Taittiriya Upanishad - Bhriguvalli

ॐ

तैत्तिरीय उपनिषद् - भृगुवल्ली

Upanishad Devanagari

(तै.आ.9.1.1)

ॐ स॒ह ना॑ववतु । स॒ह नौ॑ भुनक्तु । स॒ह वी॒र्य॑-ङ्करवावहै । ते॒ज॒स्विना॒वधी॑तमस्तु॒ मा वि॑द्विषा॒वहै᳚ । ॐ शान्ति॒-श्शान्ति॒-श्शान्तिः॑ ॥

भृगु॒र्वै वा॑रु॒णिः । वरु॑ण॒-म्पित॑र॒मुप॑ससार । अधी॑हि भगवो॒ ब्रह्मेति॑ । तस्मा॑ ए॒तत्प्रो॑वाच । अन्न॑-म्प्रा॒ण-ञ्चक्षु॒श्श्रोत्र॒-म्मनो॒ वाच॒मिति॑ । तग्ं हो॑वाच । यतो॒ वा इ॒मानि॒ भूता॑नि॒ जाय॑न्ते । येन॒ जाता॑नि॒ जीव॑न्ति । यत्प्रय॑न्त्य॒भिसंविँ॑शन्ति । तद्विजि॑ज्ञासस्व । तद्ब्रह्मेति॑ । स तपो॑-ऽतप्यत । स तप॑स्त॒प्त्वा ॥ 1 ॥

इति प्रथमो-ऽनुवाकः ॥

अन्न॒-म्ब्रह्मेति॒ व्य॑जानात् । अ॒न्नाद्ध्ये॑व खल्वि॒मानि॒ भुता॑नि॒ जाय॑न्ते । अन्ने॑न॒ जाता॑नि॒ जीव॑न्ति । अन्न॒-म्प्रय॑न्त्य॒भिसंविँ॑श॒न्तीति॑ । तद्वि॒ज्ञाय॑ । पुन॑रे॒व वरु॑ण॒-म्पित॑र॒मुप॑ससार । अधी॑हि भगवो॒ ब्रह्मेति॑ । तग्ं हो॑वाच । तप॑सा॒ ब्रह्म॒ विजि॑ज्ञासस्व । तपो॒ ब्रह्मेति॑ । स तपो॑-ऽतप्यत । स तप॑स्त॒प्त्वा ॥ 1 ॥

इति द्वितीयो-ऽनुवाकः ॥

प्रा॒णो ब्र॒ह्मेति॒ व्य॑जानात् । प्रा॒णाद्ध्ये॑व खल्वि॒मानि॒ भूता॑नि॒ जाय॑न्ते । प्रा॒णेन॒ जाता॑नि॒ जीव॑न्ति । प्रा॒ण-म्प्रय॑न्त्य॒भिसंविँ॑श॒न्तीति॑ । तद्वि॒ज्ञाय॑ । पुन॑रे॒व वरु॑ण॒-म्पित॑र॒मुप॑ससार । अधी॑हि भगवो॒ ब्रह्मेति॑ । तग्ं हो॑वाच । तप॑सा॒ ब्रह्म॒ विजि॑ज्ञासस्व । तपो॒ ब्रह्मेति॑ । स तपो॑-ऽतप्यत । स तप॑स्त॒प्त्वा ॥ 1 ॥

इति तृतीयो-ऽनुवाकः ॥

मनो॒ ब्रह्मेति॒ व्य॑जानात् । मन॑सो॒ ह्ये॑व खल्वि॒मानि॒ भूता॑नि॒ जाय॑न्ते । मन॑सा॒ जाता॑नि॒ जीव॑न्ति । मनः॒ प्रय॑न्त्य॒भिसंविँ॑श॒न्तीति॑ । तद्वि॒ज्ञाय॑ । पुन॑रे॒व वरु॑ण॒-म्पित॑र॒मुप॑ससार । अधी॑हि भगवो॒ ब्रह्मेति॑ । तग्ं हो॑वाच । तप॑सा॒ ब्रह्म॒ विजि॑ज्ञासस्व । तपो॒ ब्रह्मेति॑ । स तपो॑-ऽतप्यत । स तप॑स्त॒प्त्वा ॥ 1 ॥

