6.61 Yuddhakanda - Ekashashtitama Sargah

ॐ

6.61 યુદ્ધકાણ્ડ - એકષષ્ટિતમ સર્ગઃ

Valmiki Gujarati

શ્રીમદ્વાલ્મીકીય રામાયણે યુદ્ધકાણ્ડમ્ ।

અથ એકષષ્ટિતમસ્સર્ગઃ ।

તતોરામોમહાતેજાધનુરાદાયવીર્યવાન્ ।

કિરીટિનમ્મહાકાયઙ્કુમ્ભકર્ણન્દદર્શ હ ॥ 1 ॥

તન્દૃષ્ટવારાક્ષસશ્રેષ્ઠમ્પર્વતાકારદર્શનમ્ ।

ક્રમમાણમિવાકાશમ્પુરાનારાયણમ્પ્રભુમ્ ॥ 2 ॥

સતોયામ્બુદસઙ્કાશઙ્કાઞ્ચનાઙ્ગદભૂષણમ્ ।

દૃષ્ટવાપુનઃપ્રદુદ્રવાવાનરાણામ્મહાચમૂઃ ॥ 3 ॥

વિદ્રુતાંવાહિનીન્દૃષ્ટવાવર્ધમાનં ચ રાક્ષસમ્ ।

સવિસ્મયમિદંરામોવિભીષણમુવાચ હ ॥ 4 ॥

કોઽસૌપર્વતસઙ્કાશઃકિરીટીહરિલોચનઃ ।

લઙ્કાયાન્દૃશ્યતેવીરઃસવિદ્યુદિવતોયદઃ ॥ 5 ॥

પૃથિવ્યાઙ્કેતુભૂતોઽસૌમહાનેકોઽત્રદૃશ્યતે ।

યન્દૃષ્ટવાવાનરાસ્સર્વેવિદ્રવન્તિતતસ્તતઃ ॥ 6 ॥

આચક્ષવસુમહાન્ કોઽસૌરક્ષોવાયદિવાઽસુરઃ ।

ન મયૈવંવિધમ્ભૂતન્દૃષ્ટપૂર્વઙ્કદાચન ॥ 7 ॥

સમ્પૃષ્ટોરાજપુત્રેણરામેણાક્લિષ્ટકર્મણા ।

વિભીષણોમહાપ્રાજ્ઞઃકાકુત્થ્સમિદમબ્રવીત્ ॥ 8 ॥

યેનવૈવસ્વતોયુદ્ધેવાસવશ્ચપરાજિતઃ ।

સૈષવિશ્રવસઃપુત્રઃકુમ્ભકર્ણઃપ્રતાપવાન્ ॥ 9 ॥

અસ્યપ્રમાણસદૃશોરાક્ષસાઽન્યો ન વિદ્યતે ।

એતેનદેવાયુધિદાનવાશ્ચયક્ષાભુજઙ્ગાઃપિશિતાશનાશ્ચ ।

ગન્ધર્વવિદ્યાધરકિન્નરૈશ્ચસહસ્રશોરાઘવસમ્પ્રભગ્નાઃ ॥ 10 ॥

શૂલપાણિંવિરૂપાક્ષઙ્કુમ્ભકર્ણમ્મહાબલમ્ ।

હન્તું ન શેકુસ્ત્રિદશાઃકાલોઽયમિતિમોહિતાઃ ॥ 11 ॥

પ્રકૃત્યાહ્યેષતેજસ્વીકુમ્ભકર્ણોમહાબલઃ ।

અન્યેષાંરાક્ષસેન્દ્રાણાંવરદાનકૃતમ્બલમ્ ॥ 12 ॥

એતેનજાતમાત્રેણક્ષુધાર્તેનમહાત્મના ।

ભક્ષિતાનિસહસ્રાણિસત્ત્વાનાંસુબહૂન્યપિ ॥ 13 ॥

તેષુસમ્ભક્ષયમાણેષુપ્રજાભયનિપીડિતાઃ ।

યાન્તિસ્મશરણંશક્રન્તમપ્યર્થન્ન્યવેદયન્ ॥ 14 ॥

સકુન્ભકર્ણઙ્કુપિતોમહેન્દ્રોજઘાનવજ્રેણશિતેનવજ્રી ।

સશક્રવજ્રાભિહતોમહાત્માચચાલકોપાચ્ચભૃશન્નનાદ ॥ 15 ॥

તસ્યનાનદ્યમાનસ્યકુમ્ભકર્ણસ્યરક્ષસઃ ।

શ્રુત્વાનિનાદંવિત્રસ્તાઃભૂમિભૂયોવિતત્રસે ॥ 16 ॥

તત્રકોપાન્મહેન્દ્રસ્યકુમ્ભકર્ણોમહાબલઃ ।

વિકૃષ્યૈરાવતાદ્ધન્તઞ્જઘાનોરસિવાસવમ્ ॥ 17 ॥

કુમ્ભકર્ણપ્રહારાર્તોવિજજ્વાલ સ વાસવઃ ।

તતોવિષેદુસ્સહસાદેવાબ્રહ્મર્ષિદાનવાઃ ॥ 18 ॥

પ્રજાભિસ્સહશક્રશ્ચયયૌસ્થાનંસ્વયમ્ભુવઃ ।

કુમ્ભકર્ણસ્યદૌરાત્મ્યંશશંસુસ્તેપ્રજાપતેઃ ॥ 19 ॥

પ્રજાનામ્ભક્ષણઞ્ચાપિધર્ષણં ચ દિવૌકસામ્ ।

આશ્રમધ્વંસનઞ્ચાપિપરસ્ત્રીહરણમ્ભૃશમ્ ॥ 20 ॥

