ಪ್ರತೀಯತೇ ಸಾ

ಸ್ವಪ್ನಾವಸ್ಥಾ ।

ಸೂಕ್ಷ್ಮಶರೀರಾಭಿಮಾನೀ ಆತ್ಮಾ ತೈಜಸ ಇತ್ಯುಚ್ಯತೇ ।

ಸುಷುಪ್ತ್ಯವಸ್ಥಾ

ಅತಃ ಸುಷುಪ್ತ್ಯವಸ್ಥಾ ಕಾ ?

ಅಹಂ ಕಿಮಪಿ ನ ಜಾನಾಮಿ ಸುಖೇನ ಮಯಾ ನಿದ್ರಾಽನುಭೂಯತ ಇತಿ

ಸುಷುಪ್ತ್ಯವಸ್ಥಾ ।

ಕಾರಣಶರೀರಾಭಿಮಾನೀ ಆತ್ಮಾ ಪ್ರಾಜ್ಞ ಇತ್ಯುಚ್ಯತೇ ।

ಪಞ್ಚ ಕೋಶಾಃ

ಪಞ್ಚ ಕೋಶಾಃ ಕೇ ?

ಅನ್ನಮಯಃ ಪ್ರಾಣಮಯಃ ಮನೋಮಯಃ ವಿಜ್ಞಾನಮಯಃ ಆನನ್ದಮಯಶ್ಚೇತಿ ।

ಅನ್ನಮಯಕೋಶಃ

ಅನ್ನಮಯಃ ಕಃ ?

ಅನ್ನರಸೇನೈವ ಭೂತ್ವಾ ಅನ್ನರಸೇನೈವ ವೃದ್ಧಿಂ ಪ್ರಾಪ್ಯ ಅನ್ನರೂಪಪೃಥಿವ್ಯಾಂ

ಯದ್ವಿಲೀಯತೇ ತದನ್ನಮಯಃ ಕೋಶಃ ಸ್ಥೂಲಶರೀರಮ್ ।

ಪ್ರಾಣಮಯಕೋಶಃ

ಪ್ರಾಣಮಯಃ ಕಃ ?

ಪ್ರಾಣಾದ್ಯಾಃ ಪಞ್ಚವಾಯವಃ ವಾಗಾದೀನ್ದ್ರಿಯಪಞ್ಚಕಂ ಪ್ರಾಣಮಯಃ ಕೋಶಃ ।

ಮನೋಮಯಕೋಶಃ

ಮನೋಮಯಃ ಕೋಶಃ ಕಃ ?

ಮನಶ್ಚ ಜ್ಞಾನೇನ್ದ್ರಿಯಪಞ್ಚಕಂ ಮಿಲಿತ್ವಾ ಯೋ ಭವತಿ ಸ ಮನೋಮಯಃ ಕೋಶಃ ।

ವಿಜ್ಞಾನಮಯಕೋಶಃ

ವಿಜ್ಞಾನಮಯಃ ಕಃ ?

ಬುದ್ಧಿಜ್ಞಾನೇನ್ದ್ರಿಯಪಞ್ಚಕಂ ಮಿಲಿತ್ವಾ ಯೋ ಭವತಿ ಸ ವಿಜ್ಞಾನಮಯಃ ಕೋಶಃ

ಆನನ್ದಮಯಕೋಶಃ

ಆನನ್ದಮಯಃ ಕಃ ?

ಏವಮೇವ ಕಾರಣಶರೀರಭೂತಾವಿದ್ಯಾಸ್ಥಮಲಿನಸತ್ತ್ವಂ

ಪ್ರಿಯಾದಿವೃತ್ತಿಸಹಿತಂ ಸತ್ ಆನನ್ದಮಯಃ ಕೋಶಃ ।

ಏತತ್ಕೋಶಪಞ್ಚಕಮ್ ।

ಪಞ್ಚಕೋಶಾತೀತ

ಮದೀಯಂ ಶರೀರಂ ಮದೀಯಾಃ ಪ್ರಾಣಾಃ ಮದೀಯಂ ಮನಶ್ಚ

ಮದೀಯಾ ಬುದ್ಧಿರ್ಮದೀಯಂ ಅಜ್ಞಾನಮಿತಿ ಸ್ವೇನೈವ ಜ್ಞಾಯತೇ

ತದ್ಯಥಾ ಮದೀಯತ್ವೇನ ಜ್ಞಾತಂ ಕಟಕಕುಣ್ಡಲ ಗೃಹಾದಿಕಂ

ಸ್ವಸ್ಮಾದ್ಭಿನ್ನಂ ತಥಾ ಪಞ್ಚಕೋಶಾದಿಕಂ ಸ್ವಸ್ಮಾದ್ಭಿನ್ನಮ್

ಮದೀಯತ್ವೇನ ಜ್ಞಾತಮಾತ್ಮಾ ನ ಭವತಿ ॥

ಆತ್ಮನ್

ಆತ್ಮಾ ತರ್ಹಿ ಕಃ ?

