6.44 Yuddhakanda - Chatushchatvarimsha Sargah

ॐ

6.44 યુદ્ધકાણ્ડ - ચતુશ્ચત્વારિંશ સર્ગઃ

Valmiki Gujarati

શ્રીમદ્વાલ્મીકીય રામાયણે યુદ્ધકાણ્ડમ્ ।

અથ ચતુશ્ચત્વારિંશસ્સર્ગઃ ।

યુધ્યતામેનતેષાન્તુતદાવાનરરાક્ષસામ્ ।

રવિરસ્તઙ્ગતોરાત્રિઃપ્રવૃત્તાપ્રાણહારિણી ॥ 1 ॥

અન્યોન્યમ્બદ્ધવૈરાણાઙ્ઘોરાણાઞ્જયમિચ્છતામ્ ।

સમ્પ્રવૃત્તન્નિશાયુદ્ધન્તદાવાનરરક્ષસામ્ ॥ 2 ॥

રાક્ષસોઽસીતિહરયોહરિશ્ચાઽસીતિરાક્ષસાઃ ।

અન્યોન્યંસમરેજઘ્નુસ્તસ્મિંસ્તમસિદારુણે ॥ 3 ॥

જહિદારયચૈહીતિકથંવિદ્રવસીતિચ ।

એવંસુતુમુલશ્શબ્દસ્તસ્મિંસ્તમસિશુશ્રુવે ॥ 4 ॥

કાલાઃકાઞ્ચનસન્નાહાસ્તસ્મિંસ્તમસિરાક્ષસાઃ ।

સમ્પ્રદૃશ્યન્તશૈલેન્દ્રાદીપ્તૌષધિવનાઇવ ॥ 5 ॥

તસ્મિંસ્તમસિદુષ્પારેરાક્ષસાઃક્રોધમૂર્છિતાઃ ।

પરિપેતુર્મહાવેગાભક્ષયન્તઃપ્લવઙ્ગમાન્ ॥ 6 ॥

તેહયાન્ કાઞ્ચનાપીડાન્ ધ્વજાંશ્ચાશીવિષોપમાન્ ।

આપ્લુત્યદશનૈસ્તીક્ષ્ણૈર્ભીમકોપાવ્યદારયન્ ॥ 7 ॥

વાનરાબલિનોયુદ્ધેઽક્ષોભયન્ રાક્ષસીઞ્ચમૂમ્ ।

કુઞ્જરાન્ કુઞ્જરારોહાન્ પતાકાધ્વજિનોરથાન્ ॥ 8 ॥

કર્ષુશ્ચદદંશુશ્ચદશનૈઃક્રોધમૂર્છિતાઃ ।

લક્ષ્મણશ્ચાપિરામશ્ચશરૈરાશીવિષોપમૈઃ ॥ 9 ॥

દૃશ્યાદૃશ્યાનિરક્ષાંસિપ્રવરાણિનિજઘ્નતુઃ ।

તુરઙ્ગખુરવિધ્વસ્તંરથનેમિસમુત્થિતમ્ ॥ 10 ॥

રુરોધકર્ણનેત્રાણિયુધ્યતાન્ધરણીરજઃ ।

વર્તમાનેતથાઘોરેસઙ્ગ્રામેરોમહર્ષણે ॥ 11 ॥

રુધિરોધામહાઘોરાનદ્યસ્તત્રપ્રસુસ્રુવુઃ ।

તતોભેરીમૃદઙ્ગાનામ્પણવાનાઞ્ચનિસ્સ્વનઃ ॥ 12 ॥

શઙ્ખવેણુસ્વનોન્મિશ્રસ્સમ્ભૂવાદ્ભુતોપમઃ ।

હતાનાંસ્તનમાનાનાંરાક્ષસાનાઞ્ચનિઃસ્વનઃ ॥ 13 ॥

શસ્તાનાંવાનરાણાઞ્ચસમ્બભૂવાતિદારુણઃ ।

હતૈર્વાનરવીરૈશ્ચશક્તિશૂલપરશ્વધૈઃ ॥ 14 ॥

નિહતૈઃપર્વતાકારૈરાક્ષસૈઃકામરૂપિભિઃ ।

શસ્ત્રપુષ્પોપહારાચતત્રાસીદ્યુદ્ધમેદિની ॥ 15 ॥

દુર્ જ્ઞેયાદુર્નિવેશાચશોણિતાસ્રાવકર્દમા ।

સાબભૂવનિશાઘોરાહરિરાક્ષસહારિણી ॥ 16 ॥

કાલરાત્રીવભૂતાનાંસર્વેષાન્દુરતિક્રમા ।

તતસ્તેરાક્ષસાસ્તત્રતસ્મિંસ્તમસિદારુણે ॥ 17 ॥

રામમેવાભ્યવર્તન્તસમ્હૃષ્ટાશ્શરવૃષ્ટિભિઃ ।

તેષામાપતતાંશબ્દઃક્રુદ્ધાનામપિગર્જતામ્ ॥ 18 ॥

ઉદ્વર્ત;ઇવ સપ્તાનાં સમુદ્રાણાં અભૂત્ સ્વનઃ ।

તેષાં રામહ્ શારૈહ્ ષડ્ભિહ્ ષડ્ જઘાન નિશાઅ ચરાન્ ॥ 19 ॥

નિમેષાન્તરમાત્રેણશિતૈરગ્નિશિખોપમૈઃ ।

યમશત્રુશ્ચદુર્ધર્ષોમહાપાર્શ્વમહોદરૌ ॥ 20 ॥

