6.51 Yuddhakanda - Ekapanchasha Sargah

ॐ

6.51 યુદ્ધકાણ્ડ - એકપઞ્ચાશ સર્ગઃ

Valmiki Gujarati

શ્રીમદ્વાલ્મીકીય રામાયણે યુદ્ધકાણ્ડમ્ ।

અથ એકપઞ્ચાશસ્સર્ગઃ ।

તેષાંસુતુમુલંશબ્દંવાનરાણાન્તરસ્વિનામ્ ।

નર્દતાંરાક્ષસૈસ્સાર્ધન્તદાશુશ્રાવરાવણઃ ॥ 1 ॥

સ્નિગ્ધગમ્ભીરનિર્ઘોષંશ્રુત્વાસનિનદમ્ભૃશમ્ ।

સચિવાનાન્તતસ્તેષામ્મધ્યેવચનમબ્રવીત્ ॥ 2 ॥

યથાઽસૌસમ્પ્રહૃષ્ટાનાંવાનરાણાંસમુત્થિતઃ ।

બહૂનાંસુમહાન્નાદોમેઘનામિવગર્જિતામ્ ॥ 3 ॥

વ્યક્તંસુમહતીપ્રીતિરેતેષાન્નાત્રસંશયઃ ।

તથાહિવિપુલૈર્નાદૈશ્ચુક્ષુભેવરુણાલયઃ ॥ 4 ॥

તૌતુબદ્ધૌશરૈસ્તીક્ષ્ણૈર્ભ્રાતરૌરામલક્ષ્મણૌ ।

અયઞ્ચસુમહાન્નાદશઙ્કાઞ્જનયતીવમે ॥ 5 ॥

એતત્તુવચનઞ્ચોક્ત્વામન્ત્રિણોરાક્ષસેશ્વરઃ ।

ઉવાચનૈરૃતાંસ્તત્રસમીપપરિવર્તિનઃ ॥ 6 ॥

જ્ઞાયતાન્તૂર્ણમેતેષાંસર્વેષાઞ્ચવનચારિણામ્ ।

શોકકાલેસમુત્પન્નહર્ષકારણમુત્થિતમ્ ॥ 7 ॥

તથોક્તાસ્તેનસમ્ભ્રાન્તાઃપ્રાકારમધિરુહ્યચ ।

દદૃશુઃપાલિતાંસેનાંસુગ્રીવેણમહાત્મના ॥ 8 ॥

તૌચમુક્તૌસુઘોરેણશરબન્ધેનરાઘવૌ ।

સમુત્થિતૌમહાભાગૌવિષેદુઃપ્રેક્ષ્યરાક્ષસાઃ ॥ 9 ॥

સન્ત્રસ્તહૃદયાઃસર્વેપ્રાકારાત્ વરુહ્યતે ।

વિષણ્ણવદનાઘોરારાક્ષસેન્દ્રમુપસ્થિતા ॥ 10 ॥

તદપ્રિયન્દીનમુખારાવણસ્યનિશાચરાઃ ।

કૃત્સ્નન્નિવેદયામાસુર્યથાવદ્વાક્યકોવિદાઃ ॥ 11 ॥

યૌતાવિન્દ્રજિતાયુદ્ધેભ્રાતરૌરામલક્ષ્મણૌ ।

નિબદ્ધૌશરબન્ધેનનિષ્પ્રકમ્પભુજૌકૃતૌ ॥ 12 ॥

વિમુક્તૌશરબન્ધેનદૃશ્યેતેતૌરણાજિરે ।

પાશાનિવગજૌછિત્વાગજેન્દ્રસમવિક્રમૌ ॥ 13 ॥

તચ્છ્રુત્વાવચનન્તેષાંરાક્ષસેન્દ્રોમહાબલઃ ।

ચિન્તારોષસમાક્રાન્તોવિષણ્ણવદનોઽભવત્ ॥ 14 ॥

ઘોરૈર્દત્તવરૈર્ભદ્ધૌશરૈરાશીવિષોપમૈઃ ।

અમોઘૈસ્સૂર્યસઙ્કાશૈઃપ્રમથ્યેન્દ્રજિતાયુધિ ॥ 15 ॥

તદસ્ત્રબન્ધમાસાદ્યયદિમુક્તૌરિપૂમમ ।

સંશયસ્થમિદંસર્વમનુપશ્યામ્યહમ્બલમ્ ॥ 16 ॥

નિષ્ફલાઃખલુસમ્વૃત્તાશ્શરાઃવાસુકિતેજસઃ ।

અદત્તંયૈસ્તુસઙ્ગ્રામેરિપૂણાઞ્જીવિતમ્મમ ॥ 17 ॥

એવમુક્ત્વાતુસઙ્ક્રુદ્ધોનિશ્શ્વસન્નુરગોયથા ।

અબ્રવીદ્રક્ષસામ્મધ્યેધૂમ્રાક્ષન્નામરાક્ષસમ્ ॥ 18 ॥

બલેનમહતાયુક્તોરાક્ષસૈર્ભીમવિક્રમઃ ।

ત્વંવધાયાભિનિર્યાહિરામસ્યસહવાનરૈઃ ॥ 19 ॥

