6.18 Yuddhakanda - Ashtadasha Sargah

ॐ

6.18 યુદ્ધકાણ્ડ - અષ્ટાદશ સર્ગઃ

Valmiki Gujarati

શ્રીમદ્વાલ્મીકીય રામાયણે યુદ્ધકાણ્ડમ્ ।

અથ અષ્ટાદશસ્સર્ગઃ ।

અથરામઃપ્રસન્નાત્માશૃત્વાવાયુસુતસ્યહ ।

પ્રત્યભાષતદુર્ધષશ્રુતવાનાત્મનિસ્થિતમ્ ॥ 1 ॥

મમાપિતુવિવક્ષાઽસ્તિકાચિત્પ્રતિવિભીષણમ્ ।

શ્રોતુમિચ્છામિતત્સર્વમ્ભવદ્ભિશ્શ્રેયસિસ્થિતૈઃ ॥ 2 ॥

મિત્રભાવેનસમ્પ્રાપ્તન્નત્યજેયઙ્કથઞ્ચન ।

દોષોયદ્યપિતસ્યસ્યાત્સતામેતદગર્હિતમ્ ॥ 3 ॥

સુગ્રીસ્ત્વથતદ્વાક્યમાભાષ્યચવિમૃશ્યચ ।

તતશ્શુભતરંવાક્યમુવાચહરિપુઙ્ગવઃ ॥ 4 ॥

સુદુષ્ટોવાપ્યદુષ્ટોવાકિમેષરજનીચરઃ ।

ઈદૃશંવ્યસનમ્પ્રાપ્તમ્ભ્રાતરંયઃપરિત્યજેત્ ॥ 5 ॥

કોનામસભવેત્તસ્યયમેષનપરિત્યજેત્ ।

વાનરાધિપતેર્વાક્યંશ્રુત્વાસર્વાનુદીક્ષ્યચ ॥ 6 ॥

ઈષદુત્સ્મયમાનસ્તુલક્ષ્મણમ્પુણ્યલક્ષણમ્ ।

ઇતિહોવાચકાકુત્સ્થોવાક્યંસત્યપરાક્રમઃ ॥ 7 ॥

અનધીત્યચશાસ્ત્રાણિવૃદ્ધાનનુપસેવ્યચ ।

નશક્યમીદૃશંવક્તુંયદુવાચહરીશ્વરઃ ॥ 8 ॥

અસ્તિસૂક્ષ્મતરઙ્કિઞ્ચિદ્યદત્રપ્રતિભાતિમે ।

પ્રત્યક્ષંલૌકિકઞ્ચાપિવિદ્યતેસર્વરાજસુ ॥ 9 ॥

અમિત્રાસ્તત્કુલીનાશ્ચપ્રાતિદેશ્યાશ્ચકીર્તિતાઃ ।

વ્યસનેષુપ્રહર્તારસ્તસ્માદયમિહાગતઃ ॥ 10 ॥

અપાપાસ્તત્કુલીનાશ્ચમાનયન્તિસ્વકાન્હિતાન્ ।

એષપ્રાયોનરેન્દ્રાણાંશઙ્કનીયસ્તુશોભનઃ ॥ 11 ॥

યસ્તુદોષસ્ત્વયાપ્રોક્તોહ્યાદાનેઽરિબલસ્યચ ।

તત્રતેકીર્તયિષ્યામિયથાશાસ્ત્રમિદંશૃણુ ॥ 12 ॥

નવયન્તત્કુલીનાશ્ચરાજ્યકાઙ્ ક્ષીચરાક્ષસઃ ।

પણ્ડિતાહિભવિષ્યન્તિતસ્માદ્ગ્રાહ્યોવિભીષણઃ ॥ 13 ॥

અવ્યગ્રાશ્ચપ્રહૃષ્ટાશ્ચનભવિષ્યન્તિસઙ્ગતા ।

પ્રણાદશ્ચમહાનેષતતોઽસ્યભયમાગતમ્ ॥ 14 ॥

ઇતિભેદઙ્ગમિષ્યન્તિતસ્માગ્રાહ્યોવિભીષણઃ ।

નસર્વેભ્રાતરસ્તાતભવન્તિભરતોપમાઃ ।

મદ્વિથાવાપિતુઃપુત્રાસ્સુહૃદોનાભવદ્વિથાઃ ॥ 15 ॥

એવમુક્તસ્તુરામેણસુગ્રીવસ્સહલક્ષ્મણઃ ।

ઉત્થાયેદમ્મહાપ્રાજ્ઞઃપ્રણતોવાક્યમબ્રવીત્ ॥ 16 ॥

રાવણેનપ્રણિહિતન્તમવેહિવિભીષણમ્ ।

તસ્યાહન્નિગ્રહમ્મન્યેક્ષમઙ્ક્ષમવતાંવર ॥ 17 ॥

રાક્ષસોજિહ્મયાબુધ્યાસન્દિષ્ટોઽયમિહાગતઃ ।

પ્રહર્તુન્ત્વયિવિશ્વસ્તેપ્રચ્છન્નોમયિવાનઘ ॥ 18 ॥

લક્ષ્મણેવામહાબાહો સવધ્યસ્સચિવૈસ્સહા ।

રાવણસ્યનૃશંસસ્યભ્રાતાહ્યેષવિભીષણઃ ।

એવમુક્ત્વારઘુશ્રેષ્ઠંસુગ્રીવોવાહિનીપતિઃ ।

વાક્યજ્ઞોવાક્યકુશલન્તતોમૌનમુપાગમત્ ॥ 19 ॥

