6.57 Yuddhakanda - Saptapanchasha Sargah

ॐ

6.57 યુદ્ધકાણ્ડ - સપ્તપઞ્ચાશ સર્ગઃ

Valmiki Gujarati

શ્રીમદ્વાલ્મીકીય રામાયણે યુદ્ધકાણ્ડમ્ ।

અથ સપ્તપઞ્ચાશસ્સર્ગઃ ।

અકમ્પનવધંશ્રુત્વાક્રુદ્ધોવૈરાક્ષસેશ્વરઃ ।

કિઞ્ચિદદીનમુખશ્ચાપિસચિવાંસ્તાનુદૈક્ષત ॥ 1 ॥

સતુધ્યાત્વામુહૂર્તન્તુમન્ત્રિભિસ્સંવિચાર્યચ ।

તતસ્તુરાવણઃપૂર્વદિવસેરાક્ષસાધિપઃ ॥ 2 ॥

પુરીમ્પરિયયૌલઙ્કાંસર્વગુલ્માનવેક્ષિતુમ્ ।

તાંરાક્ષસગણૈર્ગુપ્તાઙ્ગુલ્મૈર્બહુભિરાવૃતામ્ ॥ 3 ॥

દદર્શનગરીંલઙ્કામ્પતાકાધ્વજમાલિનીમ્ ।

રુદ્ધાન્તુનગરીન્દૃષ્ટવારાવણોરાક્ષસેશ્વરઃ ॥ 4 ॥

ઉવાચાત્મહિતઙ્કાલેપ્રહસ્તંયુદ્ધકોવિદમ્ ।

પુરસ્યોપનિવિષ્ટસ્યસહસાપીડિતસ્યવા ॥ 5 ॥

નાન્યંયુદ્ધાત્પ્રપશ્યામિમોક્ષંયુદ્ધવિશારદ ।

અહંવાકુમ્ભકર્ણોવાત્વંવાસેનાપતિર્મમ ॥ 6 ॥

ઇન્દ્રજિદ્વાનિકુમ્ભોવાવહેયુર્ભારમીદૃશમ્ ।

સત્વમ્બલમતશ્શીઘ્રમાદાયપરિગૃહ્યચ ॥ 7 ॥

વિજયાયાભિનિર્યાહિયત્રસર્વેવનૌકસઃ ।

નિર્યાણાયાદેવતેનૂનઞ્ચપલાહરિવાહિની ॥ 8 ॥

નર્દતાંરાક્ષસેન્દ્રાણાંશ્રુત્વાનાદન્દ્રવિષ્યતિ ।

ચપલાહ્યવિનીતાશ્ચચલચિત્તાશ્ચવાનરાઃ ॥ 9 ॥

નસહિષ્યન્તિતેનાદંસિંહનાદમિવદ્વિપાઃ ।

વિદ્રુતેચબલેતસ્મિન્ રામઃસૌમિત્રિણાસહ ॥ 10 ॥

અવશસ્તેનિરાલમ્બઃપ્રહસ્તવશમેષ્યતિ ।

આપત્સંશયિતાશ્રેયોનાત્રનિસ્સંશયીકૃતા ॥ 11 ॥

પ્રતિલોમાનુલોમંવાયદ્વાનોમન્યસેહિતમ્ ।

રાવણેનૈવમુક્તસ્તુપ્રહસ્તોવાહિનીપતિઃ ॥ 12 ॥

રાક્ષસેન્દ્રમુવાચેદમસુરેન્દ્રમિવોશના ।

રાજન્મન્ત્રિતપૂર્વન્નઃકુશલૈસ્સહમન્ત્રિભિઃ ॥ 13 ॥

વિવાદશ્ચાપિનોવૃત્તસ્સમવેક્ષ્યપરસ્પરમ્ ।

પ્રદાનેનતુસીતાયાઃશ્રેયોવ્યવસિતમ્મયા ॥ 14 ॥

અપ્રદાનેપુનર્યુદ્ધન્દૃષ્ટમેત્તથૈવનઃ ।

સોઽહન્દાનૈશ્ચમાનૈશ્ચસતતમ્પૂજિતસ્ત્વયા ॥ 15 ॥

સાન્ત્વૈશ્ચવિવિધૈઃકાલેકિન્નકુર્યાંહિતન્તવ ।

નહિમેજીવિતંરક્ષ્યમ્પુત્રદારધનાનિચ ॥ 16 ॥

ત્વમ્પશ્યમાઞ્જુહૂષન્તન્ત્વદર્થેજીવિતંયુધિ ।

એવમુક્ત્વાતુભર્તારંરાવણંવાહિનીપતિઃ ॥ 17 ॥

ઉવાચેદમ્બલાધ્યક્ષાન્પ્રહસ્તઃપુરતઃસ્થિતાન્ ।

મેશીઘ્રંરાક્ષસાનામ્મહાદ્બલમ્ ॥ 18 ॥

મદ્ભાણાબ્દાવેગેનહતાનાંશનિચરણાજિરે ।

