6.112 Yuddhakanda - Dvadashadhikashatatama Sargah

ॐ

6.112 યુદ્ધકાણ્ડ - દ્વાદશાધિકશતતમ સર્ગઃ

Valmiki Gujarati

શ્રીમદ્વાલ્મીકીય રામાયણે યુદ્ધકાણ્ડમ્ ।

અથ દ્વાદશાધિકશતતમસ્સર્ગઃ ।

ભ્રાતરન્નિહતન્દૃષ્ટવાશયાનન્નિર્જિતંરણે ।

શોકવેગપરીતાત્માવિલલાપવિભીષણઃ ॥ 1 ॥

વીર વિક્રાન્ત વિખ્યાત પ્રવીણ નયકોવિદ ।

મહાર્હાશયનોપેતકિંશેષેનિહતોભુવિ ॥ 2 ॥

વિક્ષિપ્યદીર્ઘૌનિશ્ચેષ્ટૌભુજાવઙ્ગભૂષિતૌ ।

મુકુટેનાપવૃત્તેનભાસ્કરાકારવર્ચસા ॥ 3 ॥

દંવીરસમ્પ્રાપ્તંયન્મયાપૂર્વમીરિતમ્ ।

કામમોહપરીતસ્યયત્તન્નરુચિતન્તવ ॥ 4 ॥

યન્નદર્પાત્પ્રહસ્તોવાનેન્દ્રજિન્નાપરેજનાઃ ।

ન કુમ્બકર્ણોઽતિરથોનાતિકાયોનરાન્તકઃ ॥ 5 ॥

ન સ્વયન્ત્વમમન્યેથાસ્તસ્યોદર્કોઽયમાગતઃ ।

ગતસ્સેતુસ્સુનીતીનાઙ્ગતોધર્મસ્યવિગ્રહઃ ॥ 6 ॥

ગતસ્સત્ત્વસ્યસઙ્ક્ષેપઃપ્રસ્તાવાનાઙ્ગતિર્ગતા ।

આદિત્યઃપતિતોભૂમૌમગ્નસ્તમસિચન્દ્રમાઃ ॥ 7 ॥

ચિત્રભાનુઃપ્રશાન્તાર્ચિર્વ્યવસાયોનિરુદ્યમઃ ।

અસ્મિન્નિપતિતેવીરે ભૂમૌશસ્ત્રભૃતાંવરે ॥ 8 ॥

સૌમિત્રિં સત્ત્વસમ્પન્નં લક્ષ્મણં શુભલક્ષણમ્ ।

વિભીષણમિમં સૌમ્ય લઙ્કાયામભિષેચય ॥ 9 ॥

ધૃતિપ્રવાલઃપ્રસહ્યાગ્ય્રપુષ્પસ્તપોબલશ્શૌર્યનિબદ્ધમૂલઃ ।

રણેમહાન્રાક્ષસરાજવૃક્ષઃસમ્મર્દિતોરાઘવમારુતેન ॥ 10 ॥

તેજોવિષાણઃકુલવંશવંશઃકોપપ્રસાદાપરગાત્રહસ્તઃ ।

ઇક્ષ્વાકુસિંહાવગૃહીતદેહઃસુપ્તઃક્ષિતૌરાવણગન્ધહસ્તી ॥ 11 ॥

પરાક્રમોત્સાહવિજૃમ્ભિતાર્ચિર્નિઃશ્વાસધૂમસ્સ્વબલપ્રતાપઃ ।

પ્રતાપવાન્સમ્યતિરાક્ષસાગ્નિર્વિર્વાપિતોરામપયોધરેણ ॥ 12 ॥

સિંહરક્ષલાઙ્ગૂલકકુદ્વિષાણઃપરાભિજિદ્ગન્ધનગન્ધહસ્તી ।

રક્ષોવૃષશ્ચાપલકર્ણચક્ષુઃક્ષિતીશ્વરવ્યાઘ્રહતોઽવસન્નઃ ॥ 13 ॥

વદન્તંહેતુમદ્વાક્યમ્પરિદૃષ્ટાર્થનિશ્ચયમ્ ।

રામઃશોકસમાવિષ્ટમિત્યુવાચવિભીષણમ્ ॥ 14 ॥

નાયંવિનષ્ટોનિશ્ચેષ્ટસ્સમરેચણ્ડવિક્રમઃ ।

અત્યુન્નતમહોત્સાહઃપતિતોઽયમશઙ્કિતઃ ॥ 15 ॥

નૈવંવિનષ્ટાઃશોચ્યન્તેક્ષત્રધર્મવ્યવસ્થિતાઃ ।

વૃધદિમાશંસમાનાયેનિપતન્તિરણાજિરે ॥ 16 ॥

યેનસેન્દ્રાસ્ત્રયોલોકાસ્ત્રાસિતાયુધિધીમતા ।

તસ્મિન્કાલસમાયુક્તે ન કાલઃપરિશોચિતુમ્ ॥ 17 ॥

નૈકાન્તવિજયોયુદ્ધેભૂતપૂર્વઃકદાચન ।

