6.74 Yuddhakanda - Chatuhsaptatitama Sargah

ॐ

6.74 યુદ્ધકાણ્ડ - ચતુઃસપ્તતિતમ સર્ગઃ

Valmiki Gujarati

શ્રીમદ્વાલ્મીકીય રામાયણે યુદ્ધકાણ્ડમ્ ।

અથ ચતુઃસપ્તતિતમસ્સર્ગઃ ।

તયોસ્તદાસાદિતયોરણાગ્રેમુમોહસૈન્યંહરિપુઙ્ગવાનામ્ ।

સુગ્રીવનીલાઙ્ગદજામ્બવન્તો ન ચાપિકિઞ્ચિત્પ્રતિપેદિરેતે ॥ 1 ॥

તતોવિષણ્ણંસમવેક્ષ્યસૈન્યંવિભીષણોબુદ્ધિમતાંવરિષ્ઠઃ ।

ઉવાચશાખમૃગરાજવીરાનાશ્વાસયન્નપ્રતિમૈર્વચોભિઃ ॥ 2 ॥

માભૈષ્ટનાસ્ત્યત્રવિષાદકાલોયદાર્યપુત્ત્રૌવિવશૌવિષણ્ણૌ ।

સ્વયમ્ભુવોવાક્યમથોદ્વહન્તૌયત્સાદિતાવિન્દ્રજિદસ્ત્રજાલૈઃ ॥ 3 ॥

તસ્મૈતુદત્તમ્પરમાસ્ત્રમેતત્સ્વયમ્ભુવાબ્રાહ્મમમોઘવેગમ્ ।

તન્માનયન્તૌયુધિરાજપુત્રૌનિપાતિતૌકોઽત્રવિષાદકાલઃ ॥ 4 ॥

બ્રાહ્મમસ્ત્રન્તતોધીમાન્માનયિત્વાતુમારુતિઃ ।

વિભીષણવચશ્શ્રુત્વાહનૂમાંસ્તમથાબ્રવીત્ ॥ 5 ॥

એતસ્મિન્નિહતેસૈન્યેવાનરાણાન્તરસ્વિનામ્ ।

યોયોધારયતેપ્રાણાંસ્તન્તમાશ્વાસયાવ ॥ 6 ॥

તાવુભૌયુગપવદીરૌહનૂમદ્રાક્ષસોત્તમૌ ।

ઉલ્કાહસ્તૌતદારાત્રૌરણશીર્ષેવિચેરતુઃ ॥ 7 ॥

ભિન્નલાઙ્ગૂલહસ્તોરુપાદાઙ્ગુલિ શિરો ધરૈઃ ।

સ્રવદ્ભિઃ ક્ષતજં ગાત્રૈઃ પ્રસ્રવદ્ભિઃ સમન્તતઃ ॥ 8 ॥

પતિતૈઃપર્વતાકારૈર્વાનરૈરભિસઙ્કુલામ્ ।

શસ્સૈશ્ચપતિતૈર્દીપ્તૈર્દદૃશાતેવસુન્ધરામ્ ॥ 9 ॥

સુગ્રીવમઙ્ગદન્નીલંશરભઙ્ગન્ધમાદનમ્ ।

ગવાક્ષં ચ સુષેણં ચ વેગદર્શિનમાહુકમ્ ॥ 10 ॥

મૈન્દં નલં જ્યોતિમુખં દ્વિવિદં પનસં તથા ।

વિભીષણો હનૂમાંશ્ચ દદૃશાતે હતાન્રણે ॥ 11 ॥

સપ્તષષ્ટિર્હતાઃકોટ્યોવાનરાણાન્તરસ્વિનામ્ ।

અહ્નઃપઞ્ચમશેષેણવલ્લભેનસ્વયમ્ભુવઃ ॥ 12 ॥

સાગરૌઘનિભમ્ભીમન્દૃષ્ટવાબાણાર્દિતમ્બલમ્ ।

માર્ગતેજામ્બવન્તંસ્મિહનૂમાન્ સવિભીષણઃ ॥ 13 ॥

સ્વભાવજરયાયુક્તંવૃદ્ધંશરશતૈશ્ચિતમ્ ।

પ્રજાપતિસુતંવીરંશામ્યન્તમિવપાવકમ્ ॥ 14 ॥

દૃષ્ટવાતમુપસઙ્ગ્રમ્યપૌલસ્ત્યોવાક્યમબ્રવીત્ ।

ચ્ચિદાર્યશરૈસ્તીક્ષ્ણૈર્નપ્રાણાધ્વંસિતાસ્તવ ॥ 15 ॥

વિભીષણવચશ્શ્રુત્વાજામ્બવાનૃક્ષપુઙ્ગવઃ ।

કૃચ્છ્રાદભ્યુગ્દિરન્વાક્યમિદંવચનમબ્રવીત્ ॥ 16 ॥

નૈરૃતેન્દ્રમહાવીર્યસ્વરેણત્વાઽભિલક્ષ્યે ।

પીડ્યમાનશશિતૈર્બાણૈર્નત્વાપશ્યામિચક્ષુષા ॥ 17 ॥

અઞ્જનાસુપ્રજાયેનમાતરિશ્વા ચ નૈરૃત ।

હનુમાન્ વાનરશ્રેષ્ઠઃપ્રાણાન્ ધારયતેક્વચિત્ ॥ 18 ॥

શ્રુત્વાજામ્બવતોવાક્યમુવાચેદંવિભીષણઃ ।

આર્યપુત્રાવતિક્રમ્યકસ્માત્પૃચ્છસિમારુતિમ્ ॥ 19 ॥

નૈવરાજનિસુગ્રીવેનાઙ્ગદેનાપિરાઘવે ।