એવમ્પ્રજાયદિત્વેષભક્ષયિષ્યતિનિત્યશઃ ।

અચિરેણૈવકાલેનશૂન્યોલોકોભવિષ્યતિ ॥ 21 ॥

વાસવસ્યવચશ્શ્રુત્વાસર્વલોકપિતામહઃ ।

રક્ષાંસ્યાવાહયામાસકુમ્ભકર્ણન્દદર્શ હ ॥ 22 ॥

કુમ્ભકર્ણંસમીક્ષ્યૈવવિતત્રાસપ્રજાપતિઃ ।

દૃષ્ટવાવિશ્વાસ્યચૈવૈનંસ્વયમ્ભૂરિદમબ્રવીત્ ॥ 23 ॥

ધ્રુવંલોકવિનાશાયપૌલસ્ત્યેનાસિનિર્મિતઃ ।

તસ્માત્ત્વમદ્યપ્રભૃતિમૃતકલ્પઃશયિષ્યસે ॥ 24 ॥

બ્રહ્મશાપાભિભૂતોઽથનિપપાતાગ્રતઃપ્રભોઃ ।

તતઃપરમસમ્ભ્રાન્તોરાવણોવાક્યમબ્રવીત્ ॥ 25 ॥

વિવૃદ્ધઃકાઞ્ચનોવૃક્ષઃફલકાલેનિકૃત્યતે ।

ન નપ્તારંસ્વકન્ન્યાયંશપ્તુમેવમ્પ્રજાપતે ॥ 26 ॥

ન મિથ્યાવચનશ્ચત્વંસ્વપ્સ્યત્યેષ ન સંશયઃ ।

કાલસ્તુક્રિયતામસ્યશયનેજાગરેતથા ॥ 27 ॥

રાવણસ્યવચશ્શ્રુત્વાસ્વયમ્ભૂરિદમબ્રવીત્ ।

શયિતાહ્યેષષણ્માસાનેકાહઞ્જાગરિષ્યતિ ॥ 28 ॥

એકેનાહ્ના ત્વસૌ વીરશ્ચ રન્ ભૂમિં બુભુક્ષિતઃ ।

વ્યાત્તાસ્યો ભક્ષયેલ્લોકાન્ સમ્વૃદ્ધ ઇવ પાવકઃ ॥ 29 ॥

સોઽસૌવ્યસમાપન્નઃકુમ્ભકર્ણમબોધયત્ ।

ત્વત્પરાક્રમભીતશ્ચરાજાસમ્પ્રતિરાવણઃ ॥ 30 ॥

સ એષનિર્ગતોવીરઃશિબિરાદ્ભીમવિક્રમઃ ।

વાનરાન્ભૃશસઙ્કૃદ્ધોભક્ષયન્પરિધાવતિ ॥ 31 ॥

કુમ્ભકર્ણંસમીક્ષ્યૈવહરયોઽદ્યપ્રવિદ્રુતુઃ ।

કથમેનંરણેક્રુદ્ધંવારયિષ્યન્તિવાનરાઃ ॥ 32 ॥

ઉચ્યન્તાંવાનરાઃસર્વેયન્ત્રમેતત્સમુચ્છ્રિતમ્ ।

ઇતિવિજ્ઞાયહરયોભવિષ્યન્તીહનિર્ભયાઃ ॥ 33 ॥

વિભીષણવચશ્શ્રુત્વાહેતુમત્સુમુખેરિતમ્ ।

ઉવાચરાઘવોવાક્યન્નીલંસેનાપતિન્તદા ॥ 34 ॥

ગચ્છસૈન્યાનિસર્વાણિવ્યૂહ્યતિષ્ઠસ્વપાવકે ।

દ્વારાણ્યાદાયલઙ્કાયાશ્ચર્યાશ્ચાપ્યથસઙ્ક્રમાન્ ॥ 35 ॥

શૈલશૃઙ્ગાણિવૃક્ષાંશ્ચશિલાશ્ચાપ્યુપસંહર ।

તિષ્ઠન્તુસાયુધાસ્સર્વેસાયુધાશ્શૈલપાણયઃ ॥ 36 ॥

રાઘવેણસમાદિષ્ટોનીલોહરિચમૂપતિઃ ।

શશાસવાનરાનીકંયથાવત્કપિકુઞ્જરઃ ॥ 37 ॥

તતોગવાક્ષશ્શરભોહનૂમાનઙ્ગદસ્તથા ।

શૈલશૃઙ્ગાણિશૈલાભાગૃહીત્વાદ્વારમભ્યયુઃ ॥ 38 ॥

રામવાક્યમુપશ્રુત્ય હરયો જિતકાશિનઃ ।

પાદપૈરર્દયવનીરાવાનરાઃપરવાહિનીમ્ ॥ 39 ॥

તતોહરીણાન્તદનીકમુગ્રંરરાજશૈલોદ્યતદીપ્તહસ્તમ્ ।

ગિરેઃસમીપાનુગતંયથૈવહન્મહામ્ભોધરજાલમુગ્રમ્ ॥ 40 ॥

ઇત્યાર્ષે શ્રીમદ્રામાયણે વાલ્મીકીય આદિકાવ્યે યુદ્ધકાણ્ડે એકષષ્ટિતમસ્સર્ગઃ ॥

Roman (IAST) Transliteration

śrīmadvālmīkīya rāmāyaṇe yuddhakāṇḍam |

atha ekaṣaṣṭitamassargaḥ |

tatorāmomahātejādhanurādāyavīryavān |

kirīṭinammahākāyaṅkumbhakarṇandadarśa ha || 1 ||

