6.56 Yuddhakanda - Shatpanchasha Sargah

ॐ

6.56 યુદ્ધકાણ્ડ - ષટ્પઞ્ચાશ સર્ગઃ

Valmiki Gujarati

શ્રીમદ્વાલ્મીકીય રામાયણે યુદ્ધકાણ્ડમ્ ।

અથ ષટ્પઞ્ચાશસ્સર્ગઃ ।

તદ્દૃષ્ટવાસુમહત્કર્મકૃતંવાનરતસ્તમૈઃ ।

ક્રોધમાહારયામાસયુધિતીવ્રમકમ્પનઃ ॥ 1 ॥

ક્રોધમૂર્ચિતરૂપસ્તુધૂન્વન્પરમકાર્મુકમ્ ।

દૃષ્ટવાતુકર્મશત્રૂણાંસારથિંવાક્યમબ્રવીત્ ॥ 2 ॥

તત્ત્ત્વૈતાવત્ત્વરિતંરથમ્પ્રાપયસારથે ।

યત્રૈતેબહવોઘ્નન્તિસુબહૂન્રાક્ષસાન્રણે ॥ 3 ॥

એતેઽત્રબલવન્તોહિભીમકોપાશ્ચવાનરાઃ ।

દ્રુમશૈલપ્રહરણાસ્તિષ્ઠન્તિપ્રમુખેમમ ॥ 4 ॥

એતાન્નિહન્તુમિચ્છામિસમરશ્લાઘિનોહ્યહમ્ ।

એતૈઃપ્રમથિતંસર્વન્દૃશ્યતેરાક્ષસામ્બલમ્ ॥ 5 ॥

તતઃપ્રજવનાશ્વેનરથેનરથિનાંવરઃ ।

હરીનભ્યહનત્ક્રોધાચ્છરજાલૈકમ્પનઃ ॥ 6 ॥

નસ્થાતુંવાનરાશ્શેકુઃકિમ્પુનર્યોદ્ધુમાહવે ।

અકમ્પનશરૈર્ભગ્નાસ્સર્વએવવિદુદ્રુવુઃ ॥ 7 ॥

તાન્મૃત્યુવશમાપન્નાનકમ્પનવંશગતાન્ ।

સમીક્ષ્યહનુમાન્જ્ઞાતીનુપતસ્થેમહાબલઃ ॥ 8 ॥

તમ્મહાપ્લવગન્દૃષ્ટવાસર્વેતેપ્લવગયૂથપાઃ ।

સમેત્યસમરેવીરાસ્સહિતાઃપર્યવારયન્ ॥ 9 ॥

અવસ્થિતંહનૂમન્તન્તેદૃષ્ટવાહરિયૂથપાઃ ।

બભૂવુર્બલવન્તોહિબલવન્તંસમાશ્રિતાઃ ॥ 10 ॥

અકમ્પનસ્ તુ શૈલ આભં હનૂમન્તં અવસ્થિતમ્ ।

મહા ઇન્દ્ર;ઇવ ધારાભિહ્ શરૈર્ અભિવવર્ષ હ ॥ 11 ॥

અચિન્તયિત્વાબાણૌઘાન્ શરીરેપતિતાન્શિતાન્ ।

અકમ્પનવધાર્થાયમનોદધ્રેમહાબલઃ ॥ 12 ॥

સપ્રહસ્યમહાતેજાહનુમાન્ મારુતાત્મજઃ ।

અભિદુદ્રાવતદ્રક્ષઃકમ્પયન્નિવમેદિનીમ્ ॥ 13 ॥

તસ્યાભિનર્દમાનસ્યદીપ્યમાનસ્યતેજસા ।

બભૂવરૂપન્દુર્ધર્ષન્દીપ્તસ્યેવવિભાવસોઃ ॥ 14 ॥

આત્માનમ્મપ્રહરણઞ્જ્ઞાત્વાક્રોધસમન્વિતઃ ।

શૈલમુત્પાટયામાસવેગેનહરિપુઙ્ગવઃ ॥ 15 ॥

ગૃહીત્વાતમ્મહાશૈલમ્પાણિનૈકેનમારુતિઃ ।

સવિનદ્યમહાનાદમ્ભ્રામયામાસવીર્યવાન્ ॥ 16 ॥

તતસ્તમભિદુદ્રાવરાક્ષસેન્દ્રમકમ્પનમ્ ।

પુરાહિનમુચિંસઙ્ ખ્યેવજ્રેણેવપુરન્દરઃ ॥ 17 ॥

અકમ્પનસ્તુતદ્દૃષ્ટવાગિરિશૃઙ્ગંસમુદ્યતમ્ ।

દૂરાદેવમહાબાણૈરર્ધચન્દ્રૈર્વ્યદારયત્ ॥ 18 ॥

તત્પર્વતાગ્રમાકાશેરક્ષોબાણવિદારિતમ્ ।

વિકીર્ણમ્પતિતન્દૃષ્ટવાહનુમાન્ક્રોધમૂર્છિતઃ ॥ 19 ॥

સોઽશ્વકર્ણંસમાસાદ્યરોષદર્પાન્વિતોહરિઃ ।

તૂર્ણમુત્પાટયામાસમહાગિરિમિવોચ્છ્રિતમ્ ॥ 20 ॥

તઙ્ગૃહીત્વામહાસ્કન્ધંસોઽશ્વકર્ણમ્મહાદ્યુતિઃ ।

