📄 Save this Stotram as PDF Click the button to open the Save dialog
How to save: 1 Click "Save as PDF" 2 A dialog opens 3 Choose "Save as PDF" as printer 4 Click Save
ಪ್ರಶ್ನೋಪನಿಷದ್ - ಪ್ರಥಮಃ ಪ್ರಶ್ನಃ
Prashnopanishad - Prathamah Prashnah
Kannada
ಪ್ರಥಮಃ ಪ್ರಶ್ನಃ
ಓ-ನ್ನಮಃ ಪರಮಾತ್ಮನೇ । ಹರಿಃ ಓಮ್ ॥
ಸುಕೇಶಾ ಚ ಭಾರದ್ವಾಜ-ಶ್ಶೈಬ್ಯಶ್ಚ ಸತ್ಯಕಾಮ-ಸ್ಸೌರ್ಯಾಯಣೀ ಚ ಗಾರ್ಗ್ಯಃ ಕೌಸಲ್ಯಶ್ಚಾಶ್ವಲಾಯನೋ ಭಾರ್ಗವೋ ವೈದರ್ಭಿಃ ಕಬನ್ಧೀ ಕಾತ್ಯಾಯನಸ್ತೇ ಹೈತೇ ಬ್ರಹ್ಮಪರಾ ಬ್ರಹ್ಮನಿಷ್ಠಾಃ ಪರ-ಮ್ಬ್ರಹ್ಮಾನ್ವೇಷಮಾಣಾಃ ಏಷ ಹ ವೈ ತತ್ಸರ್ವಂ-ವಁಕ್ಷ್ಯತೀತಿ ತೇ ಹ ಸಮಿತ್ಪಾಣಯೋ ಭಗವನ್ತ-ಮ್ಪಿಪ್ಪಲಾದಮುಪಸನ್ನಾಃ ॥1॥
ತಾನ್ ಹ ಸ ಋಷಿರುವಾಚ ಭೂಯ ಏವ ತಪಸಾ ಬ್ರಹ್ಮಚರ್ಯೇಣ ಶ್ರದ್ಧಯಾ ಸಂ​ವಁತ್ಸರಂ ಸಂ​ವಁತ್ಸ್ಯಥ ಯಥಾಕಾಮ-ಮ್ಪ್ರಶ್ನಾ-ನ್ಪೃಚ್ಛತ ಯದಿ ವಿಜ್ಞಾಸ್ಯಾಮ-ಸ್ಸರ್ವಂ ಹ ವೋ ವಕ್ಷಾಮ ಇತಿ ॥2॥
ಅಥ ಕಬನ್ಧೀ ಕಾತ್ಯಾಯನ ಉಪೇತ್ಯ ಪಪ್ರಚ್ಛ ಭಗವನ್ ಕುತೋ ಹ ವಾ ಇಮಾಃ ಪ್ರಜಾಃ ಪ್ರಜಾಯನ್ತ ಇತಿ ॥3॥
ತಸ್ಮೈ ಸ ಹೋವಾಚ-
ಪ್ರಜಾಕಾಮೋ ವೈ ಪ್ರಜಾಪತಿ-ಸ್ಸ ತಪೋ-ಽತಪ್ಯತ ಸ ತಪಸ್ತಪ್ತ್ವಾ ಸ ಮಿಥುನಮುತ್ಪಾದಯತೇ।
ರಯಿ-ಞ್ಚ ಪ್ರಾಣಞ್ಚೇತಿ ಏತೌ ಮೇ ಬಹುಧಾ ಪ್ರಜಾಃ ಕರಿಷ್ಯತ ಇತಿ ॥4॥
ಆದಿತ್ಯೋ ಹ ವೈ ಪ್ರಾಣೋ ರಯಿರೇವ ಚನ್ದ್ರಮಾಃ ರಯಿರ್ವಾ ಏತ-ಥ್ಸರ್ವಂ-ಯಁನ್ಮೂರ್ತ-ಞ್ಚಾಮೂರ್ತ-ಞ್ಚ ತಸ್ಮಾನ್ಮೂರ್ತಿರೇವ ರಯಿಃ ॥5॥
ಅಥಾದಿತ್ಯ ಉದಯನ್ ಯ-ತ್ಪ್ರಾಚೀ-ನ್ದಿಶ-ಮ್ಪ್ರವಿಶತಿ ತೇನ ಪ್ರಾಚ್ಯಾ-ನ್ಪ್ರಾಣಾ-ನ್ರಶ್ಮಿಷು ಸನ್ನಿಧತ್ತೇ।
ಯದ್ದಕ್ಷಿಣಾಂ-ಯಁ-ತ್ಪ್ರತೀಚೀಂ-ಯಁದುದೀಚೀಂ-ಯಁದಧೋ ಯದೂರ್ಧ್ವಂ-ಯಁದನ್ತರಾ ದಿಶೋ ಯತ್ಸರ್ವ-ಮ್ಪ್ರಕಾಶಯತಿ ತೇನ ಸರ್ವಾ-ನ್ಪ್ರಾಣಾ-ನ್ರಶ್ಮಿಷು ಸನ್ನಿಧತ್ತೇ ॥6॥
ಸ ಏಷ ವೈಶ್ವಾನರೋ ವಿಶ್ವರುಪಃ ಪ್ರಾಣೋ-ಽಗ್ನಿರುದಯತೇ।
ತದೇತದ್ ಋಚಾ-ಽಭ್ಯುಕ್ತಮ್ ॥7॥
ವಿಶ್ವರೂಪಂ ಹರಿಣ-ಞ್ಜಾತವೇದಸ-ಮ್ಪರಾಯಣ-ಞ್ಜ್ಯೋತಿರೇಕ-ನ್ತಪನ್ತಮ್।
ಸಹಸ್ರರಶ್ಮಿ-ಶ್ಶತಧಾ ವರ್ತಮಾನಃ ಪ್ರಾಣಃ ಪ್ರಜಾನಾಮುದಯತ್ಯೇಷ ಸೂರ್ಯಃ ॥8॥
ಸಂ​ವಁತ್ಸರೋ ವೈ ಪ್ರಜಾಪತಿ-ಸ್ಸ್ತಸ್ಯಾಯನೇ ದಕ್ಷಿಣಞ್ಚೋತ್ತರ-ಞ್ಚ।
ತದ್ಯೇ ಹ ವೈ ತದಿಷ್ಟಾಪೂರ್ತೇ ಕೃತಮಿತ್ಯುಪಾಸತೇ ತೇ ಚಾನ್ದ್ರಮಸಮೇವ ಲೋಕಮಭಿಜಯನ್ತೇ ತ ಏವ ಪುನರಾವರ್ತನ್ತೇ।
ತಸ್ಮಾದೇತ ಋಷಯಃ ಪ್ರಜಾಕಾಮಾ ದಕ್ಷಿಣ-ಮ್ಪ್ರತಿಪದ್ಯನ್ತೇ। ಏಷ ಹ ವೈ ರಯಿರ್ಯಃ ಪಿತೃಯಾಣಃ ॥9॥
