6.119 Yuddhakanda - Ekonavimshatyadhikashatatama Sargah

ॐ

6.119 યુદ્ધકાણ્ડ - એકોનવિંશત્યધિકશતતમ સર્ગઃ

Valmiki Gujarati

શ્રીમદ્વાલ્મીકીય રામાયણે યુદ્ધકાણ્ડમ્ ।

અથ એકોનવિંશત્યધિકશતતમસ્સર્ગઃ ।

એવમુક્તાતુવૈદેહિપરુષંરોમહર્ષણમ્ ।

રાઘવેણસરોષેણશ્રુત્વાપ્રવ્યથિતાઽભવત્ ॥ 1 ॥

સાતદશ્રુતપૂર્વંહિજનેમહતિમૈથિલી ।

શ્રુત્વાભર્તૃર્વચોરૂક્ષંલજ્જયાવનતાભવત્ ॥ 2 ॥

પ્રવિશન્તીવગાત્રાણિસ્વાનિસાજનકાત્મજા ।

વાક્ષરૈસ્સ્સૈઃસશલ્યેવભૃશમાશ્રૂણ્યવર્તયત્ ॥ 3 ॥

તતોબાષ્પપરિક્લિન્નમ્પ્રમાર્જન્તીસ્વમાનનમ્ ।

શનૈર્ગદ્ગદયાવાચાભર્તારમિદમબ્રવીત્ ॥ 4 ॥

કિમ્મામસદૃશંવાક્યમીદૃશંશ્રોત્રદારુણમ્ ।

રૂક્ષંશ્રાવયસેવીર પ્રાકૃતઃપ્રાકૃતમિવ ॥ 5 ॥

ન તથાસ્મિમહાબાહો યથામામવગચ્છસિ ।

પ્રત્યયઙ્ગચ્છમેસ્વેનચારિત્રેણૈવતેશપે ॥ 6 ॥

પૃથકસ્ત્રીણામ્પ્રચારેણજાતિન્ત્વમ્પરિશઙ્કસે ।

પરિત્યજૈનાંશઙ્કાન્તુયદિતેઽહમ્પરીક્ષિતા ॥ 7 ॥

યદહઙ્ગાત્રસમ્પર્શઙ્ગતાસ્મિવિશવાપ્રભો ।

કામકારો ન મેતત્રદૈવન્તત્રાપરાધ્યતિ ॥ 8 ॥

મદધીનન્તુયત્તન્મેહૃદયન્ત્વયિવર્તતે ।

પરાધીનેષુગાત્રેષુકિઙ્કરિષ્યામ્યનીશ્વરી ॥ 9 ॥

સહસમ્વૃદ્ધભાવેનસંસર્ગેણ ચ માનદ ।

યદિતેઽહં ન વિજ્ઞાતાહતાતેનાસ્મિશાશ્વતમ્ ॥ 10 ॥

પ્રેષિતસ્તેમહાવીરોહનુમાનવલોકકઃ ।

લઙ્કાસ્થાહન્ત્વયારાજન્કિન્તદા ન વિસર્જિતા ॥ 11 ॥

પ્રત્યક્ષંવાનરસ્યાસ્યતદ્વાક્યસમનન્તરમ્ ।

ત્વયાસન્ત્યક્તયાવીરત્યક્તંસ્યાજજીવિતમ્મયા ॥ 12 ॥

ન વૃથાતેશ્રમોઽયંસ્યાત્સંશયેન્યસ્યજીવિતમ્ ।

સુહૃજ્જનપરિક્લેશો ન ચાયંવિપુલસ્તવ ॥ 13 ॥

ત્વયાતુનૃપશાર્દૂલદોષમેવાનુવર્તતા ।

લઘુનેવમનુષ્યેણસ્ત્રીત્વમેવપુરસ્કૃતમ્ ॥ 14 ॥

અપદેશેનજનકાદુત્પતતિર્વસુથાતલાત્ ।

મમવૃત્તં ચ વૃત્તજ્ઞબહુતે ન પુરસ્કૃતમ્ ॥ 15 ॥

ન પ્રમાણીકૃતમ્પાણિર્ભાલ્યેમમનિપીડિતઃ ।

મમભક્તિશ્ચશીલં ચ સર્વન્તેપૃષ્ઠતઃકૃતમ્ ॥ 16 ॥

ઇતિબ્રુવન્તીરુદતીબાષ્પગદ્ગગભાષિણી ।

ઉવાચલક્ષ્મણંસીતાદીનન્ધ્યાનપરાયણમ્ ॥ 17 ॥

ચિતામ્મેકુરુસૌમિત્રેવ્યવનસ્યાસ્યભેષજમ્ ।

