5.56 Sundarakanda - Shatpanchasha Sargah

ॐ

5.56 સુન્દરકાણ્ડ - ષટ્પઞ્ચાશ સર્ગઃ

Valmiki Gujarati

શ્રીમદ્વાલ્મીકીય રામાયણે સુન્દરકાણ્ડમ્ ।

અથ ષટ્પઞ્ચાશસ્સર્ગઃ ।

તતસ્તુ શિંશુપામૂલે જાનકીં પર્યુપસ્થિતામ્ ।

અભિવાદ્યાબ્રવીદ્દિષ્ટ્યા પશ્યામિ ત્વામિહાક્ષતામ્ ॥ 1 ॥

તતસ્તં પ્રસ્થિતં સીતા વીક્ષમાણા પુનઃ પુનઃ ।

ભર્તૃસ્નેહાન્વિતં વાક્યં હનુમન્તમભાષત ॥ 2 ॥

કામમસ્ય ત્વમેવૈકઃ કાર્યસ્ય પરિસાધને ।

પર્યાપ્તઃ પરવીરઘ્ન યશસ્યસ્તે બલોદયઃ ॥ 3 ॥

શરૈસ્તુ સઙ્કુલાં કૃત્વા લઙ્કાં પરબલાર્દનઃ ।

માં નયેદ્યદિ કાકુત્સ્થસ્તત્તસ્ય સદૃશં ભવેત્ ॥ 4 ॥

તદ્યથા તસ્ય વિક્રાન્તમનુરૂપં મહાત્મનઃ ।

ભવત્યાહવશૂરસ્ય તથા ત્વમુપપાદય ॥ 5 ॥

તદર્થોપહિતં વાક્યં પ્રશ્રિતં હેતુસંહિતમ્ ।

નિશમ્ય હનુમાંસ્તસ્યા વાક્યમુત્તરમબ્રવીત્ ॥ 6 ॥

ક્ષિપ્રમેષ્યતિ કાકુત્સ્થઃ હર્યૃક્ષપ્રવરૈર્વૃતઃ ।

યસ્તે યુધિ વિજિત્યારીન્ શોકં વ્યપનયિષ્યતિ ॥ 7 ॥

એવમાશ્વાસ્ય વૈદેહીં હનુમાન્ મારુતાત્મજઃ ।

ગમનાય મતિં કૃત્વા વૈદેહીમભ્યવાદયત્ ॥ 8 ॥

તતસ્સ કપિશાર્દૂલઃ સ્વામિસન્દર્શનોત્સુકઃ ।

આરુરોહ ગિરિશ્રેષ્ઠમરિષ્ટમરિમર્દનઃ ॥ 9 ॥

તુઙ્ગપદ્મકજુષ્ટાભિર્નીલાભિર્વનરાજિભિઃ ।

સોત્તરીયમિવામ્ભોદૈઃ શૃઙ્ગાન્તરવિલમ્બિભિઃ ॥ 10 ॥

બોધ્યમાનમિવ પ્રીત્યા દિવાકરકરૈશ્શુભૈઃ ।

ઉન્મિષન્તમિવોદ્ધૂતૈર્લોચનૈરિવ ધાતુભિઃ ॥ 11 ॥

તોયૌઘનનિસ્સ્વનૈર્મન્દ્રૈઃ પ્રાધીતમિવ પર્વતમ્ ।

પ્રગીતમિવ વિસ્પષ્ટૈર્નાનાપ્રસ્રવણસ્વનૈઃ ॥ 12 ॥

દેવદારુભિરત્યુચ્ચૈરૂર્ધ્વબાહુમિવ સ્થિતમ્ ।

પ્રપાતજલનિર્ઘોષૈઃ પ્રાક્રુષ્ટમિવ સર્વતઃ ॥ 13 ॥

વેપમાનમિવ શ્યામૈઃ કમ્પમાનૈશ્શરદ્વનૈઃ ।

વેણુભિર્મારુતોદ્ધૂતૈઃ કૂજન્તમિવ કીચકૈઃ ॥ 14 ॥

નિશ્શ્વસન્તમિવામર્ષાદ્ઘોરૈરાશીવિષોત્તમૈઃ ।

નીહારકૃતગમ્ભીરૈર્ધ્યાયન્તમિવ ગહ્વરૈઃ ॥ 15 ॥

મેઘપાદનિભૈઃ પાદૈઃ પ્રક્રાન્તમિવ સર્વતઃ ।

જૃમ્મ્ભમાણમિવાઽકાશે શિખરૈરભ્રમાલિભિઃ ॥ 16 ॥

કૂટૈશ્ચ બહુધા કીર્ણૈશ્શોભિતં બહુકન્દરૈઃ ।

સાલતાલાશ્વકર્ણૈશ્ચ વંશૈશ્ચ બહુભિર્વૃતમ્ ॥ 17 ॥

લતાવિતાનૈર્વિતતૈઃ પુષ્પવદ્ભિરલઙ્કૃતમ્ ।

નાનામૃગગણાકીર્ણં ધાતુનિષ્યન્દભૂષિતમ્ ॥ 18 ॥

બહુપ્રસ્રવણોપેતં શિલાસઞ્ચયસઙ્કટમ્ ।

મહર્ષિયક્ષગન્ધર્વકિન્નરોરગસેવિતમ્ ॥ 19 ॥

લતાપાદપસઙ્ઘાતં સિંહાધ્યુષિતકન્દરમ્ ।

વ્યાઘ્રસઙ્ઘસમાકીર્ણં સ્વાદુમૂલફલદ્રુમમ્ ॥ 20 ॥

તમારુરોહ હનુમાન્ પર્વતં પવનાત્મજઃ ।

રામદર્શનશીઘ્રેણ પ્રહર્ષેણાભિચોદિતઃ ॥ 21 ॥

તેન પાદતલાક્રાન્તા રમ્યેષુ ગિરિસાનુષુ ।

સઘોષાસ્સમશીર્યન્ત શિલાશ્ચૂર્ણીકૃતાસ્તતઃ ॥ 22 ॥

સ તમારુહ્ય શૈલેન્દ્રં વ્યવર્ધત મહાકપિઃ ।

દક્ષિણાદુત્તરં પારં પ્રાર્થયન્ લવણામ્ભસઃ ॥ 23 ॥