પ્રહસ્યપરયાપ્રીત્યાભ્રામયામાસભૂતલે ॥ 21 ॥

પ્રધાવન્નૂરુવેગેનપ્રભઞ્જંસ્તરસાદ્રુમાન્ ।

હનૂમાન્પરમક્રુદ્ધશ્ચરણૈર્દારયત્ક્ષિતમ્ ॥ 22 ॥

ગજાંશ્ચસગજારોહાન્સરથાન્રથિનસ્તથા ।

જઘાનહનુમાન્ ભીમાન્ રાક્ષસાંશ્ચપદાતિગાન્ ॥ 23 ॥

તમન્તકમિવક્રુદ્ધંસદ્રુમમ્પ્રાણહારિણમ્ ।

હનૂમન્તમભિપ્રેક્ષ્યરાક્ષસાવિપ્રદુદ્રુવુઃ ॥ 24 ॥

તમાપતન્તંસઙ્કૃદ્ધંરાક્ષસાનામ્ભયાવહમ્ ।

દદર્શાકમ્પનોવીરશ્ચુક્ષોધચનનાદચ ॥ 25 ॥

સચતુર્દશભિર્બાણૈશ્શિતૈર્દેહવિદારણૈઃ ।

નિર્બિભેદહનૂમન્તમ્મહાવીર્યમકમ્પનઃ ॥ 26 ॥

સ તથા પ્રતિવિદ્ધસ્ તુ બહ્વીભિહ્ શર વૃષ્ટિભિઃ ।

હનૂમાન્ દદૃશે વીરહ્ પ્રરૂઢ;ઇવ સાનુમાન્ ॥ 27 ॥

વિરરાજ મહાવીર્યો મહાકાયો મહાબલઃ ।

પુષ્પિતાશોકસમ્કાશો વિધૂમ ઇવ પાવકઃ ॥ 28 ॥

તતોઽન્યંવૃક્ષમુત્પાટ્યકૃત્વાવેગમનુત્તમમ્ ।

શિરસ્યભિજઘાનાશુરાક્ષસેન્દ્રમકમ્પનમ્ ॥ 29 ॥

સવૃક્ષેણહતસ્તેનસક્રોધેનમહાત્મના ।

રાક્ષસોવાનરેન્દ્રેણપપાતચમમારચ ॥ 30 ॥

તં દૃષ્ટ્વા નિહતં ભૂમૌ રાક્ષસ ઇન્દ્રં અકમ્પનમ્ ।

વ્યથિતા રાક્ષસાહ્ સર્વે ક્ષિતિ કમ્પ;ઇવ દ્રુમાઃ ॥ 31 ॥

ત્યક્તપ્રહરણાસ્સર્વેરાક્ષસાસ્તેપરાજિતાઃ ।

લઙ્કામભિયયુસ્ત્રસ્તાવાનરાસ્તૈભિદ્રુતાઃ ॥ 32 ॥

તેમુક્તકેશાઃસમ્ભ્રાન્તાભગ્નમાનાઃપરાજિતાઃ ।

સ્રવચ્છ્રમજલૈરઙ્ગૈશ્શ્વસન્તોવિપ્રદુદ્રુવુઃ ॥ 33 ॥

અન્યોન્યમ્પ્રમમન્થુસ્તેવિવિશુર્નગરમ્ભયાત્ ।

પૃષ્ઠતસ્તેતુસમ્મૂઢાઃપ્રેક્ષમાણામુહુર્મુહુઃ ॥ 34 ॥

તેષુલઙ્કામ્પ્રવિષ્ટેષુરાક્ષસેષુમહાબલાઃ ।

સમેત્યહરયસ્સર્વેહનૂમન્તમપૂજયન્ ॥ 35 ॥

સોઽપિપ્રહૃષ્ટસ્તાન્ સર્વાન્ હરીન્ સમ્પ્રત્યપૂજયત્ ।

હનુમાન્સત્ત્વસમ્પન્નોયથાર્હમનુકૂલતઃ ॥ 36 ॥

વિનેદુશ્ચયથાપ્રાણંહરયોજિતકાશિનઃ ।

ચકર્ષુશ્ચપુનસ્તત્રસપ્રાણાનપિરાક્ષસાન્ ॥ 37 ॥

સવીરશોભામભજન્મહાકપિઃસમેત્યરક્ષાંસિનિહત્યમારુતિઃ ।

મહાસુરમ્ભીમમમિત્રનાશનઃયથૈવવિષ્ણુર્બલિનઞ્ચમૂમુખે ॥ 38 ॥

અપૂજયન્દેવગણાસ્તદાકપિંસ્વયઞ્ચરામોઽતિબલશ્ચલક્ષ્મણઃ ।

તથૈવસુગ્રીવમુખાઃપ્લવઙ્ગમાવિભીષણશ્ચૈવમહાબલસ્તથા ॥ 39 ॥

ઇત્યાર્ષે શ્રીમદ્રામાયણે વાલ્મીકીય આદિકાવ્યે યુદ્ધકાણ્ડે ષટ્પઞ્ચાશસ્સર્ગઃ ॥

Roman (IAST) Transliteration

śrīmadvālmīkīya rāmāyaṇe yuddhakāṇḍam |

atha ṣaṭpañcāśassargaḥ |

taddṛṣṭavāsumahatkarmakṛtaṃvānaratastamaiḥ |

krodhamāhārayāmāsayudhitīvramakampanaḥ || 1 ||