इति चतुर्थो-ऽनुवाकः ॥

वि॒ज्ञान॒-म्ब्रह्मेति॒ व्य॑जानात् । वि॒ज्ञाना॒द्ध्ये॑व खल्वि॒मानि॒ भूता॑नि॒ जाय॑न्ते । वि॒ज्ञाने॑न॒ जाता॑नि॒ जीव॑न्ति । वि॒ज्ञान॒-म्प्रय॑न्त्य॒भिसंविँ॑श॒न्तीति॑ । तद्वि॒ज्ञाय॑ । पुन॑रे॒व वरु॑ण॒-म्पित॑र॒मुप॑ससार । अधी॑हि भगवो॒ ब्रह्मेति॑ । तग्ं हो॑वाच । तप॑सा॒ ब्रह्म॒ विजि॑ज्ञासस्व । तपो॒ ब्रह्मेति॑ । स तपो॑-ऽतप्यत । स तप॑स्त॒प्त्वा ॥ 1 ॥

इति पञ्चमो-ऽनुवाकः ॥

आ॒न॒न्दो ब्र॒ह्मेति॒ व्य॑जानात् । आ॒नन्दा॒द्ध्ये॑व खल्वि॒मानि॒ भूता॑नि॒ जाय॑न्ते । आ॒न॒न्देन॒ जाता॑नि॒ जीव॑न्ति । आ॒न॒न्द-म्प्रय॑न्त्य॒भिसंविँ॑श॒न्तीति॑ । सैषा भा᳚र्ग॒वी वा॑रु॒णी वि॒द्या । प॒र॒मे व्यो॑म॒न्प्रति॑ष्ठिता । स य ए॒वं-वेँद॒ प्रति॑तिष्ठति । अन्न॑वानन्ना॒दो भ॑वति । म॒हान्भ॑वति प्र॒जया॑ प॒शुभि॑र्ब्रह्मवर्च॒सेन॑ । म॒हान्की॒र्त्या ॥ 1 ॥

इति षष्ठो-ऽनुवाकः ॥

अन्न॒-न्न नि॑न्द्यात् । तद्व्र॒तम् । प्रा॒णो वा अन्नम्᳚ । शरी॑रमन्ना॒दम् । प्रा॒णे शरी॑र॒-म्प्रति॑ष्ठितम् । शरी॑रे प्रा॒णः प्रति॑ष्ठितः । तदे॒तदन्न॒मन्ने॒ प्रति॑ष्ठितम् । स य ए॒तदन्न॒मन्ने॒ प्रति॑ष्ठितं॒-वेँद॒ प्रति॑तिष्ठति । अन्न॑वानन्ना॒दो भ॑वति । म॒हान्भ॑वति प्र॒जया॑ प॒शुभि॑र्ब्रह्मवर्च॒सेन॑ । म॒हान्की॒र्त्या ॥ 1 ॥

इति सप्तमो-ऽनुवाकः ॥

अन्न॒-न्न परि॑चक्षीत । तद्व्र॒तम् । आपो॒ वा अन्नम्᳚ । ज्योति॑रन्ना॒दम् । अ॒प्सु ज्योतिः॒ प्रति॑ष्ठितम् । ज्योति॒ष्यापः॒ प्रति॑ष्ठिताः । तदे॒तदन्न॒मन्ने॒ प्रति॑ष्ठितम् । स य ए॒तदन्न॒मन्ने॒ प्रति॑ष्ठितं॒-वेँद॒ प्रति॑तिष्ठति । अन्न॑वानन्ना॒दो भ॑वति । महा॒न्भ॑वति प्र॒जया॑ प॒शुभि॑र्ब्रह्मवर्च॒सेन॑ । म॒हान्की॒र्त्या ॥ 1 ॥