પરૈરાહન્યતેવીરઃપરાન્વાહન્તિસંયુગે ॥ 18 ॥

સ તદ્રાજ્યં મહત્પ્રાપ્ય રામદત્તં વિભીષણઃ ।

પ્રકૃતીઃ સાન્ત્યયિત્વા ચ તતો રામમુપાગમત્ ॥ 19 ॥

તદેવન્નિશ્ચયન્દૃષ્ટવાતત્ત્વમાસ્થાયવિજ્વરઃ ।

યદિહાનન્તરઙ્કાર્યઙ્કલ્પ્યન્તદનુચિન્તય ॥ 20 ॥

મુક્તવાક્યંવિક્રાન્તંરાજપુત્રંવિભીષણઃ ।

ઉવાચશોકસન્તપ્તોભ્રાતુર્હિતમનન્તરમ્ ॥ 21 ॥

યોઽયંવિમર્દેષ્વવિભગ્નપૂર્વઃસુરૈસ્સમસ્થેરપિવાસવેન ।

ભવન્તમાસાદ્યરણેવિભગ્નોવેલામિવાસાદ્યયથાસમુદ્રઃ ॥ 22 ॥

અનેનદત્તાનિવનીપકેષુભુક્તાશ્ચભોગાનિભૃતાશ્ચભૃત્યાઃ ।

ધનાનિમિત્રેષુસમર્પિતાનિવૈરાણ્યમિત્રેષુનિપાતિતાનિ ॥ 23 ॥

એષોહિતાગ્નિશ્ચઃમહાતપાશ્ચવેદાન્તગઃકર્મસુચાગ્ય્રશૂરઃ ।

એતસ્યયત્પ્રેતગતસ્યકૃત્યન્તત્કર્તુમિચ્છામિતવપ્રસાદાત્ ॥ 24 ॥

મરણાન્તાનિવૈરાણિનિર્વૃત્તંવઃપ્રયોજનમ્ ।

ક્રિયતામસ્યસંસ્કારોમમાપ્યેષયથાતવ ॥ 25 ॥

ઇત્યાર્ષે શ્રીમદ્રામાયણે વાલ્મીકીય આદિકાવ્યે યુદ્ધકાણ્ડે દ્વાદશાધિકશતતમસ્સર્ગઃ ॥

Roman (IAST) Transliteration

śrīmadvālmīkīya rāmāyaṇe yuddhakāṇḍam |

atha dvādaśādhikaśatatamassargaḥ |

bhrātarannihatandṛṣṭavāśayānannirjitaṃraṇe |

śokavegaparītātmāvilalāpavibhīṣaṇaḥ || 1 ||

vīra vikrānta vikhyāta pravīṇa nayakovida |

mahārhāśayanopetakiṃśeṣenihatobhuvi || 2 ||

vikṣipyadīrghauniśceṣṭaubhujāvaṅgabhūṣitau |

mukuṭenāpavṛttenabhāskarākāravarcasā || 3 ||

daṃvīrasamprāptaṃyanmayāpūrvamīritam |

kāmamohaparītasyayattannarucitantava || 4 ||

yannadarpātprahastovānendrajinnāparejanāḥ |

na kumbakarṇo'tirathonātikāyonarāntakaḥ || 5 ||

na svayantvamamanyethāstasyodarko'yamāgataḥ |

gatassetussunītīnāṅgatodharmasyavigrahaḥ || 6 ||

gatassattvasyasaṅkṣepaḥprastāvānāṅgatirgatā |

ādityaḥpatitobhūmaumagnastamasicandramāḥ || 7 ||

citrabhānuḥpraśāntārcirvyavasāyonirudyamaḥ |

asminnipatitevīre bhūmauśastrabhṛtāṃvare || 8 ||

saumitriṃ sattvasampannaṃ lakṣmaṇaṃ śubhalakṣaṇam |

vibhīṣaṇamimaṃ saumya laṅkāyāmabhiṣecaya || 9 ||

dhṛtipravālaḥprasahyāgyrapuṣpastapobalaśśauryanibaddhamūlaḥ |