ಸಚ್ಚಿದಾನನ್ದಸ್ವರೂಪಃ ।

ಸತ್ಕಿಮ್ ?

ಕಾಲತ್ರಯೇಽಪಿ ತಿಷ್ಠತೀತಿ ಸತ್ ।

ಚಿತ್ಕಿಮ್ ?

ಜ್ಞಾನಸ್ವರೂಪಃ ।

ಆನನ್ದಃ ಕಃ ?

ಸುಖಸ್ವರೂಪಃ ।

ಏವಂ ಸಚ್ಚಿದಾನನ್ದಸ್ವರೂಪಂ ಸ್ವಾತ್ಮಾನಂ ವಿಜಾನೀಯಾತ್ ।

ಜಗತ್

ಅಥ ಚತುರ್ವಿಂಶತಿತತ್ತ್ವೋತ್ಪತ್ತಿಪ್ರಕಾರಂ ವಕ್ಷ್ಯಾಮಃ ।

ಮಾಯಾ

ಬ್ರಹ್ಮಾಶ್ರಯಾ ಸತ್ತ್ವರಜಸ್ತಮೋಗುಣಾತ್ಮಿಕಾ ಮಾಯಾ ಅಸ್ತಿ ।

ಪಞ್ಚಭೂತಾಃ

ತತಃ ಆಕಾಶಃ ಸಮ್ಭೂತಃ ।

ಆಕಾಶಾದ್ ವಾಯುಃ ।

ವಾಯೋಸ್ತೇಜಃ ।

ತೇಜಸ ಆಪಃ ।

ಅಭ್ಧಯಃ ಪೃಥಿವೀ ।

ಸತ್ತ್ವಗುಣಃ

ಏತೇಷಾಂ ಪಞ್ಚತತ್ತ್ವಾನಾಂ ಮಧ್ಯೇ

ಆಕಾಶಸ್ಯ ಸಾತ್ವಿಕಾಂಶಾತ್ ಶ್ರೋತ್ರೇನ್ದ್ರಿಯಂ ಸಮ್ಭೂತಮ್ ।

ವಾಯೋಃ ಸಾತ್ವಿಕಾಂಶಾತ್ ತ್ವಗಿನ್ದ್ರಿಯಂ ಸಮ್ಭೂತಮ್ ।

ಅಗ್ನೇಃ ಸಾತ್ವಿಕಾಂಶಾತ್ ಚಕ್ಷುರಿನ್ದ್ರಿಯಂ ಸಮ್ಭೂತಮ್ ।

ಜಲಸ್ಯ ಸಾತ್ವಿಕಾಂಶಾತ್ ರಸನೇನ್ದ್ರಿಯಂ ಸಮ್ಭೂತಮ್ ।

ಪೃಥಿವ್ಯಾಃ ಸಾತ್ವಿಕಾಂಶಾತ್ ಘ್ರಾಣೇನ್ದ್ರಿಯಂ ಸಮ್ಭೂತಮ್ ।

ಅನ್ತಃಕರಣ

ಏತೇಷಾಂ ಪಞ್ಚತತ್ತ್ವಾನಾಂ ಸಮಷ್ಟಿಸಾತ್ವಿಕಾಂಶಾತ್

ಮನೋಬುದ್ಧ್ಯಹಙ್ಕಾರ ಚಿತ್ತಾನ್ತಃಕರಣಾನಿ ಸಮ್ಭೂತಾನಿ ।

ಸಙ್ಕಲ್ಪವಿಕಲ್ಪಾತ್ಮಕಂ ಮನಃ ।

ನಿಶ್ಚಯಾತ್ಮಿಕಾ ಬುದ್ಧಿಃ ।

ಅಹಙ್ಕರ್ತಾ ಅಹಙ್ಕಾರಃ ।

ಚಿನ್ತನಕರ್ತೃ ಚಿತ್ತಮ್ ।

ಮನಸೋ ದೇವತಾ ಚನ್ದ್ರಮಾಃ ।

ಬುದ್ಧೇ ಬ್ರಹ್ಮಾ ।

ಅಹಙ್ಕಾರಸ್ಯ ರುದ್ರಃ ।

ಚಿತ್ತಸ್ಯ ವಾಸುದೇವಃ ।

ರಜೋಗುಣಃ

ಏತೇಷಾಂ ಪಞ್ಚತತ್ತ್ವಾನಾಂ ಮಧ್ಯೇ

ಆಕಾಶಸ್ಯ ರಾಜಸಾಂಶಾತ್ ವಾಗಿನ್ದ್ರಿಯಂ ಸಮ್ಭೂತಮ್ ।

ವಾಯೋಃ ರಾಜಸಾಂಶಾತ್ ಪಾಣೀನ್ದ್ರಿಯಂ ಸಮ್ಭೂತಮ್ ।