इत्यष्टमो-ऽनुवाकः ॥

अन्न॑-म्ब॒हु कु॑र्वीत । तद्व्र॒तम् । पृ॒थि॒वी वा अन्नम्᳚ । आ॒का॒शो᳚-ऽन्ना॒दः । पृ॒थि॒व्यामा॑का॒शः प्रति॑ष्ठितः । आ॒का॒शे पृ॑थि॒वी प्रति॑ष्ठिता । तदे॒तदन्न॒मन्ने॒ प्रति॑ष्ठितम् । स य ए॒तदन्न॒मन्ने॒ प्रति॑ष्ठितं॒-वेँद॒ प्रति॑तिष्ठति । अन्न॑वानन्ना॒दो भ॑वति । म॒हान्भ॑वति प्र॒जया॑ प॒शुभि॑र्ब्रह्मवर्च॒सेन॑ । म॒हान्की॒र्त्या ॥ 1 ॥

इति नवमो-ऽनुवाकः ॥

न कञ्चन वसतौ प्रत्या॑चक्षी॒त । तद्व्र॒तम् । तस्माद्यया कया च विधया बह्व॑न्न-म्प्रा॒प्नुयात् । अराध्यस्मा अन्नमि॑त्याच॒क्षते । एतद्वै मुखतो᳚-ऽन्नग्ं रा॒द्धम् । मुखतो-ऽस्मा अ॑न्नग्ं रा॒ध्यते । एतद्वै मध्यतो᳚-ऽन्नग्ं रा॒द्धम् । मध्यतो-ऽस्मा अ॑न्नग्ं रा॒ध्यते । एतद्वा अन्ततो᳚-ऽन्नग्ं रा॒द्धम् । अन्ततो-ऽस्मा अ॑न्नग्ं रा॒ध्यते ॥ 1 ॥

य ए॑वं-वेँ॒द । क्षेम इ॑ति वा॒चि । योगक्षेम इति प्रा॑णापा॒नयोः । कर्मे॑ति ह॒स्तयोः । गतिरि॑ति पा॒दयोः । विमुक्तिरि॑ति पा॒यौ । इति मानुषी᳚स्समा॒ज्ञाः । अथ दै॒वीः । तृप्तिरि॑ति वृ॒ष्टौ । बलमि॑ति वि॒द्युति ॥ 2 ॥

यश इ॑ति प॒शुषु । ज्योतिरिति न॑क्षत्रे॒षु । प्रजातिरमृतमानन्द इ॑त्युप॒स्थे । सर्वमि॑त्याका॒शे । तत्प्रतिष्ठेत्यु॑पासी॒त । प्रतिष्ठा॑वान्भ॒वति । तन्मह इत्यु॑पासी॒त । म॑हान्भ॒वति । तन्मन इत्यु॑पासी॒त । मान॑वान्भ॒वति ॥ 3 ॥

तन्नम इत्यु॑पासी॒त । नम्यन्ते᳚-ऽस्मै का॒माः । तद्ब्रह्मेत्यु॑पासी॒त । ब्रह्म॑वान्भ॒वति । तद्ब्रह्मणः परिमर इत्यु॑पासी॒त । पर्येण-म्म्रियन्ते द्विषन्त॑स्सप॒त्नाः । परि ये᳚-ऽप्रिया᳚ भ्रातृ॒व्याः । स यश्चा॑य-म्पु॒रुषे । यश्चासा॑वादि॒त्ये । स एकः॑ ॥ 4 ॥

स य॑ एवं॒-विँत् । अस्मांल्लोँ॑कात्प्रे॒त्य । एतमन्नमय-मात्मानमुप॑सङ्क्र॒म्य । एत-म्प्राणमय-मात्मानमुप॑सङ्क्र॒म्य । एत-म्मनोमय-मात्मानमुप॑सङ्क्र॒म्य । एतं-विँज्ञानमय-मात्मानमुप॑सङ्क्र॒म्य । एतमानन्दमय-मात्मानमुप॑सङ्क्र॒म्य । इमांल्लोँकान्कामान्नी -कामरूप्य॑नु-स॒ञ्चरन्न् । एतथ्साम गा॑यन्ना॒स्ते । हा(3) वु॒ हा(3) वु॒ हा(3) वु॑ ॥ 5 ॥