tandṛṣṭavārākṣasaśreṣṭhamparvatākāradarśanam |

kramamāṇamivākāśampurānārāyaṇamprabhum || 2 ||

satoyāmbudasaṅkāśaṅkāñcanāṅgadabhūṣaṇam |

dṛṣṭavāpunaḥpradudravāvānarāṇāmmahācamūḥ || 3 ||

vidrutāṃvāhinīndṛṣṭavāvardhamānaṃ ca rākṣasam |

savismayamidaṃrāmovibhīṣaṇamuvāca ha || 4 ||

ko'sauparvatasaṅkāśaḥkirīṭīharilocanaḥ |

laṅkāyāndṛśyatevīraḥsavidyudivatoyadaḥ || 5 ||

pṛthivyāṅketubhūto'saumahāneko'tradṛśyate |

yandṛṣṭavāvānarāssarvevidravantitatastataḥ || 6 ||

ācakṣavasumahān ko'saurakṣovāyadivā'suraḥ |

na mayaivaṃvidhambhūtandṛṣṭapūrvaṅkadācana || 7 ||

sampṛṣṭorājaputreṇarāmeṇākliṣṭakarmaṇā |

vibhīṣaṇomahāprājñaḥkākutthsamidamabravīt || 8 ||

yenavaivasvatoyuddhevāsavaścaparājitaḥ |

saiṣaviśravasaḥputraḥkumbhakarṇaḥpratāpavān || 9 ||

asyapramāṇasadṛśorākṣasā'nyo na vidyate |

etenadevāyudhidānavāścayakṣābhujaṅgāḥpiśitāśanāśca |

gandharvavidyādharakinnaraiścasahasraśorāghavasamprabhagnāḥ || 10 ||

śūlapāṇiṃvirūpākṣaṅkumbhakarṇammahābalam |

hantuṃ na śekustridaśāḥkālo'yamitimohitāḥ || 11 ||

prakṛtyāhyeṣatejasvīkumbhakarṇomahābalaḥ |

anyeṣāṃrākṣasendrāṇāṃvaradānakṛtambalam || 12 ||

etenajātamātreṇakṣudhārtenamahātmanā |

bhakṣitānisahasrāṇisattvānāṃsubahūnyapi || 13 ||

teṣusambhakṣayamāṇeṣuprajābhayanipīḍitāḥ |

yāntismaśaraṇaṃśakrantamapyarthannyavedayan || 14 ||

sakunbhakarṇaṅkupitomahendrojaghānavajreṇaśitenavajrī |

saśakravajrābhihatomahātmācacālakopāccabhṛśannanāda || 15 ||

tasyanānadyamānasyakumbhakarṇasyarakṣasaḥ |

śrutvāninādaṃvitrastāḥbhūmibhūyovitatrase || 16 ||

tatrakopānmahendrasyakumbhakarṇomahābalaḥ |

vikṛṣyairāvatāddhantañjaghānorasivāsavam || 17 ||

kumbhakarṇaprahārārtovijajvāla sa vāsavaḥ |

tatoviṣedussahasādevābrahmarṣidānavāḥ || 18 ||

prajābhissahaśakraścayayausthānaṃsvayambhuvaḥ |

kumbhakarṇasyadaurātmyaṃśaśaṃsusteprajāpateḥ || 19 ||

prajānāmbhakṣaṇañcāpidharṣaṇaṃ ca divaukasām |

āśramadhvaṃsanañcāpiparastrīharaṇambhṛśam || 20 ||

evamprajāyaditveṣabhakṣayiṣyatinityaśaḥ |