ವನ್ಹೇಃ ರಾಜಸಾಂಶಾತ್ ಪಾದೇನ್ದ್ರಿಯಂ ಸಮ್ಭೂತಮ್ ।

ಜಲಸ್ಯ ರಾಜಸಾಂಶಾತ್ ಉಪಸ್ಥೇನ್ದ್ರಿಯಂ ಸಮ್ಭೂತಮ್ ।

ಪೃಥಿವ್ಯಾ ರಾಜಸಾಂಶಾತ್ ಗುದೇನ್ದ್ರಿಯಂ ಸಮ್ಭೂತಮ್ ।

ಏತೇಷಾಂ ಸಮಷ್ಟಿರಾಜಸಾಂಶಾತ್ ಪಞ್ಚಪ್ರಾಣಾಃ ಸಮ್ಭೂತಾಃ ।

ತಮೋಗುಣಃ

ಏತೇಷಾಂ ಪಞ್ಚತತ್ತ್ವಾನಾಂ ತಾಮಸಾಂಶಾತ್

ಪಞ್ಚೀಕೃತಪಞ್ಚತತ್ತ್ವಾನಿ ಭವನ್ತಿ ।

ಪಞ್ಚೀಕರಣಂ ಕಥಂ ಇತಿ ಚೇತ್ ।

ಏತೇಷಾಂ ಪಞ್ಚಮಹಾಭೂತಾನಾಂ ತಾಮಸಾಂಶಸ್ವರೂಪಮ್

ಏಕಮೇಕಂ ಭೂತಂ ದ್ವಿಧಾ ವಿಭಜ್ಯ ಏಕಮೇಕಮರ್ಧಂ ಪೃಥಕ್

ತೂಷ್ಣೀಂ ವ್ಯವಸ್ಥಾಪ್ಯ ಅಪರಮಪರಮರ್ಧಂ ಚತುರ್ಧಾಂ ವಿಭಜ್ಯ

ಸ್ವಾರ್ಧಮನ್ಯೇಷು ಅರ್ಧೇಷು ಸ್ವಭಾಗಚತುಷ್ಟಯಸಂಯೋಜನಂ ಕಾರ್ಯಮ್ ।

ತದಾ ಪಞ್ಚೀಕರಣಂ ಭವತಿ ।

ಏತೇಭ್ಯಃ ಪಞ್ಚೀಕೃತಪಞ್ಚಮಹಾಭೂತೇಭ್ಯಃ ಸ್ಥೂಲಶರೀರಂ ಭವತಿ ।

ಏವಂ ಪಿಣ್ಡಬ್ರಹ್ಮಾಣ್ಡಯೋರೈಕ್ಯಂ ಸಮ್ಭೂತಮ್ ।

ಜೀವಃ, ಈಶ್ವರಃ ಚ

ಸ್ಥೂಲಶರೀರಾಭಿಮಾನಿ ಜೀವನಾಮಕಂ ಬ್ರಹ್ಮಪ್ರತಿಬಿಮ್ಬಂ ಭವತಿ ।

ಸ ಏವ ಜೀವಃ ಪ್ರಕೃತ್ಯಾ ಸ್ವಸ್ಮಾತ್ ಈಶ್ವರಂ ಭಿನ್ನತ್ವೇನ ಜಾನಾತಿ ।

ಅವಿದ್ಯೋಪಾಧಿಃ ಸನ್ ಆತ್ಮಾ ಜೀವ ಇತ್ಯುಚ್ಯತೇ ।

ಮಾಯೋಪಾಧಿಃ ಸನ್ ಈಶ್ವರ ಇತ್ಯುಚ್ಯತೇ ।

ಏವಂ ಉಪಾಧಿಭೇದಾತ್ ಜೀವೇಶ್ವರಭೇದದೃಷ್ಟಿಃ ಯಾವತ್ಪರ್ಯನ್ತಂ ತಿಷ್ಠತಿ

ತಾವತ್ಪರ್ಯನ್ತಂ ಜನ್ಮಮರಣಾದಿರೂಪಸಂಸಾರೋ ನ ನಿವರ್ತತೇ ।

ತಸ್ಮಾತ್ಕಾರಣಾನ್ನ ಜೀವೇಶ್ವರಯೋರ್ಭೇದಬುದ್ಧಿಃ ಸ್ವೀಕಾರ್ಯಾ ।

ತತ್ ತ್ವಂ ಅಸಿ

ನನು ಸಾಹಙ್ಕಾರಸ್ಯ ಕಿಞ್ಚಿಜ್ಜ್ಞಸ್ಯ ಜೀವಸ್ಯ ನಿರಹಙ್ಕಾರಸ್ಯ ಸರ್ವಜ್ಞಸ್ಯ