અદ્યહૃષ્યન્તુમાંસાદાઃપક્ષિણઃકાનનૌકસામ્ ॥ 19 ॥

ઇત્યુક્તાસ્તેપ્રહસ્તેનબલાધ્યક્ષાઃ કૃતત્વરાઃ ।

બલમુદ્યોજયામાસુસ્તસ્મિન્રાક્ષસમન્દિરે ॥ 20 ॥

સાબભૂવમુહૂર્તેનનિગ્મર્નાનાવિધાયુધૈઃ ।

લઙ્કારાક્ષસવીરૈસ્તૈર્ગજૈરિવસમાકુલા ॥ 21 ॥

હુતાશનન્તર્પયતામ્બ્રાહ્મણાંશ્ચનમસ્યતામ્ ।

આજ્યગન્ધપ્રતિવહઃસુરભિર્મારુતોવવૌ ॥ 22 ॥

સ્રજશ્ચવિવિધાકારાજગૃહુસ્ત્વભિમન્ત્રિતાઃ ।

સઙ્ગ્રામસજ્જાઃસમ્હૃષ્ટાધરાયન્રાક્ષસાસ્તદા ॥ 23 ॥

સધનુષ્કાઃકવચિનોવેગાદાપ્લુત્યરાક્ષસાઃ ।

રાવણમ્પ્રેક્ષ્યરાજાનમ્પ્રહસ્તમ્પર્યવારયન્ ॥ 24 ॥

અથામન્ત્ર઼્યતુરાજાનમ્ભેરીમાહત્યભૈરવામ્ ।

આરુરોહરથંયુક્તઃપ્રહસ્તસ્સજ્જકલ્પિતમ્ ॥ 25 ॥

હયૈર્મહાજવૈર્યુક્તંસમ્યક્સૂતસુસંયતમ્ ।

મહાજલદનિર્ઘોષંસાક્ષાચ્ચન્દ્રાર્કભાસ્વરમ્ ॥ 26 ॥

ઉરગધ્વજદુર્ધર્ષંસુવરૂથંસ્વવસ્કરમ્ ।

સુવર્ણજાલસંયુક્તમ્પ્રહસન્તમિવશ્રિયા ॥ 27 ॥

તતસ્તંરથમાસ્થાયરાવણાર્પિતશાસનઃ ।

લઙ્કાયાનિર્યયૌતૂર્ણમ્બલેનમહતાવૃતઃ ॥ 28 ॥

તતોદુન્ધુભિનિર્ઘોષઃપર્જન્યનિનદોપમઃ ।

વાદિત્રાણાઞ્ચનિનદઃપૂરયન્નિવમેદિનીમ્ ॥ 29 ॥

શુશ્રુવેશઙ્ખશબ્દશ્ચપ્રયાતેવાહિનીપતૌ ।

નિનદન્તસ્સ્વરાન્ઘોરાન્રાક્ષસાજગ્મુરગ્રતઃ ॥ 30 ॥

ભીમરૂપામહાકાયાઃપ્રહસ્તસ્યપુરસ્સરાઃ ।

નરાન્તકઃકુમ્ભહનુર્મહાનાદસ્સમુન્નતઃ ॥ 31 ॥

પ્રહસ્તસચિવાહ્યેતેનિર્યયુઃપરિવાર્યતમ્ ।

વ્યૂઢેનેવસુઘોરેણપૂર્વદ્વારાત્સનિર્યયૌ ॥ 32 ॥

ગજયૂથનિકાશેનબલેનમહતાવૃતઃ ।

સાગરપ્રતિમૌઘેનવૃતસ્તેનબલેનસઃ ॥ 33 ॥

પ્રહસ્તોનિર્યયૌક્રુદ્ધઃકાલાન્તકયમોપમઃ ।

તસ્યનિર્યાણઘોષેણરાક્ષસાનાઞ્ચનર્દતામ્ ॥ 34 ॥

લઙ્કાયાંસર્વભૂતાનિવિનેદુર્વિકૃતૈસ્સ્વરૈઃ ।

વ્યભ્રમાકાશમાવિશ્યમાંસશોણિતભોજનાઃ ॥ 35 ॥

મણ્ડલાન્યપસવ્યાનિખગાશ્ચક્રૂરથમ્પ્રતિ ।

સમ્નત્યઃપાવકજ્વાલાઃશિવાઘોરાવવાશિરે ॥ 36 ॥

અન્તરિક્ષાત્પપાતોલ્કાવાયુશ્ચપરુષંવનૌ ।

અન્યોન્યમભિસંરબ્ધાગ્રહાશ્ચનચકાશિરે ॥ 37 ॥

મેઘાશ્ચખરનિર્ઘોષારથસ્યોપરિરક્ષસઃ ।

વવૃષંરુધિરઞ્ચાસ્યસિષિચુશ્ચપુરસ્સરાન્ ॥ 38 ॥

કેતુર્મૂર્ધનિગૃધ્રોઽસ્યનિલીનોદક્ષિણામુખઃ ।

તુદન્નુભયતઃપાર્શ્વંસમગ્રામહરત્પ્રભામ્ ॥ 39 ॥

