5.6 Sundarakanda - Shashtha Sargah

ॐ

5.6 સુન્દરકાણ્ડ - ષષ્ઠ સર્ગઃ

Valmiki Gujarati

શ્રીમદ્વાલ્મીકીય રામાયણે સુન્દરકાણ્ડમ્ ।

અથ ષષ્ઠસ્સર્ગઃ ।

સ નિકામં વિમાનેષુ નિષણ્ણઃ કામરૂપધૃત્ ।

વિચચાર પુનર્લઙ્કાં લાઘવેન સમન્વિતઃ ॥ 1 ॥

આસસાદાથ લક્ષ્મીવાન્રાક્ષસેન્દ્રનિવેશનમ્ ।

પ્રાકારેણાર્કવર્ણેન ભાસ્વરેણાભિસમ્વૃતમ્ ॥ 2 ॥

રક્ષિતં રાક્ષસૈર્ઘોરૈઃ સિંહૈરિવ મહદ્વનમ્ ।

સમીક્ષમાણો ભવનં ચકાશે કપિકુઞ્જરઃ ॥ 3 ॥

રૂપ્યકોપહિતૈ શ્ચિત્રૈસ્તોરણૈર્હેમભૂષિતૈઃ ।

વિચિત્રાભિશ્ચ કક્ષ્યાભિર્દ્વારૈશ્ચ રુચિરૈર્વૃતમ્ ॥ 4 ॥

ગજાસ્થિતૈર્મહામાત્રૈઃ શૂરૈશ્ચ વિગતશ્રમૈઃ ।

ઉપસ્થિતમસંહાર્યૈઃ ર્હયૈઃ સ્યન્દનયાયિભિઃ ॥ 5 ॥

સિંહવ્યાઘ્રતનુત્રાણૈર્દાન્તકાઞ્ચનરાજતૈઃ ।

ઘોષવદ્ભિર્વિચિત્રૈશ્ચ સદા વિચરિતં રથૈઃ ॥ 6 ॥

બહુરત્નસમાકીર્ણં પરાર્થ્યસનભાજનમ્ ।

મહારથસમાવાસં મહારથમહાસ્વનમ્ ॥ 7 ॥

દૃશ્યૈશ્ચ પરમોદારૈસ્તૈસ્તૈશ્ચ મૃગપક્ષિભિઃ ।

વિવિધૈ ર્બહુસાહસ્રૈઃ પરિપૂર્ણં સમન્તતઃ ॥ 8 ॥

વિનીતૈરન્તપાલૈશ્ચ રક્ષોભિશ્ચ સુરક્ષિતમ્ ।

મુખ્યાભિશ્ચ વરસ્ત્રીભિઃ પરિપૂર્ણં સમન્તતઃ ॥ 9 ॥

મુદિતપ્રમદારત્નં રાક્ષસેન્દ્રનિવેશનમ્ ।

વરાભરણસંહ્રાદૈઃ સમુદ્રસ્વનન્નિસ્વનમ્ ॥ 10 ॥

તદ્રાજગુણસમ્પન્નં મુખ્યૈશ્ચાગુરુચન્દનૈઃ ।

મહાજનૈઃ સમાકીર્ણાં સિંહૈરિવ મહદ્વનમ્ ॥ 11 ॥

ભેરીમૃદઙ્ગાભિરુતં શઙ્ખઘોષનિનાદિતમ્ ।

નિત્યાર્ચિતં પર્વહુતં પૂજિતં રાક્ષસૈઃ સદા ॥ 12 ॥

સમુદ્રમિવ ગમ્ભીરં સમુદ્રમિવ નિસ્સ્વનમ્ ।

મહાત્મનો મહાદ્વેશ્મ મહારત્નપરિચ્છદમ્ ॥ 13 ॥

મહારત્નસમાકીર્ણં દદર્શ સ મહાકપિઃ ।

વિરાજમાનં વપુષા ગજાશ્વરથસઙ્કુલમ્ ॥ 14 ॥

લઙ્કાભરણમિત્યેવ સોઽમન્યત મહાકપિઃ ।

ચચાર હનુમાંસ્તત્ર રાવણસ્ય સમીપતઃ ॥ 15 ॥

ગૃહાદ્ગૃહં રાક્ષસાનામુદ્યાનાનિ ચ વાનરઃ ।

વીક્ષમાણોઽહ્યસન્ત્રસ્તઃ પ્રાસાદાંશ્ચ ચચાર સઃ ॥ 16 ॥

અવપ્લુત્ય મહાવેગઃ પ્રહસ્તસ્ય નિવેશનમ્ ।

તતોઽન્યત્પુપ્લુવે વેશ્મ મહાપાર્શ્વસ્ય વીર્યવાન્ ॥ 17 ॥

અથ મેઘપ્રતીકાશં કુમ્ભકર્ણનિવેશનમ્ ।

વિભીષણસ્ય ચ તદા પુપ્લુવે સ મહાકપિઃ ॥ 18 ॥