krodhamūrcitarūpastudhūnvanparamakārmukam |

dṛṣṭavātukarmaśatrūṇāṃsārathiṃvākyamabravīt || 2 ||

tatttvaitāvattvaritaṃrathamprāpayasārathe |

yatraitebahavoghnantisubahūnrākṣasānraṇe || 3 ||

ete'trabalavantohibhīmakopāścavānarāḥ |

drumaśailapraharaṇāstiṣṭhantipramukhemama || 4 ||

etānnihantumicchāmisamaraślāghinohyaham |

etaiḥpramathitaṃsarvandṛśyaterākṣasāmbalam || 5 ||

tataḥprajavanāśvenarathenarathināṃvaraḥ |

harīnabhyahanatkrodhāccharajālaikampanaḥ || 6 ||

nasthātuṃvānarāśśekuḥkimpunaryoddhumāhave |

akampanaśarairbhagnāssarvaevavidudruvuḥ || 7 ||

tānmṛtyuvaśamāpannānakampanavaṃśagatān |

samīkṣyahanumānjñātīnupatasthemahābalaḥ || 8 ||

tammahāplavagandṛṣṭavāsarveteplavagayūthapāḥ |

sametyasamarevīrāssahitāḥparyavārayan || 9 ||

avasthitaṃhanūmantantedṛṣṭavāhariyūthapāḥ |

babhūvurbalavantohibalavantaṃsamāśritāḥ || 10 ||

akampanas tu śaila ābhaṃ hanūmantaṃ avasthitam |

mahā indra;iva dhārābhih śarair abhivavarṣa ha || 11 ||

acintayitvābāṇaughān śarīrepatitānśitān |

akampanavadhārthāyamanodadhremahābalaḥ || 12 ||

saprahasyamahātejāhanumān mārutātmajaḥ |

abhidudrāvatadrakṣaḥkampayannivamedinīm || 13 ||

tasyābhinardamānasyadīpyamānasyatejasā |

babhūvarūpandurdharṣandīptasyevavibhāvasoḥ || 14 ||

ātmānammapraharaṇañjñātvākrodhasamanvitaḥ |

śailamutpāṭayāmāsavegenaharipuṅgavaḥ || 15 ||

gṛhītvātammahāśailampāṇinaikenamārutiḥ |

savinadyamahānādambhrāmayāmāsavīryavān || 16 ||

tatastamabhidudrāvarākṣasendramakampanam |

purāhinamuciṃsaṅ khyevajreṇevapurandaraḥ || 17 ||

akampanastutaddṛṣṭavāgiriśṛṅgaṃsamudyatam |

dūrādevamahābāṇairardhacandrairvyadārayat || 18 ||

tatparvatāgramākāśerakṣobāṇavidāritam |

vikīrṇampatitandṛṣṭavāhanumānkrodhamūrchitaḥ || 19 ||

so'śvakarṇaṃsamāsādyaroṣadarpānvitohariḥ |

tūrṇamutpāṭayāmāsamahāgirimivocchritam || 20 ||

taṅgṛhītvāmahāskandhaṃso'śvakarṇammahādyutiḥ |

prahasyaparayāprītyābhrāmayāmāsabhūtale || 21 ||

