6.106 Yuddhakanda - Shadadhikashatatama Sargah

ॐ

6.106 યુદ્ધકાણ્ડ - ષડધિકશતતમ સર્ગઃ

Valmiki Gujarati

શ્રીમદ્વાલ્મીકીય રામાયણે યુદ્ધકાણ્ડમ્ ।

અથ ષડધિકશતતમસ્સર્ગઃ ।

સતુમોહાત્સુસઙ્ક્રુદ્ધઃકૃતાન્તબલચોદિતઃ ।

ક્રોધસંરક્તનયનોરાવણંસૂતમબ્રવીત્ ॥ 1 ॥

હીનવીર્યમિવાશક્તમ્પૌરુષેણવિવર્જિતમ્ ।

ભીરુંલઘુમિવાસત્ત્વંવિહીનમિવતેજસા ॥ 2 ॥

વિમુક્તમિવમાયાભિરસ્ત્રૈરિવબહિષ્કૃતમ્ ।

મામવજ્ઞાયદુર્બુદ્ધેસ્વયાબુદ્ધ્યાવિચેષ્ટસે ॥ 3 ॥

કિમર્થમ્મામવજ્ઞાયમચ્છન્દમનવેક્ષ્ય ચ ।

ત્વયાશત્રુસમક્ષમ્મેરથોઽયમપવાહિતઃ ॥ 4 ॥

ત્વયાદ્યહિમમાનાર્ય ચિરકાલસમાર્જિતમ્ ।

યશોવીર્યં ચ તેજશ્ચપ્રત્યયશ્ચવિનાશિતઃ ॥ 5 ॥

પ્રખ્યાતવીર્યસ્યરઞ્જનીયસ્યવિક્રમૈઃ ।

પશ્યતોયુદ્ધલુબ્ધોઽહઙ્કૃતઙ્કાપુરુષસ્ત્વયા ॥ 6 ॥

યસ્ત્વંરથમિદમ્મોહાન્નચેદ્વહસિદુર્મતે ।

સત્યોઽપ્રતિતર્કોમેપરેણત્વમુપસ્કૃતઃ ॥ 7 ॥

ન હિતદ્વિદ્યતેકર્મસુહૃદોહિતકાઙ્ક્ષિણઃ ।

રિપૂણાંસદૃશન્ત્વેતદ્યતત્ત્વયૈતદનુષ્ઠિતમ્ ॥ 8 ॥

નિવર્તયરથંશીઘ્રંયાવન્નાપૈતિમેરિપુઃ ।

યદિવાધ્યુષિતોઽસિત્વંસ્મર્યતેયદિમેગુણઃ ॥ 9 ॥

એવમ્પુરુષમુક્તસ્તુહિતબુદ્ધિબુદ્ધિના ।

અબ્રવીદ્રાવણંસૂતોહિતંસાનુનયંવચઃ ॥ 10 ॥

ન ભીતોઽસ્મિ ન મૂઢોઽસ્મિનોપજપ્તોઽસ્મિશત્રુભિઃ ।

ન પ્રમત્તો ન નિઃસ્નેહોવિસ્મૃતા ન ચ સત્ક્રિયા ॥ 11 ॥

મયાતુહિતકામેવયશશ્ચપરિરક્ષતા ।

સ્નેહપ્રસન્નમનસાહિતમિત્યપ્રિયઙ્કૃતમ્ ॥ 12 ॥

નાસ્મિન્નર્થેમહારાજ ત્વમ્મામ્પ્રિયહિતેરતમ્ ।

કશ્ચિલ્લઘુરિવાનાર્યોદોષતોગન્તુમર્હસિ ॥ 13 ॥

પરિતુષ્ટઃ સ રામસ્ય તેન વાક્યેન માતલિઃ ।

પ્રચોદયામાસ રથન્ સુરસારથિસત્તમઃ ॥ 14 ॥

શ્રમન્તવાવગચ્છામિમહતારણકર્મણા ।

ન હિતેવીર્યસૌમુખ્યમ્પ્રકર્ષંવોપધારયે ॥ 15 ॥

રથોદ્વહનખિન્નાશ્ચભગ્નામેરથવાજિનઃ ।

દીનાઘર્મપરિશ્રાન્તાગાવોવર્ષહતાઇવ ॥ 16 ॥

નિમિત્તાનિ ચ ભૂયિષ્ઠંયાનિપ્રાદુર્ભવન્તિનઃ ।

તેષુતેષ્વભિપન્નેષુલક્ષ્યામ્યપ્રદક્ષિણમ્ ॥ 17 ॥

દેશકાલૌ ચ વિજ્ઞેયૌલક્ષણાનીઙ્ગિતાનિ ચ ।

દૈન્યંહર્ષશ્ચખેદશ્ચરથિનશ્ચબલાબલમ્ ॥ 18 ॥

સ્થલનિમ્નાનિભૂમેશ્ચસમાનિવિષમાણિ ચ ।

યુદ્ધકાલશ્ચવિજ્ઞેયઃપરસ્યાન્તરદર્શનમ્ ॥ 19 ॥

ઉપયાનાપયાને ચ સ્થાનમ્પ્રત્યપસર્પણમ્ ।