સારથેર્ભહુશશ્ચાસ્યસઙ્ગ્રામમવગાહતઃ ।

પ્રતોદોન્યપતદ્ધસ્તાત્સૂતસ્યહયસાદિનઃ ॥ 40 ॥

નિર્યાણશ્રીશ્ચયાઽસ્યાસીદ્ભાસ્વરાવસુદુર્લભાઃ ।

સાનનાશમુહૂર્તેનસમેચસ્ખલિતાહયાઃ ॥ 41 ॥

પ્રહસ્તન્ત્વભિનિર્યાન્તમ્પ્રખ્યાતબલપૌરુષમ્ ।

યુધિનાનાપ્રહરણાકપિસેનાઽભ્યવર્તત ॥ 42 ॥

અથઘોષસ્સુતુમુલોહરીણાંસમજાયત ।

વૃક્ષાનારુજતાઞ્ચૈવગુર્વીરાગૃહ્ણતાંશિલાઃ ॥ 43 ॥

નદતાંરાક્ષસાનાઞ્ચવાનરાણાઞ્ચગર્જતામ્ ।

ઉભેપ્રમુદિતેસૈન્યેરક્ષોગણવનૌકસામ્ ॥ 44 ॥

વેગિતાનાંસમર્થાનામન્યોન્યવધકાઙ્ ક્ષિણામ્ ।

પરસ્પરઞ્ચાહ્વયતાન્નિનાદ્શૂયતેમહાન્ ॥ 45 ॥

તતઃપ્રહસ્તઃકપિરાજવાહિનીમભિપ્રતસ્થેવિજયાયદુર્મતિઃ ।

વિવૃદ્ધવેગંશ્ચવિવેશતાઞ્ચમૂંયથામુમૂર્ષુશ્શલભોવિભાવસુમ્ ॥ 46 ॥

ઇત્યાર્ષે શ્રીમદ્રામાયણે વાલ્મીકીય આદિકાવ્યે યુદ્ધકાણ્ડે સપ્તપઞ્ચાશસ્સર્ગઃ ॥

Roman (IAST) Transliteration

śrīmadvālmīkīya rāmāyaṇe yuddhakāṇḍam |

atha saptapañcāśassargaḥ |

akampanavadhaṃśrutvākruddhovairākṣaseśvaraḥ |

kiñcidadīnamukhaścāpisacivāṃstānudaikṣata || 1 ||

satudhyātvāmuhūrtantumantribhissaṃvicāryaca |

tatasturāvaṇaḥpūrvadivaserākṣasādhipaḥ || 2 ||

purīmpariyayaulaṅkāṃsarvagulmānavekṣitum |

tāṃrākṣasagaṇairguptāṅgulmairbahubhirāvṛtām || 3 ||

dadarśanagarīṃlaṅkāmpatākādhvajamālinīm |

ruddhāntunagarīndṛṣṭavārāvaṇorākṣaseśvaraḥ || 4 ||

uvācātmahitaṅkāleprahastaṃyuddhakovidam |

purasyopaniviṣṭasyasahasāpīḍitasyavā || 5 ||

nānyaṃyuddhātprapaśyāmimokṣaṃyuddhaviśārada |

ahaṃvākumbhakarṇovātvaṃvāsenāpatirmama || 6 ||

indrajidvānikumbhovāvaheyurbhāramīdṛśam |

satvambalamataśśīghramādāyaparigṛhyaca || 7 ||

vijayāyābhiniryāhiyatrasarvevanaukasaḥ |

niryāṇāyādevatenūnañcapalāharivāhinī || 8 ||

nardatāṃrākṣasendrāṇāṃśrutvānādandraviṣyati |

capalāhyavinītāścacalacittāścavānarāḥ || 9 ||

nasahiṣyantitenādaṃsiṃhanādamivadvipāḥ |

vidrutecabaletasmin rāmaḥsaumitriṇāsaha || 10 ||

avaśastenirālambaḥprahastavaśameṣyati |

