6.48 Yuddhakanda - Ashtachatvarimsha Sargah

ॐ

6.48 યુદ્ધકાણ્ડ - અષ્ટચત્વારિંશ સર્ગઃ

Valmiki Gujarati

શ્રીમદ્વાલ્મીકીય રામાયણે યુદ્ધકાણ્ડમ્ ।

અથ અષ્ટચત્વારિંશસ્સર્ગઃ ।

ભર્તારન્નિહતન્દૃષ્ટવાલક્ષ્મણઞ્ચમહાબલમ્ ।

વિલલાપભૃશંસીતાકરુણંશોકકર્શિતા ॥ 1 ॥

ઊચુર્લક્ષણિકાયેમામ્પુત્રિણ્યવિધવેતિચ ।

તેઽદ્યસર્વેહતેરામેજ્ઞાનિનોઽનૃતવાદિનઃ ॥ 2 ॥

યજ્વનોમહિષીંયેમામૂચુઃપત્નીઞ્ચસત્ત્રિણઃ ।

તેઽદ્યસર્વેહતેરામેજ્ઞાનિનોઽનૃતવાદિનઃ ॥ 3 ॥

ઊચુસ્સંશ્રવણેયેમાન્દ્વિજાઃકાર્તાન્તિકાશ્શુભામ્ ।

તેઽદ્યસર્વેહતેરામેજ્ઞાનિનોઽનૃતવાદિનઃ ॥ 4 ॥

વીરપાર્થિવપત્નીત્વાંયેવિદુર્ભર્તૃપૂજિતામ્ ।

તેઽદ્યસર્વેહતેરામેજ્ઞાનિનોઽનૃતવાદિનઃ ॥ 5 ॥

ઇમાનિખલુપદ્માનિપાદયોર્યૈઃકુલસ્ત્રિયઃ ।

અધિરાજ્યેઽભિષિચ્યન્તેનરેન્દ્રૈઃપતિભિઃસહ ॥ 6 ॥

વૈધવ્યંયાન્તિયૈર્નાર્યોઽલક્ષણૈર્ભાગ્યદુર્લભાઃ ।

નાત્મનન્તાનિપશ્યામિપશ્યન્તીહતલક્ષણા ॥ 7 ॥

સત્યનામાનિપદ્માનિસ્ત્રીણામુક્તાનિલક્ષણૈઃ ।

તાન્યદ્યનિહતેરામેવિતથાનિભવન્તિમે ॥ 8 ॥

કેશાહ્ સૂક્ષ્માહ્ સમા નીલા ભ્રુવૌ ચ અસમ્ગતે મમ ।

વૃત્તે ચ અલોમશે જન્ઘે દન્તાશ્ ચ અવિરલા મમ ॥ 9 ॥

શઙ્ખેનેત્રેકરૌપાદૌગુલ્ફાવૂરૂચમેચિતૌ ।

અનુવૃત્તનખાસ્સ્નિગ્ધાસ્સમાશ્ચાઙ્ગુલયોમમ ॥ 10 ॥

સ્તનૌ ચ અવિરલૌ પીનૌ મમ ઇમૌ મગ્ન ચૂચુકૌ ।

મગ્ના ચ ઉત્સન્ગિની નાભિહ્ પાર્શ્વ ઉરસ્કં ચ મે ચિતમ્ ॥ 11 ॥

મમવર્ણોમણિનિભોમૃદૂન્યઙ્ગરુહાણિચ ।

પ્રતિષ્ઠિતાન્દ્વાદશભિર્મામૂચુશ્શુભલક્ષણામ્ ॥ 12 ॥

સમગ્રયવમચ્છ્રિદ્રપાણિપાદઞ્ચવર્ણવત્ ।

મન્દસ્મિતેત્યેવચમાઙ્કન્યાલાક્ષણિનોદ્વિજાઃ ॥ 13 ॥

આધિરાજ્યેઽભિષેકોમેબ્રાહ્મણૈઃપતિનાસહ ।

કૃતાન્તકુશલૈરુક્તન્તત્સર્વંવિતથીકૃતમ્ ॥ 14 ॥

શોધયિત્વાજનસ્થાનમ્પ્રવૃતતિમુપલભ્યચ ।

તીર્ત્વાસાગરમક્ષોભ્યમ્ભ્રાતરૌગોષ્પદેહતૌ ॥ 15 ॥

નનુવારુણમાગ્નેયમૈન્દ્રંવાયવ્યમેવચ ।

અસ્ત્રમ્બ્રહ્મશિરશ્ચૈવપ્રત્યપદ્યતામ્ ॥ 16 ॥

અદૃશ્યમાનેનરણેમાયયાવાસવોપમૌ ।

મમનાથાવનાથાયાનિહતૌરામલક્ષ્મણૌ ॥ 17 ॥

નહિદૃષ્ટિપથમ્પ્રાપ્યરાઘવસ્યરણેરિપુઃ ।

જીવન્પ્રન્તિવર્તેતયદ્યપિસ્યાન્મનોજવઃ ॥ 18 ॥

નકલસ્યાતિભારોઽસ્તિકૃતાન્તશ્ચસુદુર્જયઃ ।