સર્વમેતદ્રથસ્થેનજ્ઞેયંરથકુટુમ્ભિના ॥ 20 ॥

તવવિશ્રામહેતોસ્તુતથૈષાંરથવાજિનામ્ ।

રૌદ્રંવર્જયતાખેદઙ્ક્ષમઙ્કૃતમિદમ્મયા ॥ 21 ॥

સ્વેચ્છયાન મયાવીરરથોઽયમપવાહિતઃ ।

ભર્તૃસ્નેહપરીતેનમયેદંયત્કૃતમ્પ્રભો ॥ 22 ॥

આજ્ઞાપયયથાતત્ત્વંવક્ષ્યસ્યરિનિષૂદન ।

તત્કરિષ્યામ્યહંવીરગતાનૃણ્યેનચેતસા ॥ 23 ॥

સન્તુષ્ટસ્તેનવાક્યેનરાવણસ્તસ્યસારથેઃ ।

પ્રશસ્યૈનમ્બહુવિધંયુદ્ધલુબ્ધોઽબ્રવીદિદમ્ ॥ 24 ॥

રથંશીઘ્રમિદંસૂતરાઘવાભિમુખન્નય ।

નાહત્વાસમરેશત્રૂન્નિવર્તિષ્યતિરાવણઃ ॥ 25 ॥

એવમુક્ત્વાતતસ્તુષ્ટોરાવણોરાક્ષસેશ્વરઃ ।

દદૌતસ્યશુભંહ્યેકંહસ્તાભરણમુત્તમમ્ ॥ 26 ॥

શ્રુત્વારાવણવાક્યાનિસારથિસ્સન્યવર્તત ।

તતોદ્રુતંરાવણવાક્યચોદિતઃપ્રચોદયામાસહયાન્સસારથિઃ ।

સ રાક્ષસેન્દ્રસ્ય તતો મહારથઃક્ષણેનરામસ્યરથાગ્રતોઽભવત્ ॥ 27 ॥

ઇત્યાર્ષે શ્રીમદ્રામાયણે વાલ્મીકીય આદિકાવ્યે યુદ્ધકાણ્ડે ષડધિકશતતમસ્સર્ગઃ ॥

Roman (IAST) Transliteration

śrīmadvālmīkīya rāmāyaṇe yuddhakāṇḍam |

atha ṣaḍadhikaśatatamassargaḥ |

satumohātsusaṅkruddhaḥkṛtāntabalacoditaḥ |

krodhasaṃraktanayanorāvaṇaṃsūtamabravīt || 1 ||

hīnavīryamivāśaktampauruṣeṇavivarjitam |

bhīruṃlaghumivāsattvaṃvihīnamivatejasā || 2 ||

vimuktamivamāyābhirastrairivabahiṣkṛtam |

māmavajñāyadurbuddhesvayābuddhyāviceṣṭase || 3 ||

kimarthammāmavajñāyamacchandamanavekṣya ca |

tvayāśatrusamakṣammeratho'yamapavāhitaḥ || 4 ||

tvayādyahimamānārya cirakālasamārjitam |

yaśovīryaṃ ca tejaścapratyayaścavināśitaḥ || 5 ||

prakhyātavīryasyarañjanīyasyavikramaiḥ |

paśyatoyuddhalubdho'haṅkṛtaṅkāpuruṣastvayā || 6 ||

yastvaṃrathamidammohānnacedvahasidurmate |

satyo'pratitarkomepareṇatvamupaskṛtaḥ || 7 ||

na hitadvidyatekarmasuhṛdohitakāṅkṣiṇaḥ |

ripūṇāṃsadṛśantvetadyatattvayaitadanuṣṭhitam || 8 ||

nivartayarathaṃśīghraṃyāvannāpaitimeripuḥ |

yadivādhyuṣito'sitvaṃsmaryateyadimeguṇaḥ || 9 ||

evampuruṣamuktastuhitabuddhibuddhinā |

abravīdrāvaṇaṃsūtohitaṃsānunayaṃvacaḥ || 10 ||

