Chanakya Niti - Shodasho'dhyayah

ॐ

ಚಾಣಕ್ಯ ನೀತಿ - ಷೋಡಶೋಽಧ್ಯಾಯಃ

Kannada

ನ ಧ್ಯಾತಂ ಪದಮೀಶ್ವರಸ್ಯ ವಿಧಿವತ್ಸಂಸಾರವಿಚ್ಛಿತ್ತಯೇ

ಸ್ವರ್ಗದ್ವಾರಕಪಾಟಪಾಟನಪಟುರ್ಧರ್ಮೋಽಪಿ ನೋಪಾರ್ಜಿತಃ ।

ನಾರೀಪೀನಪಯೋಧರೋರುಯುಗಲಾ ಸ್ವಪ್ನೇಽಪಿ ನಾಲಿಙ್ಗಿತಂ

ಮಾತುಃ ಕೇವಲಮೇವ ಯೌವನವನಚ್ಛೇದೇ ಕುಠಾರಾ ವಯಮ್ ॥ 01 ॥

ಜಲ್ಪನ್ತಿ ಸಾರ್ಧಮನ್ಯೇನ ಪಶ್ಯನ್ತ್ಯನ್ಯಂ ಸವಿಭ್ರಮಾಃ ।

ಹೃದಯೇ ಚಿನ್ತಯನ್ತ್ಯನ್ಯಂ ನ ಸ್ತ್ರೀಣಾಮೇಕತೋ ರತಿಃ ॥ 02 ॥

ಯೋ ಮೋಹಾನ್ಮನ್ಯತೇ ಮೂಢೋ ರಕ್ತೇಯಂ ಮಯಿ ಕಾಮಿನೀ ।

ಸ ತಸ್ಯಾ ವಶಗೋ ಭೂತ್ವಾ ನೃತ್ಯೇತ್ ಕ್ರೀಡಾಶಕುನ್ತವತ್ ॥ 03 ॥

ಕೋಽರ್ಥಾನ್ಪ್ರಾಪ್ಯ ನ ಗರ್ವಿತೋ ವಿಷಯಿಣಃ ಕಸ್ಯಾಪದೋಽಸ್ತಂ ಗತಾಃ

ಸ್ತ್ರೀಭಿಃ ಕಸ್ಯ ನ ಖಣ್ಡಿತಂ ಭುವಿ ಮನಃ ಕೋ ನಾಮ ರಾಜಪ್ರಿಯಃ ।

ಕಃ ಕಾಲಸ್ಯ ನ ಗೋಚರತ್ವಮಗಮತ್ ಕೋಽರ್ಥೀ ಗತೋ ಗೌರವಂ

ಕೋ ವಾ ದುರ್ಜನದುರ್ಗಮೇಷು ಪತಿತಃ ಕ್ಷೇಮೇಣ ಯಾತಃ ಪಥಿ ॥ 04 ॥

ನ ನಿರ್ಮಿತೋ ನ ಚೈವ ನ ದೃಷ್ಟಪೂರ್ವೋ

ನ ಶ್ರೂಯತೇ ಹೇಮಮಯಃ ಕುರಙ್ಗಃ ।

ತಥಾಽಪಿ ತೃಷ್ಣಾ ರಘುನನ್ದನಸ್ಯ

ವಿನಾಶಕಾಲೇ ವಿಪರೀತಬುದ್ಧಿಃ ॥ 05 ॥

ಗುಣೈರುತ್ತಮತಾಂ ಯಾತಿ ನೋಚ್ಚೈರಾಸನಸಂಸ್ಥಿತಾಃ ।

ಪ್ರಾಸಾದಶಿಖರಸ್ಥೋಽಪಿ ಕಾಕಃ ಕಿಂ ಗರುಡಾಯತೇ ॥ 06 ॥

ಗುಣಾಃ ಸರ್ವತ್ರ ಪೂಜ್ಯನ್ತೇ ನ ಮಹತ್ಯೋಽಪಿ ಸಮ್ಪದಃ ।

ಪೂರ್ಣೇನ್ದುಃ ಕಿಂ ತಥಾ ವನ್ದ್ಯೋ ನಿಷ್ಕಲಙ್ಕೋ ಯಥಾ ಕೃಶಃ ॥ 07 ॥

ಪರೈರುಕ್ತಗುಣೋ ಯಸ್ತು ನಿರ್ಗುಣೋಽಪಿ ಗುಣೀ ಭವೇತ್ ।

ಇನ್ದ್ರೋಽಪಿ ಲಘುತಾಂ ಯಾತಿ ಸ್ವಯಂ ಪ್ರಖ್ಯಾಪಿತೈರ್ಗುಣೈಃ ॥ 08 ॥

ವಿವೇಕಿನಮನುಪ್ರಾಪ್ತಾ ಗುಣಾ ಯಾನ್ತಿ ಮನೋಜ್ಞತಾಮ್ ।

ಸುತರಾಂ ರತ್ನಮಾಭಾತಿ ಚಾಮೀಕರನಿಯೋಜಿತಮ್ ॥ 09 ॥

ಗುಣೈಃ ಸರ್ವಜ್ಞತುಲ್ಯೋಽಪಿ ಸೀದತ್ಯೇಕೋ ನಿರಾಶ್ರಯಃ ।

ಅನರ್ಘ್ಯಮಪಿ ಮಾಣಿಕ್ಯಂ ಹೇಮಾಶ್ರಯಮಪೇಕ್ಷತೇ ॥ 10 ॥

ಅತಿಕ್ಲೇಶೇನ ಯದ್ದ್ರವ್ಯಮತಿಲೋಭೇನ ಯತ್ಸುಖಮ್ ।

ಶತ್ರೂಣಾಂ ಪ್ರಣಿಪಾತೇನ ತೇ ಹ್ಯರ್ಥಾ ಮಾ ಭವನ್ತು ಮೇ ॥ 11 ॥

ಕಿಂ ತಯಾ ಕ್ರಿಯತೇ ಲಕ್ಷ್ಮ್ಯಾ ಯಾ ವಧೂರಿವ ಕೇವಲಾ ।

ಯಾ ತು ವೇಶ್ಯೇವ ಸಾಮಾನ್ಯಾ ಪಥಿಕೈರಪಿ ಭುಜ್ಯತೇ ॥ 12 ॥

ಧನೇಷು ಜೀವಿತವ್ಯೇಷು ಸ್ತ್ರೀಷು ಚಾಹಾರಕರ್ಮಸು ।

