6.64 Yuddhakanda - Chatuhshashtitama Sargah

ॐ

6.64 યુદ્ધકાણ્ડ - ચતુઃષષ્ટિતમ સર્ગઃ

Valmiki Gujarati

શ્રીમદ્વાલ્મીકીય રામાયણે યુદ્ધકાણ્ડમ્ ।

અથ ચતુઃષષ્ટિતમસ્સર્ગઃ ।

તદુક્તમતિકાયસ્યબલિનોબાહુશાલિનઃ ।

કુમ્ભકર્ણસ્યવચનંશ્રુત્વોવાચમહોદરઃ ॥ 1 ॥

કુમ્ભકર્ણકુલેજાતોધૃષ્ટઃપ્રાકૃતદર્શનઃ ।

અવલિપ્તો ન શક્નોષિકૃત્યંસર્વત્રવેદિતુમ્ ॥ 2 ॥

સ્થાનંવૃદ્ધિં ચ હાનિ ચ દેશકાલવિભાગવિત્ ।

આત્મનશ્ચપરેષાં ચ બુધ્યતેરાક્ષસર્ષભઃ ॥ 3 ॥

યત્તુશક્યમ્બલવતાકર્તુમ્પ્રાકૃતબુદ્ધિના ।

અનુપાસિતવૃદ્ધેનકઃકુર્યાત્તાદૃશન્નરઃ ॥ 4 ॥

યાંસ્તુધર્માર્થકામાંસ્ત્વમ્બ્રવીષિપૃથગાશ્રયાન્ ।

અવબોદ્ધુંસ્વભાવેતાન્નહિલક્ષણમસ્તિતાન્ ॥ 5 ॥

કર્મચૈવહિસર્વેષાઙ્કારણાનામ્પ્રયોજકમ્ ।

શ્રેયઃપાપીયસાઞ્ચાત્રફલમ્ભવતિકર્મણામ્ ॥ 6 ॥

નિશ્શ્રેયસફલાવેવધર્માર્થાવિતરાવપિ ।

અધર્માનર્થયોઃપ્રાપ્તિઃફલં ચ પ્રત્યવાયિકમ્ ॥ 7 ॥

ઐહલૌકિકપારક્યઙ્કર્મપુમ્ભિર્નિષેવ્યતે ।

કર્માણ્યપિતુકલ્યાનિલભતેકામમાસ્થિતઃ ॥ 8 ॥

તત્રક્લુપ્તમિદંરાજ્ઞાહૃદિકાર્યમ્મતં ચ નઃ ।

શત્રૌહિસાહસંયત્સ્યાત્કિમિવાત્રાપનીયતે ॥ 9 ॥

એકસ્યૈવાભિયાનેતુહેતુર્યઃકથિતસ્ત્વયા ।

તત્રાપ્યનુપપન્નન્તેવક્ષ્યામિયદસાધુ ચ ॥ 10 ॥

યેનપૂર્વઞ્જનસ્થાનેબહવોઽતિબલાહતાઃ ।

રાક્ષસારાઘવન્તન્ત્વઙ્કથમેકોજયિષ્યસિ ॥ 11 ॥

યેપુરાનિર્જિતાસ્તેનજનસ્થાનેમહૌજસઃ ।

રાક્ષસાંસ્તાન્પુરેસર્વાન્ભીતાનદ્યાપિપશ્યસિ ॥ 12 ॥

તંસિંહમિવસઙ્ક્રુદ્ધંરામન્દશરથાત્મજમ્ ।

સર્પંસુપ્તમિવબુદ્ધ્યપ્રબોધયિતુમિચ્છસિ ॥ 13 ॥

જ્વલન્તન્તેજસાનિત્યઙ્ક્રોધેન ચ દુરાસદમ્ ।

કસ્તમ્મૃત્યુમિવાસહ્યમાસાદયિતુમર્હતિ ॥ 14 ॥

સંશયસ્થમિદંસર્વંશત્રોઃપ્રતિસમાસને ।

એકસ્યગમનન્તત્ર ન હિમેરોચતેભૃશમ્ ॥ 15 ॥

હીનાર્થસ્તુસમૃદ્ધાર્થઙ્કોરિપુમ્પ્રાકૃતંયથા ।

નિશ્ચિત્યજીવિતત્યાગેવશમાનેતુમિચ્છતિ ॥ 16 ॥

યસ્યનાસ્તિમનુષ્યેષુસદૃશોરાક્ષસોત્તમ ।

કથમાશંસસેયોદ્ધુન્તુલ્યેનેન્દ્રવિવસ્વતોઃ ॥ 17 ॥

એવમુક્ત્વાતુસમ્રબ્દઃકુમ્ભકર્ણમ્મહોદરઃ ।

ઉવાચરક્ષસામ્મધ્યેરાવણંલોકરાવણમ્ ॥ 18 ॥