acireṇaivakālenaśūnyolokobhaviṣyati || 21 ||

vāsavasyavacaśśrutvāsarvalokapitāmahaḥ |

rakṣāṃsyāvāhayāmāsakumbhakarṇandadarśa ha || 22 ||

kumbhakarṇaṃsamīkṣyaivavitatrāsaprajāpatiḥ |

dṛṣṭavāviśvāsyacaivainaṃsvayambhūridamabravīt || 23 ||

dhruvaṃlokavināśāyapaulastyenāsinirmitaḥ |

tasmāttvamadyaprabhṛtimṛtakalpaḥśayiṣyase || 24 ||

brahmaśāpābhibhūto'thanipapātāgrataḥprabhoḥ |

tataḥparamasambhrāntorāvaṇovākyamabravīt || 25 ||

vivṛddhaḥkāñcanovṛkṣaḥphalakālenikṛtyate |

na naptāraṃsvakannyāyaṃśaptumevamprajāpate || 26 ||

na mithyāvacanaścatvaṃsvapsyatyeṣa na saṃśayaḥ |

kālastukriyatāmasyaśayanejāgaretathā || 27 ||

rāvaṇasyavacaśśrutvāsvayambhūridamabravīt |

śayitāhyeṣaṣaṇmāsānekāhañjāgariṣyati || 28 ||

ekenāhnā tvasau vīraśca ran bhūmiṃ bubhukṣitaḥ |

vyāttāsyo bhakṣayellokān samvṛddha iva pāvakaḥ || 29 ||

so'sauvyasamāpannaḥkumbhakarṇamabodhayat |

tvatparākramabhītaścarājāsampratirāvaṇaḥ || 30 ||

sa eṣanirgatovīraḥśibirādbhīmavikramaḥ |

vānarānbhṛśasaṅkṛddhobhakṣayanparidhāvati || 31 ||

kumbhakarṇaṃsamīkṣyaivaharayo'dyapravidrutuḥ |

kathamenaṃraṇekruddhaṃvārayiṣyantivānarāḥ || 32 ||

ucyantāṃvānarāḥsarveyantrametatsamucchritam |

itivijñāyaharayobhaviṣyantīhanirbhayāḥ || 33 ||

vibhīṣaṇavacaśśrutvāhetumatsumukheritam |

uvācarāghavovākyannīlaṃsenāpatintadā || 34 ||

gacchasainyānisarvāṇivyūhyatiṣṭhasvapāvake |

dvārāṇyādāyalaṅkāyāścaryāścāpyathasaṅkramān || 35 ||

śailaśṛṅgāṇivṛkṣāṃścaśilāścāpyupasaṃhara |

tiṣṭhantusāyudhāssarvesāyudhāśśailapāṇayaḥ || 36 ||

rāghaveṇasamādiṣṭonīloharicamūpatiḥ |

śaśāsavānarānīkaṃyathāvatkapikuñjaraḥ || 37 ||

tatogavākṣaśśarabhohanūmānaṅgadastathā |

śailaśṛṅgāṇiśailābhāgṛhītvādvāramabhyayuḥ || 38 ||

rāmavākyamupaśrutya harayo jitakāśinaḥ |

pādapairardayavanīrāvānarāḥparavāhinīm || 39 ||

tatoharīṇāntadanīkamugraṃrarājaśailodyatadīptahastam |

gireḥsamīpānugataṃyathaivahanmahāmbhodharajālamugram || 40 ||

ityārṣe śrīmadrāmāyaṇe vālmīkīya ādikāvye yuddhakāṇḍe ekaṣaṣṭitamassargaḥ ||