Chanakya Niti - Shashtho'dhyayah

ॐ

ಚಾಣಕ್ಯ ನೀತಿ - ಷಷ್ಠೋಽಧ್ಯಾಯಃ

Kannada

ಶ್ರುತ್ವಾ ಧರ್ಮಂ ವಿಜಾನಾತಿ ಶ್ರುತ್ವಾ ತ್ಯಜತಿ ದುರ್ಮತಿಮ್ ।

ಶ್ರುತ್ವಾ ಜ್ಞಾನಮವಾಪ್ನೋತಿ ಶ್ರುತ್ವಾ ಮೋಕ್ಷಮವಾಪ್ನುಯಾತ್ ॥ 01 ॥

ಪಕ್ಷಿಣಃ ಕಾಕಶ್ಚಣ್ಡಾಲಃ ಪಶೂನಾಂ ಚೈವ ಕುಕ್ಕುರಃ ।

ಮುನೀನಾಂ ಪಾಪಶ್ಚಣ್ಡಾಲಃ ಸರ್ವಚಾಣ್ಡಾಲನಿನ್ದಕಃ ॥ 02 ॥

ಭಸ್ಮನಾ ಶುದ್ಧ್ಯತೇ ಕಾಸ್ಯಂ ತಾಮ್ರಮಮ್ಲೇನ ಶುದ್ಧ್ಯತಿ ।

ರಜಸಾ ಶುದ್ಧ್ಯತೇ ನಾರೀ ನದೀ ವೇಗೇನ ಶುದ್ಧ್ಯತಿ ॥ 03 ॥

ಭ್ರಮನ್ಸಮ್ಪೂಜ್ಯತೇ ರಾಜಾ ಭ್ರಮನ್ಸಮ್ಪೂಜ್ಯತೇ ದ್ವಿಜಃ ।

ಭ್ರಮನ್ಸಮ್ಪೂಜ್ಯತೇ ಯೋಗೀ ಸ್ತ್ರೀ ಭ್ರಮನ್ತೀ ವಿನಶ್ಯತಿ ॥ 04 ॥

ಯಸ್ಯಾರ್ಥಾಸ್ತಸ್ಯ ಮಿತ್ರಾಣಿ ಯಸ್ಯಾರ್ಥಾಸ್ತಸ್ಯ ಬಾನ್ಧವಾಃ ।

ಯಸ್ಯಾರ್ಥಾಃ ಸ ಪುಮಾಁಲ್ಲೋಕೇ ಯಸ್ಯಾರ್ಥಾಃ ಸ ಚ ಪಣ್ಡಿತಃ ॥ 05 ॥

ತಾದೃಶೀ ಜಾಯತೇ ಬುದ್ಧಿರ್ವ್ಯವಸಾಯೋಽಪಿ ತಾದೃಶಃ ।

ಸಹಾಯಾಸ್ತಾದೃಶಾ ಏವ ಯಾದೃಶೀ ಭವಿತವ್ಯತಾ ॥ 06 ॥

ಕಾಲಃ ಪಚತಿ ಭೂತಾನಿ ಕಾಲಃ ಸಂಹರತೇ ಪ್ರಜಾಃ ।

ಕಾಲಃ ಸುಪ್ತೇಷು ಜಾಗರ್ತಿ ಕಾಲೋ ಹಿ ದುರತಿಕ್ರಮಃ ॥ 07 ॥

ನ ಪಶ್ಯತಿ ಚ ಜನ್ಮಾನ್ಧಃ ಕಾಮಾನ್ಧೋ ನೈವ ಪಶ್ಯತಿ ।

ಮದೋನ್ಮತ್ತಾ ನ ಪಶ್ಯನ್ತಿ ಅರ್ಥೀ ದೋಷಂ ನ ಪಶ್ಯತಿ ॥ 08 ॥

ಸ್ವಯಂ ಕರ್ಮ ಕರೋತ್ಯಾತ್ಮಾ ಸ್ವಯಂ ತತ್ಫಲಮಶ್ನುತೇ ।

ಸ್ವಯಂ ಭ್ರಮತಿ ಸಂಸಾರೇ ಸ್ವಯಂ ತಸ್ಮಾದ್ವಿಮುಚ್ಯತೇ ॥ 09 ॥

ರಾಜಾ ರಾಷ್ಟ್ರಕೃತಂ ಪಾಪಂ ರಾಜ್ಞಃ ಪಾಪಂ ಪುರೋಹಿತಃ ।

ಭರ್ತಾ ಚ ಸ್ತ್ರೀಕೃತಂ ಪಾಪಂ ಶಿಷ್ಯಪಾಪಂ ಗುರುಸ್ತಥಾ ॥ 10 ॥

ಋಣಕರ್ತಾ ಪಿತಾ ಶತ್ರುರ್ಮಾತಾ ಚ ವ್ಯಭಿಚಾರಿಣೀ ।

ಭಾರ್ಯಾ ರೂಪವತೀ ಶತ್ರುಃ ಪುತ್ರಃ ಶತ್ರುರಪಣ್ಡಿತಃ ॥ 11 ॥

ಲುಬ್ಧಮರ್ಥೇನ ಗೃಹ್ಣೀಯಾತ್ ಸ್ತಬ್ಧಮಞ್ಜಲಿಕರ್ಮಣಾ ।

ಮೂರ್ಖಂ ಛನ್ದೋಽನುವೃತ್ತ್ಯಾ ಚ ಯಥಾರ್ಥತ್ವೇನ ಪಣ್ಡಿತಮ್ ॥ 12 ॥

ವರಂ ನ ರಾಜ್ಯಂ ನ ಕುರಾಜರಾಜ್ಯಂ

ವರಂ ನ ಮಿತ್ರಂ ನ ಕುಮಿತ್ರಮಿತ್ರಮ್ ।

ವರಂ ನ ಶಿಷ್ಯೋ ನ ಕುಶಿಷ್ಯಶಿಷ್ಯೋ

ವರಂ ನ ದಾರ ನ ಕುದರದಾರಃ ॥ 13 ॥

ಕುರಾಜರಾಜ್ಯೇನ ಕುತಃ ಪ್ರಜಾಸುಖಂ

ಕುಮಿತ್ರಮಿತ್ರೇಣ ಕುತೋಽಭಿನಿರ್ವೃತಿಃ ।

ಕುದಾರದಾರೈಶ್ಚ ಕುತೋ ಗೃಹೇ ರತಿಃ

ಕುಶಿಷ್ಯಶಿಷ್ಯಮಧ್ಯಾಪಯತಃ ಕುತೋ ಯಶಃ ॥ 14 ॥

ಸಿಂಹಾದೇಕಂ ಬಕಾದೇಕಂ ಶಿಕ್ಷೇಚ್ಚತ್ವಾರಿ ಕುಕ್ಕುಟಾತ್ ।