વજ્રદંષ્ટ્રોમહાકાયસ્તૌચોભૌશુકસારણૌ ।

તેતુરામેણબાણૌઘૈસ્સર્વેમર્મસુતાડિતાઃ ॥ 21 ॥

યુદ્ધાદપસૃતાસ્તત્રસાવશેષાયુષોઽભવન્ ।

તત્રકાઞ્ચનચિત્રાઙ્ગૈશ્શરૈરગ્નિશિખોપમૈઃ ॥ 22 ॥

દિશશ્ચકારવિમલાઃપ્રદિશશ્ચમહારથઃ ।

યેત્વન્યેરાક્ષસાભીમારામસ્યાભિમુખેસ્થિતાઃ ॥ 23 ॥

તેઽપિનષ્ટાઃસમાસાદ્યપતઙ્ગાઇવપાવકમ્ ।

સુવર્ણપુઙ્ખૈર્વિશિખૈસ્સપતદ્ભિસ્સહસ્રશઃ ॥ 24 ॥

બભૂવરજનીચિત્રાખદ્યોતૈરિવશારદી ।

રાક્ષસાનાઞ્ચનિનદૈર્હરીણાઞ્ચાપિનિસ્સ્વનૈઃ ॥ 25 ॥

સાબભૂવનિશાઘોરાભૂયોઘોરતરાતદા ।

તેનશબ્દેનમહતાપ્રવૃદ્ધેનસમન્તતઃ ॥ 26 ॥

ત્રિકૂટઃકન્દરાકીર્ણઃપ્રવ્યાહરદિવાચલઃ ।

ગોલાઙ્ગૂલામહાકાયાસ્તમસાતુલ્યવર્ચસઃ ॥ 27 ॥

સમ્પરિષ્વજ્યબાહુભ્યામ્ભક્ષયન્રજનીચરાન્ ।

અઙ્ગદસ્તુરણેશત્રૂનનિહન્તુંસમુપસ્થિતઃ ॥ 28 ॥

રાવણિન્નિજઘાનાશુસારથિઞ્ચહયાનપિ ।

વર્તમાનેતદાઘોરેસઙ્ગ્રામેભૃશદારુણે ॥ 29 ॥

ઇન્દ્રજિત્તુરથન્ત્યક્ત્વાહતાશ્વોહતસારથિઃ ।

અઙ્ગદેનમહામાયસ્તત્રૈવાન્તરધીયત ॥ 30 ॥

તત્કર્મવાલિપુત્રસ્યસર્વેદેવાસ્સહર્ષિભિઃ ।

તુષ્ટુવુઃપૂજનાર્હસ્યતૌચોભૌરામલક્ષ્મણૌ ॥ 31 ॥

પ્રભાવંસર્વભૂતાનિવિદુરિન્દ્રજિતોયુધિ ।

તેનતેતમ્મહાત્માનન્તુષ્ટાઃદૃષ્ટવાપ્રધર્ષિતમ્ ॥ 32 ॥

તતઃપ્રહૃષ્ટાઃકપયસ્સસુગ્રીવવિભીષણાઃ ।

સાધુસાધ્વિતિનેદુશ્ચદૃષ્ટવાશત્રુમ્પ્રધર્ષિતમ્ ॥ 33 ॥

ઇન્દ્રજિત્તુતદાતેનનિર્જિતોભીમકર્મણા ।

સંયુગેવાલિપુત્રેણક્રોધઞ્ચક્રેસુદારુણમ્ ॥ 34 ॥

સોઽન્તર્ધાનગતઃપાપોરાવણીરણકર્કશઃ ।

અદૃશ્યોનિશિતાન્બાણાન્મુમોચાશનિવર્ચસઃ ॥ 35 ॥

સરામંલક્ષ્મણઞ્ચૈવઘોરૈર્નાગમયૈશ્શરૈઃ ।

બિભેદસમરેક્રુદ્ધઃસર્વગાત્રેષુરાક્ષસઃ ॥ 36 ॥

માયયાસમ્વૃતસ્તત્રમોહયન્રાઘવૌયુધિ ।

અદૃશ્યસ્સર્વભૂતાનાઙ્કૂટયોધીનિશાચરઃ ॥ 37 ॥

બબન્ધશરબન્ધેનભ્રાતરૌરામલક્ષ્મણૌ ।

તેનતૌપુરુષવ્યાઘ્રૌક્રુદ્ધેનાશીવિષૈશ્શરૈઃ ॥ 38 ॥

સહસાનિહતૌવીરૌતદાપ્રૈક્ષન્તવાનરાઃ ।

પ્રકાશરૂપસ્તુતદાનશક્તસ્તૌબાધિતુંરાક્ષસરાજપુત્રઃ ।

માયામ્પ્રયોક્તુંસમુપાજગામબબન્ધતૌરાજસુતૌદુરાત્મા ॥ 39 ॥

ઇત્યાર્ષે શ્રીમદ્રામાયણે વાલ્મીકીય આદિકાવ્યે યુદ્ધકાણ્ડે ચતુશ્ચત્વારિંશસ્સર્ગઃ ॥

Roman (IAST) Transliteration

śrīmadvālmīkīya rāmāyaṇe yuddhakāṇḍam |

atha catuścatvāriṃśassargaḥ |

yudhyatāmenateṣāntutadāvānararākṣasām |