આર્યસન્દર્શિતસ્સ્નેહોયથાવાયુસુતેપરઃ ॥ 20 ॥

વિભીષણવચશ્શ્રુત્વાજામ્બવાન્વાક્યમબ્રવીત્ ।

શૃણુનૈરૃતશાર્દૂલયસ્માત્ પૃચ્છામિમારુતિમ્ ॥ 21 ॥

તસ્મિન્જીવતિવીરેતુહતમપ્યહતમ્બલમ્ ।

હનૂમત્યુજ્ઝિતપ્રાણેજીવન્તોઽપિવયં હૃતા ॥ 22 ॥

ધરતેમારુતિસ્તાતમારુતપ્રતિમોયદિ ।

વૈશ્વાનરસમોવીર્વેજીવિતાશાતતોભવેત્ ॥ 23 ॥

તતોવૃદ્ધમુપાગમ્યનિયમેનાભ્યવાદયત્ ।

ગૃહ્યજામ્બવતઃપાદૌહનૂમાન્મારુતાત્મજઃ ॥ 24 ॥

શ્રુત્વાહનુમતોવાક્યન્તદાઽપિવ્યથિતેન્દ્રિયઃ ।

પુનર્જાતમિવાત્માનમ્મન્યતેપ્લવગોત્તમઃ ॥ 25 ॥

તતોઽબ્રવીન્મહાતેજાહનૂમન્તં સ જામ્બવાન્ ।

આગચ્છહરિશાર્દૂલ વાનરાંસ્ત્રાતુમર્હસિ ॥ 26 ॥

નાન્યોવક્રમપર્યાપ્તસ્ત્વમેષામ્પરમસ્સખા ।

ત્વત્પરાક્રમકાલોઽયન્નાન્યમ્પશ્યામિકથઞ્ચન ॥ 27 ॥

ઋક્ષ્વાનરવીરાણામનીકાનિપ્રહર્ષય ।

શલ્યૌકુરુચાપ્યેતાસાદિતૌરામલક્ષ્મણૌ ॥ 28 ॥

ગત્વાપરમમધ્વાનમુપર્યુપરિસાગરમ્ ।

હિમવન્તન્નગશ્રેષ્ઠંહનુમન્ગન્તુમર્હસિ ॥ 29 ॥

તતઃકાઞ્ચનમત્યુચ્ચમૃષભમ્પર્વતોત્તમમ્ ।

કૈલાસશિખરઞ્ચાપિદ્રક્ષ્યસ્યરિનિષૂદન ॥ 30 ॥

તયોશશિખરયોર્મધ્યેપ્રદીપ્તમતુલપ્રભમ્ ।

સર્યૌષધિયુતંવીર દ્રક્ષ્યસ્યૌષધિપર્યતમ્ ॥ 31 ॥

તસ્યવાનરશાર્દૂલ ચતસ્રો મૂધિ સમ્ભવાઃ ।

દ્રક્ષ્યસ્યોષધયોદીપ્તાદીપય્નત્યોદિશોદશ ॥ 32 ॥

મૃતસઞ્જીવનીઞ્ચૈવવિશલ્યકરણીમપિ ।

સુવર્ણકરણીઞ્ચૈવસન્ધાનકરણીન્તથા ॥ 33 ॥

તાસ્સર્વાહનુમન્ગૃહ્વક્ષિપ્રમાગન્તુમર્હસિ ।

આશ્વાસયહરીન્ પ્રાણૈર્યોજ્યગન્ધવહાત્મજ ॥ 34 ॥

શ્રુત્વાજામ્બવતોવાક્યંહનૂમાન્ હરિપુઙ્ગવઃ ।

આપૂર્યતબલોદ્ધર્ષૈસ્તોયવેગૈરિવાર્ણવઃ ॥ 35 ॥

સ પર્વતતટાગ્રસ્થઃ પીડયન્પર્વતોત્તરમ્ ।

હનૂમાન્દૃશ્યતે વીરો દ્વિતીય ઇવ પર્વતઃ ॥ 36 ॥

હરિપાદવિનિર્ભગ્નોનિષસાદ સ પર્વતઃ ।

ન શશાકતદાત્માનંસોઢુમ્ભૃશનિપીડિતઃ ॥ 37 ॥

તસ્યપેતુર્નગાભૂમૌહરિવેગાચ્ચજજ્વલુઃ ।

શૃઙ્ગાણિ ચ વ્યશીર્યન્તપીડિતસ્યહનૂમતા ॥ 38 ॥

તસ્મિન્ સમ્પીડ્યમાનેતુભગ્નદ્રુમશિલાતલે ।

ન શેકુર્વાનરાસ્સ્થાતુઙ્ઘૂર્ણમાનેનગોત્તમે ॥ 39 ॥

સાઘૂર્ણિતમહાદ્વારાપ્રભગ્નગૃહગોપુરા ।

લઙ્કાત્રાસાકુલારાત્રૌપ્રવૃત્તેવાભવત્તદા ॥ 40 ॥

પૃથિવીધરસઙ્કાશોનિપીડ્યધરણીધરમ્ ।

પૃથિવીઙ્ક્ષોભયામાસસાર્ણવામ્મારુતાત્મજઃ ॥ 41 ॥

આરુરોહતદાતસ્માદ્ધરિર્મલયપર્વતમ્ ।

મેરુમન્દરસઙ્કાશન્નાનાપ્રસ્રવણાકુલમ્ ॥ 42 ॥

નાનાદ્રુમલતાકીર્ણંવિકાસિકમલોત્પલમ્ ।

સેવિતન્દેવગન્ધર્વૈષ્ષષ્ટિયોજનમુચ્છ્રિતમ્ ॥ 43 ॥