ಅಥೋತ್ತರೇಣ ತಪಸಾ ಬ್ರಹ್ಮಚರ್ಯೇಣ ಶ್ರದ್ಧಯಾ ವಿದ್ಯಯಾತ್ಮಾನಮನ್ವಿಷ್ಯಾದಿತ್ಯಮಭಿಜಯನ್ತೇ।
ಏತದ್ವೈ ಪ್ರಾಣಾನಾಮಾಯತನಮೇತದಮೃತಮಭಯಮೇತ-ತ್ಪರಾಯಣಮೇತಸ್ಮಾನ್ನ ಪುನರಾವರ್ತನ್ತ ಇತ್ಯೇಷ ನಿರೋಧಃ। ತದೇಷ ಶ್ಲೋಕಃ ॥10॥
ಪಞ್ಚಪಾದ-ಮ್ಪಿತರ-ನ್ದ್ವಾದಶಾಕೃತಿ-ನ್ದಿವ ಆಹುಃ ಪರೇ ಅರ್ಧೇ ಪುರೀಷಿಣಮ್।
ಅಥೇಮೇ ಅನ್ಯ ಉ ಪರೇ ವಿಚಕ್ಷಣಂ ಸಪ್ತಚಕ್ರೇ ಷಡರ ಆಹುರರ್ಪಿತಮಿತಿ ॥11॥
ಮಾಸೋ ವೈ ಪ್ರಜಾಪತಿಸ್ತಸ್ಯ ಕೃಷ್ಣಪಕ್ಶ ಏವ ರಯಿ-ಶ್ಶುಕ್ಲಃ ಪ್ರಣಸ್ತಸ್ಮಾದೇತ ಋಷಯ-ಶ್ಶುಕ್ಲ ಇಷ್ಟ-ಙ್ಕುರ್ವನ್ತೀತರ ಇತರಸ್ಮಿನ್ನ್ ॥12॥
ಅಹೋರಾತ್ರೋ ವೈ ಪ್ರಜಾಪತಿಸ್ತಸ್ಯಾಹರೇವ ಪ್ರಾಣೋ ರಾತ್ರಿರೇವ ರಯಿಃ।
ಪ್ರಾಣಂ-ವಾಁ ಏತೇ ಪ್ರಸ್ಕನ್ದನ್ತಿ ಯೇ ದಿವಾ ರತ್ಯಾ ಸಂ​ಯುಁಜ್ಯನ್ತೇ ಬ್ರಹ್ಮಚರ್ಯಮೇವ ತದ್ಯದ್ರಾತ್ರೌ ರತ್ಯಾ ಸಂ​ಯುಁಜ್ಯನ್ತೇ ॥13॥
ಅನ್ನಂ-ವೈಁ ಪ್ರಜಾಪತಿಸ್ತತೋ ಹ ವೈ ತದ್ರೇತಸ್ತಸ್ಮಾದಿಮಾಃ ಪ್ರಜಾಃ ಪ್ರಜಾಯನ್ತ ಇತಿ ॥14॥
ತದ್ಯೇ ಹ ವೈ ತತ್ಪ್ರಜಾಪತಿವ್ರತ-ಞ್ಚರನ್ತಿ ತೇ ಮಿಥುನಮುತ್ಪಾದಯನ್ತೇ।
ತೇಷಾಮೇವೈಷ ಬ್ರಹ್ಮಲೋಕೋ ಯೇಷಾ-ನ್ತಪೋ ಬ್ರಹ್ಮಚರ್ಯಂ-ಯೇಁಷು ಸತ್ಯ-ಮ್ಪ್ರತಿಷ್ಠಿತಮ್ ॥15॥
ತೇಷಾಮಸೌ ವಿರಜೋ ಬ್ರಹ್ಮಲೋಕೋ ನ ಯೇಷು ಜಿಹ್ಮಮನೃತ-ನ್ನ ಮಾಯಾ ಚೇತಿ ॥16॥
Roman (IAST) Transliteration
prathamaḥ praśnaḥ
o-nnamaḥ paramātmane | hariḥ om ||
sukeśā ca bhāradvāja-śśaibyaśca satyakāma-ssauryāyaṇī ca gārgyaḥ kausalyaścāśvalāyano bhārgavo vaidarbhiḥ kabandhī kātyāyanaste haite brahmaparā brahmaniṣṭhāḥ para-mbrahmānveṣamāṇāḥ eṣa ha vai tatsarvaṃ-va~kṣyatīti te ha samitpāṇayo bhagavanta-mpippalādamupasannāḥ ||1||
tān ha sa ṛṣiruvāca bhūya eva tapasā brahmacaryeṇa śraddhayā saṃ​va~tsaraṃ saṃ​va~tsyatha yathākāma-mpraśnā-npṛcchata yadi vijñāsyāma-ssarvaṃ ha vo vakṣāma iti ||2||
atha kabandhī kātyāyana upetya papraccha bhagavan kuto ha vā imāḥ prajāḥ prajāyanta iti ||3||
tasmai sa hovāca-
prajākāmo vai prajāpati-ssa tapo-'tapyata sa tapastaptvā sa mithunamutpādayate|
rayi-ñca prāṇañceti etau me bahudhā prajāḥ kariṣyata iti ||4||
ādityo ha vai prāṇo rayireva candramāḥ rayirvā eta-thsarvaṃ-ya~nmūrta-ñcāmūrta-ñca tasmānmūrtireva rayiḥ ||5||
