6.117 Yuddhakanda - Saptadashadhikashatatama Sargah

ॐ

6.117 યુદ્ધકાણ્ડ - સપ્તદશાધિકશતતમ સર્ગઃ

Valmiki Gujarati

શ્રીમદ્વાલ્મીકીય રામાયણે યુદ્ધકાણ્ડમ્ ।

અથ સપ્તદશાધિકશતતમસ્સર્ગઃ ।

સ ઉવાચમહાપ્રામસ્સોઽભિવાદ્યપ્લવઙ્ગમઃ ।

રામંવચનમર્થજ્ઞોવરંસર્વધનુષ્મતામ્ ॥ 1 ॥

યન્નિમિત્તોઽયમારમ્બઃકર્મણાંયઃફલોદયઃ ।

તાન્દેવીંશોકસન્તપ્તાન્દ્રષ્ટુમર્હસિમૈથિલીમ્ ॥ 2 ॥

સાહિશોકસમાવિષ્ટાબાષ્પપર્યાકુલેક્ષણા ।

મૈથિલીવિજયંશ્રુત્વાદ્રષ્ટુન્ત્વામભિકાઙ્ક્ષતિ ॥ 3 ॥

પૂર્વકાત્પ્રત્યયાચ્ચાહમુક્તોવિશ્વસ્તયાતયા ।

ભર્તારન્દ્રષ્ટુમિચ્છામિકૃતાર્થંસહલક્ષ્મણમ્ ॥ 4 ॥

એવમુક્તોહનુમતારામોધર્મભૃતાંવરઃ ।

આગચ્છત્સહસાધ્યાનમીષદ્ભાષ્પપરિપ્લુતઃ ॥ 5 ॥

દીર્ઘમુષ્ણંવિનિઃશ્વસ્યજગતીમવલોકયન્ ।

ઉવાચમેઘસઙ્કાશંવિભીષણમુપસ્થિતમ્ ॥ 6 ॥

દિવ્યાઙ્ગરાગાંવૈદેહીન્દિવ્યાભરણભૂષિતામ્ ।

ઇહસીતાંશિરઃસ્નાતામુપસ્થાપયમાચિરમ્ ॥ 7 ॥

એવમુક્તસ્તુરામેણત્વરમાણોવિભીષણઃ ।

પ્રવિશ્યાન્તઃપુરંસીતાંસ્ત્રીભિસ્સ્વાભિરોચદયત્ ॥ 8 ॥

તતસ્સીતામ્મહાભાગાન્દૃષ્ટવોવાચવિભીષણઃ ।

મૂર્ધ્નિબદ્ધાઞ્જલિશ્રીમાન્વિનીતોરાક્ષસેશ્વરઃ ॥ 9 ॥

દિવ્યાઙ્ગરાગાવૈદેહીદિવ્યાભરણભૂષિતા ।

યાનમારોહભદ્રન્તેભર્તાત્વાન્દ્રષ્ટુમિચ્છતિ ॥ 10 ॥

એવમુક્તાતુવૈદેહીપ્રત્યુવાચવિભીષણમ્ ।

અસ્નાત્વાદ્રષ્ટુમિચ્છામિભર્તારંરાક્ષસેશ્વર ॥ 11 ॥

તસ્યાસ્તદ્વચનંશ્રુત્વાપ્રત્યુવાચવિભીષણઃ ।

યથાહરામોભહર્તાતેતત્તથાકર્તુમાર્હસિમાર્હસિ ॥ 12 ॥

તસ્યતદ્વચનંશ્રુત્વામૈથિલીપતિદેવતા ।

ભર્તૃભક્ત્યાવૃતાસાધ્વીતથેતિપ્રત્યભાષત ॥ 13 ॥

તતસ્સીતાંશિરઃસ્નાતાંસંયુક્તામ્પ્રતિકર્મણા ।

મહાર્હાભરણોપેતામ્મહાર્હામ્બરધારિણીમ્ ॥ 14 ॥

આરોપ્યશિબિકાન્દીપ્તામ્પરાર્ઘ્યામ્બરસમ્વૃતામ્ ।

રાક્ષસૈર્ભહુભિર્ગુપ્તામાજહારવિભીષણઃ ॥ 15 ॥

સોઽભિગમ્યમહાત્માનઞ્જ્ઞાતાવપિધ્યાનમાસ્થિતમ્ ।

પ્રણતશ્ચપ્રહૃષ્ટશ્ચપ્રાપ્તાંસીતાન્ન્યવેદયત્ ॥ 16 ॥

તામાગતામુપશ્રુત્યરક્ષોગૃહચિરોષિતામ્ ।

હર્ષોદૈન્યઞ્ચ રોષશ્ચત્રયંરાઘવમાવિશત્ ॥ 17 ॥

તતઃપાર્શ્વગતન્દૃષ્ટવાસવિમર્શંવિચારયન્ ।

વિભીષણમિદંવાક્યમહૃષ્ટોરાઘવોઽબ્રવીત્ ॥ 18 ॥