સુગ્રીવસ્યતુતદ્વાક્યંરામશ્રુત્વાવિમૃશ્યચ ।

તતશ્શુભતરંવાક્યમુવાચહરિપુઙ્ગવમ્ ॥ 20 ॥

સુદુષ્ટોવાપ્યદુષ્ટોવાકિમેષરજનીચરઃ ।

સૂક્ષ્મમપ્યહિતઙ્કર્તુમ્મમાશક્તઃકથઞ્ચન ॥ 21 ॥

તતઃ શુભતરં વાક્યં ઉવાચ હરિ પુમ્ગવમ્ ।

સુદુષ્ટો વા અપિ અદુષ્ટો વા કિં એષ રજની ચરઃ ॥ 22 ॥

શ્રૂયતેહિકપોતેનશત્રુશ્શરણમાગતઃ ।

અર્ચિતશ્ચયથાન્યાયંસ્વૈશ્ચમાંસૈર્નિમન્ત્રિતઃ ॥ 23 ॥

સહિતમ્પ્રતિજગ્રાહભાર્યાહર્તારમાગતઃ ।

કપોતોવાનરશ્રેષ્ઠઃ કિમ્પુનર્મદ્વિધોજનઃ ॥ 24 ॥

ઋષેઃકણ્વસ્યપુત્રેણકણ્ડુનાપરમર્ષિણા ।

શૃણુગાથામ્પુરાગીતાન્ધર્મિષ્ઠાસત્યવાદિના ॥ 25 ॥

બદ્ધાઞ્જલિપુટન્દીનંયાચન્તંશરણાગતમ્ ।

નહન્યદાનૃશંસ્યાર્થમપિશત્રુમ્પરન્તપ ॥ 26 ॥

આર્તોવાયદિવાદૃપ્તઃપરેષાંશરણાઙ્ગતઃ ।

અરિઃપ્રાણાન્પરિત્યજ્યરક્ષિતવ્યઃકૃતાત્મના ॥ 27 ॥

સચેદ્ભયાદ્વામોહાદ્વાકામાદ્વાપિનરક્ષતિ ।

સ્વયાશક્ત્યાયથાસત્ત્વન્તત્પાપંલોકગર્હિતમ્ ॥ 28 ॥

વિનષ્ટઃપશ્યતસ્તસ્યારક્ષિણશ્શરણાગતઃ ।

આદાયસુકૃતન્તસ્યસર્વઙ્ગચ્છેદરક્ષિતઃ ॥ 29 ॥

એવન્દોષોમહાનત્રપ્રપન્નાનામરક્ષણે ।

અસ્વર્ગ્યઞ્ચાયશસ્યઞ્ચબલવીર્યવિનાશનમ્ ॥ 30 ॥

કરિષ્યામિયથાર્થન્તુકણ્ડોર્વચનમુત્તમમ્ ।

ધર્મિષ્ઠઞ્ચયશસ્યઞ્ચસ્વર્ગ્યંસ્યાત્તુફલોદયે ॥ 31 ॥

સકૃદેવપ્રપન્નાયતવાસ્મીતિચયાચતે ।

અભયંસર્વભૂતેભ્યોદદામ્યેતદ્વ્રતમ્મમ ॥ 32 ॥

અનયૈનંહરિશ્રેષ્ઠઃ દત્તમસ્યાભયમ્મયા ।

વિભીષણોવાસુગ્રીવઃ યદિવારાવણસ્સ્વયમ્ ॥ 33 ॥

રામસ્યતુવચ્શુત્વાસુગ્રીવઃપ્લવગેશ્વરઃ ।

પ્રત્યભાષતકાકુત્સ્થંસૌહાર્દેનપ્રચોદિતઃ ॥ 34 ॥

કિમત્રચિત્રન્ધર્મજ્ઞઃ લોકનાથઃ સુખાવહાઃ ।

યત્ત્વમાર્યમ્પ્રભાષેથાસ્સત્ત્વવાન્ સત્પથેસ્થિતઃ ॥ 35 ॥

મમચાપ્યન્તરાત્માયંશુદ્ધંવેત્તિવિભીષણમ્ ।

અનુમાનાચ્ચભાવાચ્ચસર્વતસ્સુપરીક્ષિતઃ ॥ 36 ॥

તસ્માત્ ક્ષિપ્રંસહાસ્માભિસ્તુલ્યોભવતરાઘવઃ ।

વિભીષણોમહાપ્રાજ્ઞસ્સખિત્વઞ્ચાભ્યુપૈતુનઃ ॥ 37 ॥

તતસ્તુસુગ્રીવવચોનિશમ્યતદ્દરીશ્વરેણાભિહિતન્નરેશ્વરઃ ।

વિભીષણેનાશુજગામસઙ્ગમમ્પતત્ત્રિરાજેનયથાપુરન્દરઃ ॥ 38 ॥

ઇત્યાર્ષે શ્રીમદ્રામાયણે વાલ્મીકીય આદિકાવ્યે યુદ્ધકાણ્ડે અષ્ટાદશસ્સર્ગઃ ॥

Roman (IAST) Transliteration

śrīmadvālmīkīya rāmāyaṇe yuddhakāṇḍam |

atha aṣṭādaśassargaḥ |

atharāmaḥprasannātmāśṛtvāvāyusutasyaha |