મહોદરસ્ય ચ ગૃહં વિરૂપાક્ષસ્ય ચૈવ હિ ।

વિદ્યુજ્જિહ્વસ્ય ભવનં વિદ્યુન્માલેસ્તથૈવ ચ ॥ 19 ॥

વજ્રદંષ્ટ્રસ્ય ચ તથા પુપ્લુવે સ મહાકપિઃ ।

શુકસ્ય ચ મહાતેજાઃ સારણસ્ય ચ ધીમતઃ ॥ 20 ॥

તથા ચેન્દ્રજિતો વેશ્મ જગામ હરિયૂથપઃ ।

જમ્બુમાલેઃ સુમાલેશ્ચ જગામ હરિસત્તમઃ ॥ 21 ॥

રશ્મિકેતોશ્ચ ભવનં સૂર્યકેતોસ્તથૈવ ચ ।

વજ્રકાયસ્ય ચ તથા પુપ્લુવે સ મહાકપિઃ ॥ 22 ॥

ધૂમ્રાક્ષસ્ય ચ સમ્પાતેર્ભવનં મારુતાત્મજઃ ।

વિદ્યુદ્રૂપસ્ય ભીમસ્ય ઘનસ્ય વિઘનસ્ય ચ ॥ 23 ॥

શુકનાસસ્ય વક્રસ્ય શઠસ્ય વિકટસ્ય ચ ।

બ્રહ્મકર્ણસ્ય દંષ્ટ્રસ્ય રોમશસ્ય ચ રક્ષસઃ ॥ 24 ॥

યુદ્ધોન્મત્તસ્ય મત્તસ્ય ધ્વજગ્રીવસ્ય નાદિનઃ ।

વિદ્યુજ્જિહ્વેન્દ્રજિહ્વાનાં તથા હસ્તિમુખસ્ય ચ ॥ 25 ॥

કરાલસ્ય પિશાચસ્ય શોણિત અક્ષસ્ય ચૈવ હિ ।

ક્રમમાણઃ ક્રમેણ એવ હનૂમાન્ મારુત આત્મજઃ ॥ 26 ॥

તેષુ તેષુ મહાર્હેષુ ભવનેષુ મહાયશાઃ ।

તેષામૃદ્ધિમતામૃદ્ધિં દદર્શ સ મહાકપિઃ ॥ 27 ॥

સર્વેષાં સમતિક્રમ્ય ભવનાનિ સમન્તતઃ ।

આસસાદાથ લક્ષ્મીવાન્ રાક્ષસેદ્રનિવેશનમ્ ॥ 28 ॥

રાવણસ્યોપશાયિન્યો દદર્શ હરિસત્તમઃ ।

વિચરન્હરિશાર્દૂલો રાક્ષસીર્વિકૃતેક્ષણાઃ ॥ 29 ॥

શૂલમુદ્ગરહસ્તાશ્ચ શક્તિતોમરધારિણીઃ ।

દદર્શ વિવિધાન્ ગુલ્માન્ તસ્ય રક્ષઃપતેર્ગૃહે ॥ 30 ॥

રાક્ષસાંશ્ચ મહાકાયાન્નાનાપ્રહરણોદ્યતાન્ ।

રક્તાન્ શ્વેતાન્ સિતાંશ્ચૈવ હરીંશ્ચાપિ મહાજવાન્ ॥ 31 ॥

કુલીનાન્ રૂપસમ્પન્નાન્ ગજાન્પરગજારુજાન્ ।

નિષ્ઠિતાન્ ગજશિક્ષયામૈરાવતસમાન્યુધિ ॥ 32 ॥

નિહન્ત્રૂન્ પરસૈન્યાનાં ગૃહે તસ્મિન્ દદર્શ સઃ ।

ક્ષરતશ્ચ યથા મેઘાન્ સ્રવતશ્ચ યથા ગિરીન્ ॥ 33 ॥

મેઘસન્તતિનિર્ઘોષાન્ દુર્ધર્ષાન્ સમરે પરૈઃ ।

સહસ્રં વાહિનીસ્તત્ર જામ્બૂનદપરિષ્કૃતાઃ ॥ 34 ॥

હેમજાલપરિચ્છન્નાસ્તરુણાદિત્યસન્નિભાઃ ।

દદર્શ રાક્ષસેન્દ્રસ્ય રાવણસ્ય નિવેશને ॥ 35 ॥

શિબિકા વિવિધાકારાઃ સ કપિર્મારુતાત્મજઃ ।

લતાગૃહાણિ ચિત્રાણિ ચિત્રશાલાગૃહાણિ ચ ॥ 36 ॥

ક્રીડાગૃહાણિ ચાન્યાનિ દારુપર્વતકાનપિ ।

કામસ્ય ગૃહકં રમ્યં દિવાગૃહકમેવ ચ ॥ 37 ॥

દદર્શ રાક્ષસેન્દ્રસ્ય રાવણસ્ય નિવેશને ।

