5.61 Sundarakanda - Ekashashtitama Sargah

ॐ

5.61 સુન્દરકાણ્ડ - એકષષ્ટિતમ સર્ગઃ

Valmiki Gujarati

શ્રીમદ્વાલ્મીકીય રામાયણે સુન્દરકાણ્ડમ્ ।

અથ એકષષ્ટિતમસ્સર્ગઃ ।

તતો જામ્બવતો વાક્યમગૃહ્ણન્ત વનૌકસઃ ।

અઙ્ગદપ્રમુખા વીરા હનુમાંશ્ચ મહાકપિઃ ॥ 1 ॥

પ્રીતિમન્તસ્તતઃ સર્વે વાયુપુત્રપરસ્પરાઃ ।

મહેન્દ્રાદ્રિં પરિત્યજ્ય પુપ્લુવુઃ પ્લવગર્ષભાઃ ॥ 2 ॥

મેરુમન્દરસઙ્કાશા મત્તા ઇવ મહાગજાઃ ।

છાદયન્ત ઇવાકાશં મહાકાયા મહાબલાઃ ॥ 3 ॥

સભાજ્યમાનં ભૂતૈસ્તમાત્મવન્તં મહાબલમ્ ।

હનૂમન્તં મહાવેગં વહન્ત ઇવ દૃષ્ટિભિઃ ॥ 4 ॥

રાઘવે ચાર્થનિર્વવૃત્તિં કર્તું ચ પરમં યશઃ ।

સમાધાય સમૃદ્ધાર્થાઃ સર્વેસિદ્ધિભિરુન્નતા ॥ 5 ॥

પ્રિયાખ્યાનોન્મુખાઃ સર્વે સર્વે યુદ્ધાભિનન્દિનઃ ।

સર્વે રામપ્રતીકારે નિશ્ચિતાર્થા મનસ્સ્વિનઃ ॥ 6 ॥

પ્લવમાનાઃ ખમાપ્લુત્ય તતસ્તે કાનનૌકસઃ ।

નન્દનોપમયાસેદુર્વનં દ્રુમલતાયુતમ્ ॥ 7 ॥

યત્તન્મધુવનં નામ સુગ્રીવસ્યાભિરક્ષિતમ્ ।

અધૃષ્યં સર્વભૂતાનાં સર્વભૂતમનોહરમ્ ॥ 8 ॥

યદ્રક્ષતિ મહાવીર્ય સ્સદા દધિમુખઃ કપિઃ ।

માતુલઃ કપિમુખ્યસ્ય સુગ્રીવસ્ય મહાત્મનઃ ॥ 9 ॥

તે તદ્વનમુપાગમ્ય બભૂવુઃ પરમોત્કટાઃ ।

વાનરા વાનરેન્દ્રસ્ય મનઃ કાન્તતમં મહત્ ॥ 10 ॥

તતસ્તે વાનરા હૃષ્ટા દૃષ્ટવા મધુવનં મહત્ ।

કુમારમભ્યયાચન્ત મધૂનિ મધુપિઙ્ગલાઃ ॥ 11 ॥

તતઃ કુમારસ્તાન્ વૃદ્ધાન્ જામ્બવત્પ્રમુખાન્ કપીન્ ।

અનુમાન્ય દદૌ તેષાં વિસર્ગં મધુભિક્ષણે ॥ 12 ॥

તતશ્ચાનુમતા સ્સર્વે સમ્પ્રહૃષ્ટા વનૌકસઃ ।

મુદિતાઃ પ્રેરિતાશ્ચાપિ પ્રનૃત્યન્તોઽભવંસ્તદા ॥ 13 ॥

ગાયન્તિ કેચિત્પ્રણમન્તિ કેચિન્નૃત્યન્તિ કેચિત્પ્રહસન્તિ કેચિત્ ।

પતન્તિ કેચિદ્વિચરન્તિ કેચિત્લ્પવન્તિ કેચિત્પ્રલપન્તિ કેચિત્ ॥ 14 ॥

પરસ્પરં કેચિદુપાશ્રયન્તે પરસ્પરં કેચિદુપાક્રમન્તે ।

પરસ્પરં કેચિદુપબ્રુવન્તે પરસ્પરં કેચિદુપારમન્તે ॥ 15 ॥

દ્રુમાદ્દ્રુમં કેચિદભિદ્રવન્તે ક્ષિતૌ નગાગ્રાન્નિપતન્તિ કેચિત્ ।

મહીતલાત્કેચિદુદીર્ણવેગા મહાદ્રુમાગ્રાણ્યભિસમ્પતન્તિ ॥ 16 ॥

ગાયન્તમન્યઃ પ્રહસન્નુપૈતિ હસન્તમન્યઃ પ્રરુદન્નુપૈતિ ।

રુદન્તમન્યઃ પ્રણુદન્નુપૈતિ નુદન્તમન્યઃ પ્રણદન્નુપૈતિ ॥ 17 ॥