athāditya udayan ya-tprācī-ndiśa-mpraviśati tena prācyā-nprāṇā-nraśmiṣu sannidhatte|
yaddakṣiṇāṃ-ya~-tpratīcīṃ-ya~dudīcīṃ-ya~dadho yadūrdhvaṃ-ya~dantarā diśo yatsarva-mprakāśayati tena sarvā-nprāṇā-nraśmiṣu sannidhatte ||6||
sa eṣa vaiśvānaro viśvarupaḥ prāṇo-'gnirudayate|
tadetad ṛcā-'bhyuktam ||7||
viśvarūpaṃ hariṇa-ñjātavedasa-mparāyaṇa-ñjyotireka-ntapantam|
sahasraraśmi-śśatadhā vartamānaḥ prāṇaḥ prajānāmudayatyeṣa sūryaḥ ||8||
saṃ​va~tsaro vai prajāpati-sstasyāyane dakṣiṇañcottara-ñca|
tadye ha vai tadiṣṭāpūrte kṛtamityupāsate te cāndramasameva lokamabhijayante ta eva punarāvartante|
tasmādeta ṛṣayaḥ prajākāmā dakṣiṇa-mpratipadyante| eṣa ha vai rayiryaḥ pitṛyāṇaḥ ||9||
athottareṇa tapasā brahmacaryeṇa śraddhayā vidyayātmānamanviṣyādityamabhijayante|
etadvai prāṇānāmāyatanametadamṛtamabhayameta-tparāyaṇametasmānna punarāvartanta ityeṣa nirodhaḥ| tadeṣa ślokaḥ ||10||
pañcapāda-mpitara-ndvādaśākṛti-ndiva āhuḥ pare ardhe purīṣiṇam|
atheme anya u pare vicakṣaṇaṃ saptacakre ṣaḍara āhurarpitamiti ||11||
māso vai prajāpatistasya kṛṣṇapakśa eva rayi-śśuklaḥ praṇastasmādeta ṛṣaya-śśukla iṣṭa-ṅkurvantītara itarasminn ||12||
ahorātro vai prajāpatistasyāhareva prāṇo rātrireva rayiḥ|
prāṇaṃ-vā~ ete praskandanti ye divā ratyā saṃ​yu~jyante brahmacaryameva tadyadrātrau ratyā saṃ​yu~jyante ||13||
annaṃ-vai~ prajāpatistato ha vai tadretastasmādimāḥ prajāḥ prajāyanta iti ||14||
tadye ha vai tatprajāpativrata-ñcaranti te mithunamutpādayante|
teṣāmevaiṣa brahmaloko yeṣā-ntapo brahmacaryaṃ-ye~ṣu satya-mpratiṣṭhitam ||15||
teṣāmasau virajo brahmaloko na yeṣu jihmamanṛta-nna māyā ceti ||16||