6.66 Yuddhakanda - Shatshashtitama Sargah

ॐ

6.66 યુદ્ધકાણ્ડ - ષટ્ષષ્ટિતમ સર્ગઃ

Valmiki Gujarati

શ્રીમદ્વાલ્મીકીય રામાયણે યુદ્ધકાણ્ડમ્ ।

અથ ષટ્ષષ્ટિતમસ્સર્ગઃ ।

સ લઙ્ઘયિત્વાપ્રાકારઙ્ગિરિકૂટોપમોમહાન્ ।

નિર્યયૌનગરાત્તૂર્ણઙ્કુમ્ભકર્ણોમહાબલઃ ॥ 1 ॥

નનાદ ચ મહાનાદંસમુદ્રમભિનાદયન્ ।

વિજયન્નિવનિર્ઘાતન્વિધમન્નિવપર્વતાન્ ॥ 2 ॥

તમવધ્યમ્મઘવતાયમેનવરુણેનવા ।

પ્રેક્ષ્યભીમાક્ષમાયાન્તંવાનરાવિપ્રદુદ્રુવુઃ ॥ 3 ॥

તાંસ્તુવિપ્રદ્રુતાન્ દૃષ્ટવારાજપુત્રોઽઙ્ગદોઽબ્રવીત્ ।

નલન્નીલઙ્ગવાક્ષં ચ કુમુદં ચ મહાબલમ્ ॥ 4 ॥

આત્માનમત્રવિસ્મૃત્યવીર્યાણ્યભિજનાનિ ચ ।

ક્વગચ્છતભયત્રસ્તાઃપ્રાકૃતાહરયોયથા ॥ 5 ॥

સાધુસૌમ્યા નિવર્તધ્વઙ્કિપ્રાણાન્પરિરક્ષથ ।

નાલંયુદ્ધાયવૈરક્ષોમહતીયમ્બિભીષકા ॥ 6 ॥

મહતીમુથતિતામેનાંરાક્ષસાનામ્બિભીષિકામ્ ।

વિક્રમાદ્વિધમિષ્યામોનિવર્તધ્વમ્પ્લવઙ્ગમાઃ ॥ 7 ॥

કૃચ્છ્રેણતુસમાશ્વસ્યસઙ્ગમ્ય ચ તતસ્તતઃ ।

વૃક્ષાદ્રિહસ્તાહરયસ્સમ્પ્રતસ્થૂરણાજિરમ્ ॥ 8 ॥

તેનિવૃત્યતુસઙ્કૃદ્ધાઃકુમ્ભકર્ણંવનૌકસઃ ।

નિર્જઘ્નુઃપરમક્રુદ્ધાસ્સમદાઇવકુઞ્જરાઃ ॥ 9 ॥

પ્રાંશુભિર્ગિરિશૃઙ્ગૈશ્ચશિલાભિશ્ચમહાબલઃ ।

પાદપૈઃપુષ્પિતાગ્રૈશ્ચહન્યમાનો ન કમ્પતે ॥ 10 ॥

તસ્યગાત્રેષુપતિતાભિદ્યન્તેશતશશ્શિલાઃ ।

પાદપાઃપુષ્પિતાગ્રાશ્ચભગ્નાઃપેતુર્મહીતલે ॥ 11 ॥

સોઽપિસૈન્યાનિસઙ્ક્રુદ્ધોવાનરાણામ્મહૌજસામ્ ।

મમન્થપરમાયત્તોવનાન્યગ્નિરિવોત્થિતઃ ॥ 12 ॥

લોહિતાર્દ્રાસ્તુબહવશ્શેરતેવાનરર્ષભાઃ ।

નિરસ્તામ્પતિતાભૂમૌતામ્રપુષ્પાઇવદ્રુમાઃ ॥ 13 ॥

લઙ્ઘયન્તઃપ્રધાવન્તોવાનરાનાવલોકયન્ ।

કેચિત્સમુદ્રેપતિતાઃકેચિદ્ગગનમાસ્થિતાઃ ॥ 14 ॥

વધ્યમાનાસ્તુતેવીરારાક્ષસેન ચ લીલયા ।

સાગરંયેનતેતીર્ણાઃપથાતેનદુદ્રુવુઃ ॥ 15 ॥

તેસ્થલાનિતદાનિમ્નંવિવર્ણમાનાભયાત્ ।

ઋક્ષાવૃક્ષાન્ સમારૂઢાઃકેચિત્પર્વતમાશ્રિતાઃ ॥ 16 ॥

મમજ્જુરર્ણવેકેચિદ્ગુહાઃકેચિત્સમાશ્રિતાઃ ।

નિપેતુઃકેચિદપરેકેચિન્નૈવાવતસ્થિરે ॥ 17 ॥

કેચિદ્ભૂમૌનિપતિતાઃકેચિત્સુપ્તામૃતાઇવ ।