સ મન્દરગિરિપ્રખ્યં મયૂરસ્થાનસઙ્કુલમ્ ॥ 38 ॥

ધ્વજયષ્ટિભિરાકીર્ણં દદર્શ ભવનોત્તમમ્ ।

અનેકરત્નસઙ્કીર્ણં નિધિજાલં સમન્તતઃ ॥ 39 ॥

ધીરનિષ્ઠિતકર્માન્તં ગૃહં ભૂતપતેરિવ ।

અર્ચિર્ભિશ્ચાપિ રત્નાનાં તેજસા રાવણસ્ય ચ ॥ 40 ॥

વિરરાજાથ તદ્વેશ્મ રશ્મિમાનિવ રશ્મિભિઃ ।

જામ્બૂનદમયાન્યેન શયનાન્યાસનાનિ ચ ॥ 41 ॥

ભાજનાનિ ચ મુખ્યાનિ દદર્શ હરિયૂથપઃ ।

મધ્વાસવકૃતક્લેદં મણિભાજનસઙ્કુલમ્ ॥ 42 ॥

મનોરમમસમ્બાધં કુબેરભવનં યથા ।

નૂપુરાણાં ચ ઘોષેણ કાઞ્ચીનાં નિનદેન ચ ॥ 43 ॥

મૃદઙ્તલઘોષૈશ્ચ ઘોષવદ્ભિર્વિનાદિતમ્ ।

પ્રાસાદસઙ્ઘાતયુતં સ્ત્રીરત્નશતસઙ્કુલમ્ ॥ 44 ॥

ઇત્યાર્ષે શ્રીમદ્રામાયણે વાલ્મીકીય આદિકાવ્યે સુન્દરકાણ્ડે ષષ્ઠસ્સર્ગઃ ॥

Roman (IAST) Transliteration

śrīmadvālmīkīya rāmāyaṇe sundarakāṇḍam |

atha ṣaṣṭhassargaḥ |

sa nikāmaṃ vimāneṣu niṣaṇṇaḥ kāmarūpadhṛt |

vicacāra punarlaṅkāṃ lāghavena samanvitaḥ || 1 ||

āsasādātha lakṣmīvānrākṣasendraniveśanam |

prākāreṇārkavarṇena bhāsvareṇābhisamvṛtam || 2 ||

rakṣitaṃ rākṣasairghoraiḥ siṃhairiva mahadvanam |

samīkṣamāṇo bhavanaṃ cakāśe kapikuñjaraḥ || 3 ||

rūpyakopahitai ścitraistoraṇairhemabhūṣitaiḥ |

vicitrābhiśca kakṣyābhirdvāraiśca rucirairvṛtam || 4 ||

gajāsthitairmahāmātraiḥ śūraiśca vigataśramaiḥ |

upasthitamasaṃhāryaiḥ rhayaiḥ syandanayāyibhiḥ || 5 ||

siṃhavyāghratanutrāṇairdāntakāñcanarājataiḥ |

ghoṣavadbhirvicitraiśca sadā vicaritaṃ rathaiḥ || 6 ||

bahuratnasamākīrṇaṃ parārthyasanabhājanam |

mahārathasamāvāsaṃ mahārathamahāsvanam || 7 ||

dṛśyaiśca paramodāraistaistaiśca mṛgapakṣibhiḥ |

vividhai rbahusāhasraiḥ paripūrṇaṃ samantataḥ || 8 ||

vinītairantapālaiśca rakṣobhiśca surakṣitam |

mukhyābhiśca varastrībhiḥ paripūrṇaṃ samantataḥ || 9 ||

muditapramadāratnaṃ rākṣasendraniveśanam |

varābharaṇasaṃhrādaiḥ samudrasvanannisvanam || 10 ||