લબ્ધ્વાપુનસ્ત્વંવૈદેહીઙ્કિમર્થંસમ્પ્રજલ્પસિ ।

યદીચ્છસિતદાસીતાવશગાતેભવિષ્યતિ ॥ 19 ॥

દૃષ્ટઃકશ્ચદુપાયોમેસીતોપસ્થાનકારકઃ ।

રુચિતશ્ચેત્સ્વયાબુધ્યારાક્ષસેન્દ્ર તંશૃણુ ॥ 20 ॥

અહન્દ્વિજિહ્વસ્સમ્હ્રાદીકુમ્ભકર્ણોવિતર્દનઃ ।

પઞ્ચરામવધાયૈતેનિર્યાન્ત્વિત્યવઘોષય ॥ 21 ॥

તતોગત્વાવયંયુદ્ધન્દાસ્યામસ્તસ્યયત્નતઃ ।

જેષ્યામોયદિતેશત્રૂન્નોપાયૈઃકૃત્યમસ્તિનઃ ॥ 22 ॥

અથજીવતિનશ્શત્રુર્વયં ચ કૃતસમ્યુગાઃ ।

તતસ્તદભિપત્સ્યામોમનસાયત્સમીક્ષિતમ્ ॥ 23 ॥

વયંયુદ્ધાદિહેષ્યામોરુધિરેણસમુક્ષિતાઃ ।

વિદાર્યસ્વતનુમ્બાણૈરામનામાઙ્કિતૈશ્શિતૈઃ ॥ 24 ॥

ભક્ષિતોરાઘવોઽસ્માભિર્લક્ષ્મણશ્ચેતિવાદિનઃ ।

તવપાદૌગ્રહીષ્યામસ્ત્વન્નઃકામમ્પ્રપૂરય ॥ 25 ॥

ભક્ષિતો રાઘવોઽસ્માભિર્લક્ષ્મણશ્ચેતિ વાદિનઃ ।

તવ પાદૌ ગ્રહીષ્યામસ્ત્વં નઃ કામ પ્રપૂરય ॥ 26 ॥

પ્રીતોનામતતોભૂત્વાભૃત્યાનાન્ત્વમરિન્દમ ।

ભોગાંશ્ચપરિવારાંશ્ચકામાંશ્ચવસુદાપય ॥ 27 ॥

તતોમાલ્યાનિવાસાંસિવીરાણામનુલેપનમ્ ।

પેયં ચ બહુયોધેભ્યસ્સ્વયં ચ મુદિતઃપિબ ॥ 28 ॥

તતોઽસ્મિન્ બહુલીભૂતેકૌલીનેસર્વતોગતે ।

ભક્ષિતસ્સસુહૃદ્રામોરાક્ષસૈરિતિવિશ્રુતે ॥ 29 ॥

પ્રવિશ્યાશ્વાસ્યચાપિત્વંસીતાંરહસિસાન્ત્વય ।

ધનધાન્યૈશ્ચકામૈશ્ચરત્નૈશ્ચાનામ્પ્રલોભય ॥ 30 ॥

અનયોપધયારાજન્ ભયશોકાનુબન્ધયા ।

અકામાત્વદ્વશંસીતાનષ્ટનાથાભવિષ્યતિ ॥ 31 ॥

ઞ્જનીયમ્હિભર્તારંવિનષ્ટમવગમ્યસા ।

નૈરાશ્યાત્ સ્ત્રીલઘુત્વાચ્ચત્વદ્વશમ્પ્રતિપત્સ્યતે ॥ 32 ॥

સાપુરાસુખસમ્વૃદ્ધાસુખાર્હાદુઃખકર્શિતા ।

ત્વય્યધીનંસુખઞ્જ્ઞાત્વાસર્વથોગમિષ્યતિ ॥ 33 ॥

એતત્સુનીતમ્મમદર્શનેનરામંહિદૃષ્ટવૈભવેદનર્ધઃ ।

ઇહૈવતેસેત્સ્યતિમોત્સુકોભૂર્મહાનયુદ્ધેનસુખસ્યલાભઃ ॥ 34 ॥

અદૃષ્ટસૈન્યોહ્યનવાપ્તસંશયોરિપૂનયુદ્ધેનજયન્ જનાધિપ ।

યશશ્ચપુણ્યં ચ મહન્મહીપતેશ્રશિયં ચ કીર્તિં ચ ચિરમ્ ॥ 35 ॥

ઇત્યાર્ષે શ્રીમદ્રામાયણે વાલ્મીકીય આદિકાવ્યે યુદ્ધકાણ્ડે ચતુઃષષ્ટિતમસ્સર્ગઃ ॥

Roman (IAST) Transliteration

śrīmadvālmīkīya rāmāyaṇe yuddhakāṇḍam |

atha catuḥṣaṣṭitamassargaḥ |

taduktamatikāyasyabalinobāhuśālinaḥ |