તાન્સમીક્ષ્યાઙ્ગદોભગ્નાન્વાનરાનિદમબ્રવીત્ ॥ 18 ॥

અવતિષ્ઠતયુધ્યામોનિવર્તધ્વમ્પ્લવઙ્ગમાઃ ।

ભગ્નાનાંવો ન પશ્યામિપરિગમ્યમહીમિમામ્ ॥ 19 ॥

સ્થાનંસર્વેનિવર્તધ્વઙ્કિમ્પ્રાણાન્ પરિરક્ષથ ।

નિરાયુધાનાન્દ્રવતામસઙ્ગગતિપૌરુષાઃ ॥ 20 ॥

દારાહ્યુપહસિષ્યન્તિ સ વૈઘાતસ્તુજીવતામ્ ।

કુલેષુજાતાસ્સર્વેસ્મવિસ્તીર્ણેષુમહત્સુ ચ ॥ 21 ॥

ક્વગચ્છતભયત્રસ્તાઃહરયઃપ્રાકૃતાયથા ।

અનાર્યાઃખલુયદ્ભીતાસ્ત્યક્ત્વાવીર્યમ્પ્રધાવત ॥ 22 ॥

વિકત્થનાનિવોયાનિ તદાવૈજનસંસદિ ।

તાનિવઃક્વનુયાતાનિસોદગ્રાણિમ હિતાનિ ચ ॥ 23 ॥

ભીરુપ્રવાદાશ્શ્રૂયન્તેયસ્તુજીવતિધિક્કૃતઃ ।

માર્ગસ્સત્પુરુષૈર્જષ્ટઃસેવ્યતાન્ત્યજ્યતામ્ભયમ્ ॥ 24 ॥

શયામહેઽનિહતાઃપૃથિવ્યામલ્પજીવિતાઃ ।

દુષ્પ્રાપમ્બ્રહ્મલોકંવાપ્રાપ્નુયામોયુધિસૂદિતા ॥ 25 ॥

સમ્પ્રાપ્નુયામઃકીર્તિંવાનિહત્વાશત્રુમાહવે ।

જીવિતંવીરલોકસ્યમોક્ષ્યામોવસુવાનરાઃ ॥ 26 ॥

ન કુમ્ભકર્ણઃકાકુત્સ્થન્દૃષ્ટવાજીવન્ ગમિષ્યતિ ।

દીપ્યમાનમિવાસાદ્યપતઙ્ગોજ્વલનંયથા ॥ 27 ॥

લાયનેનચોદ્ધિષ્ટાઃપ્રાણાન્ રક્ષામહેવયમ્ ।

એકેનબહવોભગ્નાયશોનાશઙ્ગમિષ્યતિ ॥ 28 ॥

એવમ્બ્રુવાણન્તંશૂરમઙ્ગદઙ્કનકાઙ્ગદમ્ ।

દ્રવમાણાસ્તતોવાક્યમૂચુઃશૂરુવિગર્હિતમ્ ॥ 29 ॥

કૃતન્નઃકદનઙ્ઘોરઙ્કુમ્ભકર્ણેનરક્ષસા ।

ન સ્થાનકાલોગચ્છામોદયિતઞ્જીવિતંહિનઃ ॥ 30 ॥

એતાવદુક્ત્વાવચનંસર્વેતેભેજિરેદિશઃ ।

ભીમમ્ભીમાક્ષમાયાન્તન્દૃષ્ટવાવાનરયૂથપાઃ ॥ 31 ॥

દ્રવમાણસ્તુતેવીરાઅઙ્ગદેનવલીમુખાઃ ।

સાન્ત્વૈશ્ચૈહનુમાનૈશ્ચતતસ્સર્વેનિવર્તિતાઃ ॥ 32 ॥

પ્રહર્ષમુપનીતાશ્ચવાલિપુત્રેણધીમતા ।

આજ્ઞાપ્રતીક્ષાસ્તસ્થુશ્ચસર્વેવાનરયૂથપાઃ ॥ 33 ॥

ઋષભશરભમૈન્દધૂમ્રનીલાઃકુમુદસુષેણગવાક્ષરમ્ભતારાઃ ।

દ્વિવિદપનસવાયુપુત્રમુખ્યાસ્ત્વરિતતરાભિમુખંરણમ્ ॥ 34 ॥

ઇત્યાર્ષે શ્રીમદ્રામાયણે વાલ્મીકીય આદિકાવ્યે યુદ્ધકાણ્ડે ષટ્ષષ્ટિતમસ્સર્ગઃ ॥

Roman (IAST) Transliteration

śrīmadvālmīkīya rāmāyaṇe yuddhakāṇḍam |

atha ṣaṭṣaṣṭitamassargaḥ |

sa laṅghayitvāprākāraṅgirikūṭopamomahān |