યત્રરામઃસહભ્રાત્રાશેતેયુધિનિપાતિતઃ ॥ 19 ॥

નશોચામિતથારામંલક્ષ્મણઞ્ચમહારથમ્ ।

વાત્માનઞ્જનનીઞ્ચાપિયથાશ્વશ્રૂન્તપસ્વિનીમ્ ॥ 20 ॥

સાતુચિન્તયતેનિત્યંસમાપ્તવ્રતમાગતમ્ ।

કદાદ્રક્ષ્યામિસીતાઞ્ચલક્ષ્મણઞ્ચસરાઘવમ્ ॥ 21 ॥

પરિદેવયમાનાન્તાંરાક્ષસીત્રિજટાબ્રવીત્ ।

માવિષાદઙ્કૃથાદેવી ભર્તાઽયન્તવજીવતિ ॥ 22 ॥

કારણાનિચવક્ષ્યામિમહાન્તિસદૃશાનિચ ।

યથેમૌજીવતોદેવીભ્રાતરૌરામલક્ષ્મણૌ ॥ 23 ॥

નહિકોપપરીતાનિહર્ષપર્યુત્સુકાનિચ ।

ભવન્તિયુધિયોધાનામ્મુખાનિનિહતેપતૌ ॥ 24 ॥

ઇદંવિમાનંવૈદેહી પુષ્પકન્નામનામતઃ ।

દિવ્યન્ત્વાન્દારયન્નૈવંયદ્યેતૌગતજીવિતૌ ॥ 25 ॥

હતવીરપ્રધાનાહિગતોત્સાહાનિરુદ્યમા ।

સેનાભ્રમતિસઙ્ ખ્યેષુહતકર્ણેવનૌર્જલે ॥ 26 ॥

ઇયમ્પુનરસમ્ભ્રાન્તાનિરુદ્વિગ્નાતરસ્વિની ।

સેનારક્ષતિકાકુત્સ્થૌમયાપ્રીત્યાનિવેદિતૌ ॥ 27 ॥

સાત્વમ્ભવસુવિસ્રબ્ધાઅનુમાનૈસ્સુખોદયૈઃ ।

અહતૌપશ્યકાકુત્સ્થૌસ્નેહાદેતદ્બ્ર્રવીમિતે ॥ 28 ॥

અનૃતન્નોક્તપૂર્વમ્મેનચવક્ષ્યેકદાચન ।

ચારિત્રસુખશીલત્વાત્ પ્રવિષ્ટાઅસિમનઃમમ ॥ 29 ॥

નેમૌશક્યારણેજેતુંસેન્દ્રૈરપિસુરાસુરૈઃ ।

તાદૃશન્દર્શનન્દૃષ્ટવામયાચાવેદિતન્તવ ॥ 30 ॥

ઇદઞ્ચસુમહચચિત્રંશરૈઃપશ્યસ્વમૈથિલિ ।

નિસ્સઞ્જ્ઞાવપ્યુભાવેતૌનૈવલક્ષ્મીર્વિમુઞ્ચતિ ॥ 31 ॥

પ્રાયેણગતસત્ત્વાનામ્પુરુષાણાઙ્ગતાયુષામ્ ।

દૃશ્યમાનેષુવક્ત્રેષુપરમ્ભવતિવૈકૃતમ્ ॥ 32 ॥

ત્યજશોકઞ્ચમોહઞ્ચદુઃખઞ્ચજનકાત્મજે ।

રામલક્ષ્મણયોરર્થેનાદ્યશક્યમજીવિતુમ્ ॥ 33 ॥

શુત્વાતુવચનન્તસ્યાઃસીતાસુરસુતોપમા ।

કૃતાઞ્જલિરુવાચેમામેવમસ્ત્વિતિમૈથિલિ ॥ 34 ॥

વિમાનમ્પુષ્પકન્તત્તુસન્નિવર્ત્યમનોજવમ્ ।

દીનાત્રિજટયાસીતાલઙ્કામેવપ્રવેશિતા ॥ 35 ॥

તતસ્ત્રિજટયાસાર્થમ્પુષ્પકાદવરુહ્યસા ।

અશોકવનિકામેવરાક્ષસીભિઃપ્રવેશિતા ॥ 36 ॥

પ્રવિશ્યસીતાબહુવૃક્ષષણ્ડાન્તાંરાક્ષસેન્દ્રસ્યવિહારભૂમિમ્ ।

સમ્પ્રેક્ષ્યસઞ્ચિન્ત્યચરાજપુત્રૌપરંવિષાદંસમુપાજગામ ॥ 37 ॥

ઇત્યાર્ષે શ્રીમદ્રામાયણે વાલ્મીકીય આદિકાવ્યે યુદ્ધકાણ્ડે અષ્ટચત્વારિંશસ્સર્ગઃ ॥

Roman (IAST) Transliteration

śrīmadvālmīkīya rāmāyaṇe yuddhakāṇḍam |

atha aṣṭacatvāriṃśassargaḥ |

bhartārannihatandṛṣṭavālakṣmaṇañcamahābalam |