kumbhakarṇasyavacanaṃśrutvovācamahodaraḥ || 1 ||

kumbhakarṇakulejātodhṛṣṭaḥprākṛtadarśanaḥ |

avalipto na śaknoṣikṛtyaṃsarvatraveditum || 2 ||

sthānaṃvṛddhiṃ ca hāni ca deśakālavibhāgavit |

ātmanaścapareṣāṃ ca budhyaterākṣasarṣabhaḥ || 3 ||

yattuśakyambalavatākartumprākṛtabuddhinā |

anupāsitavṛddhenakaḥkuryāttādṛśannaraḥ || 4 ||

yāṃstudharmārthakāmāṃstvambravīṣipṛthagāśrayān |

avaboddhuṃsvabhāvetānnahilakṣaṇamastitān || 5 ||

karmacaivahisarveṣāṅkāraṇānāmprayojakam |

śreyaḥpāpīyasāñcātraphalambhavatikarmaṇām || 6 ||

niśśreyasaphalāvevadharmārthāvitarāvapi |

adharmānarthayoḥprāptiḥphalaṃ ca pratyavāyikam || 7 ||

aihalaukikapārakyaṅkarmapumbhirniṣevyate |

karmāṇyapitukalyānilabhatekāmamāsthitaḥ || 8 ||

tatrakluptamidaṃrājñāhṛdikāryammataṃ ca naḥ |

śatrauhisāhasaṃyatsyātkimivātrāpanīyate || 9 ||

ekasyaivābhiyānetuheturyaḥkathitastvayā |

tatrāpyanupapannantevakṣyāmiyadasādhu ca || 10 ||

yenapūrvañjanasthānebahavo'tibalāhatāḥ |

rākṣasārāghavantantvaṅkathamekojayiṣyasi || 11 ||

yepurānirjitāstenajanasthānemahaujasaḥ |

rākṣasāṃstānpuresarvānbhītānadyāpipaśyasi || 12 ||

taṃsiṃhamivasaṅkruddhaṃrāmandaśarathātmajam |

sarpaṃsuptamivabuddhyaprabodhayitumicchasi || 13 ||

jvalantantejasānityaṅkrodhena ca durāsadam |

kastammṛtyumivāsahyamāsādayitumarhati || 14 ||

saṃśayasthamidaṃsarvaṃśatroḥpratisamāsane |

ekasyagamanantatra na himerocatebhṛśam || 15 ||

hīnārthastusamṛddhārthaṅkoripumprākṛtaṃyathā |

niścityajīvitatyāgevaśamānetumicchati || 16 ||

yasyanāstimanuṣyeṣusadṛśorākṣasottama |

kathamāśaṃsaseyoddhuntulyenendravivasvatoḥ || 17 ||

evamuktvātusamrabdaḥkumbhakarṇammahodaraḥ |

uvācarakṣasāmmadhyerāvaṇaṃlokarāvaṇam || 18 ||

labdhvāpunastvaṃvaidehīṅkimarthaṃsamprajalpasi |

