Chanakya Niti - Ashtamo'dhyayah

ॐ

ಚಾಣಕ್ಯ ನೀತಿ - ಅಷ್ಟಮೋಽಧ್ಯಾಯಃ

Kannada

ಅಧಮಾ ಧನಮಿಚ್ಛನ್ತಿ ಧನಮಾನೌ ಚ ಮಧ್ಯಮಾಃ ।

ಉತ್ತಮಾ ಮಾನಮಿಚ್ಛನ್ತಿ ಮಾನೋ ಹಿ ಮಹತಾಂ ಧನಮ್ ॥ 01 ॥

ಇಕ್ಷುರಾಪಃ ಪಯೋ ಮೂಲಂ ತಾಮ್ಬೂಲಂ ಫಲಮೌಷಧಮ್ ।

ಭಕ್ಷಯಿತ್ವಾಪಿ ಕರ್ತವ್ಯಾಃ ಸ್ನಾನದಾನಾದಿಕಾಃ ಕ್ರಿಯಾಃ ॥ 02 ॥

ದೀಪೋ ಭಕ್ಷಯತೇ ಧ್ವಾನ್ತಂ ಕಜ್ಜಲಂ ಚ ಪ್ರಸೂಯತೇ ।

ಯದನ್ನಂ ಭಕ್ಷಯತೇ ನಿತ್ಯಂ ಜಾಯತೇ ತಾದೃಶೀ ಪ್ರಜಾ ॥ 03 ॥

ವಿತ್ತಂ ದೇಹಿ ಗುಣಾನ್ವಿತೇಷು ಮತಿಮನ್ನಾನ್ಯತ್ರ ದೇಹಿ ಕ್ವಚಿತ್

ಪ್ರಾಪ್ತಂ ವಾರಿನಿಧೇರ್ಜಲಂ ಘನಮುಖೇ ಮಾಧುರ್ಯಯುಕ್ತಂ ಸದಾ ।

ಜೀವಾನ್ಸ್ಥಾವರಜಙ್ಗಮಾಂಶ್ಚ ಸಕಲಾನ್ಸಞ್ಜೀವ್ಯ ಭೂಮಣ್ಡಲಂ

ಭೂಯಃ ಪಶ್ಯ ತದೇವ ಕೋಟಿಗುಣಿತಂ ಗಚ್ಛನ್ತಮಮ್ಭೋನಿಧಿಮ್ ॥ 04 ॥

ಚಾಣ್ಡಾಲಾನಾಂ ಸಹಸ್ರೈಶ್ಚ ಸೂರಿಭಿಸ್ತತ್ತ್ವದರ್ಶಿಭಿಃ ।

ಏಕೋ ಹಿ ಯವನಃ ಪ್ರೋಕ್ತೋ ನ ನೀಚೋ ಯವನಾತ್ಪರಃ ॥ 05 ॥

ತೈಲಾಭ್ಯಙ್ಗೇ ಚಿತಾಧೂಮೇ ಮೈಥುನೇ ಕ್ಷೌರಕರ್ಮಣಿ ।

ತಾವದ್ಭವತಿ ಚಾಣ್ಡಾಲೋ ಯಾವತ್ಸ್ನಾನಂ ನ ಚಾಚರೇತ್ ॥ 06 ॥

ಅಜೀರ್ಣೇ ಭೇಷಜಂ ವಾರಿ ಜೀರ್ಣೇ ವಾರಿ ಬಲಪ್ರದಮ್ ।

ಭೋಜನೇ ಚಾಮೃತಂ ವಾರಿ ಭೋಜನಾನ್ತೇ ವಿಷಾಪಹಮ್ ॥ 07 ॥

ಹತಂ ಜ್ಞಾನಂ ಕ್ರಿಯಾಹೀನಂ ಹತಶ್ಚಾಜ್ಞಾನತೋ ನರಃ ।

ಹತಂ ನಿರ್ಣಾಯಕಂ ಸೈನ್ಯಂ ಸ್ತ್ರಿಯೋ ನಷ್ಟಾ ಹ್ಯಭರ್ತೃಕಾಃ ॥ 08 ॥