ಅತೃಪ್ತಾಃ ಪ್ರಾಣಿನಃ ಸರ್ವೇ ಯಾತಾ ಯಾಸ್ಯನ್ತಿ ಯಾನ್ತಿ ಚ ॥ 13 ॥

ಕ್ಷೀಯನ್ತೇ ಸರ್ವದಾನಾನಿ ಯಜ್ಞಹೋಮಬಲಿಕ್ರಿಯಾಃ ।

ನ ಕ್ಷೀಯತೇ ಪಾತ್ರದಾನಮಭಯಂ ಸರ್ವದೇಹಿನಾಮ್ ॥ 14 ॥

ತೃಣಂ ಲಘು ತೃಣಾತ್ತೂಲಂ ತೂಲಾದಪಿ ಚ ಯಾಚಕಃ ।

ವಾಯುನಾ ಕಿಂ ನ ನೀತೋಽಸೌ ಮಾಮಯಂ ಯಾಚಯಿಷ್ಯತಿ ॥ 15 ॥

ವರಂ ಪ್ರಾಣಪರಿತ್ಯಾಗೋ ಮಾನಭಙ್ಗೇನ ಜೀವನಾತ್ ।

ಪ್ರಾಣತ್ಯಾಗೇ ಕ್ಷಣಂ ದುಃಖಂ ಮಾನಭಙ್ಗೇ ದಿನೇ ದಿನೇ ॥ 16 ॥

ಪ್ರಿಯವಾಕ್ಯಪ್ರದಾನೇನ ಸರ್ವೇ ತುಷ್ಯನ್ತಿ ಜನ್ತವಃ ।

ತಸ್ಮಾತ್ತದೇವ ವಕ್ತವ್ಯಂ ವಚನೇ ಕಾ ದರಿದ್ರತಾ ॥ 17 ॥

ಸಂಸಾರಕಟುವೃಕ್ಷಸ್ಯ ದ್ವೇ ಫಲೇಽಮೃತೋಪಮೇ ।

ಸುಭಾಷಿತಂ ಚ ಸುಸ್ವಾದು ಸಙ್ಗತಿಃ ಸಜ್ಜನೇ ಜನೇ ॥ 18 ॥

ಜನ್ಮ ಜನ್ಮ ಯದಭ್ಯಸ್ತಂ ದಾನಮಧ್ಯಯನಂ ತಪಃ ।

ತೇನೈವಾಽಭ್ಯಾಸಯೋಗೇನ ದೇಹೀ ಚಾಭ್ಯಸ್ಯತೇ ಪುನಃ ॥ 19 ॥

ಪುಸ್ತಕಸ್ಥಾ ತು ಯಾ ವಿದ್ಯಾ ಪರಹಸ್ತಗತಂ ಧನಮ್ ।

ಕಾರ್ಯಕಾಲೇ ಸಮುತ್ಪನ್ನೇ ನ ಸಾ ವಿದ್ಯಾ ನ ತದ್ಧನಮ್ ॥ 20 ॥

Roman (IAST) Transliteration

na dhyātaṃ padamīśvarasya vidhivatsaṃsāravicchittaye

svargadvārakapāṭapāṭanapaṭurdharmo'pi nopārjitaḥ |

nārīpīnapayodharoruyugalā svapne'pi nāliṅgitaṃ

mātuḥ kevalameva yauvanavanacchede kuṭhārā vayam || 01 ||

jalpanti sārdhamanyena paśyantyanyaṃ savibhramāḥ |

hṛdaye cintayantyanyaṃ na strīṇāmekato ratiḥ || 02 ||

yo mohānmanyate mūḍho rakteyaṃ mayi kāminī |

sa tasyā vaśago bhūtvā nṛtyet krīḍāśakuntavat || 03 ||

ko'rthānprāpya na garvito viṣayiṇaḥ kasyāpado'staṃ gatāḥ

strībhiḥ kasya na khaṇḍitaṃ bhuvi manaḥ ko nāma rājapriyaḥ |

kaḥ kālasya na gocaratvamagamat ko'rthī gato gauravaṃ

ko vā durjanadurgameṣu patitaḥ kṣemeṇa yātaḥ pathi || 04 ||

na nirmito na caiva na dṛṣṭapūrvo

na śrūyate hemamayaḥ kuraṅgaḥ |

tathā'pi tṛṣṇā raghunandanasya

vināśakāle viparītabuddhiḥ || 05 ||