વિદ્યાધરૈર્મુનિગણૈરપ્સરોભિર્નિષેવિતમ્ ।

નાનામૃગગણાકીર્ણમ્બહુકન્દરશોભિતમ્ ॥ 44 ॥

સર્વાનાકુલયંસ્તત્રયક્ષગન્ધર્વકિન્નરાન્ ।

હનુમાન્ મેઘસઙ્કાશોવવૃધેમારુતાત્મજઃ ॥ 45 ॥

પદ્ભ્યાન્તુશૈલમાપીડ્યબડબામુખવન્મુખમ્ ।

વિવૃત્યોગ્રન્નનાદોચ્ચૈસ્ત્રાસયન્નિવરાક્ષસાન્ ॥ 46 ॥

તસ્યનાનદ્યમાનસ્યશ્રુત્વાનિનદમદ્ભુતમ્ ।

લઙ્કાસ્થારાક્ષસાસ્સર્વે ન શેકુસ્સ્પન્દિતુમ્ભયાત્ ॥ 47 ॥

નમસ્કૃત્વાઽથરામાયમારુતિર્ભીમવિક્રમઃ ।

રાઘવાર્થેપરઙ્કર્મસમીહતપરન્તપઃ ॥ 48 ॥

સ પુચ્છમુદ્યમ્યભુજઙ્ગકલ્પંવિનમ્યપૃષ્ઠંશ્રવણેનિકુઞ્ચ્ય ।

વિવૃત્યવક્ત્રમ્બડબામુખાભમાપુફ્લુવેવ્યોમનિચણ્ડવેગઃ ॥ 49 ॥

સવૃક્ષષણ્ડાંસ્તરસાજહારશૈલાન્ શિલાઃપ્રાકૃતવાનરાંશ્ચ ।

બાહૂરુવેગોદ્ધતસમ્પ્રણુન્નાસ્તેક્ષીણવેગાસ્સલિલેનિપેતુઃ ॥ 50 ॥

તૌપ્રસાર્યોરગભોગકલ્પૌભુજૌભુજઙ્ગારિનિકાશવીર્યઃ ।

જગામમેરુન્નગરાજમગ્ય્રન્દિશઃપ્રકર્ષન્નિવવાયુસૂનુઃ ॥ 51 ॥

સ સાગરઙ્ઘૂર્ણિતવીચિમાલન્તથાભૃશમ્ભ્રામિતસર્વસત્ત્વમ્ ।

સમીક્ષમાણસ્સહસાજગામચક્રંયથાવિષ્ણુકરાગ્રમુક્તમ્ ॥ 52 ॥

સ પર્વતાન્વૃક્ષગવાન્ સરાંસિનદીસ્તટાકાનિપુરોત્તમાનિ ।

સ્ફીતાન્ જનાન્તાનપિસમ્પ્રવીક્ષ્યજગામવેગાપતિતૃતુલ્યવેગઃ ॥ 53 ॥

આદિત્યપથમાશ્રિત્યજગામ સ ગતક્લમઃ ।

હનૂમાંસ્ત્વરિતોવીરઃપિતૃતુલ્યપરાક્રમઃ ॥ 54 ॥

જવેનમહતાયુક્તોમારુતિર્મારુતોયથા ।

જગામહરિશાર્દૂલોદિશશ્શબ્દેનપૂરયન્ ॥ 55 ॥

સ્મ્મરન્જામ્બવતોવાક્યમ્મારુતિર્વાતરંહસા ।

દદર્શસહસાગત્વાહિમવન્તમ્મહાકપિઃ ॥ 56 ॥

નાનાપ્રસ્રવણોપેતન્નાનાકન્દરનિર્ઘરમ્ ।

શ્વેતાભ્રચયસઙ્કાશૈશશિખરૈશ્ચારુદર્શનૈઃ ॥ 57 ॥

શોભિતંવિવિધૈર્વૃક્ષૈરગમત્પર્વતોત્તમમ્ ।

સ તંસમાસાદ્યમહાનગેન્દ્રમતિપ્રવૃદ્ધોત્તમઘોરશૃઙ્ગમ્ ।

દદર્શપુણ્યાનિમહાશ્રમાણિસુરર્ષિસઙ્ઘોત્તમસેવિતાનિ ॥ 58 ॥

સ બ્રહ્મકોશંરજતાલયં ચ શક્રાલયંરુદ્રશરપ્રમોક્ષમ્ ।

હયાનનમ્બ્રહ્મશિરશ્ચદીપ્તન્દદર્શવૈવસ્વતકિઙ્કરાંશ્ચ ॥ 59 ॥

વજ્રાલયં વૈશ્વરણાલયં ચ ।

સૂર્યપ્રભં સૂર્યનિબન્ધનં ચ ।

બ્રહ્માસનં શઙ્કરકાર્મુકં ચ ।

દદર્શ નાભિં ચ વસુન્ધરાયાઃ ॥ 60 ॥

કૈલાસમગ્ય્રંહિમવચ્છિલાં ચ તથર્ષભઙ્કાઞ્ચનશૈલમગ્ય્રમ્ ।

સન્દીપ્તસર્વૌષધિસન્પ્રદીપ્તન્દદર્શસર્વૌષધિપર્વતેન્દ્રમ્ ॥ 61 ॥

સ તંસમીક્ષ્યાનલરશ્મિદીપ્તંવિસિષ્મિયેવાસવદૂતસૂનુઃ ।

આવૃત્યતઞ્ચૌષધિપર્વતેન્દ્રન્તત્રૌષધીનાંવિચયઞ્ચકાર ॥ 62 ॥

સયોજનસહસ્રાણિસમતીત્યમહાકપિઃ ।

