6.24 Yuddhakanda - Chaturvimsha Sargah

ॐ

6.24 યુદ્ધકાણ્ડ - ચતુર્વિંશ સર્ગઃ

Valmiki Gujarati

શ્રીમદ્વાલ્મીકીય રામાયણે યુદ્ધકાણ્ડમ્ ।

અથ ચતુર્વિંશસ્સર્ગઃ ।

સાવીરસમિતીરાજ્ઞાવિરરાજવ્યવસ્થિતા ।

શશિનાશુભનક્ષત્રાપૌર્ણમાસીવશારદી ॥ 1 ॥

પ્રચચાલચવેગેનત્રસ્તાચૈવવસુન્ધરા ।

પીડ્યમાનાબલૌઘેનતેનસાગરવર્ચસા ॥ 2 ॥

તતશ્શુશ્રુવુરાક્રુષ્ટંલઙ્કાયાઙ્કાનનૌકસઃ ।

ભેરીમૃદઙ્ગસઙ્ઘુષ્ટન્તુમુલંરોમહર્ષણમ્ ॥ 3 ॥

બભૂવુસ્તેનઘોષેણસંહૃષ્ટાહરિયૂથપાઃ ।

અમૃષ્યમાણાસ્તઙ્ઘોષંવિનેદુર્ઘોષવત્તરમ્ ॥ 4 ॥

રાક્ષસાસ્તુપ્લવઙ્ગાનાંશુશ્રુવુશ્ચાઽપિગર્જિતમ્ ।

નર્દતામિવદૃપ્તાનામ્મેઘાનામમ્બરેસ્વનમ્ ॥ 5 ॥

દૃષ્ટવાદાશરથિર્લઙ્કાઞ્ચિત્રધ્વજપતાકિનીમ્ ।

જગામમનસાસીતન્દૂયમાનેનચેતસા ॥ 6 ॥

અત્રસામૃગશાબાક્ષીરાવણેનોપરુધ્યતે ।

અભિભૂતાગ્રહેણેવલોહિતાઙ્ગેનરોહિણી ॥ 7 ॥

દીર્ઘમુષ્ણઞ્ચનિશ્વસ્યસમુદ્વીક્ષ્યચલક્ષ્મણમ્ ।

ઉવાચવચનંવીરસ્તત્કાલહિતમાત્મનઃ ॥ 8 ॥

આલિખન્તીમિવાકાશમુત્થિતામ્પશ્યલક્ષ્મણ ।

મનસેવકૃતાંલઙ્કાન્નગાગ્રેવિશ્વકર્મણા ॥ 9 ॥

વિમાનૈર્બહુભિર્લઙ્કાસઙ્કીર્ણાભુવિરાજતે ।

વિષ્ણોઃપદમિવાકાશઞ્છાદિતમ્પાણ્ડુભિર્ઘનૈઃ ॥ 10 ॥

પુષ્પિતૈશ્શોભિતાલઙ્કાવનૈશ્ચત્રરથોપમૈઃ ।

નાનાપતગસઙ્ઘુષ્ટૈઃ ફલપુષ્પોપગૈશ્શુભૈઃ ॥ 11 ॥

પશ્યમત્તવિહાઙ્ગાનિપ્રલીનભ્રમરાણિચ ।

કોકિલાકુલષણ્ડાનિદોધવીતિશિવોઽનિલઃ ॥ 12 ॥

ઇતિદાશરથીરામોલક્ષ્મણંસમભાષત ।

બલઞ્ચતદ્વૈવિભજન્ શાસ્ત્રદૃષ્ટેનકર્મણા ॥ 13 ॥

શશાસકપિસેનાયામ્બલમાદાયવીર્યવાન્ ।

અઙ્ગદસ્સહનીલેનતિષ્ઠેદુરસિદુર્જયઃ ॥ 14 ॥

તિષ્ઠેદ્વાનરવાહિન્યાવાનરૌઘસમાવૃતઃ ।

આશ્રિત્યદક્ષિણમ્પાર્શ્વમૃષભોવાનરર્ષભઃ ॥ 15 ॥

ગન્ધહસ્તીવદુર્ધર્ષસ્તરસ્વીગન્ધમાદનઃ ।

તિષ્ઠેદ્વાનરવાહિન્યાસ્સવ્યમ્પાર્શ્વંસમાશ્રિતઃ ॥ 16 ॥

મૂર્ધ્નિસ્થાસ્યામ્યહંયુક્તોલક્ષ્મણેનસમન્વિતઃ ।

જામ્બવાંશ્ચસુષેણશ્ચવેગદર્શીચવાનરઃ ॥ 17 ॥

ઋક્ષમુખ્યામહાત્માનઃકુક્ષિંરક્ષન્તુતેત્રયઃ ।

જઘનઙ્કપિસેનાયાઃકપિરાજોઽભિરક્ષતુ ।

પશ્ચાર્ધમિવલોકસ્યપ્રચેતાસ્તેજસાવૃતઃ ॥ 18 ॥