āpatsaṃśayitāśreyonātranissaṃśayīkṛtā || 11 ||

pratilomānulomaṃvāyadvānomanyasehitam |

rāvaṇenaivamuktastuprahastovāhinīpatiḥ || 12 ||

rākṣasendramuvācedamasurendramivośanā |

rājanmantritapūrvannaḥkuśalaissahamantribhiḥ || 13 ||

vivādaścāpinovṛttassamavekṣyaparasparam |

pradānenatusītāyāḥśreyovyavasitammayā || 14 ||

apradānepunaryuddhandṛṣṭamettathaivanaḥ |

so'handānaiścamānaiścasatatampūjitastvayā || 15 ||

sāntvaiścavividhaiḥkālekinnakuryāṃhitantava |

nahimejīvitaṃrakṣyamputradāradhanānica || 16 ||

tvampaśyamāñjuhūṣantantvadarthejīvitaṃyudhi |

evamuktvātubhartāraṃrāvaṇaṃvāhinīpatiḥ || 17 ||

uvācedambalādhyakṣānprahastaḥpurataḥsthitān |

meśīghraṃrākṣasānāmmahādbalam || 18 ||

madbhāṇābdāvegenahatānāṃśanicaraṇājire |

adyahṛṣyantumāṃsādāḥpakṣiṇaḥkānanaukasām || 19 ||

ityuktāsteprahastenabalādhyakṣāḥ kṛtatvarāḥ |

balamudyojayāmāsustasminrākṣasamandire || 20 ||

sābabhūvamuhūrtenanigmarnānāvidhāyudhaiḥ |

laṅkārākṣasavīraistairgajairivasamākulā || 21 ||

hutāśanantarpayatāmbrāhmaṇāṃścanamasyatām |

ājyagandhaprativahaḥsurabhirmārutovavau || 22 ||

srajaścavividhākārājagṛhustvabhimantritāḥ |

saṅgrāmasajjāḥsamhṛṣṭādharāyanrākṣasāstadā || 23 ||

sadhanuṣkāḥkavacinovegādāplutyarākṣasāḥ |

rāvaṇamprekṣyarājānamprahastamparyavārayan || 24 ||

athāmantṟyaturājānambherīmāhatyabhairavām |

āruroharathaṃyuktaḥprahastassajjakalpitam || 25 ||

hayairmahājavairyuktaṃsamyaksūtasusaṃyatam |

mahājaladanirghoṣaṃsākṣāccandrārkabhāsvaram || 26 ||

uragadhvajadurdharṣaṃsuvarūthaṃsvavaskaram |

suvarṇajālasaṃyuktamprahasantamivaśriyā || 27 ||

tatastaṃrathamāsthāyarāvaṇārpitaśāsanaḥ |

laṅkāyāniryayautūrṇambalenamahatāvṛtaḥ || 28 ||

tatodundhubhinirghoṣaḥparjanyaninadopamaḥ |