ಈಶ್ವರಸ್ಯ ತತ್ತ್ವಮಸೀತಿ ಮಹಾವಾಕ್ಯಾತ್ ಕಥಮಭೇದಬುದ್ಧಿಃ ಸ್ಯಾದುಭಯೋಃ

ವಿರುದ್ಧಧರ್ಮಾಕ್ರಾನ್ತತ್ವಾತ್ ।

ಇತಿ ಚೇನ್ನ । ಸ್ಥೂಲಸೂಕ್ಷ್ಮಶರೀರಾಭಿಮಾನೀ ತ್ವಮ್ಪದವಾಚ್ಯಾರ್ಥಃ ।

ಉಪಾಧಿವಿನಿರ್ಮುಕ್ತಂ ಸಮಾಧಿದಶಾಸಮ್ಪನ್ನಂ ಶುದ್ಧಂ ಚೈತನ್ಯಂ

ತ್ವಮ್ಪದಲಕ್ಷ್ಯಾರ್ಥಃ ।

ಏವಂ ಸರ್ವಜ್ಞತ್ವಾದಿವಿಶಿಷ್ಟ ಈಶ್ವರಃ ತತ್ಪದವಾಚ್ಯಾರ್ಥಃ ।

ಉಪಾಧಿಶೂನ್ಯಂ ಶುದ್ಧಚೈತನ್ಯಂ ತತ್ಪದಲಕ್ಷ್ಯಾರ್ಥಃ ।

ಏವಂ ಚ ಜೀವೇಶ್ವರಯೋ ಚೈತನ್ಯರೂಪೇಣಾಽಭೇದೇ ಬಾಧಕಾಭಾವಃ ।

ಜೀವನ್ಮುಕ್ತಃ

ಏವಂ ಚ ವೇದಾನ್ತವಾಕ್ಯೈಃ ಸದ್ಗುರೂಪದೇಶೇನ ಚ ಸರ್ವೇಷ್ವಪಿ

ಭೂತೇಷು ಯೇಷಾಂ

ಬ್ರಹ್ಮಬುದ್ಧಿರುತ್ಪನ್ನಾ ತೇ ಜೀವನ್ಮುಕ್ತಾಃ ಇತ್ಯರ್ಥಃ ।ನನು ಜೀವನ್ಮುಕ್ತಃ ಕಃ ?

ಯಥಾ ದೇಹೋಽಹಂ ಪುರುಷೋಽಹಂ ಬ್ರಾಹ್ಮಣೋಽಹಂ ಶೂದ್ರೋಽಹಮಸ್ಮೀತಿ

ದೃಢನಿಶ್ಚಯಸ್ತಥಾ ನಾಹಂ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಃ ನ ಶೂದ್ರಃ ನ ಪುರುಷಃ

ಕಿನ್ತು ಅಸಙ್ಗಃ ಸಚ್ಚಿದಾನನ್ದ ಸ್ವರೂಪಃ ಪ್ರಕಾಶರೂಪಃ ಸರ್ವಾನ್ತರ್ಯಾಮೀ

ಚಿದಾಕಾಶರೂಪೋಽಸ್ಮೀತಿ ದೃಢನಿಶ್ಚಯ

ರೂಪೋಽಪರೋಕ್ಷಜ್ಞಾನವಾನ್ ಜೀವನ್ಮುಕ್ತಃ ॥ಬ್ರಹ್ಮೈವಾಹಮಸ್ಮೀತ್ಯಪರೋಕ್ಷಜ್ಞಾನೇನ ನಿಖಿಲಕರ್ಮಬನ್ಧವಿನಿರ್ಮುಕ್ತಃ

ಸ್ಯಾತ್ ।

ಕರ್ಮಾಣಿ

ಕರ್ಮಾಣಿ ಕತಿವಿಧಾನಿ ಸನ್ತೀತಿ ಚೇತ್

ಆಗಾಮಿಸಞ್ಚಿತಪ್ರಾರಬ್ಧಭೇದೇನ ತ್ರಿವಿಧಾನಿ ಸನ್ತಿ ।

ಆಗಾಮಿ ಕರ್ಮ

ಜ್ಞಾನೋತ್ಪತ್ತ್ಯನನ್ತರಂ ಜ್ಞಾನಿದೇಹಕೃತಂ ಪುಣ್ಯಪಾಪರೂಪಂ ಕರ್ಮ

ಯದಸ್ತಿ ತದಾಗಾಮೀತ್ಯಭಿಧೀಯತೇ ।

ಸಞ್ಚಿತ ಕರ್ಮ

ಸಞ್ಚಿತಂ ಕರ್ಮ ಕಿಮ್ ?