ವೃದ್ಧಕಾಲೇ ಮೃತಾ ಭಾರ್ಯಾ ಬನ್ಧುಹಸ್ತಗತಂ ಧನಮ್ ।

ಭೋಜನಂ ಚ ಪರಾಧೀನಂ ತಿಸ್ರಃ ಪುಂಸಾಂ ವಿಡಮ್ಬನಾಃ ॥ 09 ॥

ನಾಗ್ನಿಹೋತ್ರಂ ವಿನಾ ವೇದಾ ನ ಚ ದಾನಂ ವಿನಾ ಕ್ರಿಯಾ ।

ನ ಭಾವೇನ ವಿನಾ ಸಿದ್ಧಿಸ್ತಸ್ಮಾದ್ಭಾವೋ ಹಿ ಕಾರಣಮ್ ॥ 10 ॥

ನ ದೇವೋ ವಿದ್ಯತೇ ಕಾಷ್ಠೇ ನ ಪಾಷಾಣೇ ನ ಮೃಣ್ಮಯೇ ।

ನ ಭಾವೇನ ವಿನಾ ಸಿದ್ಧಿಸ್ತಸ್ಮಾದ್ಭಾವೋ ಹಿ ಕಾರಣಮ್ ॥ 11 ॥

ಕಾಷ್ಠಪಾಷಾಣಧಾತೂನಾಂ ಕೃತ್ವಾ ಭಾವೇನ ಸೇವನಮ್ ।

ಶ್ರದ್ಧಯಾ ಚ ತಥಾ ಸಿದ್ಧಿಸ್ತಸ್ಯ ವಿಷ್ಣುಪ್ರಸಾದತಃ ॥ 12 ॥

ನ ದೇವೋ ವಿದ್ಯತೇ ಕಾಷ್ಠೇ ನ ಪಾಷಾಣೇ ನ ಮೃನ್ಮಯೇ ।

ಭಾವೇ ಹಿ ವಿದ್ಯತೇ ದೇವಸ್ತಸ್ಮಾದ್ಭಾವೋ ಹಿ ಕಾರಣಮ್ ॥ 13 ॥

ಶಾನ್ತಿತುಲ್ಯಂ ತಪೋ ನಾಸ್ತಿ ನ ಸನ್ತೋಷಾತ್ಪರಂ ಸುಖಮ್ ।

ಅಪತ್ಯಂ ಚ ಕಲತ್ರಂ ಚ ಸತಾಂ ಸಙ್ಗತಿರೇವ ಚ ॥ 14 ॥

ಗುಣೋ ಭೂಷಯತೇ ರೂಪಂ ಶೀಲಂ ಭೂಷಯತೇ ಕುಲಮ್ ।

ಪ್ರಾಸಾದಶಿಖರಸ್ಥೋಽಪಿ ಕಾಕಃ ಕಿಂ ಗರುಡಾಯತೇ ॥ 15 ॥

ನಿರ್ಗುಣಸ್ಯ ಹತಂ ರೂಪಂ ದುಃಶೀಲಸ್ಯ ಹತಂ ಕುಲಮ್ ।

ಅಸಿದ್ಧಸ್ಯ ಹತಾ ವಿದ್ಯಾ ಹ್ಯಭೋಗೇನ ಹತಂ ಧನಮ್ ॥ 16 ॥

ಶುದ್ಧಂ ಭೂಮಿಗತಂ ತೋಯಂ ಶುದ್ಧಾ ನಾರೀ ಪತಿವ್ರತಾ ।

ಶುಚಿಃ ಕ್ಷೇಮಕರೋ ರಾಜಾ ಸನ್ತೋಷೋ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಃ ಶುಚಿಃ ॥ 17 ॥