pratyabhāṣatadurdhaṣaśrutavānātmanisthitam || 1 ||

mamāpituvivakṣā'stikācitprativibhīṣaṇam |

śrotumicchāmitatsarvambhavadbhiśśreyasisthitaiḥ || 2 ||

mitrabhāvenasamprāptannatyajeyaṅkathañcana |

doṣoyadyapitasyasyātsatāmetadagarhitam || 3 ||

sugrīstvathatadvākyamābhāṣyacavimṛśyaca |

tataśśubhataraṃvākyamuvācaharipuṅgavaḥ || 4 ||

suduṣṭovāpyaduṣṭovākimeṣarajanīcaraḥ |

īdṛśaṃvyasanamprāptambhrātaraṃyaḥparityajet || 5 ||

konāmasabhavettasyayameṣanaparityajet |

vānarādhipatervākyaṃśrutvāsarvānudīkṣyaca || 6 ||

īṣadutsmayamānastulakṣmaṇampuṇyalakṣaṇam |

itihovācakākutsthovākyaṃsatyaparākramaḥ || 7 ||

anadhītyacaśāstrāṇivṛddhānanupasevyaca |

naśakyamīdṛśaṃvaktuṃyaduvācaharīśvaraḥ || 8 ||

astisūkṣmataraṅkiñcidyadatrapratibhātime |

pratyakṣaṃlaukikañcāpividyatesarvarājasu || 9 ||

amitrāstatkulīnāścaprātideśyāścakīrtitāḥ |

vyasaneṣuprahartārastasmādayamihāgataḥ || 10 ||

apāpāstatkulīnāścamānayantisvakānhitān |

eṣaprāyonarendrāṇāṃśaṅkanīyastuśobhanaḥ || 11 ||

yastudoṣastvayāproktohyādāne'ribalasyaca |

tatratekīrtayiṣyāmiyathāśāstramidaṃśṛṇu || 12 ||

navayantatkulīnāścarājyakāṅ kṣīcarākṣasaḥ |

paṇḍitāhibhaviṣyantitasmādgrāhyovibhīṣaṇaḥ || 13 ||

avyagrāścaprahṛṣṭāścanabhaviṣyantisaṅgatā |

praṇādaścamahāneṣatato'syabhayamāgatam || 14 ||

itibhedaṅgamiṣyantitasmāgrāhyovibhīṣaṇaḥ |

nasarvebhrātarastātabhavantibharatopamāḥ |

madvithāvāpituḥputrāssuhṛdonābhavadvithāḥ || 15 ||

evamuktasturāmeṇasugrīvassahalakṣmaṇaḥ |

utthāyedammahāprājñaḥpraṇatovākyamabravīt || 16 ||

rāvaṇenapraṇihitantamavehivibhīṣaṇam |

tasyāhannigrahammanyekṣamaṅkṣamavatāṃvara || 17 ||

rākṣasojihmayābudhyāsandiṣṭo'yamihāgataḥ |

prahartuntvayiviśvastepracchannomayivānagha || 18 ||

lakṣmaṇevāmahābāho savadhyassacivaissahā |

rāvaṇasyanṛśaṃsasyabhrātāhyeṣavibhīṣaṇaḥ |

evamuktvāraghuśreṣṭhaṃsugrīvovāhinīpatiḥ |

vākyajñovākyakuśalantatomaunamupāgamat || 19 ||

sugrīvasyatutadvākyaṃrāmaśrutvāvimṛśyaca |