દિવ્યૌષધિધરંશૈલંવ્યચરન્મારુતાત્મજઃ ॥ 63 ॥

મહૌષધ્યસ્તતસ્સર્વાસ્તસ્મિન્ પર્વતસત્તમે ।

વિજ્ઞાયાર્થિનમાયાન્તન્તતોજગ્મુરદર્શનમ્ ॥ 64 ॥

સ તામહાત્માહનુમાનપશ્યંશ્ચુકોપકોપાચ્ચભૃશન્નનાદ ।

અમૃષ્યમાણોઽનગિનિકાશચક્ષુર્મહીધરેન્દ્રન્તમુવાચવાક્યમ્ ॥ 65 ॥

કીમેતદેવંસુવિનિશ્ચિતન્તેયદ્રાઘવેનાસિકૃતાનુકમ્પ ।

પશ્યાદ્યમદ્બાહુબલાભિભૂતોવિકીર્ણમાત્માનમથોનગેન્દ્ર ॥ 66 ॥

સ તસ્યશૃઙ્ગંસનગંસનાગંસકાઞ્ચનન્ધાતુસહસ્રજુષ્ટમ્ ।

વિકીર્ણકૂટઞ્જ્વલિતાગ્રસાનુમ્પ્રગૃહ્યવેગાત્સહસોન્મમાથ ॥ 67 ॥

સતસમુત્પાટ્યખમુત્પપાતવિત્રાસ્યલોકાન્ સસુરાસુરેન્દ્રાન્ ।

સંસ્તૂયમાનઃખચરૈરનેકૈર્જગામવેગાદ્ગરુડોગ્રવેગઃ ॥ 68 ॥

સ ભાસ્કરાધ્વાનમનુપ્રપન્નસ્તમ્ભાસ્કરાભંશિખરમ્પ્રગૃહ્ય ।

બભૌતદાભાસ્કરસન્નિકાશોરવેસ્સમીપેપ્રતિભાસ્કરાભઃ ॥ 69 ॥

સ તેનશૈલેનભૃશંરરાજશૈલોપમોગન્ધવહાત્મજસ્તુ ।

સહસ્રધારેણસપાવકેનચક્રેણખેવિષ્ણુરિવાર્પિતેન ॥ 70 ॥

તંવાનરાઃપ્રેક્ષ્યવિનેદુરુચ્ચૈસ્સતાનપિપ્રેક્ષ્યમુદાનનાદ ।

તેષાંસમુધ્ઘુષ્ટરવન્નિશમ્યલઙ્કાલયાભીમતરંવિનેદુઃ ॥ 71 ॥

તતોમહાત્માનિપપાતતસ્મિન્ શૈલોત્તમેવાનરસૈન્યમથ્યે ।

હર્યુત્તમેભ્યશશિરસાઽભિવાદ્યવિભીષણન્તત્ર સ સસ્વજે ચ ॥ 72 ॥

તાવપ્યુભૌમાનુષરાજપુત્રૌતઙ્ગન્ધમાઘ્રાયમહૌષધીનામ્ ।

બભૂવતુસ્તત્રતદાવિશલ્યાવુત્તસ્થુરન્યે ચ હરિપ્રવીરાઃ ॥ 73 ॥

સર્વેવિશલ્યાવિરુજાઃક્ષણેનહરિપ્રવીરાશ્ચહતાશ્ચયેસ્યુઃ ।

ગન્ધેનતાસામ્પ્રવરૌષધીનાંસુપ્તાનિશાન્તેષ્વિવસમ્પ્રબુદ્ધાઃ ॥ 74 ॥

દાપ્રભૃતિલઙ્કાયાંયુધ્યન્તેહરિરાક્ષસાઃ ।

તદાપ્રભૃતિમાનાર્થમાજ્ઞયારાવણસ્ય ચ ॥ 75 ॥

યેહન્યન્તેરણેતત્રરાક્ષસાઃકપિકુઞ્જરૈઃ ।

હતાહતાસ્તુક્ષિપ્યન્તેસર્વએવતુસાગરે ॥ 76 ॥

તતોહરિર્ગન્ધવહાત્મજસ્તુતમોષધીશૈલમુદગ્રવેગઃ ।

નિનાયવેગાદ્ધિમવન્તમેવપુનશ્ચરામેણસમાજગામ ॥ 77 ॥

ઇત્યાર્ષે શ્રીમદ્રામાયણે વાલ્મીકીય આદિકાવ્યે યુદ્ધકાણ્ડે ચતુઃસપ્તતિતમસ્સર્ગઃ ॥

Roman (IAST) Transliteration

śrīmadvālmīkīya rāmāyaṇe yuddhakāṇḍam |

atha catuḥsaptatitamassargaḥ |

tayostadāsāditayoraṇāgremumohasainyaṃharipuṅgavānām |

sugrīvanīlāṅgadajāmbavanto na cāpikiñcitpratipedirete || 1 ||

tatoviṣaṇṇaṃsamavekṣyasainyaṃvibhīṣaṇobuddhimatāṃvariṣṭhaḥ |

uvācaśākhamṛgarājavīrānāśvāsayannapratimairvacobhiḥ || 2 ||

mābhaiṣṭanāstyatraviṣādakāloyadāryaputtrauvivaśauviṣaṇṇau |

