5.62 Sundarakanda - Dvishashtitama Sargah

ॐ

5.62 સુન્દરકાણ્ડ - દ્વિષષ્ટિતમ સર્ગઃ

Valmiki Gujarati

શ્રીમદ્વાલ્મીકીય રામાયણે સુન્દરકાણ્ડમ્ ।

અથ દ્વિષષ્ટિતમસ્સર્ગઃ ।

તાનુવાચ હરિશ્રેષ્ઠો હનુમાન્વાનરર્ષભઃ ।

અવ્યગ્રમનસો યૂયં મધુ સેવત વાનરાઃ ॥ 1 ॥

અહમાવારયિષ્યામિ યુષ્માકં પરિપન્થિનઃ ।

શ્રુત્વા હનુમતો વાક્યં હરીણાં પ્રવરોઽઙ્ગદઃ ॥ 2 ॥

પ્રત્યુવાચ પ્રસન્નાત્મા પિબન્તુ હરયો મધુ ।

અવશ્યં કૃતકાર્યસ્ય વાક્યં હનુમતો મયા ॥ 3 ॥

અકાર્યમપિ કર્તવ્યં કિમઙ્ગ પુનરીદૃશમ્ ।

અઙ્ગદસ્ય મુખાચ્છ્રુત્વાવચનં વાનરર્ષભાઃ ॥ 4 ॥

સાધુસાધ્વિતિ સંહૃષ્ટા વાનરાઃ પ્રત્યપૂજયન્ ।

પૂજયિત્વાઙ્ગદં સર્વે વાનરા વાનરર્ષભમ્ ॥ 5 ॥

જગ્મુર્મધુવનં યત્ર નદીવેગ ઇવ દ્રુમમ્ ।

તે પ્રવિષ્ટા મધુવનં પાલાનાક્રમ્ય વીર્યતઃ ॥ 6 ॥

અતિસર્ગાચ્ચ પટવો દૃષ્ટ્વા શ્રુત્વા ચ મૈથિલીમ્ ।

પપુસ્સર્વે મધુ તદા રસવત્ફલમાદદુઃ ॥ 7 ॥

ઉત્પત્ય ચ તતસ્સર્વે વનપાલાન્ સમાગતાન્ ।

તાડયન્તિ સ્મ શતશ સ્સક્તાન્મધુવને તદા ॥ 8 ॥

મધૂનિ દ્રોણમાત્રાણિ બાહુભિઃ પરિગૃહ્ય તે ।

પિબન્તિ સહિતા સ્સર્વે નિઘ્નન્તિ સ્મ તથાપરે ॥ 9 ॥

કેચિત્પીત્વા પ્રવિધ્યન્તિ મધૂનિ મધુપિઙ્ગલાઃ ।

મધૂચ્છિષ્ટેન કેચિચ્ચ જગ્મુરન્યોન્યમુત્કટાઃ ॥ 10 ॥

અપરે વૃક્ષમૂલે તુ શાખાં ગૃહ્ય વ્યવસ્થિતાઃ ।

અત્યર્થં ચ મદગ્લાનાઃ પર્ણાન્યાસ્તીર્ય શેરતે ॥ 11 ॥

ઉન્મત્તભૂતાઃ પ્લવગા મધુમત્તાશ્ચ હૃષ્ટવત્ ।

ક્ષિપન્તિ ચ તથાન્યોન્યં સ્ખલન્તિ ચ તથાઽપરે ॥ 12 ॥

કેચિત્ ક્ષ્વેલાં પ્રકુર્વન્તિ કેચિત્ કૂજન્તિ હૃષ્ટવત્ ।

હરયોમધુના મત્તાઃ કેચિત્સુપ્તા મહીતલે ॥ 13 ॥

કૃત્વા કેચિદ્ધસન્ત્યન્યે કેચિત્કુર્વન્તિ ચેતરત્ ।

કૃત્વા કેચિદ્વદન્ત્યન્યે કેચિદ્બુધ્યન્તિ ચેતરત્ ॥ 14 ॥

યેઽપ્યત્ર મધુપાલા સ્સ્યુઃ પ્રેષ્યા દધિમુખસ્ય તુ ।

તેઽપિ તૈર્વાનરૈર્ભીમૈઃ પ્રતિષિદ્ધા દિશો ગતાઃ ॥ 15 ॥

જાનુભિસ્તુ પ્રકૃષ્ટાશ્ચ દેવમાર્ગં પ્રદર્શિતાઃ ।

અબ્રુવન્ પરમોદ્વિગ્ના ગત્વા દધિમુખં વચઃ ॥ 16 ॥

હનૂમતા દત્તવરૈર્હતં મધુવનં બલાત્ ।

વયં ચ જાનુભિઃ કૃષ્ટા દેવમાર્ગં ચ દર્શિતાઃ ॥ 17 ॥

તતો દધિમુખઃ ક્રુદ્ધો વનપસ્તત્ર વાનરઃ ।

હતં મધુવનં શ્રુત્વા સાન્ત્વયામાસ તાન્ હરીન્ ॥ 18 ॥

ઇહાગચ્છત ગચ્છામો વાનરાન્ બલદર્પિતાન્ ।

બલેન વારયિષ્યામો મધુ ભક્ષયતો વયમ્ ॥ 19 ॥

શ્રુત્વા દધિમુખસ્યેદં વચનં વાનરર્ષભાઃ ।

પુનર્વીરા મધુવનં તેનૈવ સહસા યયુઃ ॥ 20 ॥

મધ્યે ચૈષાં દધિમુખઃ પ્રગૃહ્ય તરસા તરુમ્ ।