pradhāvannūruvegenaprabhañjaṃstarasādrumān |

hanūmānparamakruddhaścaraṇairdārayatkṣitam || 22 ||

gajāṃścasagajārohānsarathānrathinastathā |

jaghānahanumān bhīmān rākṣasāṃścapadātigān || 23 ||

tamantakamivakruddhaṃsadrumamprāṇahāriṇam |

hanūmantamabhiprekṣyarākṣasāvipradudruvuḥ || 24 ||

tamāpatantaṃsaṅkṛddhaṃrākṣasānāmbhayāvaham |

dadarśākampanovīraścukṣodhacananādaca || 25 ||

sacaturdaśabhirbāṇaiśśitairdehavidāraṇaiḥ |

nirbibhedahanūmantammahāvīryamakampanaḥ || 26 ||

sa tathā pratividdhas tu bahvībhih śara vṛṣṭibhiḥ |

hanūmān dadṛśe vīrah prarūḍha;iva sānumān || 27 ||

virarāja mahāvīryo mahākāyo mahābalaḥ |

puṣpitāśokasamkāśo vidhūma iva pāvakaḥ || 28 ||

tato'nyaṃvṛkṣamutpāṭyakṛtvāvegamanuttamam |

śirasyabhijaghānāśurākṣasendramakampanam || 29 ||

savṛkṣeṇahatastenasakrodhenamahātmanā |

rākṣasovānarendreṇapapātacamamāraca || 30 ||

taṃ dṛṣṭvā nihataṃ bhūmau rākṣasa indraṃ akampanam |

vyathitā rākṣasāh sarve kṣiti kampa;iva drumāḥ || 31 ||

tyaktapraharaṇāssarverākṣasāsteparājitāḥ |

laṅkāmabhiyayustrastāvānarāstaibhidrutāḥ || 32 ||

temuktakeśāḥsambhrāntābhagnamānāḥparājitāḥ |

sravacchramajalairaṅgaiśśvasantovipradudruvuḥ || 33 ||

anyonyampramamanthusteviviśurnagarambhayāt |

pṛṣṭhatastetusammūḍhāḥprekṣamāṇāmuhurmuhuḥ || 34 ||

teṣulaṅkāmpraviṣṭeṣurākṣaseṣumahābalāḥ |

sametyaharayassarvehanūmantamapūjayan || 35 ||

so'piprahṛṣṭastān sarvān harīn sampratyapūjayat |

hanumānsattvasampannoyathārhamanukūlataḥ || 36 ||

vineduścayathāprāṇaṃharayojitakāśinaḥ |

cakarṣuścapunastatrasaprāṇānapirākṣasān || 37 ||

savīraśobhāmabhajanmahākapiḥsametyarakṣāṃsinihatyamārutiḥ |

mahāsurambhīmamamitranāśanaḥyathaivaviṣṇurbalinañcamūmukhe || 38 ||

apūjayandevagaṇāstadākapiṃsvayañcarāmo'tibalaścalakṣmaṇaḥ |

tathaivasugrīvamukhāḥplavaṅgamāvibhīṣaṇaścaivamahābalastathā || 39 ||

ityārṣe śrīmadrāmāyaṇe vālmīkīya ādikāvye yuddhakāṇḍe ṣaṭpañcāśassargaḥ ||