ಅನನ್ತಕೋಟಿಜನ್ಮನಾಂ ಬೀಜಭೂತಂ ಸತ್ ಯತ್ಕರ್ಮಜಾತಂ ಪೂರ್ವಾರ್ಜಿತಂ

ತಿಷ್ಠತಿ ತತ್ ಸಞ್ಚಿತಂ ಜ್ಞೇಯಮ್ ।

ಪ್ರಾರಬ್ಧ ಕರ್ಮ

ಪ್ರಾರಬ್ಧಂ ಕರ್ಮ ಕಿಮಿತಿ ಚೇತ್ ।

ಇದಂ ಶರೀರಮುತ್ಪಾದ್ಯ ಇಹ ಲೋಕೇ ಏವಂ ಸುಖದುಃಖಾದಿಪ್ರದಂ ಯತ್ಕರ್ಮ

ತತ್ಪ್ರಾರಬ್ಧಂ

ಭೋಗೇನ ನಷ್ಟಂ ಭವತಿ ಪ್ರಾರಬ್ಧಕರ್ಮಣಾಂ ಭೋಗಾದೇವ ಕ್ಷಯ ಇತಿ ।

ಕರ್ಮ ಮುಕ್ತಃ

ಸಞ್ಚಿತಂ ಕರ್ಮ ಬ್ರಹ್ಮೈವಾಹಮಿತಿ ನಿಶ್ಚಯಾತ್ಮಕಜ್ಞಾನೇನ ನಶ್ಯತಿ ।ಆಗಾಮಿ ಕರ್ಮ ಅಪಿ ಜ್ಞಾನೇನ ನಶ್ಯತಿ ಕಿಞ್ಚ ಆಗಾಮಿ ಕರ್ಮಣಾಂ

ನಲಿನೀದಲಗತಜಲವತ್ ಜ್ಞಾನಿನಾಂ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ ನಾಸ್ತಿ ।

ಜ್ಞಾನಿಃ

ಕಿಞ್ಚ ಯೇ ಜ್ಞಾನಿನಂ ಸ್ತುವನ್ತಿ ಭಜನ್ತಿ ಅರ್ಚಯನ್ತಿ ತಾನ್ಪ್ರತಿ

ಜ್ಞಾನಿಕೃತಂ ಆಗಾಮಿ ಪುಣ್ಯಂ ಗಚ್ಛತಿ ।

ಯೇ ಜ್ಞಾನಿನಂ ನಿನ್ದನ್ತಿ ದ್ವಿಷನ್ತಿ ದುಃಖಪ್ರದಾನಂ ಕುರ್ವನ್ತಿ ತಾನ್ಪ್ರತಿ

ಜ್ಞಾನಿಕೃತಂ ಸರ್ವಮಾಗಾಮಿ ಕ್ರಿಯಮಾಣಂ ಯದವಾಚ್ಯಂ ಕರ್ಮ

ಪಾಪಾತ್ಮಕಂ ತದ್ಗಚ್ಛತಿ ।

ಸುಹೃದಃ ಪುಣ್ಯಕೃತಂ ದುರ್ಹೃದಃ ಪಾಪಕೃತ್ಯಂ ಗೃಹ್ಣನ್ತಿ ।

ಬ್ರಹ್ಮಾನನ್ದಮ್

ತಥಾ ಚಾತ್ಮವಿತ್ಸಂಸಾರಂ ತೀರ್ತ್ವಾ ಬ್ರಹ್ಮಾನನ್ದಮಿಹೈವ ಪ್ರಾಪ್ನೋತಿ ।

ತರತಿ ಶೋಕಮಾತ್ಮವಿತ್ ಇತಿ ಶ್ರುತೇಃ ।

ತನುಂ ತ್ಯಜತು ವಾ ಕಾಶ್ಯಾಂ ಶ್ವಪಚಸ್ಯ ಗೃಹೇಽಥ ವಾ ।

ಜ್ಞಾನಸಮ್ಪ್ರಾಪ್ತಿಸಮಯೇ ಮುಕ್ತಾಽಸೌ ವಿಗತಾಶಯಃ । ಇತಿ ಸ್ಮೃತೇಶ್ಚ ।ಇತಿ ಶ್ರೀಶಙ್ಕರಭಗವತ್ಪಾದಾಚಾರ್ಯಪ್ರಣೀತಃ ತತ್ತ್ವಬೋಧಪ್ರಕರಣಂ ಸಮಾಪ್ತಮ್ ।

Roman (IAST) Transliteration

dhyānaṃ

vāsudevendrayogīndraṃ natvā jñānapradaṃ gurum |

mumukṣūṇāṃ hitārthāya tattvabodhobhidhīyate ||

sādhanacatuṣṭayasampannādhikāriṇāṃ mokṣasādhanabhūtaṃ

tattvavivekaprakāraṃ vakṣyāmaḥ |

sādhanacatuṣṭayam

sādhanacatuṣṭayaṃ kim ?

nityānityavastuvivekaḥ |

ihāmutrārthaphalabhogavirāgaḥ |

śamādiṣaṭkasampattiḥ |

mumukṣutvaṃ ceti |

nityānityavastuvivekaḥ

nityānityavastuvivekaḥ kaḥ ?

nityavastvekaṃ brahma tadvyatiriktaṃ sarvamanityam |

ayameva nityānityavastuvivekaḥ |

virāgaḥ

virāgaḥ kaḥ ?

ihasvargabhogeṣu icchārāhityam |

śamādisādhanasampattiḥ

śamādisādhanasampattiḥ kā ?

