Chanakya Niti - Chaturdasho'dhyayah

ॐ

ಚಾಣಕ್ಯ ನೀತಿ - ಚತುರ್ದಶೋಽಧ್ಯಾಯಃ

Kannada

ಆತ್ಮಾಪರಾಧವೃಕ್ಷಸ್ಯ ಫಲಾನ್ಯೇತಾನಿ ದೇಹಿನಾಮ್ ।

ದಾರಿದ್ರ್ಯದುಃಖರೋಗಾಣಿ ಬನ್ಧನವ್ಯಸನಾನಿ ಚ ॥ 01 ॥

ಪುನರ್ವಿತ್ತಂ ಪುನರ್ಮಿತ್ರಂ ಪುನರ್ಭಾರ್ಯಾ ಪುನರ್ಮಹೀ ।

ಏತತ್ಸರ್ವಂ ಪುನರ್ಲಭ್ಯಂ ನ ಶರೀರಂ ಪುನಃ ಪುನಃ ॥ 02 ॥

ಬಹೂನಾಂ ಚೈವ ಸತ್ತ್ವಾನಾಂ ಸಮವಾಯೋ ರಿಪುಞ್ಜಯಃ ।

ವರ್ಷಾಧಾರಾಧರೋ ಮೇಘಸ್ತೃಣೈರಪಿ ನಿವಾರ್ಯತೇ ॥ 03 ॥

ಜಲೇ ತೈಲಂ ಖಲೇ ಗುಹ್ಯಂ ಪಾತ್ರೇ ದಾನಂ ಮನಾಗಪಿ ।

ಪ್ರಾಜ್ಞೇ ಶಾಸ್ತ್ರಂ ಸ್ವಯಂ ಯಾತಿ ವಿಸ್ತಾರಂ ವಸ್ತುಶಕ್ತಿತಃ ॥ 04 ॥

ಧರ್ಮಾಖ್ಯಾನೇ ಶ್ಮಶಾನೇ ಚ ರೋಗಿಣಾಂ ಯಾ ಮತಿರ್ಭವೇತ್ ।

ಸಾ ಸರ್ವದೈವ ತಿಷ್ಠೇಚ್ಚೇತ್ಕೋ ನ ಮುಚ್ಯೇತ ಬನ್ಧನಾತ್ ॥ 05 ॥

ಉತ್ಪನ್ನಪಶ್ಚಾತ್ತಾಪಸ್ಯ ಬುದ್ಧಿರ್ಭವತಿ ಯಾದೃಶೀ ।

ತಾದೃಶೀ ಯದಿ ಪೂರ್ವಂ ಸ್ಯಾತ್ಕಸ್ಯ ನ ಸ್ಯಾನ್ಮಹೋದಯಃ ॥ 06 ॥

ದಾನೇ ತಪಸಿ ಶೌರ್ಯೇ ವಾ ವಿಜ್ಞಾನೇ ವಿನಯೇ ನಯೇ ।

ವಿಸ್ಮಯೋ ನಹಿ ಕರ್ತವ್ಯೋ ಬಹುರತ್ನಾ ವಸುನ್ಧರಾ ॥ 07 ॥

ದೂರಸ್ಥೋಽಪಿ ನ ದೂರಸ್ಥೋ ಯೋ ಯಸ್ಯ ಮನಸಿ ಸ್ಥಿತಃ ।

ಯೋ ಯಸ್ಯ ಹೃದಯೇ ನಾಸ್ತಿ ಸಮೀಪಸ್ಥೋಽಪಿ ದೂರತಃ ॥ 08 ॥

ಯಸ್ಮಾಚ್ಚ ಪ್ರಿಯಮಿಚ್ಛೇತ್ತು ತಸ್ಯ ಬ್ರೂಯಾತ್ಸದಾ ಪ್ರಿಯಮ್ ।

ವ್ಯಾಧೋ ಮೃಗವಧಂ ಕರ್ತುಂ ಗೀತಂ ಗಾಯತಿ ಸುಸ್ವರಮ್ ॥ 09 ॥

ಅತ್ಯಾಸನ್ನಾ ವಿನಾಶಾಯ ದೂರಸ್ಥಾ ನ ಫಲಪ್ರದಾ ।

ಸೇವ್ಯತಾಂ ಮಧ್ಯಭಾವೇನ ರಾಜಾ ವಹ್ನಿರ್ಗುರುಃ ಸ್ತ್ರಿಯಃ ॥ 10 ॥

ಅಗ್ನಿರಾಪಃ ಸ್ತ್ರಿಯೋ ಮೂರ್ಖಾಃ ಸರ್ಪಾ ರಾಜಕುಲಾನಿ ಚ ।

ನಿತ್ಯಂ ಯತ್ನೇನ ಸೇವ್ಯಾನಿ ಸದ್ಯಃ ಪ್ರಾಣಹರಾಣಿ ಷಟ್ ॥ 11 ॥

ಸ ಜೀವತಿ ಗುಣಾ ಯಸ್ಯ ಯಸ್ಯ ಧರ್ಮಃ ಸ ಜೀವತಿ ।

ಗುಣಧರ್ಮವಿಹೀನಸ್ಯ ಜೀವಿತಂ ನಿಷ್ಪ್ರಯೋಜನಮ್ ॥ 12 ॥

ಯದೀಚ್ಛಸಿ ವಶೀಕರ್ತುಂ ಜಗದೇಕೇನ ಕರ್ಮಣಾ ।

ಪುರಾ ಪಞ್ಚದಶಾಸ್ಯೇಭ್ಯೋ ಗಾಂ ಚರನ್ತೀ ನಿವಾರಯ ॥ 13 ॥

ಪ್ರಸ್ತಾವಸದೃಶಂ ವಾಕ್ಯಂ ಪ್ರಭಾವಸದೃಶಂ ಪ್ರಿಯಮ್ ।

ಆತ್ಮಶಕ್ತಿಸಮಂ ಕೋಪಂ ಯೋ ಜಾನಾತಿ ಸ ಪಣ್ಡಿತಃ ॥ 14 ॥

ಏಕ ಏವ ಪದಾರ್ಥಸ್ತು ತ್ರಿಧಾ ಭವತಿ ವೀಕ್ಷಿತಃ ।

ಕುಣಪಂ ಕಾಮಿನೀ ಮಾಂಸಂ ಯೋಗಿಭಿಃ ಕಾಮಿಭಿಃ ಶ್ವಭಿಃ ॥ 15 ॥

ಸುಸಿದ್ಧಮೌಷಧಂ ಧರ್ಮಂ ಗೃಹಚ್ಛಿದ್ರಂ ಚ ಮೈಥುನಮ್ ।

ಕುಭುಕ್ತಂ ಕುಶ್ರುತಂ ಚೈವ ಮತಿಮಾನ್ನ ಪ್ರಕಾಶಯೇತ್ ॥ 16 ॥

ತಾವನ್ಮೌನೇನ ನೀಯನ್ತೇ ಕೋಕಿಲೈಶ್ಚೈವ ವಾಸರಾಃ ।

ಯಾವತ್ಸರ್ವಜನಾನನ್ದದಾಯಿನೀ ವಾಕ್ಪ್ರವರ್ತತೇ ॥ 17 ॥

ಧರ್ಮಂ ಧನಂ ಚ ಧಾನ್ಯಂ ಚ ಗುರೋರ್ವಚನಮೌಷಧಮ್ ।

ಸುಗೃಹೀತಂ ಚ ಕರ್ತವ್ಯಮನ್ಯಥಾ ತು ನ ಜೀವತಿ ॥ 18 ॥

ತ್ಯಜ ದುರ್ಜನಸಂಸರ್ಗಂ ಭಜ ಸಾಧುಸಮಾಗಮಮ್ ।

ಕುರು ಪುಣ್ಯಮಹೋರಾತ್ರಂ ಸ್ಮರ ನಿತ್ಯಮನಿತ್ಯತಃ ॥ 19 ॥

Roman (IAST) Transliteration

ātmāparādhavṛkṣasya phalānyetāni dehinām |