svayambhuvovākyamathodvahantauyatsāditāvindrajidastrajālaiḥ || 3 ||

tasmaitudattamparamāstrametatsvayambhuvābrāhmamamoghavegam |

tanmānayantauyudhirājaputraunipātitauko'traviṣādakālaḥ || 4 ||

brāhmamastrantatodhīmānmānayitvātumārutiḥ |

vibhīṣaṇavacaśśrutvāhanūmāṃstamathābravīt || 5 ||

etasminnihatesainyevānarāṇāntarasvinām |

yoyodhārayateprāṇāṃstantamāśvāsayāva || 6 ||

tāvubhauyugapavadīrauhanūmadrākṣasottamau |

ulkāhastautadārātrauraṇaśīrṣeviceratuḥ || 7 ||

bhinnalāṅgūlahastorupādāṅguli śiro dharaiḥ |

sravadbhiḥ kṣatajaṃ gātraiḥ prasravadbhiḥ samantataḥ || 8 ||

patitaiḥparvatākārairvānarairabhisaṅkulām |

śassaiścapatitairdīptairdadṛśātevasundharām || 9 ||

sugrīvamaṅgadannīlaṃśarabhaṅgandhamādanam |

gavākṣaṃ ca suṣeṇaṃ ca vegadarśinamāhukam || 10 ||

maindaṃ nalaṃ jyotimukhaṃ dvividaṃ panasaṃ tathā |

vibhīṣaṇo hanūmāṃśca dadṛśāte hatānraṇe || 11 ||

saptaṣaṣṭirhatāḥkoṭyovānarāṇāntarasvinām |

ahnaḥpañcamaśeṣeṇavallabhenasvayambhuvaḥ || 12 ||

sāgaraughanibhambhīmandṛṣṭavābāṇārditambalam |

mārgatejāmbavantaṃsmihanūmān savibhīṣaṇaḥ || 13 ||

svabhāvajarayāyuktaṃvṛddhaṃśaraśataiścitam |

prajāpatisutaṃvīraṃśāmyantamivapāvakam || 14 ||

dṛṣṭavātamupasaṅgramyapaulastyovākyamabravīt |

ccidāryaśaraistīkṣṇairnaprāṇādhvaṃsitāstava || 15 ||

vibhīṣaṇavacaśśrutvājāmbavānṛkṣapuṅgavaḥ |

kṛcchrādabhyugdiranvākyamidaṃvacanamabravīt || 16 ||

nairṛtendramahāvīryasvareṇatvā'bhilakṣye |

pīḍyamānaśaśitairbāṇairnatvāpaśyāmicakṣuṣā || 17 ||

añjanāsuprajāyenamātariśvā ca nairṛta |

hanumān vānaraśreṣṭhaḥprāṇān dhārayatekvacit || 18 ||

śrutvājāmbavatovākyamuvācedaṃvibhīṣaṇaḥ |

āryaputrāvatikramyakasmātpṛcchasimārutim || 19 ||

naivarājanisugrīvenāṅgadenāpirāghave |

āryasandarśitassnehoyathāvāyusuteparaḥ || 20 ||

vibhīṣaṇavacaśśrutvājāmbavānvākyamabravīt |

śṛṇunairṛtaśārdūlayasmāt pṛcchāmimārutim || 21 ||

tasminjīvativīretuhatamapyahatambalam |

hanūmatyujjhitaprāṇejīvanto'pivayaṃ hṛtā || 22 ||

dharatemārutistātamārutapratimoyadi |