રાક્ષસાધિપતેસૌમ્યનિત્યમ્મદ્વિજયેરત ।

વૈદેહીસન્નિકર્ષમ્મેશીઘ્રંસમુપગચ્છતુ ॥ 19 ॥

તસ્યતદ્વચનંશ્રુત્વારાઘવસ્યવિભીષણઃ ।

તૂર્ણમુત્સારણન્તત્રકારયામાસધર્મવિત્ ॥ 20 ॥

કઞ્ચુકોષ્ણીષિણસ્તત્રવેત્રજર્જરપાણયઃ ।

ઉત્સારયન્તસ્તાન્યોધાન્સમન્તાત્ પરિચક્રમુઃ ॥ 21 ॥

ઋક્ષાણાંવાનરાણાં ચ રાક્ષસાનાં ચ સર્વશઃ ।

વૃન્દાન્યુત્સાર્યમાણાનિદૂરમુત્તસ્થુરન્તતઃ ॥ 22 ॥

તેષામુત્સાર્યમાણાનાન્નિઃસ્વનઃસુમહાનભૂત્ ।

વાયુનોદ્ધૂયામાનસ્યસાગરસ્યેવનિઃસ્વનઃ ॥ 23 ॥

ઉત્સાર્યમાણાન્ દૃષ્ટવાથજગત્યાઞ્જાતસમ્ભ્રમાન્ ।

દાક્ષિણ્યાત્તદમર્ષાચ્ચવારયામાસરાઘવઃ ॥ 24 ॥

સંરમ્બશ્ચાબ્રવીદ્રામશ્ચક્ષુષાપ્રદહન્નિવ ।

વિભીષણમ્મહાપ્રાજ્ઞંસોપાલમ્બમિદંવચઃ ॥ 25 ॥

કિમર્થમ્મામનાદૃત્યક્લિશ્યતેઽયન્ત્વયાજનઃ ।

નિવર્તયૈનમુદ્યોગઞ્જનોઽયંસ્વજનોમમ ॥ 26 ॥

ન ગૃહાણિ ન વસ્ત્રાણિ ન પ્રાકારાસ્તિરસ્ક્રિયા ।

નેદૃશારાજસત્કારાવૃત્તમાવરણંસ્ત્રિયાઃ ॥ 27 ॥

વ્યસનેષુ ન કૃચ્છ્રેષુ ન યુદ્ધેષુસ્વયંવરે ।

ન ક્રતૌનોવિવાહેવાદર્શનન્દૂષ્યતેસ્ત્રિયાઃ ॥ 28 ॥

સૈષાવિપદ્ગતાચૈવકૃચ્છ્રેવ ચ મહતિસ્થિતા ।

દર્શનેનાસ્તિદોષોઽસ્યામત્સમીપેવિશેષતઃ ॥ 29 ॥

વિસૃજ્યશિબિકાન્તસ્માત્પદ્ભ્યામેવોપસર્પતુ ।

સમીપેમમવૈદેહીમ્પશ્યન્ત્વેતેવનૌકસઃ ॥ 30 ॥

એવમુક્તસ્તુરામેણસવિમર્શોવિભીષણમ્ ।

રામસ્યોપાનયસતીતાંસન્નિકર્ષંવિનીતવત્ ॥ 31 ॥

તતોલક્ષ્મણસુગ્રીવૌહનૂમાંશ્ચપ્લવઙ્ગમઃ ।

નિશમ્યવાક્યંરામસ્યબભૂવુર્વ્યથિતાભૃશમ્ ॥ 32 ॥

ઇમમાર્ષં સ્તવં દિવ્યમિતિહાસં પુરાતનમ્ ॥ 33 ॥

લજ્જયાત્વવલીયન્તીસ્વેષુગાત્રેષુમૈથિલી ।

વિભીષણેનાનુગતાભર્તારંસાભ્યવર્તત ॥ 34 ॥

વિસ્મયાચ્છપ્રહર્ષાચ્ચસ્નેહાચ્ચપતિદેવતા ।

ઉદૈક્ષતમુખમ્ભર્તુઃસૌમ્યંસૌમ્યતરાનના ॥ 35 ॥

અથસમપનુદન્મનઃક્લમંસાસુચિરમદૃષ્ટમુદીક્ષ્યવૈપ્રિયસ્ય ।

વદનમુદિતચન્દ્રપૂર્ણકાન્તંવિમલશશાઙ્કનિભાનનાતદાનીમ્ ॥ 36 ॥

ઇત્યાર્ષે શ્રીમદ્રામાયણે વાલ્મીકીય આદિકાવ્યે યુદ્ધકાણ્ડે સપ્તદશાધિકશતતમસ્સર્ગઃ ॥

Roman (IAST) Transliteration

śrīmadvālmīkīya rāmāyaṇe yuddhakāṇḍam |

atha saptadaśādhikaśatatamassargaḥ |

sa uvācamahāprāmasso'bhivādyaplavaṅgamaḥ |