અધિરુહ્ય તતો વીરઃ પર્વતં પવનાત્મજઃ ।

દદર્શ સાગરં ભીમં મીનોરગનિષેવિતમ્ ॥ 24 ॥

સ મારુત ઇવાઽકાશં મારુતસ્યાત્મસમ્ભવઃ ।

પ્રપેદે હરિશાર્દૂલો દક્ષિણાદુત્તરાં દિશમ્ ॥ 25 ॥

સ તદા પીડિતસ્તેન કપિના પર્વતોત્તમઃ ।

રરાસ સહ તૈર્ભૂતૈઃ પ્રવિશન્વસુધાતલમ્ ॥ 26 ॥

કમ્પમાનૈશ્ચ શિખરૈઃ પતદ્ભિરપિ ચ દ્રુમૈઃ ।

તસ્યોરુવેગોન્મથિતાઃ પાદપાઃ પુષ્પશાલિનઃ ॥ 27 ॥

નિપેતુર્ભૂતલે રુગ્ણાશ્શક્રાયુધહતા ઇવ ।

કન્દરાન્તરસંસ્થાનાં પીડિતાનાં મહૌજસામ્ ॥ 28 ॥

સિંહાનાં નિનદો ભીમો નભો ભિન્દન્ સ શુશ્રુવે ।

ત્રસ્તવ્યાવૃત્તવસના વ્યાકુલીકૃતભૂષણાઃ ॥ 29 ॥

વિદ્યાધર્યઃ સમુત્પેતુસ્સહસા ધરણીધરાત્ ।

અતિપ્રમાણા બલિનો દીપ્તજિહ્વા મહાવિષાઃ ॥ 30 ॥

નિપીડિતશિરોગ્રીવા વ્યચેષ્ટન્ત મહાહયઃ ।

કિન્નરોરગન્ધર્વયક્ષવિદ્યાધરાસ્તદા ॥ 31 ॥

પીડિતં તં નગવરં ત્યક્ત્વા ગગનમાસ્થિતાઃ ।

સ ચ ભૂમિધરઃ શ્રીમાન્બલિના તેન પીડિતઃ ॥ 32 ॥

સવૃક્ષશિખરોદગ્રઃ પ્રવિવેશ રસાતલમ્ ।

દશયોજનવિસ્તારસ્ત્રિંશદ્યોજનમુચ્છ્રિતઃ ॥ 33 ॥

ધરણ્યાં સમતાં યાતઃ સ બભૂવ ધરાધરઃ ।

સ લિલઙ્ઘયિષુર્ભીમં સલીલં લવણાર્ણવમ્ ॥ 34 ॥

ઇત્યાર્ષે શ્રીમદ્રામાયણે વાલ્મીકીય આદિકાવ્યે સુન્દરકાણ્ડે ષટ્પઞ્ચાશસ્સર્ગઃ ॥

Roman (IAST) Transliteration

śrīmadvālmīkīya rāmāyaṇe sundarakāṇḍam |

atha ṣaṭpañcāśassargaḥ |

tatastu śiṃśupāmūle jānakīṃ paryupasthitām |

abhivādyābravīddiṣṭyā paśyāmi tvāmihākṣatām || 1 ||

tatastaṃ prasthitaṃ sītā vīkṣamāṇā punaḥ punaḥ |

bhartṛsnehānvitaṃ vākyaṃ hanumantamabhāṣata || 2 ||

kāmamasya tvamevaikaḥ kāryasya parisādhane |

paryāptaḥ paravīraghna yaśasyaste balodayaḥ || 3 ||

śaraistu saṅkulāṃ kṛtvā laṅkāṃ parabalārdanaḥ |

māṃ nayedyadi kākutsthastattasya sadṛśaṃ bhavet || 4 ||

tadyathā tasya vikrāntamanurūpaṃ mahātmanaḥ |

bhavatyāhavaśūrasya tathā tvamupapādaya || 5 ||

tadarthopahitaṃ vākyaṃ praśritaṃ hetusaṃhitam |

niśamya hanumāṃstasyā vākyamuttaramabravīt || 6 ||

kṣiprameṣyati kākutsthaḥ haryṛkṣapravarairvṛtaḥ |

yaste yudhi vijityārīn śokaṃ vyapanayiṣyati || 7 ||

evamāśvāsya vaidehīṃ hanumān mārutātmajaḥ |

gamanāya matiṃ kṛtvā vaidehīmabhyavādayat || 8 ||

tatassa kapiśārdūlaḥ svāmisandarśanotsukaḥ |

āruroha giriśreṣṭhamariṣṭamarimardanaḥ || 9 ||

tuṅgapadmakajuṣṭābhirnīlābhirvanarājibhiḥ |

sottarīyamivāmbhodaiḥ śṛṅgāntaravilambibhiḥ || 10 ||

bodhyamānamiva prītyā divākarakaraiśśubhaiḥ |