vilalāpabhṛśaṃsītākaruṇaṃśokakarśitā || 1 ||

ūcurlakṣaṇikāyemāmputriṇyavidhavetica |

te'dyasarvehaterāmejñānino'nṛtavādinaḥ || 2 ||

yajvanomahiṣīṃyemāmūcuḥpatnīñcasattriṇaḥ |

te'dyasarvehaterāmejñānino'nṛtavādinaḥ || 3 ||

ūcussaṃśravaṇeyemāndvijāḥkārtāntikāśśubhām |

te'dyasarvehaterāmejñānino'nṛtavādinaḥ || 4 ||

vīrapārthivapatnītvāṃyevidurbhartṛpūjitām |

te'dyasarvehaterāmejñānino'nṛtavādinaḥ || 5 ||

imānikhalupadmānipādayoryaiḥkulastriyaḥ |

adhirājye'bhiṣicyantenarendraiḥpatibhiḥsaha || 6 ||

vaidhavyaṃyāntiyairnāryo'lakṣaṇairbhāgyadurlabhāḥ |

nātmanantānipaśyāmipaśyantīhatalakṣaṇā || 7 ||

satyanāmānipadmānistrīṇāmuktānilakṣaṇaiḥ |

tānyadyanihaterāmevitathānibhavantime || 8 ||

keśāh sūkṣmāh samā nīlā bhruvau ca asamgate mama |

vṛtte ca alomaśe janghe dantāś ca aviralā mama || 9 ||

śaṅkhenetrekaraupādaugulphāvūrūcamecitau |

anuvṛttanakhāssnigdhāssamāścāṅgulayomama || 10 ||

stanau ca aviralau pīnau mama imau magna cūcukau |

magnā ca utsanginī nābhih pārśva uraskaṃ ca me citam || 11 ||

mamavarṇomaṇinibhomṛdūnyaṅgaruhāṇica |

pratiṣṭhitāndvādaśabhirmāmūcuśśubhalakṣaṇām || 12 ||

samagrayavamacchridrapāṇipādañcavarṇavat |

mandasmitetyevacamāṅkanyālākṣaṇinodvijāḥ || 13 ||

ādhirājye'bhiṣekomebrāhmaṇaiḥpatināsaha |

kṛtāntakuśalairuktantatsarvaṃvitathīkṛtam || 14 ||

śodhayitvājanasthānampravṛtatimupalabhyaca |

tīrtvāsāgaramakṣobhyambhrātaraugoṣpadehatau || 15 ||

nanuvāruṇamāgneyamaindraṃvāyavyamevaca |

astrambrahmaśiraścaivapratyapadyatām || 16 ||

adṛśyamānenaraṇemāyayāvāsavopamau |

mamanāthāvanāthāyānihataurāmalakṣmaṇau || 17 ||

nahidṛṣṭipathamprāpyarāghavasyaraṇeripuḥ |

jīvanprantivartetayadyapisyānmanojavaḥ || 18 ||

nakalasyātibhāro'stikṛtāntaścasudurjayaḥ |

yatrarāmaḥsahabhrātrāśeteyudhinipātitaḥ || 19 ||