ravirastaṅgatorātriḥpravṛttāprāṇahāriṇī || 1 ||

anyonyambaddhavairāṇāṅghorāṇāñjayamicchatām |

sampravṛttanniśāyuddhantadāvānararakṣasām || 2 ||

rākṣaso'sītiharayohariścā'sītirākṣasāḥ |

anyonyaṃsamarejaghnustasmiṃstamasidāruṇe || 3 ||

jahidārayacaihītikathaṃvidravasītica |

evaṃsutumulaśśabdastasmiṃstamasiśuśruve || 4 ||

kālāḥkāñcanasannāhāstasmiṃstamasirākṣasāḥ |

sampradṛśyantaśailendrādīptauṣadhivanāiva || 5 ||

tasmiṃstamasiduṣpārerākṣasāḥkrodhamūrchitāḥ |

paripeturmahāvegābhakṣayantaḥplavaṅgamān || 6 ||

tehayān kāñcanāpīḍān dhvajāṃścāśīviṣopamān |

āplutyadaśanaistīkṣṇairbhīmakopāvyadārayan || 7 ||

vānarābalinoyuddhe'kṣobhayan rākṣasīñcamūm |

kuñjarān kuñjarārohān patākādhvajinorathān || 8 ||

karṣuścadadaṃśuścadaśanaiḥkrodhamūrchitāḥ |

lakṣmaṇaścāpirāmaścaśarairāśīviṣopamaiḥ || 9 ||

dṛśyādṛśyānirakṣāṃsipravarāṇinijaghnatuḥ |

turaṅgakhuravidhvastaṃrathanemisamutthitam || 10 ||

rurodhakarṇanetrāṇiyudhyatāndharaṇīrajaḥ |

vartamānetathāghoresaṅgrāmeromaharṣaṇe || 11 ||

rudhirodhāmahāghorānadyastatraprasusruvuḥ |

tatobherīmṛdaṅgānāmpaṇavānāñcanissvanaḥ || 12 ||

śaṅkhaveṇusvanonmiśrassambhūvādbhutopamaḥ |

hatānāṃstanamānānāṃrākṣasānāñcaniḥsvanaḥ || 13 ||

śastānāṃvānarāṇāñcasambabhūvātidāruṇaḥ |

hatairvānaravīraiścaśaktiśūlaparaśvadhaiḥ || 14 ||

nihataiḥparvatākārairākṣasaiḥkāmarūpibhiḥ |

śastrapuṣpopahārācatatrāsīdyuddhamedinī || 15 ||

dur jñeyādurniveśācaśoṇitāsrāvakardamā |

sābabhūvaniśāghorāharirākṣasahāriṇī || 16 ||

kālarātrīvabhūtānāṃsarveṣānduratikramā |

tatasterākṣasāstatratasmiṃstamasidāruṇe || 17 ||

rāmamevābhyavartantasamhṛṣṭāśśaravṛṣṭibhiḥ |

teṣāmāpatatāṃśabdaḥkruddhānāmapigarjatām || 18 ||

udvarta;iva saptānāṃ samudrāṇāṃ abhūt svanaḥ |

teṣāṃ rāmah śāraih ṣaḍbhih ṣaḍ jaghāna niśāa carān || 19 ||

nimeṣāntaramātreṇaśitairagniśikhopamaiḥ |

yamaśatruścadurdharṣomahāpārśvamahodarau || 20 ||

vajradaṃṣṭromahākāyastaucobhauśukasāraṇau |