śamo dama uparamastitikṣā śraddhā samādhānaṃ ca iti |śamaḥ kaḥ ?

manonigrahaḥ |

damaḥ kaḥ ?

cakṣurādibāhyendriyanigrahaḥ |

uparamaḥ kaḥ ?

svadharmānuṣṭhānameva |

titikṣā kā ?

śītoṣṇasukhaduḥkhādisahiṣṇutvam |

śraddhā kīdṛśī ?

guruvedāntavākyādiṣu viśvāsaḥ śraddhā |

samādhānaṃ kim ?

cittaikāgratā |

mumukṣutvaṃ

mumukṣutvaṃ kim ?

mokṣo me bhūyād iti icchā |

etat sādhanacatuṣṭayam |

tatastattvavivekasyādhikāriṇo bhavanti |

tattvavivekaḥ

tattvavivekaḥ kaḥ ?

ātmā satyaṃ tadanyat sarvaṃ mithyeti |ātmā kaḥ ?

sthūlasūkṣmakāraṇaśarīrādvyatiriktaḥ pañcakośātītaḥ san

avasthātrayasākṣī saccidānandasvarūpaḥ san

yastiṣṭhati sa ātmā |

śarīratrayaṃ (sthūlaśarīram)

sthūlaśarīraṃ kim ?

pañcīkṛtapañcamahābhūtaiḥ kṛtaṃ satkarmajanyaṃ

sukhaduḥkhādibhogāyatanaṃ śarīram

asti jāyate vardhate vipariṇamate apakṣīyate vinaśyatīti

ṣaḍvikāravadetatsthūlaśarīram |

śarīratrayaṃ (sūkṣmaśarīram)

sūkṣmaśarīraṃ kim ?

apañcīkṛtapañcamahābhūtaiḥ kṛtaṃ satkarmajanyaṃ

sukhaduḥkhādibhogasādhanaṃ

pañcajñānendriyāṇi pañcakarmendriyāṇi pañcaprāṇādayaḥ

manaścaikaṃ buddhiścaikā

evaṃ saptadaśākalābhiḥ saha yattiṣṭhati tatsūkṣmaśarīram |

jñānendriyāṇi

śrotraṃ tvak cakṣuḥ rasanā ghrāṇaṃ iti pañca jñānendriyāṇi |

śrotrasya digdevatā |

tvaco vāyuḥ |

cakṣuṣaḥ sūryaḥ |

rasanāyā varuṇaḥ |

ghrāṇasya aśvinau |

iti jñānendriyadevatāḥ |

śrotrasya viṣayaḥ śabdagrahaṇam |

tvaco viṣayaḥ sparśagrahaṇam |

cakṣuṣo viṣayaḥ rūpagrahaṇam |

rasanāyā viṣayaḥ rasagrahaṇam |

ghrāṇasya viṣayaḥ gandhagrahaṇaṃ iti |

pañcakarmendriyāṇi

vākpāṇipādapāyūpasthānīti pañcakarmendriyāṇi |

vāco devatā vahniḥ |

hastayorindraḥ |

pādayorviṣṇuḥ |

pāyormṛtyuḥ |

upasthasya prajāpatiḥ |

iti karmendriyadevatāḥ |

vāco viṣayaḥ bhāṣaṇam |

pāṇyorviṣayaḥ vastugrahaṇam |

pādayorviṣayaḥ gamanam |

pāyorviṣayaḥ malatyāgaḥ |

upasthasya viṣayaḥ ānanda iti |

kāraṇaśarīram

kāraṇaśarīraṃ kim ?

anirvācyānādyavidyārūpaṃ śarīradvayasya kāraṇamātraṃ

satsvarūpā'jñānaṃ nirvikalpakarūpaṃ yadasti tatkāraṇaśarīram |

avasthātrayam

avasthātrayaṃ kim ?

jāgratsvapnasuṣuptyavasthāḥ |

jāgradavasthā

jāgradavasthā kā ?

śrotrādijñānendriyaiḥ śabdādiviṣayaiśca jñāyate iti yat

sā jāgradāvasthā |

sthūla śarīrābhimānī ātmā viśva ityucyate |

svapnāvasthā

svapnāvasthā keti cet ?

jāgradavasthāyāṃ yaddṛṣṭaṃ yad śrutam

tajjanitavāsanayā nidrāsamaye yaḥ prapañcaḥ pratīyate sā

svapnāvasthā |

sūkṣmaśarīrābhimānī ātmā taijasa ityucyate |

suṣuptyavasthā

ataḥ suṣuptyavasthā kā ?

ahaṃ kimapi na jānāmi sukhena mayā nidrā'nubhūyata iti

suṣuptyavasthā |

kāraṇaśarīrābhimānī ātmā prājña ityucyate |

pañca kośāḥ

pañca kośāḥ ke ?