vaiśvānarasamovīrvejīvitāśātatobhavet || 23 ||

tatovṛddhamupāgamyaniyamenābhyavādayat |

gṛhyajāmbavataḥpādauhanūmānmārutātmajaḥ || 24 ||

śrutvāhanumatovākyantadā'pivyathitendriyaḥ |

punarjātamivātmānammanyateplavagottamaḥ || 25 ||

tato'bravīnmahātejāhanūmantaṃ sa jāmbavān |

āgacchahariśārdūla vānarāṃstrātumarhasi || 26 ||

nānyovakramaparyāptastvameṣāmparamassakhā |

tvatparākramakālo'yannānyampaśyāmikathañcana || 27 ||

ṛkṣvānaravīrāṇāmanīkānipraharṣaya |

śalyaukurucāpyetāsāditaurāmalakṣmaṇau || 28 ||

gatvāparamamadhvānamuparyuparisāgaram |

himavantannagaśreṣṭhaṃhanumangantumarhasi || 29 ||

tataḥkāñcanamatyuccamṛṣabhamparvatottamam |

kailāsaśikharañcāpidrakṣyasyariniṣūdana || 30 ||

tayośaśikharayormadhyepradīptamatulaprabham |

saryauṣadhiyutaṃvīra drakṣyasyauṣadhiparyatam || 31 ||

tasyavānaraśārdūla catasro mūdhi sambhavāḥ |

drakṣyasyoṣadhayodīptādīpaynatyodiśodaśa || 32 ||

mṛtasañjīvanīñcaivaviśalyakaraṇīmapi |

suvarṇakaraṇīñcaivasandhānakaraṇīntathā || 33 ||

tāssarvāhanumangṛhvakṣipramāgantumarhasi |

āśvāsayaharīn prāṇairyojyagandhavahātmaja || 34 ||

śrutvājāmbavatovākyaṃhanūmān haripuṅgavaḥ |

āpūryatabaloddharṣaistoyavegairivārṇavaḥ || 35 ||

sa parvatataṭāgrasthaḥ pīḍayanparvatottaram |

hanūmāndṛśyate vīro dvitīya iva parvataḥ || 36 ||

haripādavinirbhagnoniṣasāda sa parvataḥ |

na śaśākatadātmānaṃsoḍhumbhṛśanipīḍitaḥ || 37 ||

tasyapeturnagābhūmauharivegāccajajvaluḥ |

śṛṅgāṇi ca vyaśīryantapīḍitasyahanūmatā || 38 ||

tasmin sampīḍyamānetubhagnadrumaśilātale |

na śekurvānarāssthātuṅghūrṇamānenagottame || 39 ||

sāghūrṇitamahādvārāprabhagnagṛhagopurā |

laṅkātrāsākulārātraupravṛttevābhavattadā || 40 ||

pṛthivīdharasaṅkāśonipīḍyadharaṇīdharam |

pṛthivīṅkṣobhayāmāsasārṇavāmmārutātmajaḥ || 41 ||

ārurohatadātasmāddharirmalayaparvatam |

merumandarasaṅkāśannānāprasravaṇākulam || 42 ||

nānādrumalatākīrṇaṃvikāsikamalotpalam |

sevitandevagandharvaiṣṣaṣṭiyojanamucchritam || 43 ||

vidyādharairmunigaṇairapsarobhirniṣevitam |