na bhīto'smi na mūḍho'sminopajapto'smiśatrubhiḥ |

na pramatto na niḥsnehovismṛtā na ca satkriyā || 11 ||

mayātuhitakāmevayaśaścaparirakṣatā |

snehaprasannamanasāhitamityapriyaṅkṛtam || 12 ||

nāsminnarthemahārāja tvammāmpriyahiteratam |

kaścillaghurivānāryodoṣatogantumarhasi || 13 ||

parituṣṭaḥ sa rāmasya tena vākyena mātaliḥ |

pracodayāmāsa rathan surasārathisattamaḥ || 14 ||

śramantavāvagacchāmimahatāraṇakarmaṇā |

na hitevīryasaumukhyamprakarṣaṃvopadhāraye || 15 ||

rathodvahanakhinnāścabhagnāmerathavājinaḥ |

dīnāgharmapariśrāntāgāvovarṣahatāiva || 16 ||

nimittāni ca bhūyiṣṭhaṃyāniprādurbhavantinaḥ |

teṣuteṣvabhipanneṣulakṣyāmyapradakṣiṇam || 17 ||

deśakālau ca vijñeyaulakṣaṇānīṅgitāni ca |

dainyaṃharṣaścakhedaścarathinaścabalābalam || 18 ||

sthalanimnānibhūmeścasamāniviṣamāṇi ca |

yuddhakālaścavijñeyaḥparasyāntaradarśanam || 19 ||

upayānāpayāne ca sthānampratyapasarpaṇam |

sarvametadrathasthenajñeyaṃrathakuṭumbhinā || 20 ||

tavaviśrāmahetostutathaiṣāṃrathavājinām |

raudraṃvarjayatākhedaṅkṣamaṅkṛtamidammayā || 21 ||

svecchayāna mayāvīraratho'yamapavāhitaḥ |

bhartṛsnehaparītenamayedaṃyatkṛtamprabho || 22 ||

ājñāpayayathātattvaṃvakṣyasyariniṣūdana |

tatkariṣyāmyahaṃvīragatānṛṇyenacetasā || 23 ||

santuṣṭastenavākyenarāvaṇastasyasāratheḥ |

praśasyainambahuvidhaṃyuddhalubdho'bravīdidam || 24 ||

rathaṃśīghramidaṃsūtarāghavābhimukhannaya |

nāhatvāsamareśatrūnnivartiṣyatirāvaṇaḥ || 25 ||

evamuktvātatastuṣṭorāvaṇorākṣaseśvaraḥ |

dadautasyaśubhaṃhyekaṃhastābharaṇamuttamam || 26 ||

śrutvārāvaṇavākyānisārathissanyavartata |

tatodrutaṃrāvaṇavākyacoditaḥpracodayāmāsahayānsasārathiḥ |

sa rākṣasendrasya tato mahārathaḥkṣaṇenarāmasyarathāgrato'bhavat || 27 ||

ityārṣe śrīmadrāmāyaṇe vālmīkīya ādikāvye yuddhakāṇḍe ṣaḍadhikaśatatamassargaḥ ||