naśocāmitathārāmaṃlakṣmaṇañcamahāratham |

vātmānañjananīñcāpiyathāśvaśrūntapasvinīm || 20 ||

sātucintayatenityaṃsamāptavratamāgatam |

kadādrakṣyāmisītāñcalakṣmaṇañcasarāghavam || 21 ||

paridevayamānāntāṃrākṣasītrijaṭābravīt |

māviṣādaṅkṛthādevī bhartā'yantavajīvati || 22 ||

kāraṇānicavakṣyāmimahāntisadṛśānica |

yathemaujīvatodevībhrātaraurāmalakṣmaṇau || 23 ||

nahikopaparītāniharṣaparyutsukānica |

bhavantiyudhiyodhānāmmukhāninihatepatau || 24 ||

idaṃvimānaṃvaidehī puṣpakannāmanāmataḥ |

divyantvāndārayannaivaṃyadyetaugatajīvitau || 25 ||

hatavīrapradhānāhigatotsāhānirudyamā |

senābhramatisaṅ khyeṣuhatakarṇevanaurjale || 26 ||

iyampunarasambhrāntānirudvignātarasvinī |

senārakṣatikākutsthaumayāprītyāniveditau || 27 ||

sātvambhavasuvisrabdhāanumānaissukhodayaiḥ |

ahataupaśyakākutsthausnehādetadbrravīmite || 28 ||

anṛtannoktapūrvammenacavakṣyekadācana |

cāritrasukhaśīlatvāt praviṣṭāasimanaḥmama || 29 ||

nemauśakyāraṇejetuṃsendrairapisurāsuraiḥ |

tādṛśandarśanandṛṣṭavāmayācāveditantava || 30 ||

idañcasumahacacitraṃśaraiḥpaśyasvamaithili |

nissañjñāvapyubhāvetaunaivalakṣmīrvimuñcati || 31 ||

prāyeṇagatasattvānāmpuruṣāṇāṅgatāyuṣām |

dṛśyamāneṣuvaktreṣuparambhavativaikṛtam || 32 ||

tyajaśokañcamohañcaduḥkhañcajanakātmaje |

rāmalakṣmaṇayorarthenādyaśakyamajīvitum || 33 ||

śutvātuvacanantasyāḥsītāsurasutopamā |

kṛtāñjaliruvācemāmevamastvitimaithili || 34 ||

vimānampuṣpakantattusannivartyamanojavam |

dīnātrijaṭayāsītālaṅkāmevapraveśitā || 35 ||

tatastrijaṭayāsārthampuṣpakādavaruhyasā |

aśokavanikāmevarākṣasībhiḥpraveśitā || 36 ||

praviśyasītābahuvṛkṣaṣaṇḍāntāṃrākṣasendrasyavihārabhūmim |

samprekṣyasañcintyacarājaputrauparaṃviṣādaṃsamupājagāma || 37 ||

ityārṣe śrīmadrāmāyaṇe vālmīkīya ādikāvye yuddhakāṇḍe aṣṭacatvāriṃśassargaḥ ||