મિધ્યાપવાદોપહતાનાહઞ્જીવિતુમુત્સહે ॥ 18 ॥

અપ્રીતેનગુણૈર્ભર્ત્રાત્યક્તાયાજનસંસદિ ।

યાક્ષમામેગતિર્ગન્તુમ્પ્રવેક્ષ્યેહવ્યવાહનમ્ ॥ 19 ॥

એવમુક્તસ્તુવૈદેહ્યાલક્ષ્મણઃપરવીરહા ।

અમર્ષવશમાપન્નોરાઘવંસમુદૈક્ષત ॥ 20 ॥

સ વિજ્ઞાયતતશ્છન્દંરામસ્યાકારસૂચિતમ્ ।

ચિતાઞ્ચકારસૌમિત્રિર્મતેરામસ્યવીર્યવાન્ ॥ 21 ॥

નહિરામન્તદાકશ્ચિત્કાલાન્તકયમોપમમ્ ।

અનુનેતુમથોવક્તુન્દ્રષ્ટુંવાપ્યશકત્સુહૃત્ ॥ 22 ॥

અધોમુખંસ્થિતંરામન્તતઃકૃત્વાપ્રદક્ષિણમ્ ।

ઉપાવર્તતવૈદેહીદીપ્યમાનંહુતાશનમ્ ॥ 23 ॥

પ્રણમ્યદૈવતેભ્યશ્ચબ્રાહ્મણેભ્યશ્ચમૈથિલી ।

બદ્ધાઞ્જલિપુટાચેદમુવાચાનગિસમીપતઃ ॥ 24 ॥

યથામેહૃદયન્નિત્યન્નાપસર્પતિરાઘવાત્ ।

તથાલોકસ્યસાક્ષીમાંસર્વતઃપાતુપાવકઃ ॥ 25 ॥

યથામાંશુદ્ધચરિતાન્દુષ્ટાઞ્જાનાતિરાઘવઃ ।

તથાલોકસ્યસાક્ષીમાંસર્વતઃપાતુપાવકઃ ॥ 26 ॥

કર્મણામનસાવાચાયથાનાતિચરામ્યહમ્ ।

રાઘવંસર્વધર્મજ્ઞન્તથામામ્પાતુપાવકઃ ॥ 27 ॥

આદિત્યોભગવાન્વાયુર્ધિશશ્ચન્દ્રસ્તથૈવ ચ ।

અહશ્ચાપિતથાસન્ધ્યેરાત્રિશ્ચપૃથિવીતથઆ ॥ 28 ॥

યથાન્યેઽપિવિજાનન્તિતથાચારિત્રસંયુતામ્ ।

એવમુક્ત્વાતુવૈદેહીપરિક્રમ્યહુતાશનમ્ ।

વિવેશજ્વલનન્દીપ્તન્નિઃશઙ્કેનાન્તરાત્મના ॥ 29 ॥

નશ્ચસુમહાંસ્તત્રબાલવૃદ્ધસમાકુલઃ ॥ 30 ॥

દદર્શમૈથિલીન્દીપ્તામ્પ્રવિશન્તીંહુતાશનમ્ ।

સાતપ્તનવહેમાભાતપ્તકાઞ્ચનભૂષણા ॥ 31 ॥

પપાતજ્વલનન્દીપ્તંસર્વલોકસ્યસન્નિધૌ ।

દદૃશુસ્તાંવિશાલાક્ષીમ્પતન્તીંહવ્યવાહનમ્ ॥ 32 ॥

સીતાંસર્વાણિરૂપાણિરુક્મવેદિનિભાન્તદા ।

દદૃશુસ્તામ્મહાભાગામ્પ્રવિશન્તીંહુતાશનમ્ ॥ 33 ॥

સીતાઙ્કૃત્સ્નાસ્ત્રયોલોકાઃપુણ્યામાજ્યાહુતીમિવ ।

પ્રચુક્રુશુઃસ્ત્રિયઃસર્વાસ્તાન્દૃષ્ટવાહવ્યવાહવે ॥ 34 ॥

પતન્તીંસંસ્કૃતામ્મન્રન્સ્સૈર્વસોર્દારામિવાધ્વરે ।

દદૃશુસ્તાન્ત્રયોલોકાદેવગન્ધર્વદાનવાઃ ॥ 35 ॥

શસ્તામ્પતન્તીન્નિરયેત્રિવિવાદ્ધેવતામિવ ।

તસ્યામગ્નિંવિશન્ત્યાન્તુહાહેતિવિપુલઃસ્વનઃ ॥ 36 ॥

ઇત્યાર્ષે શ્રીમદ્રામાયણે વાલ્મીકીય આદિકાવ્યે યુદ્ધકાણ્ડે એકોનવિંશત્યધિકશતતમસ્સર્ગઃ ॥