nānāmṛgagaṇākīrṇambahukandaraśobhitam || 44 ||

sarvānākulayaṃstatrayakṣagandharvakinnarān |

hanumān meghasaṅkāśovavṛdhemārutātmajaḥ || 45 ||

padbhyāntuśailamāpīḍyabaḍabāmukhavanmukham |

vivṛtyogrannanādoccaistrāsayannivarākṣasān || 46 ||

tasyanānadyamānasyaśrutvāninadamadbhutam |

laṅkāsthārākṣasāssarve na śekusspanditumbhayāt || 47 ||

namaskṛtvā'tharāmāyamārutirbhīmavikramaḥ |

rāghavārtheparaṅkarmasamīhataparantapaḥ || 48 ||

sa pucchamudyamyabhujaṅgakalpaṃvinamyapṛṣṭhaṃśravaṇenikuñcya |

vivṛtyavaktrambaḍabāmukhābhamāpuphluvevyomanicaṇḍavegaḥ || 49 ||

savṛkṣaṣaṇḍāṃstarasājahāraśailān śilāḥprākṛtavānarāṃśca |

bāhūruvegoddhatasampraṇunnāstekṣīṇavegāssalilenipetuḥ || 50 ||

tauprasāryoragabhogakalpaubhujaubhujaṅgārinikāśavīryaḥ |

jagāmamerunnagarājamagyrandiśaḥprakarṣannivavāyusūnuḥ || 51 ||

sa sāgaraṅghūrṇitavīcimālantathābhṛśambhrāmitasarvasattvam |

samīkṣamāṇassahasājagāmacakraṃyathāviṣṇukarāgramuktam || 52 ||

sa parvatānvṛkṣagavān sarāṃsinadīstaṭākānipurottamāni |

sphītān janāntānapisampravīkṣyajagāmavegāpatitṛtulyavegaḥ || 53 ||

ādityapathamāśrityajagāma sa gataklamaḥ |

hanūmāṃstvaritovīraḥpitṛtulyaparākramaḥ || 54 ||

javenamahatāyuktomārutirmārutoyathā |

jagāmahariśārdūlodiśaśśabdenapūrayan || 55 ||

smmaranjāmbavatovākyammārutirvātaraṃhasā |

dadarśasahasāgatvāhimavantammahākapiḥ || 56 ||

nānāprasravaṇopetannānākandaranirgharam |

śvetābhracayasaṅkāśaiśaśikharaiścārudarśanaiḥ || 57 ||

śobhitaṃvividhairvṛkṣairagamatparvatottamam |

sa taṃsamāsādyamahānagendramatipravṛddhottamaghoraśṛṅgam |

dadarśapuṇyānimahāśramāṇisurarṣisaṅghottamasevitāni || 58 ||

sa brahmakośaṃrajatālayaṃ ca śakrālayaṃrudraśarapramokṣam |

hayānanambrahmaśiraścadīptandadarśavaivasvatakiṅkarāṃśca || 59 ||

vajrālayaṃ vaiśvaraṇālayaṃ ca |

sūryaprabhaṃ sūryanibandhanaṃ ca |

brahmāsanaṃ śaṅkarakārmukaṃ ca |

dadarśa nābhiṃ ca vasundharāyāḥ || 60 ||

kailāsamagyraṃhimavacchilāṃ ca tatharṣabhaṅkāñcanaśailamagyram |

sandīptasarvauṣadhisanpradīptandadarśasarvauṣadhiparvatendram || 61 ||