dāridryaduḥkharogāṇi bandhanavyasanāni ca || 01 ||

punarvittaṃ punarmitraṃ punarbhāryā punarmahī |

etatsarvaṃ punarlabhyaṃ na śarīraṃ punaḥ punaḥ || 02 ||

bahūnāṃ caiva sattvānāṃ samavāyo ripuñjayaḥ |

varṣādhārādharo meghastṛṇairapi nivāryate || 03 ||

jale tailaṃ khale guhyaṃ pātre dānaṃ manāgapi |

prājñe śāstraṃ svayaṃ yāti vistāraṃ vastuśaktitaḥ || 04 ||

dharmākhyāne śmaśāne ca rogiṇāṃ yā matirbhavet |

sā sarvadaiva tiṣṭheccetko na mucyeta bandhanāt || 05 ||

utpannapaścāttāpasya buddhirbhavati yādṛśī |

tādṛśī yadi pūrvaṃ syātkasya na syānmahodayaḥ || 06 ||

dāne tapasi śaurye vā vijñāne vinaye naye |

vismayo nahi kartavyo bahuratnā vasundharā || 07 ||

dūrastho'pi na dūrastho yo yasya manasi sthitaḥ |

yo yasya hṛdaye nāsti samīpastho'pi dūrataḥ || 08 ||

yasmācca priyamicchettu tasya brūyātsadā priyam |

vyādho mṛgavadhaṃ kartuṃ gītaṃ gāyati susvaram || 09 ||

atyāsannā vināśāya dūrasthā na phalapradā |

sevyatāṃ madhyabhāvena rājā vahnirguruḥ striyaḥ || 10 ||

agnirāpaḥ striyo mūrkhāḥ sarpā rājakulāni ca |

nityaṃ yatnena sevyāni sadyaḥ prāṇaharāṇi ṣaṭ || 11 ||

sa jīvati guṇā yasya yasya dharmaḥ sa jīvati |

guṇadharmavihīnasya jīvitaṃ niṣprayojanam || 12 ||

yadīcchasi vaśīkartuṃ jagadekena karmaṇā |

purā pañcadaśāsyebhyo gāṃ carantī nivāraya || 13 ||

prastāvasadṛśaṃ vākyaṃ prabhāvasadṛśaṃ priyam |

ātmaśaktisamaṃ kopaṃ yo jānāti sa paṇḍitaḥ || 14 ||

eka eva padārthastu tridhā bhavati vīkṣitaḥ |

kuṇapaṃ kāminī māṃsaṃ yogibhiḥ kāmibhiḥ śvabhiḥ || 15 ||

susiddhamauṣadhaṃ dharmaṃ gṛhacchidraṃ ca maithunam |

kubhuktaṃ kuśrutaṃ caiva matimānna prakāśayet || 16 ||

tāvanmaunena nīyante kokilaiścaiva vāsarāḥ |

yāvatsarvajanānandadāyinī vākpravartate || 17 ||

dharmaṃ dhanaṃ ca dhānyaṃ ca gurorvacanamauṣadham |

sugṛhītaṃ ca kartavyamanyathā tu na jīvati || 18 ||

tyaja durjanasaṃsargaṃ bhaja sādhusamāgamam |

kuru puṇyamahorātraṃ smara nityamanityataḥ || 19 ||