vāditrāṇāñcaninadaḥpūrayannivamedinīm || 29 ||

śuśruveśaṅkhaśabdaścaprayātevāhinīpatau |

ninadantassvarānghorānrākṣasājagmuragrataḥ || 30 ||

bhīmarūpāmahākāyāḥprahastasyapurassarāḥ |

narāntakaḥkumbhahanurmahānādassamunnataḥ || 31 ||

prahastasacivāhyeteniryayuḥparivāryatam |

vyūḍhenevasughoreṇapūrvadvārātsaniryayau || 32 ||

gajayūthanikāśenabalenamahatāvṛtaḥ |

sāgarapratimaughenavṛtastenabalenasaḥ || 33 ||

prahastoniryayaukruddhaḥkālāntakayamopamaḥ |

tasyaniryāṇaghoṣeṇarākṣasānāñcanardatām || 34 ||

laṅkāyāṃsarvabhūtānivinedurvikṛtaissvaraiḥ |

vyabhramākāśamāviśyamāṃsaśoṇitabhojanāḥ || 35 ||

maṇḍalānyapasavyānikhagāścakrūrathamprati |

samnatyaḥpāvakajvālāḥśivāghorāvavāśire || 36 ||

antarikṣātpapātolkāvāyuścaparuṣaṃvanau |

anyonyamabhisaṃrabdhāgrahāścanacakāśire || 37 ||

meghāścakharanirghoṣārathasyoparirakṣasaḥ |

vavṛṣaṃrudhirañcāsyasiṣicuścapurassarān || 38 ||

keturmūrdhanigṛdhro'syanilīnodakṣiṇāmukhaḥ |

tudannubhayataḥpārśvaṃsamagrāmaharatprabhām || 39 ||

sāratherbhahuśaścāsyasaṅgrāmamavagāhataḥ |

pratodonyapataddhastātsūtasyahayasādinaḥ || 40 ||

niryāṇaśrīścayā'syāsīdbhāsvarāvasudurlabhāḥ |

sānanāśamuhūrtenasamecaskhalitāhayāḥ || 41 ||

prahastantvabhiniryāntamprakhyātabalapauruṣam |

yudhinānāpraharaṇākapisenā'bhyavartata || 42 ||

athaghoṣassutumuloharīṇāṃsamajāyata |

vṛkṣānārujatāñcaivagurvīrāgṛhṇatāṃśilāḥ || 43 ||

nadatāṃrākṣasānāñcavānarāṇāñcagarjatām |

ubhepramuditesainyerakṣogaṇavanaukasām || 44 ||

vegitānāṃsamarthānāmanyonyavadhakāṅ kṣiṇām |

parasparañcāhvayatānninādśūyatemahān || 45 ||

tataḥprahastaḥkapirājavāhinīmabhipratasthevijayāyadurmatiḥ |

vivṛddhavegaṃścaviveśatāñcamūṃyathāmumūrṣuśśalabhovibhāvasum || 46 ||

ityārṣe śrīmadrāmāyaṇe vālmīkīya ādikāvye yuddhakāṇḍe saptapañcāśassargaḥ ||