સુવિભક્તમહાવ્યૂહામહાવાનરરક્ષિતા ।

અનીકિનીસાવિબભૌયથાદ્યૌસ્સાભ્રસમ્પ્લવા ॥ 19 ॥

પ્રગૃહ્યગિરિશૃઙ્ગાણિમહાતશ્ચમહીરુહન્ ।

લઙ્કાંવિમર્દયિષવોરણે ॥ 20 ॥

શિખરૈર્વિકિરામૈનાંલઙ્કામ્મુષ્ટભિરેવવા ।

ઇતિસ્મદધિરેસર્વેમનાંસિહરિપુઙ્ગવાઃ ॥ 21 ॥

તતોરામોમહાતેજાસ્સુગ્રીવમિદમબ્રવીત્ ।

સુવિભક્તાનિસૈન્યાનિશુકએષવિમુચ્યતામ્ ॥ 22 ॥

રામસ્યતુવચશ્શ્રુત્વાવાનરેન્દ્રોમહાબલઃ ।

મોચયામાસતન્દૂતંશુકંરામસ્યશાસનાત્ ॥ 23 ॥

મોચિતોરામવાક્યેનવાનરૈશ્ચનિપીડિતઃ ।

શુકઃપરમસન્ત્રસ્તોરક્ષોધિપમુપાગમત્ ॥ 24 ॥

રાવણઃપ્રહસન્નેવશુકંવાક્યમુવાચહ ॥ 25 ॥

કિમિમૌતેસિતૌપક્ષૌલૂનપક્ષશ્ચદૃશ્યસે ।

કચ્ચિન્નાનેકચિત્તાનાન્તેષાન્ત્વંવશમાગતઃ ॥ 26 ॥

તતસ્સભયસંવિગ્નસ્તદારાજ્ઞાભિચોદિતઃ ।

વચનમ્પ્રત્યુવાચેદંરાક્ષસાધિપમુત્તમમ્ ॥ 27 ॥

સાગરસ્યોત્તરેતીરેઽબ્રવન્તેવચનન્તથા ।

યથાસન્ધેશમક્લિષ્ટંસાન્ત્વયન્ શ્લક્ષ્ણયાગિરા ॥ 28 ॥

ક્રુદ્ધૈસ્સૈરહમુત્પ્લુતદૃષ્ટમાત્રઃપ્લવઙ્ગમૈઃ ।

ગૃહીતોઽસ્મ્યપિચારબ્દોહન્તુંલોપ્તુઞ્ચમુષ્ટિભિ ॥ 29 ॥

નૈવસમ્ભાષિતુંશક્યાસ્સમ્પ્રશ્નોઽત્રનલભ્યતે ।

પ્રકૃત્યાકોપનાસ્તીક્ષ્ણાનાનરારાક્ષસાધિપ ॥ 30 ॥

સચહન્તાવિરાધસ્યકબન્ધસ્યખરસ્યચ ।

સુગ્રીવસહિતોરામસ્સીતાયાઃ પદમાગતઃ ॥ 31 ॥

સકૃત્વાસાગરેસેતુન્તીર્ત્વાચલવણોદધિમ્ ।

એષરક્ષાંસિનિર્દૂયધન્વીતિષ્ઠતિરાઘવઃ ॥ 32 ॥

ઋક્ષવાનરસઙ્ઘાનામનીકાનિસહસ્રશઃ ।

ગિરિમેઘનિકાશાનાઞ્છાદયન્તિવસુન્ધરામ્ ॥ 33 ॥

રાક્ષસાનામ્બલૌઘસ્યવાનરેન્દ્રબલસ્યચ ।

નૈતયોર્વિદ્યતેસન્ધિર્દેવદાનવયોરિવ ॥ 34 ॥

પુરાપ્રાકારમાયાન્તિક્ષિપ્રમેકતરઙ્કુરુ ।

સીતાંવાસ્મૈપ્રયચ્છાશુસુયુદ્ધંવાપિપ્રદીયતામ્ ॥ 35 ॥

શુકસ્યવચનંશ્રુત્વારાવણોવાક્યમબ્રવીત્ ।

રોષસંરક્તનયનોનિર્દહન્નિનચક્ષુષા ॥ 36 ॥

યદિમામ્પ્રતિયુધ્યેરન્ દેવગન્ધર્વદાનવાઃ ।

નૈવસીતામ્પ્રદાસ્યામિસર્વલોકભયાદપિ ॥ 37 ॥

કદાસમભિધાવન્તિરાઘવમ્મામકાશ્શરાઃ ।

વસન્તેપુષ્પિતમ્મત્તાભ્રમરાઇવપાદપમ્ ॥ 38 ॥

કદાતૂણીયશૈર્દીપ્તૈર્ગણશઃ કાર્મુકચ્યુતૈઃ ।

શરૈરાદીપયામ્યેનમુલ્કાભિરિવકુઞ્જરમ્ ॥ 39 ॥