tataśśubhataraṃvākyamuvācaharipuṅgavam || 20 ||

suduṣṭovāpyaduṣṭovākimeṣarajanīcaraḥ |

sūkṣmamapyahitaṅkartummamāśaktaḥkathañcana || 21 ||

tataḥ śubhataraṃ vākyaṃ uvāca hari pumgavam |

suduṣṭo vā api aduṣṭo vā kiṃ eṣa rajanī caraḥ || 22 ||

śrūyatehikapotenaśatruśśaraṇamāgataḥ |

arcitaścayathānyāyaṃsvaiścamāṃsairnimantritaḥ || 23 ||

sahitampratijagrāhabhāryāhartāramāgataḥ |

kapotovānaraśreṣṭhaḥ kimpunarmadvidhojanaḥ || 24 ||

ṛṣeḥkaṇvasyaputreṇakaṇḍunāparamarṣiṇā |

śṛṇugāthāmpurāgītāndharmiṣṭhāsatyavādinā || 25 ||

baddhāñjalipuṭandīnaṃyācantaṃśaraṇāgatam |

nahanyadānṛśaṃsyārthamapiśatrumparantapa || 26 ||

ārtovāyadivādṛptaḥpareṣāṃśaraṇāṅgataḥ |

ariḥprāṇānparityajyarakṣitavyaḥkṛtātmanā || 27 ||

sacedbhayādvāmohādvākāmādvāpinarakṣati |

svayāśaktyāyathāsattvantatpāpaṃlokagarhitam || 28 ||

vinaṣṭaḥpaśyatastasyārakṣiṇaśśaraṇāgataḥ |

ādāyasukṛtantasyasarvaṅgacchedarakṣitaḥ || 29 ||

evandoṣomahānatraprapannānāmarakṣaṇe |

asvargyañcāyaśasyañcabalavīryavināśanam || 30 ||

kariṣyāmiyathārthantukaṇḍorvacanamuttamam |

dharmiṣṭhañcayaśasyañcasvargyaṃsyāttuphalodaye || 31 ||

sakṛdevaprapannāyatavāsmīticayācate |

abhayaṃsarvabhūtebhyodadāmyetadvratammama || 32 ||

anayainaṃhariśreṣṭhaḥ dattamasyābhayammayā |

vibhīṣaṇovāsugrīvaḥ yadivārāvaṇassvayam || 33 ||

rāmasyatuvacśutvāsugrīvaḥplavageśvaraḥ |

pratyabhāṣatakākutsthaṃsauhārdenapracoditaḥ || 34 ||

kimatracitrandharmajñaḥ lokanāthaḥ sukhāvahāḥ |

yattvamāryamprabhāṣethāssattvavān satpathesthitaḥ || 35 ||

mamacāpyantarātmāyaṃśuddhaṃvettivibhīṣaṇam |

anumānāccabhāvāccasarvatassuparīkṣitaḥ || 36 ||

tasmāt kṣipraṃsahāsmābhistulyobhavatarāghavaḥ |

vibhīṣaṇomahāprājñassakhitvañcābhyupaitunaḥ || 37 ||

tatastusugrīvavaconiśamyataddarīśvareṇābhihitannareśvaraḥ |

vibhīṣaṇenāśujagāmasaṅgamampatattrirājenayathāpurandaraḥ || 38 ||

ityārṣe śrīmadrāmāyaṇe vālmīkīya ādikāvye yuddhakāṇḍe aṣṭādaśassargaḥ ||