annamayaḥ prāṇamayaḥ manomayaḥ vijñānamayaḥ ānandamayaśceti |

annamayakośaḥ

annamayaḥ kaḥ ?

annarasenaiva bhūtvā annarasenaiva vṛddhiṃ prāpya annarūpapṛthivyāṃ

yadvilīyate tadannamayaḥ kośaḥ sthūlaśarīram |

prāṇamayakośaḥ

prāṇamayaḥ kaḥ ?

prāṇādyāḥ pañcavāyavaḥ vāgādīndriyapañcakaṃ prāṇamayaḥ kośaḥ |

manomayakośaḥ

manomayaḥ kośaḥ kaḥ ?

manaśca jñānendriyapañcakaṃ militvā yo bhavati sa manomayaḥ kośaḥ |

vijñānamayakośaḥ

vijñānamayaḥ kaḥ ?

buddhijñānendriyapañcakaṃ militvā yo bhavati sa vijñānamayaḥ kośaḥ

ānandamayakośaḥ

ānandamayaḥ kaḥ ?

evameva kāraṇaśarīrabhūtāvidyāsthamalinasattvaṃ

priyādivṛttisahitaṃ sat ānandamayaḥ kośaḥ |

etatkośapañcakam |

pañcakośātīta

madīyaṃ śarīraṃ madīyāḥ prāṇāḥ madīyaṃ manaśca

madīyā buddhirmadīyaṃ ajñānamiti svenaiva jñāyate

tadyathā madīyatvena jñātaṃ kaṭakakuṇḍala gṛhādikaṃ

svasmādbhinnaṃ tathā pañcakośādikaṃ svasmādbhinnam

madīyatvena jñātamātmā na bhavati ||

ātman

ātmā tarhi kaḥ ?

saccidānandasvarūpaḥ |

satkim ?

kālatraye'pi tiṣṭhatīti sat |

citkim ?

jñānasvarūpaḥ |

ānandaḥ kaḥ ?