niryayaunagarāttūrṇaṅkumbhakarṇomahābalaḥ || 1 ||

nanāda ca mahānādaṃsamudramabhinādayan |

vijayannivanirghātanvidhamannivaparvatān || 2 ||

tamavadhyammaghavatāyamenavaruṇenavā |

prekṣyabhīmākṣamāyāntaṃvānarāvipradudruvuḥ || 3 ||

tāṃstuvipradrutān dṛṣṭavārājaputro'ṅgado'bravīt |

nalannīlaṅgavākṣaṃ ca kumudaṃ ca mahābalam || 4 ||

ātmānamatravismṛtyavīryāṇyabhijanāni ca |

kvagacchatabhayatrastāḥprākṛtāharayoyathā || 5 ||

sādhusaumyā nivartadhvaṅkiprāṇānparirakṣatha |

nālaṃyuddhāyavairakṣomahatīyambibhīṣakā || 6 ||

mahatīmuthatitāmenāṃrākṣasānāmbibhīṣikām |

vikramādvidhamiṣyāmonivartadhvamplavaṅgamāḥ || 7 ||

kṛcchreṇatusamāśvasyasaṅgamya ca tatastataḥ |

vṛkṣādrihastāharayassampratasthūraṇājiram || 8 ||

tenivṛtyatusaṅkṛddhāḥkumbhakarṇaṃvanaukasaḥ |

nirjaghnuḥparamakruddhāssamadāivakuñjarāḥ || 9 ||

prāṃśubhirgiriśṛṅgaiścaśilābhiścamahābalaḥ |

pādapaiḥpuṣpitāgraiścahanyamāno na kampate || 10 ||

tasyagātreṣupatitābhidyanteśataśaśśilāḥ |

pādapāḥpuṣpitāgrāścabhagnāḥpeturmahītale || 11 ||

so'pisainyānisaṅkruddhovānarāṇāmmahaujasām |

mamanthaparamāyattovanānyagnirivotthitaḥ || 12 ||

lohitārdrāstubahavaśśeratevānararṣabhāḥ |

nirastāmpatitābhūmautāmrapuṣpāivadrumāḥ || 13 ||

laṅghayantaḥpradhāvantovānarānāvalokayan |

kecitsamudrepatitāḥkecidgaganamāsthitāḥ || 14 ||

vadhyamānāstutevīrārākṣasena ca līlayā |

sāgaraṃyenatetīrṇāḥpathātenadudruvuḥ || 15 ||

testhalānitadānimnaṃvivarṇamānābhayāt |

ṛkṣāvṛkṣān samārūḍhāḥkecitparvatamāśritāḥ || 16 ||

mamajjurarṇavekecidguhāḥkecitsamāśritāḥ |

nipetuḥkecidaparekecinnaivāvatasthire || 17 ||

kecidbhūmaunipatitāḥkecitsuptāmṛtāiva |

tānsamīkṣyāṅgadobhagnānvānarānidamabravīt || 18 ||