Roman (IAST) Transliteration

śrīmadvālmīkīya rāmāyaṇe yuddhakāṇḍam |

atha ekonaviṃśatyadhikaśatatamassargaḥ |

evamuktātuvaidehiparuṣaṃromaharṣaṇam |

rāghaveṇasaroṣeṇaśrutvāpravyathitā'bhavat || 1 ||

sātadaśrutapūrvaṃhijanemahatimaithilī |

śrutvābhartṛrvacorūkṣaṃlajjayāvanatābhavat || 2 ||

praviśantīvagātrāṇisvānisājanakātmajā |

vākṣaraisssaiḥsaśalyevabhṛśamāśrūṇyavartayat || 3 ||

tatobāṣpapariklinnampramārjantīsvamānanam |

śanairgadgadayāvācābhartāramidamabravīt || 4 ||

kimmāmasadṛśaṃvākyamīdṛśaṃśrotradāruṇam |

rūkṣaṃśrāvayasevīra prākṛtaḥprākṛtamiva || 5 ||

na tathāsmimahābāho yathāmāmavagacchasi |

pratyayaṅgacchamesvenacāritreṇaivateśape || 6 ||

pṛthakastrīṇāmpracāreṇajātintvampariśaṅkase |

parityajaināṃśaṅkāntuyadite'hamparīkṣitā || 7 ||

yadahaṅgātrasamparśaṅgatāsmiviśavāprabho |

kāmakāro na metatradaivantatrāparādhyati || 8 ||

madadhīnantuyattanmehṛdayantvayivartate |

parādhīneṣugātreṣukiṅkariṣyāmyanīśvarī || 9 ||

sahasamvṛddhabhāvenasaṃsargeṇa ca mānada |

yadite'haṃ na vijñātāhatātenāsmiśāśvatam || 10 ||

preṣitastemahāvīrohanumānavalokakaḥ |

laṅkāsthāhantvayārājankintadā na visarjitā || 11 ||

pratyakṣaṃvānarasyāsyatadvākyasamanantaram |

tvayāsantyaktayāvīratyaktaṃsyājajīvitammayā || 12 ||

na vṛthāteśramo'yaṃsyātsaṃśayenyasyajīvitam |

suhṛjjanaparikleśo na cāyaṃvipulastava || 13 ||

tvayātunṛpaśārdūladoṣamevānuvartatā |

laghunevamanuṣyeṇastrītvamevapuraskṛtam || 14 ||

apadeśenajanakādutpatatirvasuthātalāt |

mamavṛttaṃ ca vṛttajñabahute na puraskṛtam || 15 ||

na pramāṇīkṛtampāṇirbhālyemamanipīḍitaḥ |

mamabhaktiścaśīlaṃ ca sarvantepṛṣṭhataḥkṛtam || 16 ||

itibruvantīrudatībāṣpagadgagabhāṣiṇī |

uvācalakṣmaṇaṃsītādīnandhyānaparāyaṇam || 17 ||

citāmmekurusaumitrevyavanasyāsyabheṣajam |

midhyāpavādopahatānāhañjīvitumutsahe || 18 ||

