3.48 Aranyakanda - Ashtachatvarimsha Sargah

ॐ

3.48 अरण्यकाण्ड - अष्टचत्वारिंश सर्गः

Valmiki Devanagari

श्रीमद्वाल्मीकीय रामायणे अरण्यकाण्डम् ।

अथ अष्टचत्वारिंशस्सर्गः ।

एवं बृवन्त्यां सीतायां संरब्दः परुषं वचः ।

ललाटे भृकुटीं कृत्वा रावणः प्रत्युवाच ह ॥ 1 ॥

भ्राता वैश्रवणस्याहं सापत्न्यो वरवर्णिनि ।

रावणो नाम भद्रं ते दशग्रीवः प्रतापवान् ॥ 2 ॥

यस्य देवास्सगन्धर्वाः पिशाचपतगोरगाः ।

विद्रवन्ति भयाद्भीता मृत्योरिव सदा प्रजाः ॥ 3 ॥

येन वैश्रवणो राजा द्वैमात्रः कारणान्तरे ।

द्वन्द्वमासादितः क्रोधाद्रणे विक्रम्य निर्जितः ॥ 4 ॥

यद्भयार्तः परित्यज्य स्वमधिष्ठानमृद्धिमत् ।

कैलासं पर्वतश्रेष्ठमध्यास्ते नरवाहनः ॥ 5 ॥

यस्य तत्पुष्पकं नाम विमानं कामगं शुभम् ।

वीर्यादेवार्जितं भद्रे येन यामि विहायसम् ॥ 6 ॥

मम सञ्जातरोषस्य मुखं दृष्ट्वैव मैथिलि ।

विद्रवन्ति परित्रस्तास्सुराश्शक्रपुरोगमाः ॥ 7 ॥

यत्र तिष्ठाम्यहं तत्र मारुतो वाति शङ्कितः ।

तीव्रांशुश्शिशिरांशुश्च भयात्सम्पद्यते रविः ॥ 8 ॥

निष्कम्पपत्रास्तरवो नद्यश्च स्तिमितोदकाः ।

भवन्ति यत्र यत्राहं तिष्ठामि विचरामि च ॥ 9 ॥

मम पारे समुद्रस्य लङ्का नाम पुरी शुभा ।

सम्पूर्णा राक्षसैर्घोरैर्यथेन्द्रस्यामरावती ॥ 10 ॥

प्राकारेण परिक्षिप्ता पाण्डुरेण विराजता ।

हेमकक्ष्या पुरी रम्या वैढूर्यमयतोरणा ॥ 11 ॥

हस्त्यश्वरथसम्बाधा तूर्यनादविनादिता ।

सर्वकालफलैर्वृक्षैस्सङ्कुलोद्द्यानशोभिता ॥ 12 ॥

तत्र त्वं वसती सीते राजपुत्रि मया सह ।

न स्मरिष्यसि नारीणां मानुषीणां मनस्विनि ॥ 13 ॥

भुञ्जाना मानुषान्भोगान्दिव्यांश्च वरवर्णिनि ।

न स्मरिष्यसि रामस्य मानुषस्य गतायुषः ॥ 14 ॥

स्थापयित्वा प्रियं पुत्रं राज्ञा दशरथेन यः ।

मन्दवीर्यस्सुतो ज्येष्ठस्ततः प्रस्थापितो वनम् ॥ 15 ॥

तेन किं भ्रष्टराज्येन रामेण गतचेतसा ।

करिष्यसि विशालाक्षि तापसेन तपस्विना ॥ 16 ॥

सर्वराक्षसभर्तारं कामात्स्वयमिहागतम् ।

न मन्मथशराविष्टं प्रत्याख्यातुं त्वमर्हसि ॥ 17 ॥

प्रत्याख्याय हि मां भीरु परितापं गमिष्यसि ।

चरणेनाभिहत्येव पुरूरवसमूर्वशी ॥ 18 ॥

अङ्गुल्या न समो रामो मम युद्धे स मानुषः ।

तव भाग्येन सम्प्राप्तं भजस्व वरवर्णिनि ॥ 19 ॥

एवमुक्ता तु वैदेही क्रुद्धा संरक्तलोचना ।

अब्रवीत्परुषं वाक्यं रहिते राक्षसाधिपम् ॥ 20 ॥

कथं वैश्रवणं देवं सर्वभूतनमस्कृतम् ।

भ्रातरं व्यपदिश्य त्वमशुभं कर्तुमिच्छसि ॥ 21 ॥

अवश्यं विनशिष्यन्ति सर्वे रावण राक्षसाः ।

येषां त्वं कर्कशो राजा दुर्बुद्धिरजितेन्द्रियः ॥ 22 ॥

अपहृत्य शचीं भार्यां शक्यमिन्द्रस्य जीवितुम् ।

न च रामस्य भार्यां मामपनीयास्ति जीवितम् ॥ 23 ॥

जीवेच्चिरं वज्रधरस्य हस्ताच्छचीं प्रधृष्याप्रतिरूपरूपाम् ।

न मादृशीं राक्षस दूशयित्वा पीतामृतस्यापि तवास्ति मोक्षः ॥ 24 ॥

इत्यार्षे श्रीमद्रामायणे वाल्मीकीय आदिकाव्ये अरण्यकाण्डे अष्टचत्वारिंशस्सर्गः ॥

Roman (IAST) Transliteration

śrīmadvālmīkīya rāmāyaṇe araṇyakāṇḍam |