अ॒हमन्न-म॒हमन्न-म॒हमन्नम् । अ॒हमन्ना॒दो(3)-ऽ॒हमन्ना॒दो(3)-ऽ॒हमन्ना॒दः । अ॒हग्ग् श्लोक॒कृद॒हग्ग् श्लोक॒कृद॒हग्ग् श्लोक॒कृत् । अ॒हमस्मि प्रथमजा ऋता(3) स्य॒ । पूर्व-न्देवेभ्यो अमृतस्य ना(3) भा॒यि॒ । यो मा ददाति स इदेव मा(3) वाः॒ । अ॒हमन्न॒-मन्न॑-म॒दन्त॒मा(3) द्मि॒ । अहं॒-विँश्व॒-म्भुव॑न॒-मभ्य॑भ॒वाम् । सुव॒र्न ज्योतीः᳚ । य ए॒वं-वेँद॑ । इत्यु॑प॒निष॑त् ॥ 6 ॥

इति दशमो-ऽनुवाकः ॥

॥ हरिः॑ ओम् ॥

॥ श्री कृष्णार्पणमस्तु ॥

Roman (IAST) Transliteration

(tai.ā.9.1.1)

oṃ sa॒ha nā̭vavatu | sa॒ha naṷ bhunaktu | sa॒ha vī॒rya̭-ṅkaravāvahai | te॒ja॒svinā॒vadhī̭tamastu॒ mā vi̭dviṣā॒vahai᳚ | oṃ śānti॒-śśānti॒-śśāntiḥ̭ ||

bhṛgu॒rvai vā̭ru॒ṇiḥ | varṷṇa॒-mpita̭ra॒mupa̭sasāra | adhī̭hi bhagavo॒ brahmeti̭ | tasmā̭ e॒tatpro̭vāca | anna̭-mprā॒ṇa-ñcakṣu॒śśrotra॒-mmano॒ vāca॒miti̭ | tagṃ ho̭vāca | yato॒ vā i॒māni॒ bhūtā̭ni॒ jāya̭nte | yena॒ jātā̭ni॒ jīva̭nti | yatpraya̭ntya॒bhisaṃvi~̭śanti | tadviji̭jñāsasva | tadbrahmeti̭ | sa tapo̭-'tapyata | sa tapa̭sta॒ptvā || 1 ||

iti prathamo-'nuvākaḥ ||

anna॒-mbrahmeti॒ vya̭jānāt | a॒nnāddhyḙva khalvi॒māni॒ bhutā̭ni॒ jāya̭nte | annḙna॒ jātā̭ni॒ jīva̭nti | anna॒-mpraya̭ntya॒bhisaṃvi~̭śa॒ntīti̭ | tadvi॒jñāya̭ | puna̭re॒va varṷṇa॒-mpita̭ra॒mupa̭sasāra | adhī̭hi bhagavo॒ brahmeti̭ | tagṃ ho̭vāca | tapa̭sā॒ brahma॒ viji̭jñāsasva | tapo॒ brahmeti̭ | sa tapo̭-'tapyata | sa tapa̭sta॒ptvā || 1 ||

iti dvitīyo-'nuvākaḥ ||

prā॒ṇo bra॒hmeti॒ vya̭jānāt | prā॒ṇāddhyḙva khalvi॒māni॒ bhūtā̭ni॒ jāya̭nte | prā॒ṇena॒ jātā̭ni॒ jīva̭nti | prā॒ṇa-mpraya̭ntya॒bhisaṃvi~̭śa॒ntīti̭ | tadvi॒jñāya̭ | puna̭re॒va varṷṇa॒-mpita̭ra॒mupa̭sasāra | adhī̭hi bhagavo॒ brahmeti̭ | tagṃ ho̭vāca | tapa̭sā॒ brahma॒ viji̭jñāsasva | tapo॒ brahmeti̭ | sa tapo̭-'tapyata | sa tapa̭sta॒ptvā || 1 ||

iti tṛtīyo-'nuvākaḥ ||

mano॒ brahmeti॒ vya̭jānāt | mana̭so॒ hyḙva khalvi॒māni॒ bhūtā̭ni॒ jāya̭nte | mana̭sā॒ jātā̭ni॒ jīva̭nti | manaḥ॒ praya̭ntya॒bhisaṃvi~̭śa॒ntīti̭ | tadvi॒jñāya̭ | puna̭re॒va varṷṇa॒-mpita̭ra॒mupa̭sasāra | adhī̭hi bhagavo॒ brahmeti̭ | tagṃ ho̭vāca | tapa̭sā॒ brahma॒ viji̭jñāsasva | tapo॒ brahmeti̭ | sa tapo̭-'tapyata | sa tapa̭sta॒ptvā || 1 ||