એવમુક્તસ્તુધૂમ્રાક્ષોરાક્ષસેન્દ્રેણધીમતા ।

કૃત્વાપ્રણામંસમ્હૃષ્ટોનિર્જગામનૃપાલયત્ ॥ 20 ॥

અભિનિષ્ક્રમ્યતદદ્વારમ્બલાધ્યક્ષમુવાચહ ।

ત્વરયસ્વબલન્તૂર્ણઙ્કિઞ્ચિરેણયુયુત્સતઃ ॥ 21 ॥

ધૂમ્રાક્ષવચનંશ્રુત્વાબલાધ્યક્ષોબલાનુગઃ ।

બલમુદ્યોજયામાસરાવણસ્યાજ્ઞયાદ્રુતમ્ ॥ 22 ॥

તેબદ્ધઘણ્ટાબલિનોઘોરરૂપાનિશાચરાઃ ।

વિગર્જમાનાસ્સમ્હૃષ્ટાધૂમ્રાક્ષમ્પર્યવારયન્ ॥ 23 ॥

વિવિધાયુધહસ્તાશ્ચશૂલમુદ્ગરપાણયઃ ।

ગદાભિઃપટ્ટસૈર્દણ્ડૈરાયસૈર્મુસલૈર્ભૃશમ્ ॥ 24 ॥

પરિઘૈર્ભિણ્ડિવાલૈશ્ચભલ્લૈપ્રાસૈઃ પરશ્વથૈઃ ।

નિર્યયૂરાક્ષસાદિભ્યોનર્ધન્તોજલદાયથા ॥ 25 ॥

રથૈઃકવચિનસ્ત્વન્યેધ્વજૈશ્ચસમલઙ્કૃતૈઃ ।

સુવર્ણજાલવિહિતૈઃખરૈશ્ચવિવિધાનનૈઃ ॥ 26 ॥

હયૈઃપરમશીઘ્રૈશ્ચગજૈશ્ચૈવમદોત્કટૈઃ ।

નિર્યયુર્નૈરૃતવ્યાઘ્રાવ્યાઘ્રાઇવદુરાસદાઃ ॥ 27 ॥

વૃકસિંહમુખૈર્યુક્તઙ્ખરૈઃકનકભૂષણૈઃ ।

આરુરોહરથન્દિવ્યન્ધૂમ્રાક્ષઃખરનિસ્સ્વનઃ ॥ 28 ॥

સનિર્યાતોમહાવીર્યોધૂમ્રાક્ષોરાક્ષસૈર્વૃતઃ ।

પ્રહસન્પશ્ચિમદ્વારંહનુમાન્યત્રયૂથપઃ ॥ 29 ॥

રથપ્રવરમાસ્થાયખરયુક્તઙ્ખરસ્વનમ્ ।

પ્રયાન્તન્તુમહાઘોરંરાક્ષસમ્ભીમદર્શનમ્ ॥ 30 ॥

અન્તરિક્ષગતાઃઘોરાશકુનાઃપ્રત્યષેધયન્ ।

રથશીર્ષેમહાન્ભીમોગૃધ્રશ્ચનિપપાતહ ॥ 31 ॥

ધ્વજાગ્રેગ્રથિતાશ્ચૈવનિપેતુઃકુણપાશનાઃ ।

રુધિરાર્દ્રોમહાન્ શ્વેતઃકબન્ધઃપતિતોભુવિ ॥ 32 ॥

વિસ્વરઞ્ચોત્સૃજન્નાદન્ધૂમ્રાક્ષસ્યસમીપતઃ ।

વવર્ષરુધિરન્દેવસ્સઞ્ચચાલચમેદિની ॥ 33 ॥

પ્રતિલોમંવનૌવાયુર્નિર્ઘાતસમનિસ્વનઃ ।

તિમિરૌઘવૃતાસ્તત્રદિશશ્ચનચકાશિરે ॥ 34 ॥

સતૂત્પાતાંસ્તદાદૃષ્ટવારાક્ષસાનામ્ભયાવહાન્ ।

પ્રાદુર્ભૂતાન્સુઘોરાંશ્ચધૂમ્રાક્ષોવ્યથિતોઽભવત્ ॥ 35 ॥

મુમુહૂરાક્ષસાઃસર્વેધૂમ્રાક્ષસ્યપુરસ્સરાઃ ।

તતઃસુભીમોબહુભિર્નિશાચરૈર્વૃતોઽભિનિષ્ક્રમ્યરણોત્સુકોબલી ।

દદર્શતાંરાઘવબાહુપાલિતામ્મહૌઘકલ્પામ્બહુવાનરીઞ્ચમૂમ્ ॥ 36 ॥

ઇત્યાર્ષે શ્રીમદ્રામાયણે વાલ્મીકીય આદિકાવ્યે યુદ્ધકાણ્ડે એકપઞ્ચાશસ્સર્ગઃ ॥

Roman (IAST) Transliteration

śrīmadvālmīkīya rāmāyaṇe yuddhakāṇḍam |

atha ekapañcāśassargaḥ |

teṣāṃsutumulaṃśabdaṃvānarāṇāntarasvinām |

nardatāṃrākṣasaissārdhantadāśuśrāvarāvaṇaḥ || 1 ||