સમાકુલં તત્કપિસૈન્યમાસીન્મધુપ્રસાનોત્કટસત્ત્વચેષ્ટમ્ ।

ન ચાત્ર કશ્ચિન્ન બભૂવ મત્તો ન ચાત્ર કશ્ચિન્ન બભૂવ તૃપ્તઃ ॥ 18 ॥

તતો વનં તત્પરિભક્ષ્યમાણં દ્રુમાંશ્ચ વિધ્વંસિતપત્રપુષ્પાન્ ।

સમીક્ષ્ય કોપાદ્ધધિવક્રનામા નિવારયામાસ કપિઃ કપીંસ્તાન્ ॥ 19 ॥

સ તૈઃ પ્રવૃદ્ધૈઃ પરિભર્ત્સ્યમાનો વનસ્ય ગોપ્તા હરિવીરવૃદ્ધઃ ।

ચકાર ભૂયો મતિમુગ્રતેજા વનસ્ય રક્ષાં પ્રતિ વાનરેભ્યઃ ॥ 20 ॥

ઉવાચ કાંશ્ચિત્પરુષાણિ ધૃષ્ટમસક્તમન્યાંશ્ચ તલૈર્જઘાન ।

સમેત્ય કૈશ્ચિત્કલહં ચકાર તથૈવ સામ્નોપજગામ કાંશ્ચિત્ ॥ 21 ॥

સ તૈર્મદાત્સમ્પરિવાર્ય વાક્યૈર્ભલાચ્છ તેન પ્રતિવાર્યમાણૈઃ ।

પ્રધર્ષિતસ્ત્યક્તભયૈ સ્સમેત્ય પ્રકૃષ્યતે ચાપ્યનવેક્ષ્ય દોષમ્ ॥ 22 ॥

નખૈસ્તુદન્તો દશનૈર્દશન્ત સ્તલૈશ્ચ પાદૈશ્ચ સમાપયન્તઃ ।

મદાત્કપિં તં કપય સ્સમગ્રા મહાવનં નિર્વિષયં ચ ચક્રુઃ ॥ 23 ॥

ઇત્યાર્ષે શ્રીમદ્રામાયણે વાલ્મીકીય આદિકાવ્યે સુન્દરકાણ્ડે એકષષ્ટિતમસ્સર્ગઃ ॥

Roman (IAST) Transliteration

śrīmadvālmīkīya rāmāyaṇe sundarakāṇḍam |

atha ekaṣaṣṭitamassargaḥ |

tato jāmbavato vākyamagṛhṇanta vanaukasaḥ |

aṅgadapramukhā vīrā hanumāṃśca mahākapiḥ || 1 ||

prītimantastataḥ sarve vāyuputraparasparāḥ |

mahendrādriṃ parityajya pupluvuḥ plavagarṣabhāḥ || 2 ||

merumandarasaṅkāśā mattā iva mahāgajāḥ |

chādayanta ivākāśaṃ mahākāyā mahābalāḥ || 3 ||

sabhājyamānaṃ bhūtaistamātmavantaṃ mahābalam |

hanūmantaṃ mahāvegaṃ vahanta iva dṛṣṭibhiḥ || 4 ||

rāghave cārthanirvavṛttiṃ kartuṃ ca paramaṃ yaśaḥ |

samādhāya samṛddhārthāḥ sarvesiddhibhirunnatā || 5 ||

priyākhyānonmukhāḥ sarve sarve yuddhābhinandinaḥ |

sarve rāmapratīkāre niścitārthā manassvinaḥ || 6 ||

plavamānāḥ khamāplutya tataste kānanaukasaḥ |

nandanopamayāsedurvanaṃ drumalatāyutam || 7 ||

yattanmadhuvanaṃ nāma sugrīvasyābhirakṣitam |

adhṛṣyaṃ sarvabhūtānāṃ sarvabhūtamanoharam || 8 ||

yadrakṣati mahāvīrya ssadā dadhimukhaḥ kapiḥ |

mātulaḥ kapimukhyasya sugrīvasya mahātmanaḥ || 9 ||