તચ્ચાસ્યબલમાદાસ્યેબલેનમહતાવૃતઃ ।

જ્યોતિષામિવસર્વેષામ્પ્રભામુદ્યન્દિવાકરઃ ॥ 40 ॥

સાગરસ્યેવમેવેગોમારુતસ્યેવમેગતિઃ ।

નહિદાશરથિર્વેદતેનમાંયોદ્ધુમિચ્છતિ ॥ 41 ॥

નમેતૂણીશયાન્બાણાન્ સવિષાનિવપન્નગાન્ ।

રામઃપશ્યતિસઙ્ગ્રામેતેનમાંયોધ્દુમિચ્છતિ ॥ 42 ॥

નજાનાતિપુરાવીર્યમમયુદ્ધેસરાઘવઃ ।

મમચાપમયીંવીણાંશરકોણૈઃપ્રવાદિતામ્ ॥ 43 ॥

જ્યાશબ્દતુમુલાઙ્ઘોરામાર્તભીતમહાસ્વનામ્ ।

નારાચતલસન્નાદાન્તામ્મમાહિતવાહિનીમ્ ॥ 44 ॥

અવગાહ્યમહારઙ્ગંવાદયિષ્યામ્યહંરણે ।

નવાસવેનાપિસહસ્રચક્ષુષાયથાસ્મિશક્યોવરુણેનવાસ્વયમ્ ।

યમેનવાધર્ષયિતુંશરાગ્નિનામહાહવેવૈશ્રવણેનવાપુનઃ ॥ 45 ॥

ઇત્યાર્ષે શ્રીમદ્રામાયણે વાલ્મીકીય આદિકાવ્યે યુદ્ધકાણ્ડે ચતુર્વિંશસ્સર્ગઃ ॥

Roman (IAST) Transliteration

śrīmadvālmīkīya rāmāyaṇe yuddhakāṇḍam |

atha caturviṃśassargaḥ |

sāvīrasamitīrājñāvirarājavyavasthitā |

śaśināśubhanakṣatrāpaurṇamāsīvaśāradī || 1 ||

pracacālacavegenatrastācaivavasundharā |

pīḍyamānābalaughenatenasāgaravarcasā || 2 ||

tataśśuśruvurākruṣṭaṃlaṅkāyāṅkānanaukasaḥ |

bherīmṛdaṅgasaṅghuṣṭantumulaṃromaharṣaṇam || 3 ||

babhūvustenaghoṣeṇasaṃhṛṣṭāhariyūthapāḥ |

amṛṣyamāṇāstaṅghoṣaṃvinedurghoṣavattaram || 4 ||

rākṣasāstuplavaṅgānāṃśuśruvuścā'pigarjitam |

nardatāmivadṛptānāmmeghānāmambaresvanam || 5 ||

dṛṣṭavādāśarathirlaṅkāñcitradhvajapatākinīm |

jagāmamanasāsītandūyamānenacetasā || 6 ||

atrasāmṛgaśābākṣīrāvaṇenoparudhyate |

abhibhūtāgraheṇevalohitāṅgenarohiṇī || 7 ||

dīrghamuṣṇañcaniśvasyasamudvīkṣyacalakṣmaṇam |

uvācavacanaṃvīrastatkālahitamātmanaḥ || 8 ||

ālikhantīmivākāśamutthitāmpaśyalakṣmaṇa |

manasevakṛtāṃlaṅkānnagāgreviśvakarmaṇā || 9 ||

vimānairbahubhirlaṅkāsaṅkīrṇābhuvirājate |

viṣṇoḥpadamivākāśañchāditampāṇḍubhirghanaiḥ || 10 ||

puṣpitaiśśobhitālaṅkāvanaiścatrarathopamaiḥ |