snigdhagambhīranirghoṣaṃśrutvāsaninadambhṛśam |

sacivānāntatasteṣāmmadhyevacanamabravīt || 2 ||

yathā'sausamprahṛṣṭānāṃvānarāṇāṃsamutthitaḥ |

bahūnāṃsumahānnādomeghanāmivagarjitām || 3 ||

vyaktaṃsumahatīprītireteṣānnātrasaṃśayaḥ |

tathāhivipulairnādaiścukṣubhevaruṇālayaḥ || 4 ||

tautubaddhauśaraistīkṣṇairbhrātaraurāmalakṣmaṇau |

ayañcasumahānnādaśaṅkāñjanayatīvame || 5 ||

etattuvacanañcoktvāmantriṇorākṣaseśvaraḥ |

uvācanairṛtāṃstatrasamīpaparivartinaḥ || 6 ||

jñāyatāntūrṇameteṣāṃsarveṣāñcavanacāriṇām |

śokakālesamutpannaharṣakāraṇamutthitam || 7 ||

tathoktāstenasambhrāntāḥprākāramadhiruhyaca |

dadṛśuḥpālitāṃsenāṃsugrīveṇamahātmanā || 8 ||

taucamuktausughoreṇaśarabandhenarāghavau |

samutthitaumahābhāgauviṣeduḥprekṣyarākṣasāḥ || 9 ||

santrastahṛdayāḥsarveprākārāt varuhyate |

viṣaṇṇavadanāghorārākṣasendramupasthitā || 10 ||

tadapriyandīnamukhārāvaṇasyaniśācarāḥ |

kṛtsnannivedayāmāsuryathāvadvākyakovidāḥ || 11 ||

yautāvindrajitāyuddhebhrātaraurāmalakṣmaṇau |

nibaddhauśarabandhenaniṣprakampabhujaukṛtau || 12 ||

vimuktauśarabandhenadṛśyetetauraṇājire |

pāśānivagajauchitvāgajendrasamavikramau || 13 ||

tacchrutvāvacananteṣāṃrākṣasendromahābalaḥ |

cintāroṣasamākrāntoviṣaṇṇavadano'bhavat || 14 ||

ghorairdattavarairbhaddhauśarairāśīviṣopamaiḥ |

amoghaissūryasaṅkāśaiḥpramathyendrajitāyudhi || 15 ||

tadastrabandhamāsādyayadimuktauripūmama |

saṃśayasthamidaṃsarvamanupaśyāmyahambalam || 16 ||

niṣphalāḥkhalusamvṛttāśśarāḥvāsukitejasaḥ |

adattaṃyaistusaṅgrāmeripūṇāñjīvitammama || 17 ||

evamuktvātusaṅkruddhoniśśvasannuragoyathā |

abravīdrakṣasāmmadhyedhūmrākṣannāmarākṣasam || 18 ||

balenamahatāyuktorākṣasairbhīmavikramaḥ |

tvaṃvadhāyābhiniryāhirāmasyasahavānaraiḥ || 19 ||

evamuktastudhūmrākṣorākṣasendreṇadhīmatā |