te tadvanamupāgamya babhūvuḥ paramotkaṭāḥ |

vānarā vānarendrasya manaḥ kāntatamaṃ mahat || 10 ||

tataste vānarā hṛṣṭā dṛṣṭavā madhuvanaṃ mahat |

kumāramabhyayācanta madhūni madhupiṅgalāḥ || 11 ||

tataḥ kumārastān vṛddhān jāmbavatpramukhān kapīn |

anumānya dadau teṣāṃ visargaṃ madhubhikṣaṇe || 12 ||

tataścānumatā ssarve samprahṛṣṭā vanaukasaḥ |

muditāḥ preritāścāpi pranṛtyanto'bhavaṃstadā || 13 ||

gāyanti kecitpraṇamanti kecinnṛtyanti kecitprahasanti kecit |

patanti kecidvicaranti kecitlpavanti kecitpralapanti kecit || 14 ||

parasparaṃ kecidupāśrayante parasparaṃ kecidupākramante |

parasparaṃ kecidupabruvante parasparaṃ kecidupāramante || 15 ||

drumāddrumaṃ kecidabhidravante kṣitau nagāgrānnipatanti kecit |

mahītalātkecidudīrṇavegā mahādrumāgrāṇyabhisampatanti || 16 ||

gāyantamanyaḥ prahasannupaiti hasantamanyaḥ prarudannupaiti |

rudantamanyaḥ praṇudannupaiti nudantamanyaḥ praṇadannupaiti || 17 ||

samākulaṃ tatkapisainyamāsīnmadhuprasānotkaṭasattvaceṣṭam |

na cātra kaścinna babhūva matto na cātra kaścinna babhūva tṛptaḥ || 18 ||

tato vanaṃ tatparibhakṣyamāṇaṃ drumāṃśca vidhvaṃsitapatrapuṣpān |

samīkṣya kopāddhadhivakranāmā nivārayāmāsa kapiḥ kapīṃstān || 19 ||

sa taiḥ pravṛddhaiḥ paribhartsyamāno vanasya goptā harivīravṛddhaḥ |

cakāra bhūyo matimugratejā vanasya rakṣāṃ prati vānarebhyaḥ || 20 ||

uvāca kāṃścitparuṣāṇi dhṛṣṭamasaktamanyāṃśca talairjaghāna |

sametya kaiścitkalahaṃ cakāra tathaiva sāmnopajagāma kāṃścit || 21 ||

sa tairmadātsamparivārya vākyairbhalāccha tena prativāryamāṇaiḥ |

pradharṣitastyaktabhayai ssametya prakṛṣyate cāpyanavekṣya doṣam || 22 ||

nakhaistudanto daśanairdaśanta stalaiśca pādaiśca samāpayantaḥ |

madātkapiṃ taṃ kapaya ssamagrā mahāvanaṃ nirviṣayaṃ ca cakruḥ || 23 ||

ityārṣe śrīmadrāmāyaṇe vālmīkīya ādikāvye sundarakāṇḍe ekaṣaṣṭitamassargaḥ ||