sukhasvarūpaḥ |

evaṃ saccidānandasvarūpaṃ svātmānaṃ vijānīyāt |

jagat

atha caturviṃśatitattvotpattiprakāraṃ vakṣyāmaḥ |

māyā

brahmāśrayā sattvarajastamoguṇātmikā māyā asti |

pañcabhūtāḥ

tataḥ ākāśaḥ sambhūtaḥ |

ākāśād vāyuḥ |

vāyostejaḥ |

tejasa āpaḥ |

abhdhayaḥ pṛthivī |

sattvaguṇaḥ

eteṣāṃ pañcatattvānāṃ madhye

ākāśasya sātvikāṃśāt śrotrendriyaṃ sambhūtam |

vāyoḥ sātvikāṃśāt tvagindriyaṃ sambhūtam |

agneḥ sātvikāṃśāt cakṣurindriyaṃ sambhūtam |

jalasya sātvikāṃśāt rasanendriyaṃ sambhūtam |

pṛthivyāḥ sātvikāṃśāt ghrāṇendriyaṃ sambhūtam |

antaḥkaraṇa

eteṣāṃ pañcatattvānāṃ samaṣṭisātvikāṃśāt

manobuddhyahaṅkāra cittāntaḥkaraṇāni sambhūtāni |

saṅkalpavikalpātmakaṃ manaḥ |

niścayātmikā buddhiḥ |

ahaṅkartā ahaṅkāraḥ |

cintanakartṛ cittam |

manaso devatā candramāḥ |

buddhe brahmā |

ahaṅkārasya rudraḥ |

cittasya vāsudevaḥ |

rajoguṇaḥ

eteṣāṃ pañcatattvānāṃ madhye

ākāśasya rājasāṃśāt vāgindriyaṃ sambhūtam |

vāyoḥ rājasāṃśāt pāṇīndriyaṃ sambhūtam |

vanheḥ rājasāṃśāt pādendriyaṃ sambhūtam |

jalasya rājasāṃśāt upasthendriyaṃ sambhūtam |

pṛthivyā rājasāṃśāt gudendriyaṃ sambhūtam |

eteṣāṃ samaṣṭirājasāṃśāt pañcaprāṇāḥ sambhūtāḥ |

tamoguṇaḥ

eteṣāṃ pañcatattvānāṃ tāmasāṃśāt

pañcīkṛtapañcatattvāni bhavanti |

pañcīkaraṇaṃ kathaṃ iti cet |

eteṣāṃ pañcamahābhūtānāṃ tāmasāṃśasvarūpam

ekamekaṃ bhūtaṃ dvidhā vibhajya ekamekamardhaṃ pṛthak

tūṣṇīṃ vyavasthāpya aparamaparamardhaṃ caturdhāṃ vibhajya

svārdhamanyeṣu ardheṣu svabhāgacatuṣṭayasaṃyojanaṃ kāryam |

tadā pañcīkaraṇaṃ bhavati |

etebhyaḥ pañcīkṛtapañcamahābhūtebhyaḥ sthūlaśarīraṃ bhavati |

evaṃ piṇḍabrahmāṇḍayoraikyaṃ sambhūtam |

jīvaḥ, īśvaraḥ ca

sthūlaśarīrābhimāni jīvanāmakaṃ brahmapratibimbaṃ bhavati |

sa eva jīvaḥ prakṛtyā svasmāt īśvaraṃ bhinnatvena jānāti |

avidyopādhiḥ san ātmā jīva ityucyate |

māyopādhiḥ san īśvara ityucyate |

evaṃ upādhibhedāt jīveśvarabhedadṛṣṭiḥ yāvatparyantaṃ tiṣṭhati

tāvatparyantaṃ janmamaraṇādirūpasaṃsāro na nivartate |

tasmātkāraṇānna jīveśvarayorbhedabuddhiḥ svīkāryā |

tat tvaṃ asi

nanu sāhaṅkārasya kiñcijjñasya jīvasya nirahaṅkārasya sarvajñasya

īśvarasya tattvamasīti mahāvākyāt kathamabhedabuddhiḥ syādubhayoḥ

viruddhadharmākrāntatvāt |

iti cenna | sthūlasūkṣmaśarīrābhimānī tvampadavācyārthaḥ |

upādhivinirmuktaṃ samādhidaśāsampannaṃ śuddhaṃ caitanyaṃ

tvampadalakṣyārthaḥ |

evaṃ sarvajñatvādiviśiṣṭa īśvaraḥ tatpadavācyārthaḥ |

upādhiśūnyaṃ śuddhacaitanyaṃ tatpadalakṣyārthaḥ |

evaṃ ca jīveśvarayo caitanyarūpeṇā'bhede bādhakābhāvaḥ |

jīvanmuktaḥ

evaṃ ca vedāntavākyaiḥ sadgurūpadeśena ca sarveṣvapi

bhūteṣu yeṣāṃ

brahmabuddhirutpannā te jīvanmuktāḥ ityarthaḥ |nanu jīvanmuktaḥ kaḥ ?

yathā deho'haṃ puruṣo'haṃ brāhmaṇo'haṃ śūdro'hamasmīti

dṛḍhaniścayastathā nāhaṃ brāhmaṇaḥ na śūdraḥ na puruṣaḥ

kintu asaṅgaḥ saccidānanda svarūpaḥ prakāśarūpaḥ sarvāntaryāmī

cidākāśarūpo'smīti dṛḍhaniścaya

rūpo'parokṣajñānavān jīvanmuktaḥ ||brahmaivāhamasmītyaparokṣajñānena nikhilakarmabandhavinirmuktaḥ

syāt |

karmāṇi

karmāṇi katividhāni santīti cet

āgāmisañcitaprārabdhabhedena trividhāni santi |

āgāmi karma

jñānotpattyanantaraṃ jñānidehakṛtaṃ puṇyapāparūpaṃ karma

yadasti tadāgāmītyabhidhīyate |

sañcita karma

sañcitaṃ karma kim ?

anantakoṭijanmanāṃ bījabhūtaṃ sat yatkarmajātaṃ pūrvārjitaṃ

tiṣṭhati tat sañcitaṃ jñeyam |

prārabdha karma

prārabdhaṃ karma kimiti cet |

idaṃ śarīramutpādya iha loke evaṃ sukhaduḥkhādipradaṃ yatkarma

tatprārabdhaṃ

bhogena naṣṭaṃ bhavati prārabdhakarmaṇāṃ bhogādeva kṣaya iti |

karma muktaḥ

sañcitaṃ karma brahmaivāhamiti niścayātmakajñānena naśyati |āgāmi karma api jñānena naśyati kiñca āgāmi karmaṇāṃ

nalinīdalagatajalavat jñānināṃ sambandho nāsti |

jñāniḥ

kiñca ye jñāninaṃ stuvanti bhajanti arcayanti tānprati

jñānikṛtaṃ āgāmi puṇyaṃ gacchati |

ye jñāninaṃ nindanti dviṣanti duḥkhapradānaṃ kurvanti tānprati

jñānikṛtaṃ sarvamāgāmi kriyamāṇaṃ yadavācyaṃ karma

pāpātmakaṃ tadgacchati |

suhṛdaḥ puṇyakṛtaṃ durhṛdaḥ pāpakṛtyaṃ gṛhṇanti |

brahmānandam

tathā cātmavitsaṃsāraṃ tīrtvā brahmānandamihaiva prāpnoti |

tarati śokamātmavit iti śruteḥ |

tanuṃ tyajatu vā kāśyāṃ śvapacasya gṛhe'tha vā |

jñānasamprāptisamaye muktā'sau vigatāśayaḥ | iti smṛteśca |iti śrīśaṅkarabhagavatpādācāryapraṇītaḥ tattvabodhaprakaraṇaṃ samāptam |