સમભ્યધાવદ્વેગેન તે ચ સર્વે પ્લવઙ્ગમાઃ ॥ 21 ॥

તે શિલાઃ પાદપાંશ્ચાપિ પર્વતાંશ્ચાપિ વાનરાઃ ।

ગૃહીત્વાઽઽભ્યગમન્ ક્રુદ્ધા યત્ર તે કપિકુઞ્જરાઃ ॥ 22 ॥

તે સ્વામિવચનં વીરા હૃદયેષ્વવસજ્ય તત્ ।

ત્વરયા હ્યભ્યધાવન્ત સાલતાલશિલાયુધાઃ ॥ 23 ॥

વૃક્ષસ્થાંશ્ચ તલસ્થાંશ્ચ વાનરાન્ બલદર્પિતાન્ ।

અભ્યક્રામંસ્તતો વીરાઃ પાલાસ્તત્ર સહસ્રશઃ ॥ 24 ॥

અથ દૃષ્ટ્વા દધિમુખં ક્રુદ્ધં વાનરપુઙ્ગવાઃ ।

અભ્યધાવન્ત વેગેન હનુમત્પ્રમુખાસ્તદા ॥ 25 ॥

તં સવૃક્ષં મહાબાહુમાપતન્તં મહાબલમ્ ।

આર્યકં પ્રાહરત્તત્ર બાહુભ્યાં કુપિતોઽઙ્ગદઃ ॥ 26 ॥

મદાન્ધશ્ચ ન વેદૈનમાર્યકોઽયં મમેતિ સઃ ।

અથૈનં નિષ્પિપેષાશુ વેગવદ્વસુધાતલે ॥ 27 ॥

સ ભગ્નબાહૂરુભુજો વિહ્વલશ્શોણિતોક્ષિતઃ ।

મુમોહ સહસા વીરો મુહૂર્તં કપિકુઞ્જરઃ ॥ 28 ॥

સ સમાશ્વસ્ય સહસા સઙ્કૃદ્ધો રાજમાતુલઃ ।

વાનરાન્વારયામાસ દણ્ડેન મધુમોહિતાન્ ॥ 29 ॥

સ કથઞ્ચિદ્વિમુક્તસ્સ્તૈર્વાનરૈર્વાનરર્ષભઃ ।

ઉવાચૈકાન્તમાશ્રિત્ય ભૃત્યાન્ સ્વાન્ સમુપાગતાન્ ॥ 30 ॥

એતે તિષ્ઠન્તુ ગચ્છામો ભર્તા નો યત્ર વાનરઃ ।

સુગ્રીવો વિપુલગ્રીવઃ સહ રામેણ તિષ્ઠતિ ॥ 31 ॥

સર્વં ચૈવાઙ્ગદે દોષં શ્રાવયિષ્યામિ પાર્થિવે ।

અમર્ષી વચનં શ્રુત્વા ઘાતયિષ્યતિ વાનરાન્ ॥ 32 ॥

ઇષ્ટં મધુવનં હ્યેતત્પાર્થિવસ્ય મહાત્મનઃ ।

પિતૃપૈતામહં દિવ્યં દેવૈરપિ દુરાસદમ્ ॥ 33 ॥

સ વાનરાનિમાન્ સર્વાન્ મધુલુબ્ધાન્ ગતાયુષઃ ।

ઘાતયિષ્યતિ દણ્ડેન સુગ્રીવસ્સસુહૃજ્જનાન્ ॥ 34 ॥

વધ્યા હ્યેતે દુરાત્માનો નૃપાજ્ઞાપરિભાવિનઃ ।

અમર્ષપ્રભવો રોષસ્સફલો નો ભવિષ્યતિ ॥ 35 ॥

એવમુક્ત્વા દધિમુખો વનપાલાન્મહાબલઃ ।

જગામ સહસોત્પત્ય વનપાલૈસ્સમન્વિતઃ ॥ 36 ॥

નિમેષાન્તરમાત્રેણ સ હિ પ્રાપ્તો વનાલયઃ ।

સહસ્રાંશુસુતો ધીમાન્ સુગ્રીવો યત્ર વાનરઃ ॥ 37 ॥

રામં ચ લક્ષ્મણં ચૈવ દૃષ્ટ્વા સુગ્રીવમેવ ચ ।

સમપ્રતિષ્ઠાં જગતીમાકાશાન્નિપપાત હ ॥ 38 ॥

સન્નિપત્ય મહાવીર્યસ્સર્વૈસ્તૈઃ પરિવારિતઃ ।

હરિર્દધિમુખઃ પાલૈઃ પાલાનાં પરમેશ્વરઃ ॥ 39 ॥

સ દીનવદનો ભૂત્વા કૃત્વા શિરસિ ચાઞ્જલિમ્ ।

સુગ્રીવસ્ય શુભૌ મૂર્ધ્ના ચરણૌ પત્યપીડયત્ ॥ 40 ॥

ઇત્યાર્ષે શ્રીમદ્રામાયણે વાલ્મીકીય આદિકાવ્યે સુન્દરકાણ્ડે દ્વિષષ્ટિતમસ્સર્ગઃ ॥

Roman (IAST) Transliteration

śrīmadvālmīkīya rāmāyaṇe sundarakāṇḍam |

atha dviṣaṣṭitamassargaḥ |

tānuvāca hariśreṣṭho hanumānvānararṣabhaḥ |

avyagramanaso yūyaṃ madhu sevata vānarāḥ || 1 ||