rāmaṃvacanamarthajñovaraṃsarvadhanuṣmatām || 1 ||

yannimitto'yamārambaḥkarmaṇāṃyaḥphalodayaḥ |

tāndevīṃśokasantaptāndraṣṭumarhasimaithilīm || 2 ||

sāhiśokasamāviṣṭābāṣpaparyākulekṣaṇā |

maithilīvijayaṃśrutvādraṣṭuntvāmabhikāṅkṣati || 3 ||

pūrvakātpratyayāccāhamuktoviśvastayātayā |

bhartārandraṣṭumicchāmikṛtārthaṃsahalakṣmaṇam || 4 ||

evamuktohanumatārāmodharmabhṛtāṃvaraḥ |

āgacchatsahasādhyānamīṣadbhāṣpapariplutaḥ || 5 ||

dīrghamuṣṇaṃviniḥśvasyajagatīmavalokayan |

uvācameghasaṅkāśaṃvibhīṣaṇamupasthitam || 6 ||

divyāṅgarāgāṃvaidehīndivyābharaṇabhūṣitām |

ihasītāṃśiraḥsnātāmupasthāpayamāciram || 7 ||

evamuktasturāmeṇatvaramāṇovibhīṣaṇaḥ |

praviśyāntaḥpuraṃsītāṃstrībhissvābhirocadayat || 8 ||

tatassītāmmahābhāgāndṛṣṭavovācavibhīṣaṇaḥ |

mūrdhnibaddhāñjaliśrīmānvinītorākṣaseśvaraḥ || 9 ||

divyāṅgarāgāvaidehīdivyābharaṇabhūṣitā |

yānamārohabhadrantebhartātvāndraṣṭumicchati || 10 ||

evamuktātuvaidehīpratyuvācavibhīṣaṇam |

asnātvādraṣṭumicchāmibhartāraṃrākṣaseśvara || 11 ||

tasyāstadvacanaṃśrutvāpratyuvācavibhīṣaṇaḥ |

yathāharāmobhahartātetattathākartumārhasimārhasi || 12 ||

tasyatadvacanaṃśrutvāmaithilīpatidevatā |

bhartṛbhaktyāvṛtāsādhvītathetipratyabhāṣata || 13 ||

tatassītāṃśiraḥsnātāṃsaṃyuktāmpratikarmaṇā |

mahārhābharaṇopetāmmahārhāmbaradhāriṇīm || 14 ||

āropyaśibikāndīptāmparārghyāmbarasamvṛtām |

rākṣasairbhahubhirguptāmājahāravibhīṣaṇaḥ || 15 ||

so'bhigamyamahātmānañjñātāvapidhyānamāsthitam |

praṇataścaprahṛṣṭaścaprāptāṃsītānnyavedayat || 16 ||

tāmāgatāmupaśrutyarakṣogṛhaciroṣitām |

harṣodainyañca roṣaścatrayaṃrāghavamāviśat || 17 ||

tataḥpārśvagatandṛṣṭavāsavimarśaṃvicārayan |

vibhīṣaṇamidaṃvākyamahṛṣṭorāghavo'bravīt || 18 ||

rākṣasādhipatesaumyanityammadvijayerata |