yadīcchasitadāsītāvaśagātebhaviṣyati || 19 ||

dṛṣṭaḥkaścadupāyomesītopasthānakārakaḥ |

rucitaścetsvayābudhyārākṣasendra taṃśṛṇu || 20 ||

ahandvijihvassamhrādīkumbhakarṇovitardanaḥ |

pañcarāmavadhāyaiteniryāntvityavaghoṣaya || 21 ||

tatogatvāvayaṃyuddhandāsyāmastasyayatnataḥ |

jeṣyāmoyaditeśatrūnnopāyaiḥkṛtyamastinaḥ || 22 ||

athajīvatinaśśatrurvayaṃ ca kṛtasamyugāḥ |

tatastadabhipatsyāmomanasāyatsamīkṣitam || 23 ||

vayaṃyuddhādiheṣyāmorudhireṇasamukṣitāḥ |

vidāryasvatanumbāṇairāmanāmāṅkitaiśśitaiḥ || 24 ||

bhakṣitorāghavo'smābhirlakṣmaṇaścetivādinaḥ |

tavapādaugrahīṣyāmastvannaḥkāmamprapūraya || 25 ||

bhakṣito rāghavo'smābhirlakṣmaṇaśceti vādinaḥ |

tava pādau grahīṣyāmastvaṃ naḥ kāma prapūraya || 26 ||

prītonāmatatobhūtvābhṛtyānāntvamarindama |

bhogāṃścaparivārāṃścakāmāṃścavasudāpaya || 27 ||

tatomālyānivāsāṃsivīrāṇāmanulepanam |

peyaṃ ca bahuyodhebhyassvayaṃ ca muditaḥpiba || 28 ||

tato'smin bahulībhūtekaulīnesarvatogate |

bhakṣitassasuhṛdrāmorākṣasairitiviśrute || 29 ||

praviśyāśvāsyacāpitvaṃsītāṃrahasisāntvaya |

dhanadhānyaiścakāmaiścaratnaiścānāmpralobhaya || 30 ||

anayopadhayārājan bhayaśokānubandhayā |

akāmātvadvaśaṃsītānaṣṭanāthābhaviṣyati || 31 ||

ñjanīyamhibhartāraṃvinaṣṭamavagamyasā |

nairāśyāt strīlaghutvāccatvadvaśampratipatsyate || 32 ||

sāpurāsukhasamvṛddhāsukhārhāduḥkhakarśitā |

tvayyadhīnaṃsukhañjñātvāsarvathogamiṣyati || 33 ||

etatsunītammamadarśanenarāmaṃhidṛṣṭavaibhavedanardhaḥ |

ihaivatesetsyatimotsukobhūrmahānayuddhenasukhasyalābhaḥ || 34 ||

adṛṣṭasainyohyanavāptasaṃśayoripūnayuddhenajayan janādhipa |

yaśaścapuṇyaṃ ca mahanmahīpateśraśiyaṃ ca kīrtiṃ ca ciram || 35 ||

ityārṣe śrīmadrāmāyaṇe vālmīkīya ādikāvye yuddhakāṇḍe catuḥṣaṣṭitamassargaḥ ||