ahamāvārayiṣyāmi yuṣmākaṃ paripanthinaḥ |

śrutvā hanumato vākyaṃ harīṇāṃ pravaro'ṅgadaḥ || 2 ||

pratyuvāca prasannātmā pibantu harayo madhu |

avaśyaṃ kṛtakāryasya vākyaṃ hanumato mayā || 3 ||

akāryamapi kartavyaṃ kimaṅga punarīdṛśam |

aṅgadasya mukhācchrutvāvacanaṃ vānararṣabhāḥ || 4 ||

sādhusādhviti saṃhṛṣṭā vānarāḥ pratyapūjayan |

pūjayitvāṅgadaṃ sarve vānarā vānararṣabham || 5 ||

jagmurmadhuvanaṃ yatra nadīvega iva drumam |

te praviṣṭā madhuvanaṃ pālānākramya vīryataḥ || 6 ||

atisargācca paṭavo dṛṣṭvā śrutvā ca maithilīm |

papussarve madhu tadā rasavatphalamādaduḥ || 7 ||

utpatya ca tatassarve vanapālān samāgatān |

tāḍayanti sma śataśa ssaktānmadhuvane tadā || 8 ||

madhūni droṇamātrāṇi bāhubhiḥ parigṛhya te |

pibanti sahitā ssarve nighnanti sma tathāpare || 9 ||

kecitpītvā pravidhyanti madhūni madhupiṅgalāḥ |

madhūcchiṣṭena kecicca jagmuranyonyamutkaṭāḥ || 10 ||

apare vṛkṣamūle tu śākhāṃ gṛhya vyavasthitāḥ |

atyarthaṃ ca madaglānāḥ parṇānyāstīrya śerate || 11 ||

unmattabhūtāḥ plavagā madhumattāśca hṛṣṭavat |

kṣipanti ca tathānyonyaṃ skhalanti ca tathā'pare || 12 ||

kecit kṣvelāṃ prakurvanti kecit kūjanti hṛṣṭavat |

harayomadhunā mattāḥ kecitsuptā mahītale || 13 ||

kṛtvā keciddhasantyanye kecitkurvanti cetarat |

kṛtvā kecidvadantyanye kecidbudhyanti cetarat || 14 ||

ye'pyatra madhupālā ssyuḥ preṣyā dadhimukhasya tu |

te'pi tairvānarairbhīmaiḥ pratiṣiddhā diśo gatāḥ || 15 ||

jānubhistu prakṛṣṭāśca devamārgaṃ pradarśitāḥ |

abruvan paramodvignā gatvā dadhimukhaṃ vacaḥ || 16 ||

hanūmatā dattavarairhataṃ madhuvanaṃ balāt |

vayaṃ ca jānubhiḥ kṛṣṭā devamārgaṃ ca darśitāḥ || 17 ||

tato dadhimukhaḥ kruddho vanapastatra vānaraḥ |

hataṃ madhuvanaṃ śrutvā sāntvayāmāsa tān harīn || 18 ||

ihāgacchata gacchāmo vānarān baladarpitān |

balena vārayiṣyāmo madhu bhakṣayato vayam || 19 ||

śrutvā dadhimukhasyedaṃ vacanaṃ vānararṣabhāḥ |

punarvīrā madhuvanaṃ tenaiva sahasā yayuḥ || 20 ||

madhye caiṣāṃ dadhimukhaḥ pragṛhya tarasā tarum |