teturāmeṇabāṇaughaissarvemarmasutāḍitāḥ || 21 ||

yuddhādapasṛtāstatrasāvaśeṣāyuṣo'bhavan |

tatrakāñcanacitrāṅgaiśśarairagniśikhopamaiḥ || 22 ||

diśaścakāravimalāḥpradiśaścamahārathaḥ |

yetvanyerākṣasābhīmārāmasyābhimukhesthitāḥ || 23 ||

te'pinaṣṭāḥsamāsādyapataṅgāivapāvakam |

suvarṇapuṅkhairviśikhaissapatadbhissahasraśaḥ || 24 ||

babhūvarajanīcitrākhadyotairivaśāradī |

rākṣasānāñcaninadairharīṇāñcāpinissvanaiḥ || 25 ||

sābabhūvaniśāghorābhūyoghoratarātadā |

tenaśabdenamahatāpravṛddhenasamantataḥ || 26 ||

trikūṭaḥkandarākīrṇaḥpravyāharadivācalaḥ |

golāṅgūlāmahākāyāstamasātulyavarcasaḥ || 27 ||

sampariṣvajyabāhubhyāmbhakṣayanrajanīcarān |

aṅgadasturaṇeśatrūnanihantuṃsamupasthitaḥ || 28 ||

rāvaṇinnijaghānāśusārathiñcahayānapi |

vartamānetadāghoresaṅgrāmebhṛśadāruṇe || 29 ||

indrajitturathantyaktvāhatāśvohatasārathiḥ |

aṅgadenamahāmāyastatraivāntaradhīyata || 30 ||

tatkarmavāliputrasyasarvedevāssaharṣibhiḥ |

tuṣṭuvuḥpūjanārhasyataucobhaurāmalakṣmaṇau || 31 ||

prabhāvaṃsarvabhūtānividurindrajitoyudhi |

tenatetammahātmānantuṣṭāḥdṛṣṭavāpradharṣitam || 32 ||

tataḥprahṛṣṭāḥkapayassasugrīvavibhīṣaṇāḥ |

sādhusādhvitineduścadṛṣṭavāśatrumpradharṣitam || 33 ||

indrajittutadātenanirjitobhīmakarmaṇā |

saṃyugevāliputreṇakrodhañcakresudāruṇam || 34 ||

so'ntardhānagataḥpāporāvaṇīraṇakarkaśaḥ |

adṛśyoniśitānbāṇānmumocāśanivarcasaḥ || 35 ||

sarāmaṃlakṣmaṇañcaivaghorairnāgamayaiśśaraiḥ |

bibhedasamarekruddhaḥsarvagātreṣurākṣasaḥ || 36 ||

māyayāsamvṛtastatramohayanrāghavauyudhi |

adṛśyassarvabhūtānāṅkūṭayodhīniśācaraḥ || 37 ||

babandhaśarabandhenabhrātaraurāmalakṣmaṇau |

tenataupuruṣavyāghraukruddhenāśīviṣaiśśaraiḥ || 38 ||

sahasānihatauvīrautadāpraikṣantavānarāḥ |

prakāśarūpastutadānaśaktastaubādhituṃrākṣasarājaputraḥ |

māyāmprayoktuṃsamupājagāmababandhataurājasutaudurātmā || 39 ||

ityārṣe śrīmadrāmāyaṇe vālmīkīya ādikāvye yuddhakāṇḍe catuścatvāriṃśassargaḥ ||