nānāpatagasaṅghuṣṭaiḥ phalapuṣpopagaiśśubhaiḥ || 11 ||

paśyamattavihāṅgānipralīnabhramarāṇica |

kokilākulaṣaṇḍānidodhavītiśivo'nilaḥ || 12 ||

itidāśarathīrāmolakṣmaṇaṃsamabhāṣata |

balañcatadvaivibhajan śāstradṛṣṭenakarmaṇā || 13 ||

śaśāsakapisenāyāmbalamādāyavīryavān |

aṅgadassahanīlenatiṣṭhedurasidurjayaḥ || 14 ||

tiṣṭhedvānaravāhinyāvānaraughasamāvṛtaḥ |

āśrityadakṣiṇampārśvamṛṣabhovānararṣabhaḥ || 15 ||

gandhahastīvadurdharṣastarasvīgandhamādanaḥ |

tiṣṭhedvānaravāhinyāssavyampārśvaṃsamāśritaḥ || 16 ||

mūrdhnisthāsyāmyahaṃyuktolakṣmaṇenasamanvitaḥ |

jāmbavāṃścasuṣeṇaścavegadarśīcavānaraḥ || 17 ||

ṛkṣamukhyāmahātmānaḥkukṣiṃrakṣantutetrayaḥ |

jaghanaṅkapisenāyāḥkapirājo'bhirakṣatu |

paścārdhamivalokasyapracetāstejasāvṛtaḥ || 18 ||

suvibhaktamahāvyūhāmahāvānararakṣitā |

anīkinīsāvibabhauyathādyaussābhrasamplavā || 19 ||

pragṛhyagiriśṛṅgāṇimahātaścamahīruhan |

laṅkāṃvimardayiṣavoraṇe || 20 ||

śikharairvikirāmaināṃlaṅkāmmuṣṭabhirevavā |

itismadadhiresarvemanāṃsiharipuṅgavāḥ || 21 ||

tatorāmomahātejāssugrīvamidamabravīt |

suvibhaktānisainyāniśukaeṣavimucyatām || 22 ||

rāmasyatuvacaśśrutvāvānarendromahābalaḥ |

mocayāmāsatandūtaṃśukaṃrāmasyaśāsanāt || 23 ||

mocitorāmavākyenavānaraiścanipīḍitaḥ |

śukaḥparamasantrastorakṣodhipamupāgamat || 24 ||

rāvaṇaḥprahasannevaśukaṃvākyamuvācaha || 25 ||

kimimautesitaupakṣaulūnapakṣaścadṛśyase |

kaccinnānekacittānānteṣāntvaṃvaśamāgataḥ || 26 ||

tatassabhayasaṃvignastadārājñābhicoditaḥ |

vacanampratyuvācedaṃrākṣasādhipamuttamam || 27 ||

sāgarasyottaretīre'bravantevacanantathā |

yathāsandheśamakliṣṭaṃsāntvayan ślakṣṇayāgirā || 28 ||

kruddhaissairahamutplutadṛṣṭamātraḥplavaṅgamaiḥ |