iti caturtho-'nuvākaḥ ||

vi॒jñāna॒-mbrahmeti॒ vya̭jānāt | vi॒jñānā॒ddhyḙva khalvi॒māni॒ bhūtā̭ni॒ jāya̭nte | vi॒jñānḙna॒ jātā̭ni॒ jīva̭nti | vi॒jñāna॒-mpraya̭ntya॒bhisaṃvi~̭śa॒ntīti̭ | tadvi॒jñāya̭ | puna̭re॒va varṷṇa॒-mpita̭ra॒mupa̭sasāra | adhī̭hi bhagavo॒ brahmeti̭ | tagṃ ho̭vāca | tapa̭sā॒ brahma॒ viji̭jñāsasva | tapo॒ brahmeti̭ | sa tapo̭-'tapyata | sa tapa̭sta॒ptvā || 1 ||

iti pañcamo-'nuvākaḥ ||

ā॒na॒ndo bra॒hmeti॒ vya̭jānāt | ā॒nandā॒ddhyḙva khalvi॒māni॒ bhūtā̭ni॒ jāya̭nte | ā॒na॒ndena॒ jātā̭ni॒ jīva̭nti | ā॒na॒nda-mpraya̭ntya॒bhisaṃvi~̭śa॒ntīti̭ | saiṣā bhā᳚rga॒vī vā̭ru॒ṇī vi॒dyā | pa॒ra॒me vyo̭ma॒nprati̭ṣṭhitā | sa ya e॒vaṃ-ve~da॒ prati̭tiṣṭhati | anna̭vānannā॒do bha̭vati | ma॒hānbha̭vati pra॒jayā̭ pa॒śubhi̭rbrahmavarca॒sena̭ | ma॒hānkī॒rtyā || 1 ||

iti ṣaṣṭho-'nuvākaḥ ||

anna॒-nna ni̭ndyāt | tadvra॒tam | prā॒ṇo vā annam᳚ | śarī̭ramannā॒dam | prā॒ṇe śarī̭ra॒-mprati̭ṣṭhitam | śarī̭re prā॒ṇaḥ prati̭ṣṭhitaḥ | tade॒tadanna॒manne॒ prati̭ṣṭhitam | sa ya e॒tadanna॒manne॒ prati̭ṣṭhitaṃ॒-ve~da॒ prati̭tiṣṭhati | anna̭vānannā॒do bha̭vati | ma॒hānbha̭vati pra॒jayā̭ pa॒śubhi̭rbrahmavarca॒sena̭ | ma॒hānkī॒rtyā || 1 ||

iti saptamo-'nuvākaḥ ||

anna॒-nna pari̭cakṣīta | tadvra॒tam | āpo॒ vā annam᳚ | jyoti̭rannā॒dam | a॒psu jyotiḥ॒ prati̭ṣṭhitam | jyoti॒ṣyāpaḥ॒ prati̭ṣṭhitāḥ | tade॒tadanna॒manne॒ prati̭ṣṭhitam | sa ya e॒tadanna॒manne॒ prati̭ṣṭhitaṃ॒-ve~da॒ prati̭tiṣṭhati | anna̭vānannā॒do bha̭vati | mahā॒nbha̭vati pra॒jayā̭ pa॒śubhi̭rbrahmavarca॒sena̭ | ma॒hānkī॒rtyā || 1 ||

ityaṣṭamo-'nuvākaḥ ||

anna̭-mba॒hu kṷrvīta | tadvra॒tam | pṛ॒thi॒vī vā annam᳚ | ā॒kā॒śo᳚-'nnā॒daḥ | pṛ॒thi॒vyāmā̭kā॒śaḥ prati̭ṣṭhitaḥ | ā॒kā॒śe pṛ̭thi॒vī prati̭ṣṭhitā | tade॒tadanna॒manne॒ prati̭ṣṭhitam | sa ya e॒tadanna॒manne॒ prati̭ṣṭhitaṃ॒-ve~da॒ prati̭tiṣṭhati | anna̭vānannā॒do bha̭vati | ma॒hānbha̭vati pra॒jayā̭ pa॒śubhi̭rbrahmavarca॒sena̭ | ma॒hānkī॒rtyā || 1 ||