vaidehīsannikarṣammeśīghraṃsamupagacchatu || 19 ||

tasyatadvacanaṃśrutvārāghavasyavibhīṣaṇaḥ |

tūrṇamutsāraṇantatrakārayāmāsadharmavit || 20 ||

kañcukoṣṇīṣiṇastatravetrajarjarapāṇayaḥ |

utsārayantastānyodhānsamantāt paricakramuḥ || 21 ||

ṛkṣāṇāṃvānarāṇāṃ ca rākṣasānāṃ ca sarvaśaḥ |

vṛndānyutsāryamāṇānidūramuttasthurantataḥ || 22 ||

teṣāmutsāryamāṇānānniḥsvanaḥsumahānabhūt |

vāyunoddhūyāmānasyasāgarasyevaniḥsvanaḥ || 23 ||

utsāryamāṇān dṛṣṭavāthajagatyāñjātasambhramān |

dākṣiṇyāttadamarṣāccavārayāmāsarāghavaḥ || 24 ||

saṃrambaścābravīdrāmaścakṣuṣāpradahanniva |

vibhīṣaṇammahāprājñaṃsopālambamidaṃvacaḥ || 25 ||

kimarthammāmanādṛtyakliśyate'yantvayājanaḥ |

nivartayainamudyogañjano'yaṃsvajanomama || 26 ||

na gṛhāṇi na vastrāṇi na prākārāstiraskriyā |

nedṛśārājasatkārāvṛttamāvaraṇaṃstriyāḥ || 27 ||

vyasaneṣu na kṛcchreṣu na yuddheṣusvayaṃvare |

na krataunovivāhevādarśanandūṣyatestriyāḥ || 28 ||

saiṣāvipadgatācaivakṛcchreva ca mahatisthitā |

darśanenāstidoṣo'syāmatsamīpeviśeṣataḥ || 29 ||

visṛjyaśibikāntasmātpadbhyāmevopasarpatu |

samīpemamavaidehīmpaśyantvetevanaukasaḥ || 30 ||

evamuktasturāmeṇasavimarśovibhīṣaṇam |

rāmasyopānayasatītāṃsannikarṣaṃvinītavat || 31 ||

tatolakṣmaṇasugrīvauhanūmāṃścaplavaṅgamaḥ |

niśamyavākyaṃrāmasyababhūvurvyathitābhṛśam || 32 ||

imamārṣaṃ stavaṃ divyamitihāsaṃ purātanam || 33 ||

lajjayātvavalīyantīsveṣugātreṣumaithilī |

vibhīṣaṇenānugatābhartāraṃsābhyavartata || 34 ||

vismayācchapraharṣāccasnehāccapatidevatā |

udaikṣatamukhambhartuḥsaumyaṃsaumyatarānanā || 35 ||

athasamapanudanmanaḥklamaṃsāsuciramadṛṣṭamudīkṣyavaipriyasya |

vadanamuditacandrapūrṇakāntaṃvimalaśaśāṅkanibhānanātadānīm || 36 ||

ityārṣe śrīmadrāmāyaṇe vālmīkīya ādikāvye yuddhakāṇḍe saptadaśādhikaśatatamassargaḥ ||