aprītenaguṇairbhartrātyaktāyājanasaṃsadi |

yākṣamāmegatirgantumpravekṣyehavyavāhanam || 19 ||

evamuktastuvaidehyālakṣmaṇaḥparavīrahā |

amarṣavaśamāpannorāghavaṃsamudaikṣata || 20 ||

sa vijñāyatataśchandaṃrāmasyākārasūcitam |

citāñcakārasaumitrirmaterāmasyavīryavān || 21 ||

nahirāmantadākaścitkālāntakayamopamam |

anunetumathovaktundraṣṭuṃvāpyaśakatsuhṛt || 22 ||

adhomukhaṃsthitaṃrāmantataḥkṛtvāpradakṣiṇam |

upāvartatavaidehīdīpyamānaṃhutāśanam || 23 ||

praṇamyadaivatebhyaścabrāhmaṇebhyaścamaithilī |

baddhāñjalipuṭācedamuvācānagisamīpataḥ || 24 ||

yathāmehṛdayannityannāpasarpatirāghavāt |

tathālokasyasākṣīmāṃsarvataḥpātupāvakaḥ || 25 ||

yathāmāṃśuddhacaritānduṣṭāñjānātirāghavaḥ |

tathālokasyasākṣīmāṃsarvataḥpātupāvakaḥ || 26 ||

karmaṇāmanasāvācāyathānāticarāmyaham |

rāghavaṃsarvadharmajñantathāmāmpātupāvakaḥ || 27 ||

ādityobhagavānvāyurdhiśaścandrastathaiva ca |

ahaścāpitathāsandhyerātriścapṛthivītathaā || 28 ||

yathānye'pivijānantitathācāritrasaṃyutām |

evamuktvātuvaidehīparikramyahutāśanam |

viveśajvalanandīptanniḥśaṅkenāntarātmanā || 29 ||

naścasumahāṃstatrabālavṛddhasamākulaḥ || 30 ||

dadarśamaithilīndīptāmpraviśantīṃhutāśanam |

sātaptanavahemābhātaptakāñcanabhūṣaṇā || 31 ||

papātajvalanandīptaṃsarvalokasyasannidhau |

dadṛśustāṃviśālākṣīmpatantīṃhavyavāhanam || 32 ||

sītāṃsarvāṇirūpāṇirukmavedinibhāntadā |

dadṛśustāmmahābhāgāmpraviśantīṃhutāśanam || 33 ||

sītāṅkṛtsnāstrayolokāḥpuṇyāmājyāhutīmiva |

pracukruśuḥstriyaḥsarvāstāndṛṣṭavāhavyavāhave || 34 ||

patantīṃsaṃskṛtāmmanranssairvasordārāmivādhvare |

dadṛśustāntrayolokādevagandharvadānavāḥ || 35 ||

śastāmpatantīnnirayetrivivāddhevatāmiva |

tasyāmagniṃviśantyāntuhāhetivipulaḥsvanaḥ || 36 ||

ityārṣe śrīmadrāmāyaṇe vālmīkīya ādikāvye yuddhakāṇḍe ekonaviṃśatyadhikaśatatamassargaḥ ||