ವಾಯಸಾತ್ಪಞ್ಚ ಶಿಕ್ಷೇಚ್ಚ ಷಟ್ಶುನಸ್ತ್ರೀಣಿ ಗರ್ದಭಾತ್ ॥ 15 ॥

ಪ್ರಭೂತಂ ಕಾರ್ಯಮಲ್ಪಂ ವಾ ಯನ್ನರಃ ಕರ್ತುಮಿಚ್ಛತಿ ।

ಸರ್ವಾರಮ್ಭೇಣ ತತ್ಕಾರ್ಯಂ ಸಿಂಹಾದೇಕಂ ಪ್ರಚಕ್ಷತೇ ॥ 16 ॥

ಇನ್ದ್ರಿಯಾಣಿ ಚ ಸಂಯಮ್ಯ ರಾಗದ್ವೇಷವಿವರ್ಜಿತಃ ।

ಸಮದುಃಖಸುಖಃ ಶಾನ್ತಃ ತತ್ತ್ವಜ್ಞಃ ಸಾಧುರುಚ್ಯತೇ ॥ 17 ॥

ಪ್ರತ್ಯುತ್ಥಾನಂ ಚ ಯುದ್ಧಂ ಚ ಸಂವಿಭಾಗಂ ಚ ಬನ್ಧುಷು ।

ಸ್ವಯಮಾಕ್ರಮ್ಯ ಭುಕ್ತಂ ಚ ಶಿಕ್ಷೇಚ್ಚತ್ವಾರಿ ಕುಕ್ಕುಟಾತ್ ॥ 18 ॥

ಗೂಢಮೈಥುನಚಾರಿತ್ವಂ ಕಾಲೇ ಕಾಲೇ ಚ ಸಙ್ಗ್ರಹಮ್ ।

ಅಪ್ರಮತ್ತಮವಿಶ್ವಾಸಂ ಪಞ್ಚ ಶಿಕ್ಷೇಚ್ಚ ವಾಯಸಾತ್ ॥ 19 ॥

ಬಹ್ವಾಶೀ ಸ್ವಲ್ಪಸನ್ತುಷ್ಟಃ ಸನಿದ್ರೋ ಲಘುಚೇತನಃ ।

ಸ್ವಾಮಿಭಕ್ತಶ್ಚ ಶೂರಶ್ಚ ಷಡೇತೇ ಶ್ವಾನತೋ ಗುಣಾಃ ॥ 20 ॥

ಸುಶ್ರಾನ್ತೋಽಪಿ ವಹೇದ್ಭಾರಂ ಶೀತೋಷ್ಣಂ ನ ಚ ಪಶ್ಯತಿ ।

ಸನ್ತುಷ್ಟಶ್ಚರತೇ ನಿತ್ಯಂ ತ್ರೀಣಿ ಶಿಕ್ಷೇಚ್ಚ ಗರ್ದಭಾತ್ ॥ 21 ॥

ಯ ಏತಾನ್ವಿಂಶತಿಗುಣಾನಾಚರಿಷ್ಯತಿ ಮಾನವಃ ।

ಕಾರ್ಯಾವಸ್ಥಾಸು ಸರ್ವಾಸು ಅಜೇಯಃ ಸ ಭವಿಷ್ಯತಿ ॥ 22 ॥

Roman (IAST) Transliteration

śrutvā dharmaṃ vijānāti śrutvā tyajati durmatim |

śrutvā jñānamavāpnoti śrutvā mokṣamavāpnuyāt || 01 ||

pakṣiṇaḥ kākaścaṇḍālaḥ paśūnāṃ caiva kukkuraḥ |

munīnāṃ pāpaścaṇḍālaḥ sarvacāṇḍālanindakaḥ || 02 ||

bhasmanā śuddhyate kāsyaṃ tāmramamlena śuddhyati |

rajasā śuddhyate nārī nadī vegena śuddhyati || 03 ||

bhramansampūjyate rājā bhramansampūjyate dvijaḥ |

bhramansampūjyate yogī strī bhramantī vinaśyati || 04 ||

yasyārthāstasya mitrāṇi yasyārthāstasya bāndhavāḥ |

yasyārthāḥ sa pumā~lloke yasyārthāḥ sa ca paṇḍitaḥ || 05 ||

tādṛśī jāyate buddhirvyavasāyo'pi tādṛśaḥ |

sahāyāstādṛśā eva yādṛśī bhavitavyatā || 06 ||

kālaḥ pacati bhūtāni kālaḥ saṃharate prajāḥ |

kālaḥ supteṣu jāgarti kālo hi duratikramaḥ || 07 ||

na paśyati ca janmāndhaḥ kāmāndho naiva paśyati |

madonmattā na paśyanti arthī doṣaṃ na paśyati || 08 ||