atha aṣṭacatvāriṃśassargaḥ |

evaṃ bṛvantyāṃ sītāyāṃ saṃrabdaḥ paruṣaṃ vacaḥ |

lalāṭe bhṛkuṭīṃ kṛtvā rāvaṇaḥ pratyuvāca ha || 1 ||

bhrātā vaiśravaṇasyāhaṃ sāpatnyo varavarṇini |

rāvaṇo nāma bhadraṃ te daśagrīvaḥ pratāpavān || 2 ||

yasya devāssagandharvāḥ piśācapatagoragāḥ |

vidravanti bhayādbhītā mṛtyoriva sadā prajāḥ || 3 ||

yena vaiśravaṇo rājā dvaimātraḥ kāraṇāntare |

dvandvamāsāditaḥ krodhādraṇe vikramya nirjitaḥ || 4 ||

yadbhayārtaḥ parityajya svamadhiṣṭhānamṛddhimat |

kailāsaṃ parvataśreṣṭhamadhyāste naravāhanaḥ || 5 ||

yasya tatpuṣpakaṃ nāma vimānaṃ kāmagaṃ śubham |

vīryādevārjitaṃ bhadre yena yāmi vihāyasam || 6 ||

mama sañjātaroṣasya mukhaṃ dṛṣṭvaiva maithili |

vidravanti paritrastāssurāśśakrapurogamāḥ || 7 ||

yatra tiṣṭhāmyahaṃ tatra māruto vāti śaṅkitaḥ |

tīvrāṃśuśśiśirāṃśuśca bhayātsampadyate raviḥ || 8 ||

niṣkampapatrāstaravo nadyaśca stimitodakāḥ |

bhavanti yatra yatrāhaṃ tiṣṭhāmi vicarāmi ca || 9 ||

mama pāre samudrasya laṅkā nāma purī śubhā |

sampūrṇā rākṣasairghorairyathendrasyāmarāvatī || 10 ||

prākāreṇa parikṣiptā pāṇḍureṇa virājatā |

hemakakṣyā purī ramyā vaiḍhūryamayatoraṇā || 11 ||

hastyaśvarathasambādhā tūryanādavināditā |

sarvakālaphalairvṛkṣaissaṅkuloddyānaśobhitā || 12 ||

tatra tvaṃ vasatī sīte rājaputri mayā saha |

na smariṣyasi nārīṇāṃ mānuṣīṇāṃ manasvini || 13 ||

bhuñjānā mānuṣānbhogāndivyāṃśca varavarṇini |

na smariṣyasi rāmasya mānuṣasya gatāyuṣaḥ || 14 ||

sthāpayitvā priyaṃ putraṃ rājñā daśarathena yaḥ |

mandavīryassuto jyeṣṭhastataḥ prasthāpito vanam || 15 ||

tena kiṃ bhraṣṭarājyena rāmeṇa gatacetasā |

kariṣyasi viśālākṣi tāpasena tapasvinā || 16 ||

sarvarākṣasabhartāraṃ kāmātsvayamihāgatam |

na manmathaśarāviṣṭaṃ pratyākhyātuṃ tvamarhasi || 17 ||

pratyākhyāya hi māṃ bhīru paritāpaṃ gamiṣyasi |

caraṇenābhihatyeva purūravasamūrvaśī || 18 ||

aṅgulyā na samo rāmo mama yuddhe sa mānuṣaḥ |

tava bhāgyena samprāptaṃ bhajasva varavarṇini || 19 ||

evamuktā tu vaidehī kruddhā saṃraktalocanā |

abravītparuṣaṃ vākyaṃ rahite rākṣasādhipam || 20 ||

kathaṃ vaiśravaṇaṃ devaṃ sarvabhūtanamaskṛtam |

bhrātaraṃ vyapadiśya tvamaśubhaṃ kartumicchasi || 21 ||

avaśyaṃ vinaśiṣyanti sarve rāvaṇa rākṣasāḥ |

yeṣāṃ tvaṃ karkaśo rājā durbuddhirajitendriyaḥ || 22 ||

apahṛtya śacīṃ bhāryāṃ śakyamindrasya jīvitum |

na ca rāmasya bhāryāṃ māmapanīyāsti jīvitam || 23 ||

jīvecciraṃ vajradharasya hastācchacīṃ pradhṛṣyāpratirūparūpām |

na mādṛśīṃ rākṣasa dūśayitvā pītāmṛtasyāpi tavāsti mokṣaḥ || 24 ||

ityārṣe śrīmadrāmāyaṇe vālmīkīya ādikāvye araṇyakāṇḍe aṣṭacatvāriṃśassargaḥ ||