kṛtvāpraṇāmaṃsamhṛṣṭonirjagāmanṛpālayat || 20 ||

abhiniṣkramyatadadvārambalādhyakṣamuvācaha |

tvarayasvabalantūrṇaṅkiñcireṇayuyutsataḥ || 21 ||

dhūmrākṣavacanaṃśrutvābalādhyakṣobalānugaḥ |

balamudyojayāmāsarāvaṇasyājñayādrutam || 22 ||

tebaddhaghaṇṭābalinoghorarūpāniśācarāḥ |

vigarjamānāssamhṛṣṭādhūmrākṣamparyavārayan || 23 ||

vividhāyudhahastāścaśūlamudgarapāṇayaḥ |

gadābhiḥpaṭṭasairdaṇḍairāyasairmusalairbhṛśam || 24 ||

parighairbhiṇḍivālaiścabhallaiprāsaiḥ paraśvathaiḥ |

niryayūrākṣasādibhyonardhantojaladāyathā || 25 ||

rathaiḥkavacinastvanyedhvajaiścasamalaṅkṛtaiḥ |

suvarṇajālavihitaiḥkharaiścavividhānanaiḥ || 26 ||

hayaiḥparamaśīghraiścagajaiścaivamadotkaṭaiḥ |

niryayurnairṛtavyāghrāvyāghrāivadurāsadāḥ || 27 ||

vṛkasiṃhamukhairyuktaṅkharaiḥkanakabhūṣaṇaiḥ |

āruroharathandivyandhūmrākṣaḥkharanissvanaḥ || 28 ||

saniryātomahāvīryodhūmrākṣorākṣasairvṛtaḥ |

prahasanpaścimadvāraṃhanumānyatrayūthapaḥ || 29 ||

rathapravaramāsthāyakharayuktaṅkharasvanam |

prayāntantumahāghoraṃrākṣasambhīmadarśanam || 30 ||

antarikṣagatāḥghorāśakunāḥpratyaṣedhayan |

rathaśīrṣemahānbhīmogṛdhraścanipapātaha || 31 ||

dhvajāgregrathitāścaivanipetuḥkuṇapāśanāḥ |

rudhirārdromahān śvetaḥkabandhaḥpatitobhuvi || 32 ||

visvarañcotsṛjannādandhūmrākṣasyasamīpataḥ |

vavarṣarudhirandevassañcacālacamedinī || 33 ||

pratilomaṃvanauvāyurnirghātasamanisvanaḥ |

timiraughavṛtāstatradiśaścanacakāśire || 34 ||

satūtpātāṃstadādṛṣṭavārākṣasānāmbhayāvahān |

prādurbhūtānsughorāṃścadhūmrākṣovyathito'bhavat || 35 ||

mumuhūrākṣasāḥsarvedhūmrākṣasyapurassarāḥ |

tataḥsubhīmobahubhirniśācarairvṛto'bhiniṣkramyaraṇotsukobalī |

dadarśatāṃrāghavabāhupālitāmmahaughakalpāmbahuvānarīñcamūm || 36 ||

ityārṣe śrīmadrāmāyaṇe vālmīkīya ādikāvye yuddhakāṇḍe ekapañcāśassargaḥ ||