gṛhīto'smyapicārabdohantuṃloptuñcamuṣṭibhi || 29 ||

naivasambhāṣituṃśakyāssampraśno'tranalabhyate |

prakṛtyākopanāstīkṣṇānānarārākṣasādhipa || 30 ||

sacahantāvirādhasyakabandhasyakharasyaca |

sugrīvasahitorāmassītāyāḥ padamāgataḥ || 31 ||

sakṛtvāsāgaresetuntīrtvācalavaṇodadhim |

eṣarakṣāṃsinirdūyadhanvītiṣṭhatirāghavaḥ || 32 ||

ṛkṣavānarasaṅghānāmanīkānisahasraśaḥ |

girimeghanikāśānāñchādayantivasundharām || 33 ||

rākṣasānāmbalaughasyavānarendrabalasyaca |

naitayorvidyatesandhirdevadānavayoriva || 34 ||

purāprākāramāyāntikṣipramekataraṅkuru |

sītāṃvāsmaiprayacchāśusuyuddhaṃvāpipradīyatām || 35 ||

śukasyavacanaṃśrutvārāvaṇovākyamabravīt |

roṣasaṃraktanayanonirdahanninacakṣuṣā || 36 ||

yadimāmpratiyudhyeran devagandharvadānavāḥ |

naivasītāmpradāsyāmisarvalokabhayādapi || 37 ||

kadāsamabhidhāvantirāghavammāmakāśśarāḥ |

vasantepuṣpitammattābhramarāivapādapam || 38 ||

kadātūṇīyaśairdīptairgaṇaśaḥ kārmukacyutaiḥ |

śarairādīpayāmyenamulkābhirivakuñjaram || 39 ||

taccāsyabalamādāsyebalenamahatāvṛtaḥ |

jyotiṣāmivasarveṣāmprabhāmudyandivākaraḥ || 40 ||

sāgarasyevamevegomārutasyevamegatiḥ |

nahidāśarathirvedatenamāṃyoddhumicchati || 41 ||

nametūṇīśayānbāṇān saviṣānivapannagān |

rāmaḥpaśyatisaṅgrāmetenamāṃyodhdumicchati || 42 ||

najānātipurāvīryamamayuddhesarāghavaḥ |

mamacāpamayīṃvīṇāṃśarakoṇaiḥpravāditām || 43 ||

jyāśabdatumulāṅghorāmārtabhītamahāsvanām |

nārācatalasannādāntāmmamāhitavāhinīm || 44 ||

avagāhyamahāraṅgaṃvādayiṣyāmyahaṃraṇe |

navāsavenāpisahasracakṣuṣāyathāsmiśakyovaruṇenavāsvayam |

yamenavādharṣayituṃśarāgnināmahāhavevaiśravaṇenavāpunaḥ || 45 ||

ityārṣe śrīmadrāmāyaṇe vālmīkīya ādikāvye yuddhakāṇḍe caturviṃśassargaḥ ||