samabhyadhāvadvegena te ca sarve plavaṅgamāḥ || 21 ||

te śilāḥ pādapāṃścāpi parvatāṃścāpi vānarāḥ |

gṛhītvā''bhyagaman kruddhā yatra te kapikuñjarāḥ || 22 ||

te svāmivacanaṃ vīrā hṛdayeṣvavasajya tat |

tvarayā hyabhyadhāvanta sālatālaśilāyudhāḥ || 23 ||

vṛkṣasthāṃśca talasthāṃśca vānarān baladarpitān |

abhyakrāmaṃstato vīrāḥ pālāstatra sahasraśaḥ || 24 ||

atha dṛṣṭvā dadhimukhaṃ kruddhaṃ vānarapuṅgavāḥ |

abhyadhāvanta vegena hanumatpramukhāstadā || 25 ||

taṃ savṛkṣaṃ mahābāhumāpatantaṃ mahābalam |

āryakaṃ prāharattatra bāhubhyāṃ kupito'ṅgadaḥ || 26 ||

madāndhaśca na vedainamāryako'yaṃ mameti saḥ |

athainaṃ niṣpipeṣāśu vegavadvasudhātale || 27 ||

sa bhagnabāhūrubhujo vihvalaśśoṇitokṣitaḥ |

mumoha sahasā vīro muhūrtaṃ kapikuñjaraḥ || 28 ||

sa samāśvasya sahasā saṅkṛddho rājamātulaḥ |

vānarānvārayāmāsa daṇḍena madhumohitān || 29 ||

sa kathañcidvimuktasstairvānarairvānararṣabhaḥ |

uvācaikāntamāśritya bhṛtyān svān samupāgatān || 30 ||

ete tiṣṭhantu gacchāmo bhartā no yatra vānaraḥ |

sugrīvo vipulagrīvaḥ saha rāmeṇa tiṣṭhati || 31 ||

sarvaṃ caivāṅgade doṣaṃ śrāvayiṣyāmi pārthive |

amarṣī vacanaṃ śrutvā ghātayiṣyati vānarān || 32 ||

iṣṭaṃ madhuvanaṃ hyetatpārthivasya mahātmanaḥ |

pitṛpaitāmahaṃ divyaṃ devairapi durāsadam || 33 ||

sa vānarānimān sarvān madhulubdhān gatāyuṣaḥ |

ghātayiṣyati daṇḍena sugrīvassasuhṛjjanān || 34 ||

vadhyā hyete durātmāno nṛpājñāparibhāvinaḥ |

amarṣaprabhavo roṣassaphalo no bhaviṣyati || 35 ||

evamuktvā dadhimukho vanapālānmahābalaḥ |

jagāma sahasotpatya vanapālaissamanvitaḥ || 36 ||

nimeṣāntaramātreṇa sa hi prāpto vanālayaḥ |

sahasrāṃśusuto dhīmān sugrīvo yatra vānaraḥ || 37 ||

rāmaṃ ca lakṣmaṇaṃ caiva dṛṣṭvā sugrīvameva ca |

samapratiṣṭhāṃ jagatīmākāśānnipapāta ha || 38 ||

sannipatya mahāvīryassarvaistaiḥ parivāritaḥ |

harirdadhimukhaḥ pālaiḥ pālānāṃ parameśvaraḥ || 39 ||

sa dīnavadano bhūtvā kṛtvā śirasi cāñjalim |

sugrīvasya śubhau mūrdhnā caraṇau patyapīḍayat || 40 ||

ityārṣe śrīmadrāmāyaṇe vālmīkīya ādikāvye sundarakāṇḍe dviṣaṣṭitamassargaḥ ||