iti navamo-'nuvākaḥ ||

na kañcana vasatau pratyā̭cakṣī॒ta | tadvra॒tam | tasmādyayā kayā ca vidhayā bahva̭nna-mprā॒pnuyāt | arādhyasmā annami̭tyāca॒kṣate | etadvai mukhato᳚-'nnagṃ rā॒ddham | mukhato-'smā a̭nnagṃ rā॒dhyate | etadvai madhyato᳚-'nnagṃ rā॒ddham | madhyato-'smā a̭nnagṃ rā॒dhyate | etadvā antato᳚-'nnagṃ rā॒ddham | antato-'smā a̭nnagṃ rā॒dhyate || 1 ||

ya ḙvaṃ-ve~॒da | kṣema i̭ti vā॒ci | yogakṣema iti prā̭ṇāpā॒nayoḥ | karmḙti ha॒stayoḥ | gatiri̭ti pā॒dayoḥ | vimuktiri̭ti pā॒yau | iti mānuṣī᳚ssamā॒jñāḥ | atha dai॒vīḥ | tṛptiri̭ti vṛ॒ṣṭau | balami̭ti vi॒dyuti || 2 ||

yaśa i̭ti pa॒śuṣu | jyotiriti na̭kṣatre॒ṣu | prajātiramṛtamānanda i̭tyupa॒sthe | sarvami̭tyākā॒śe | tatpratiṣṭhetyṷpāsī॒ta | pratiṣṭhā̭vānbha॒vati | tanmaha ityṷpāsī॒ta | ma̭hānbha॒vati | tanmana ityṷpāsī॒ta | māna̭vānbha॒vati || 3 ||

tannama ityṷpāsī॒ta | namyante᳚-'smai kā॒māḥ | tadbrahmetyṷpāsī॒ta | brahma̭vānbha॒vati | tadbrahmaṇaḥ parimara ityṷpāsī॒ta | paryeṇa-mmriyante dviṣanta̭ssapa॒tnāḥ | pari ye᳚-'priyā᳚ bhrātṛ॒vyāḥ | sa yaścā̭ya-mpu॒ruṣe | yaścāsā̭vādi॒tye | sa ekaḥ̭ || 4 ||

sa ya̭ evaṃ॒-vi~t | asmāṃllo~̭kātpre॒tya | etamannamaya-mātmānamupa̭saṅkra॒mya | eta-mprāṇamaya-mātmānamupa̭saṅkra॒mya | eta-mmanomaya-mātmānamupa̭saṅkra॒mya | etaṃ-vi~jñānamaya-mātmānamupa̭saṅkra॒mya | etamānandamaya-mātmānamupa̭saṅkra॒mya | imāṃllo~kānkāmānnī -kāmarūpya̭nu-sa॒ñcarann | etathsāma gā̭yannā॒ste | hā(3) vu॒ hā(3) vu॒ hā(3) vṷ || 5 ||

a॒hamanna-ma॒hamanna-ma॒hamannam | a॒hamannā॒do(3)-'॒hamannā॒do(3)-'॒hamannā॒daḥ | a॒hagg śloka॒kṛda॒hagg śloka॒kṛda॒hagg śloka॒kṛt | a॒hamasmi prathamajā ṛtā(3) sya॒ | pūrva-ndevebhyo amṛtasya nā(3) bhā॒yi॒ | yo mā dadāti sa ideva mā(3) vāḥ॒ | a॒hamanna॒-manna̭-ma॒danta॒mā(3) dmi॒ | ahaṃ॒-vi~śva॒-mbhuva̭na॒-mabhya̭bha॒vām | suva॒rna jyotīḥ᳚ | ya e॒vaṃ-ve~da̭ | ityṷpa॒niṣa̭t || 6 ||

iti daśamo-'nuvākaḥ ||

|| hariḥ̭ om ||

|| śrī kṛṣṇārpaṇamastu ||