raṇemahānrākṣasarājavṛkṣaḥsammarditorāghavamārutena || 10 ||

tejoviṣāṇaḥkulavaṃśavaṃśaḥkopaprasādāparagātrahastaḥ |

ikṣvākusiṃhāvagṛhītadehaḥsuptaḥkṣitaurāvaṇagandhahastī || 11 ||

parākramotsāhavijṛmbhitārcirniḥśvāsadhūmassvabalapratāpaḥ |

pratāpavānsamyatirākṣasāgnirvirvāpitorāmapayodhareṇa || 12 ||

siṃharakṣalāṅgūlakakudviṣāṇaḥparābhijidgandhanagandhahastī |

rakṣovṛṣaścāpalakarṇacakṣuḥkṣitīśvaravyāghrahato'vasannaḥ || 13 ||

vadantaṃhetumadvākyamparidṛṣṭārthaniścayam |

rāmaḥśokasamāviṣṭamityuvācavibhīṣaṇam || 14 ||

nāyaṃvinaṣṭoniśceṣṭassamarecaṇḍavikramaḥ |

atyunnatamahotsāhaḥpatito'yamaśaṅkitaḥ || 15 ||

naivaṃvinaṣṭāḥśocyantekṣatradharmavyavasthitāḥ |

vṛdhadimāśaṃsamānāyenipatantiraṇājire || 16 ||

yenasendrāstrayolokāstrāsitāyudhidhīmatā |

tasminkālasamāyukte na kālaḥpariśocitum || 17 ||

naikāntavijayoyuddhebhūtapūrvaḥkadācana |

parairāhanyatevīraḥparānvāhantisaṃyuge || 18 ||

sa tadrājyaṃ mahatprāpya rāmadattaṃ vibhīṣaṇaḥ |

prakṛtīḥ sāntyayitvā ca tato rāmamupāgamat || 19 ||

tadevanniścayandṛṣṭavātattvamāsthāyavijvaraḥ |

yadihānantaraṅkāryaṅkalpyantadanucintaya || 20 ||

muktavākyaṃvikrāntaṃrājaputraṃvibhīṣaṇaḥ |

uvācaśokasantaptobhrāturhitamanantaram || 21 ||

yo'yaṃvimardeṣvavibhagnapūrvaḥsuraissamastherapivāsavena |

bhavantamāsādyaraṇevibhagnovelāmivāsādyayathāsamudraḥ || 22 ||

anenadattānivanīpakeṣubhuktāścabhogānibhṛtāścabhṛtyāḥ |

dhanānimitreṣusamarpitānivairāṇyamitreṣunipātitāni || 23 ||

eṣohitāgniścaḥmahātapāścavedāntagaḥkarmasucāgyraśūraḥ |

etasyayatpretagatasyakṛtyantatkartumicchāmitavaprasādāt || 24 ||

maraṇāntānivairāṇinirvṛttaṃvaḥprayojanam |

kriyatāmasyasaṃskāromamāpyeṣayathātava || 25 ||

ityārṣe śrīmadrāmāyaṇe vālmīkīya ādikāvye yuddhakāṇḍe dvādaśādhikaśatatamassargaḥ ||