sa taṃsamīkṣyānalaraśmidīptaṃvisiṣmiyevāsavadūtasūnuḥ |

āvṛtyatañcauṣadhiparvatendrantatrauṣadhīnāṃvicayañcakāra || 62 ||

sayojanasahasrāṇisamatītyamahākapiḥ |

divyauṣadhidharaṃśailaṃvyacaranmārutātmajaḥ || 63 ||

mahauṣadhyastatassarvāstasmin parvatasattame |

vijñāyārthinamāyāntantatojagmuradarśanam || 64 ||

sa tāmahātmāhanumānapaśyaṃścukopakopāccabhṛśannanāda |

amṛṣyamāṇo'naginikāśacakṣurmahīdharendrantamuvācavākyam || 65 ||

kīmetadevaṃsuviniścitanteyadrāghavenāsikṛtānukampa |

paśyādyamadbāhubalābhibhūtovikīrṇamātmānamathonagendra || 66 ||

sa tasyaśṛṅgaṃsanagaṃsanāgaṃsakāñcanandhātusahasrajuṣṭam |

vikīrṇakūṭañjvalitāgrasānumpragṛhyavegātsahasonmamātha || 67 ||

satasamutpāṭyakhamutpapātavitrāsyalokān sasurāsurendrān |

saṃstūyamānaḥkhacarairanekairjagāmavegādgaruḍogravegaḥ || 68 ||

sa bhāskarādhvānamanuprapannastambhāskarābhaṃśikharampragṛhya |

babhautadābhāskarasannikāśoravessamīpepratibhāskarābhaḥ || 69 ||

sa tenaśailenabhṛśaṃrarājaśailopamogandhavahātmajastu |

sahasradhāreṇasapāvakenacakreṇakheviṣṇurivārpitena || 70 ||

taṃvānarāḥprekṣyavineduruccaissatānapiprekṣyamudānanāda |

teṣāṃsamudhghuṣṭaravanniśamyalaṅkālayābhīmataraṃvineduḥ || 71 ||

tatomahātmānipapātatasmin śailottamevānarasainyamathye |

haryuttamebhyaśaśirasā'bhivādyavibhīṣaṇantatra sa sasvaje ca || 72 ||

tāvapyubhaumānuṣarājaputrautaṅgandhamāghrāyamahauṣadhīnām |

babhūvatustatratadāviśalyāvuttasthuranye ca haripravīrāḥ || 73 ||

sarveviśalyāvirujāḥkṣaṇenaharipravīrāścahatāścayesyuḥ |

gandhenatāsāmpravarauṣadhīnāṃsuptāniśānteṣvivasamprabuddhāḥ || 74 ||

dāprabhṛtilaṅkāyāṃyudhyanteharirākṣasāḥ |

tadāprabhṛtimānārthamājñayārāvaṇasya ca || 75 ||

yehanyanteraṇetatrarākṣasāḥkapikuñjaraiḥ |

hatāhatāstukṣipyantesarvaevatusāgare || 76 ||

tatoharirgandhavahātmajastutamoṣadhīśailamudagravegaḥ |

nināyavegāddhimavantamevapunaścarāmeṇasamājagāma || 77 ||

ityārṣe śrīmadrāmāyaṇe vālmīkīya ādikāvye yuddhakāṇḍe catuḥsaptatitamassargaḥ ||