ಅಸನ್ತುಷ್ಟಾ ದ್ವಿಜಾ ನಷ್ಟಾಃ ಸನ್ತುಷ್ಟಾಶ್ಚ ಮಹೀಭೃತಃ ।

ಸಲಜ್ಜಾ ಗಣಿಕಾ ನಷ್ಟಾ ನಿರ್ಲಜ್ಜಾಶ್ಚ ಕುಲಾಙ್ಗನಾ ॥ 18 ॥

ಕಿಂ ಕುಲೇನ ವಿಶಾಲೇನ ವಿದ್ಯಾಹೀನೇನ ದೇಹಿನಾಮ್ ।

ದುಷ್ಕುಲಂ ಚಾಪಿ ವಿದುಷೋ ದೇವೈರಪಿ ಸ ಪೂಜ್ಯತೇ ॥ 19 ॥

ವಿದ್ವಾನ್ಪ್ರಶಸ್ಯತೇ ಲೋಕೇ ವಿದ್ವಾನ್ ಸರ್ವತ್ರ ಪೂಜ್ಯತೇ ।

ವಿದ್ಯಯಾ ಲಭತೇ ಸರ್ವಂ ವಿದ್ಯಾ ಸರ್ವತ್ರ ಪೂಜ್ಯತೇ ॥ 20 ॥

ಮಾಂಸಭಕ್ಷ್ಯೈಃ ಸುರಾಪಾನೈರ್ಮುಖೈಶ್ಚಾಕ್ಷರವರ್ಜಿತೈಃ ।

ಪಶುಭಿಃ ಪುರುಷಾಕಾರೈರ್ಭಾರಾಕ್ರಾನ್ತಾ ಹಿ ಮೇದಿನೀ ॥ 21 ॥

ಅನ್ನಹೀನೋ ದಹೇದ್ರಾಷ್ಟ್ರಂ ಮನ್ತ್ರಹೀನಶ್ಚ ಋತ್ವಿಜಃ ।

ಯಜಮಾನಂ ದಾನಹೀನೋ ನಾಸ್ತಿ ಯಜ್ಞಸಮೋ ರಿಪುಃ ॥ 22 ॥

Roman (IAST) Transliteration

adhamā dhanamicchanti dhanamānau ca madhyamāḥ |

uttamā mānamicchanti māno hi mahatāṃ dhanam || 01 ||

ikṣurāpaḥ payo mūlaṃ tāmbūlaṃ phalamauṣadham |

bhakṣayitvāpi kartavyāḥ snānadānādikāḥ kriyāḥ || 02 ||

dīpo bhakṣayate dhvāntaṃ kajjalaṃ ca prasūyate |

yadannaṃ bhakṣayate nityaṃ jāyate tādṛśī prajā || 03 ||

vittaṃ dehi guṇānviteṣu matimannānyatra dehi kvacit

prāptaṃ vārinidherjalaṃ ghanamukhe mādhuryayuktaṃ sadā |

jīvānsthāvarajaṅgamāṃśca sakalānsañjīvya bhūmaṇḍalaṃ

bhūyaḥ paśya tadeva koṭiguṇitaṃ gacchantamambhonidhim || 04 ||

cāṇḍālānāṃ sahasraiśca sūribhistattvadarśibhiḥ |

eko hi yavanaḥ prokto na nīco yavanātparaḥ || 05 ||

tailābhyaṅge citādhūme maithune kṣaurakarmaṇi |

tāvadbhavati cāṇḍālo yāvatsnānaṃ na cācaret || 06 ||

ajīrṇe bheṣajaṃ vāri jīrṇe vāri balapradam |

bhojane cāmṛtaṃ vāri bhojanānte viṣāpaham || 07 ||

hataṃ jñānaṃ kriyāhīnaṃ hataścājñānato naraḥ |

hataṃ nirṇāyakaṃ sainyaṃ striyo naṣṭā hyabhartṛkāḥ || 08 ||

vṛddhakāle mṛtā bhāryā bandhuhastagataṃ dhanam |

bhojanaṃ ca parādhīnaṃ tisraḥ puṃsāṃ viḍambanāḥ || 09 ||

nāgnihotraṃ vinā vedā na ca dānaṃ vinā kriyā |

na bhāvena vinā siddhistasmādbhāvo hi kāraṇam || 10 ||

na devo vidyate kāṣṭhe na pāṣāṇe na mṛṇmaye |

na bhāvena vinā siddhistasmādbhāvo hi kāraṇam || 11 ||

kāṣṭhapāṣāṇadhātūnāṃ kṛtvā bhāvena sevanam |

śraddhayā ca tathā siddhistasya viṣṇuprasādataḥ || 12 ||

na devo vidyate kāṣṭhe na pāṣāṇe na mṛnmaye |

bhāve hi vidyate devastasmādbhāvo hi kāraṇam || 13 ||

śāntitulyaṃ tapo nāsti na santoṣātparaṃ sukham |

apatyaṃ ca kalatraṃ ca satāṃ saṅgatireva ca || 14 ||

guṇo bhūṣayate rūpaṃ śīlaṃ bhūṣayate kulam |

prāsādaśikharastho'pi kākaḥ kiṃ garuḍāyate || 15 ||

nirguṇasya hataṃ rūpaṃ duḥśīlasya hataṃ kulam |

asiddhasya hatā vidyā hyabhogena hataṃ dhanam || 16 ||

śuddhaṃ bhūmigataṃ toyaṃ śuddhā nārī pativratā |

śuciḥ kṣemakaro rājā santoṣo brāhmaṇaḥ śuciḥ || 17 ||

asantuṣṭā dvijā naṣṭāḥ santuṣṭāśca mahībhṛtaḥ |

salajjā gaṇikā naṣṭā nirlajjāśca kulāṅganā || 18 ||

kiṃ kulena viśālena vidyāhīnena dehinām |

duṣkulaṃ cāpi viduṣo devairapi sa pūjyate || 19 ||

vidvānpraśasyate loke vidvān sarvatra pūjyate |

vidyayā labhate sarvaṃ vidyā sarvatra pūjyate || 20 ||

māṃsabhakṣyaiḥ surāpānairmukhaiścākṣaravarjitaiḥ |

paśubhiḥ puruṣākārairbhārākrāntā hi medinī || 21 ||

annahīno dahedrāṣṭraṃ mantrahīnaśca ṛtvijaḥ |

yajamānaṃ dānahīno nāsti yajñasamo ripuḥ || 22 ||