svayaṃ karma karotyātmā svayaṃ tatphalamaśnute |

svayaṃ bhramati saṃsāre svayaṃ tasmādvimucyate || 09 ||

rājā rāṣṭrakṛtaṃ pāpaṃ rājñaḥ pāpaṃ purohitaḥ |

bhartā ca strīkṛtaṃ pāpaṃ śiṣyapāpaṃ gurustathā || 10 ||

ṛṇakartā pitā śatrurmātā ca vyabhicāriṇī |

bhāryā rūpavatī śatruḥ putraḥ śatrurapaṇḍitaḥ || 11 ||

lubdhamarthena gṛhṇīyāt stabdhamañjalikarmaṇā |

mūrkhaṃ chando'nuvṛttyā ca yathārthatvena paṇḍitam || 12 ||

varaṃ na rājyaṃ na kurājarājyaṃ

varaṃ na mitraṃ na kumitramitram |

varaṃ na śiṣyo na kuśiṣyaśiṣyo

varaṃ na dāra na kudaradāraḥ || 13 ||

kurājarājyena kutaḥ prajāsukhaṃ

kumitramitreṇa kuto'bhinirvṛtiḥ |

kudāradāraiśca kuto gṛhe ratiḥ

kuśiṣyaśiṣyamadhyāpayataḥ kuto yaśaḥ || 14 ||

siṃhādekaṃ bakādekaṃ śikṣeccatvāri kukkuṭāt |

vāyasātpañca śikṣecca ṣaṭśunastrīṇi gardabhāt || 15 ||

prabhūtaṃ kāryamalpaṃ vā yannaraḥ kartumicchati |

sarvārambheṇa tatkāryaṃ siṃhādekaṃ pracakṣate || 16 ||

indriyāṇi ca saṃyamya rāgadveṣavivarjitaḥ |

samaduḥkhasukhaḥ śāntaḥ tattvajñaḥ sādhurucyate || 17 ||

pratyutthānaṃ ca yuddhaṃ ca saṃvibhāgaṃ ca bandhuṣu |

svayamākramya bhuktaṃ ca śikṣeccatvāri kukkuṭāt || 18 ||

gūḍhamaithunacāritvaṃ kāle kāle ca saṅgraham |

apramattamaviśvāsaṃ pañca śikṣecca vāyasāt || 19 ||

bahvāśī svalpasantuṣṭaḥ sanidro laghucetanaḥ |

svāmibhaktaśca śūraśca ṣaḍete śvānato guṇāḥ || 20 ||

suśrānto'pi vahedbhāraṃ śītoṣṇaṃ na ca paśyati |

santuṣṭaścarate nityaṃ trīṇi śikṣecca gardabhāt || 21 ||

ya etānviṃśatiguṇānācariṣyati mānavaḥ |

kāryāvasthāsu sarvāsu ajeyaḥ sa bhaviṣyati || 22 ||