tadrājaguṇasampannaṃ mukhyaiścāgurucandanaiḥ |

mahājanaiḥ samākīrṇāṃ siṃhairiva mahadvanam || 11 ||

bherīmṛdaṅgābhirutaṃ śaṅkhaghoṣanināditam |

nityārcitaṃ parvahutaṃ pūjitaṃ rākṣasaiḥ sadā || 12 ||

samudramiva gambhīraṃ samudramiva nissvanam |

mahātmano mahādveśma mahāratnaparicchadam || 13 ||

mahāratnasamākīrṇaṃ dadarśa sa mahākapiḥ |

virājamānaṃ vapuṣā gajāśvarathasaṅkulam || 14 ||

laṅkābharaṇamityeva so'manyata mahākapiḥ |

cacāra hanumāṃstatra rāvaṇasya samīpataḥ || 15 ||

gṛhādgṛhaṃ rākṣasānāmudyānāni ca vānaraḥ |

vīkṣamāṇo'hyasantrastaḥ prāsādāṃśca cacāra saḥ || 16 ||

avaplutya mahāvegaḥ prahastasya niveśanam |

tato'nyatpupluve veśma mahāpārśvasya vīryavān || 17 ||

atha meghapratīkāśaṃ kumbhakarṇaniveśanam |

vibhīṣaṇasya ca tadā pupluve sa mahākapiḥ || 18 ||

mahodarasya ca gṛhaṃ virūpākṣasya caiva hi |

vidyujjihvasya bhavanaṃ vidyunmālestathaiva ca || 19 ||

vajradaṃṣṭrasya ca tathā pupluve sa mahākapiḥ |

śukasya ca mahātejāḥ sāraṇasya ca dhīmataḥ || 20 ||

tathā cendrajito veśma jagāma hariyūthapaḥ |

jambumāleḥ sumāleśca jagāma harisattamaḥ || 21 ||

raśmiketośca bhavanaṃ sūryaketostathaiva ca |

vajrakāyasya ca tathā pupluve sa mahākapiḥ || 22 ||

dhūmrākṣasya ca sampāterbhavanaṃ mārutātmajaḥ |

vidyudrūpasya bhīmasya ghanasya vighanasya ca || 23 ||

śukanāsasya vakrasya śaṭhasya vikaṭasya ca |

brahmakarṇasya daṃṣṭrasya romaśasya ca rakṣasaḥ || 24 ||

yuddhonmattasya mattasya dhvajagrīvasya nādinaḥ |

vidyujjihvendrajihvānāṃ tathā hastimukhasya ca || 25 ||

karālasya piśācasya śoṇita akṣasya caiva hi |

kramamāṇaḥ krameṇa eva hanūmān māruta ātmajaḥ || 26 ||

teṣu teṣu mahārheṣu bhavaneṣu mahāyaśāḥ |

teṣāmṛddhimatāmṛddhiṃ dadarśa sa mahākapiḥ || 27 ||