avatiṣṭhatayudhyāmonivartadhvamplavaṅgamāḥ |

bhagnānāṃvo na paśyāmiparigamyamahīmimām || 19 ||

sthānaṃsarvenivartadhvaṅkimprāṇān parirakṣatha |

nirāyudhānāndravatāmasaṅgagatipauruṣāḥ || 20 ||

dārāhyupahasiṣyanti sa vaighātastujīvatām |

kuleṣujātāssarvesmavistīrṇeṣumahatsu ca || 21 ||

kvagacchatabhayatrastāḥharayaḥprākṛtāyathā |

anāryāḥkhaluyadbhītāstyaktvāvīryampradhāvata || 22 ||

vikatthanānivoyāni tadāvaijanasaṃsadi |

tānivaḥkvanuyātānisodagrāṇima hitāni ca || 23 ||

bhīrupravādāśśrūyanteyastujīvatidhikkṛtaḥ |

mārgassatpuruṣairjaṣṭaḥsevyatāntyajyatāmbhayam || 24 ||

śayāmahe'nihatāḥpṛthivyāmalpajīvitāḥ |

duṣprāpambrahmalokaṃvāprāpnuyāmoyudhisūditā || 25 ||

samprāpnuyāmaḥkīrtiṃvānihatvāśatrumāhave |

jīvitaṃvīralokasyamokṣyāmovasuvānarāḥ || 26 ||

na kumbhakarṇaḥkākutsthandṛṣṭavājīvan gamiṣyati |

dīpyamānamivāsādyapataṅgojvalanaṃyathā || 27 ||

lāyanenacoddhiṣṭāḥprāṇān rakṣāmahevayam |

ekenabahavobhagnāyaśonāśaṅgamiṣyati || 28 ||

evambruvāṇantaṃśūramaṅgadaṅkanakāṅgadam |

dravamāṇāstatovākyamūcuḥśūruvigarhitam || 29 ||

kṛtannaḥkadanaṅghoraṅkumbhakarṇenarakṣasā |

na sthānakālogacchāmodayitañjīvitaṃhinaḥ || 30 ||

etāvaduktvāvacanaṃsarvetebhejirediśaḥ |

bhīmambhīmākṣamāyāntandṛṣṭavāvānarayūthapāḥ || 31 ||

dravamāṇastutevīrāaṅgadenavalīmukhāḥ |

sāntvaiścaihanumānaiścatatassarvenivartitāḥ || 32 ||

praharṣamupanītāścavāliputreṇadhīmatā |

ājñāpratīkṣāstasthuścasarvevānarayūthapāḥ || 33 ||

ṛṣabhaśarabhamaindadhūmranīlāḥkumudasuṣeṇagavākṣarambhatārāḥ |

dvividapanasavāyuputramukhyāstvaritatarābhimukhaṃraṇam || 34 ||

ityārṣe śrīmadrāmāyaṇe vālmīkīya ādikāvye yuddhakāṇḍe ṣaṭṣaṣṭitamassargaḥ ||