guṇairuttamatāṃ yāti noccairāsanasaṃsthitāḥ |

prāsādaśikharastho'pi kākaḥ kiṃ garuḍāyate || 06 ||

guṇāḥ sarvatra pūjyante na mahatyo'pi sampadaḥ |

pūrṇenduḥ kiṃ tathā vandyo niṣkalaṅko yathā kṛśaḥ || 07 ||

parairuktaguṇo yastu nirguṇo'pi guṇī bhavet |

indro'pi laghutāṃ yāti svayaṃ prakhyāpitairguṇaiḥ || 08 ||

vivekinamanuprāptā guṇā yānti manojñatām |

sutarāṃ ratnamābhāti cāmīkaraniyojitam || 09 ||

guṇaiḥ sarvajñatulyo'pi sīdatyeko nirāśrayaḥ |

anarghyamapi māṇikyaṃ hemāśrayamapekṣate || 10 ||

atikleśena yaddravyamatilobhena yatsukham |

śatrūṇāṃ praṇipātena te hyarthā mā bhavantu me || 11 ||

kiṃ tayā kriyate lakṣmyā yā vadhūriva kevalā |

yā tu veśyeva sāmānyā pathikairapi bhujyate || 12 ||

dhaneṣu jīvitavyeṣu strīṣu cāhārakarmasu |

atṛptāḥ prāṇinaḥ sarve yātā yāsyanti yānti ca || 13 ||

kṣīyante sarvadānāni yajñahomabalikriyāḥ |

na kṣīyate pātradānamabhayaṃ sarvadehinām || 14 ||

tṛṇaṃ laghu tṛṇāttūlaṃ tūlādapi ca yācakaḥ |

vāyunā kiṃ na nīto'sau māmayaṃ yācayiṣyati || 15 ||

varaṃ prāṇaparityāgo mānabhaṅgena jīvanāt |

prāṇatyāge kṣaṇaṃ duḥkhaṃ mānabhaṅge dine dine || 16 ||

priyavākyapradānena sarve tuṣyanti jantavaḥ |

tasmāttadeva vaktavyaṃ vacane kā daridratā || 17 ||

saṃsārakaṭuvṛkṣasya dve phale'mṛtopame |

subhāṣitaṃ ca susvādu saṅgatiḥ sajjane jane || 18 ||

janma janma yadabhyastaṃ dānamadhyayanaṃ tapaḥ |

tenaivā'bhyāsayogena dehī cābhyasyate punaḥ || 19 ||

pustakasthā tu yā vidyā parahastagataṃ dhanam |

kāryakāle samutpanne na sā vidyā na taddhanam || 20 ||