sarveṣāṃ samatikramya bhavanāni samantataḥ |

āsasādātha lakṣmīvān rākṣasedraniveśanam || 28 ||

rāvaṇasyopaśāyinyo dadarśa harisattamaḥ |

vicaranhariśārdūlo rākṣasīrvikṛtekṣaṇāḥ || 29 ||

śūlamudgarahastāśca śaktitomaradhāriṇīḥ |

dadarśa vividhān gulmān tasya rakṣaḥpatergṛhe || 30 ||

rākṣasāṃśca mahākāyānnānāpraharaṇodyatān |

raktān śvetān sitāṃścaiva harīṃścāpi mahājavān || 31 ||

kulīnān rūpasampannān gajānparagajārujān |

niṣṭhitān gajaśikṣayāmairāvatasamānyudhi || 32 ||

nihantrūn parasainyānāṃ gṛhe tasmin dadarśa saḥ |

kṣarataśca yathā meghān sravataśca yathā girīn || 33 ||

meghasantatinirghoṣān durdharṣān samare paraiḥ |

sahasraṃ vāhinīstatra jāmbūnadapariṣkṛtāḥ || 34 ||

hemajālaparicchannāstaruṇādityasannibhāḥ |

dadarśa rākṣasendrasya rāvaṇasya niveśane || 35 ||

śibikā vividhākārāḥ sa kapirmārutātmajaḥ |

latāgṛhāṇi citrāṇi citraśālāgṛhāṇi ca || 36 ||

krīḍāgṛhāṇi cānyāni dāruparvatakānapi |

kāmasya gṛhakaṃ ramyaṃ divāgṛhakameva ca || 37 ||

dadarśa rākṣasendrasya rāvaṇasya niveśane |

sa mandaragiriprakhyaṃ mayūrasthānasaṅkulam || 38 ||

dhvajayaṣṭibhirākīrṇaṃ dadarśa bhavanottamam |

anekaratnasaṅkīrṇaṃ nidhijālaṃ samantataḥ || 39 ||

dhīraniṣṭhitakarmāntaṃ gṛhaṃ bhūtapateriva |

arcirbhiścāpi ratnānāṃ tejasā rāvaṇasya ca || 40 ||

virarājātha tadveśma raśmimāniva raśmibhiḥ |

jāmbūnadamayānyena śayanānyāsanāni ca || 41 ||

bhājanāni ca mukhyāni dadarśa hariyūthapaḥ |

madhvāsavakṛtakledaṃ maṇibhājanasaṅkulam || 42 ||

manoramamasambādhaṃ kuberabhavanaṃ yathā |

nūpurāṇāṃ ca ghoṣeṇa kāñcīnāṃ ninadena ca || 43 ||

mṛdaṅtalaghoṣaiśca ghoṣavadbhirvināditam |

prāsādasaṅghātayutaṃ strīratnaśatasaṅkulam || 44 ||

ityārṣe śrīmadrāmāyaṇe vālmīkīya ādikāvye sundarakāṇḍe ṣaṣṭhassargaḥ ||