unmiṣantamivoddhūtairlocanairiva dhātubhiḥ || 11 ||

toyaughananissvanairmandraiḥ prādhītamiva parvatam |

pragītamiva vispaṣṭairnānāprasravaṇasvanaiḥ || 12 ||

devadārubhiratyuccairūrdhvabāhumiva sthitam |

prapātajalanirghoṣaiḥ prākruṣṭamiva sarvataḥ || 13 ||

vepamānamiva śyāmaiḥ kampamānaiśśaradvanaiḥ |

veṇubhirmārutoddhūtaiḥ kūjantamiva kīcakaiḥ || 14 ||

niśśvasantamivāmarṣādghorairāśīviṣottamaiḥ |

nīhārakṛtagambhīrairdhyāyantamiva gahvaraiḥ || 15 ||

meghapādanibhaiḥ pādaiḥ prakrāntamiva sarvataḥ |

jṛmmbhamāṇamivā'kāśe śikharairabhramālibhiḥ || 16 ||

kūṭaiśca bahudhā kīrṇaiśśobhitaṃ bahukandaraiḥ |

sālatālāśvakarṇaiśca vaṃśaiśca bahubhirvṛtam || 17 ||

latāvitānairvitataiḥ puṣpavadbhiralaṅkṛtam |

nānāmṛgagaṇākīrṇaṃ dhātuniṣyandabhūṣitam || 18 ||

bahuprasravaṇopetaṃ śilāsañcayasaṅkaṭam |

maharṣiyakṣagandharvakinnaroragasevitam || 19 ||

latāpādapasaṅghātaṃ siṃhādhyuṣitakandaram |

vyāghrasaṅghasamākīrṇaṃ svādumūlaphaladrumam || 20 ||

tamāruroha hanumān parvataṃ pavanātmajaḥ |

rāmadarśanaśīghreṇa praharṣeṇābhicoditaḥ || 21 ||

tena pādatalākrāntā ramyeṣu girisānuṣu |

saghoṣāssamaśīryanta śilāścūrṇīkṛtāstataḥ || 22 ||

sa tamāruhya śailendraṃ vyavardhata mahākapiḥ |

dakṣiṇāduttaraṃ pāraṃ prārthayan lavaṇāmbhasaḥ || 23 ||

adhiruhya tato vīraḥ parvataṃ pavanātmajaḥ |

dadarśa sāgaraṃ bhīmaṃ mīnoraganiṣevitam || 24 ||

sa māruta ivā'kāśaṃ mārutasyātmasambhavaḥ |

prapede hariśārdūlo dakṣiṇāduttarāṃ diśam || 25 ||

sa tadā pīḍitastena kapinā parvatottamaḥ |

rarāsa saha tairbhūtaiḥ praviśanvasudhātalam || 26 ||

kampamānaiśca śikharaiḥ patadbhirapi ca drumaiḥ |

tasyoruvegonmathitāḥ pādapāḥ puṣpaśālinaḥ || 27 ||

nipeturbhūtale rugṇāśśakrāyudhahatā iva |

kandarāntarasaṃsthānāṃ pīḍitānāṃ mahaujasām || 28 ||

siṃhānāṃ ninado bhīmo nabho bhindan sa śuśruve |

trastavyāvṛttavasanā vyākulīkṛtabhūṣaṇāḥ || 29 ||

vidyādharyaḥ samutpetussahasā dharaṇīdharāt |

atipramāṇā balino dīptajihvā mahāviṣāḥ || 30 ||

nipīḍitaśirogrīvā vyaceṣṭanta mahāhayaḥ |

kinnaroragandharvayakṣavidyādharāstadā || 31 ||

pīḍitaṃ taṃ nagavaraṃ tyaktvā gaganamāsthitāḥ |

sa ca bhūmidharaḥ śrīmānbalinā tena pīḍitaḥ || 32 ||

savṛkṣaśikharodagraḥ praviveśa rasātalam |

daśayojanavistārastriṃśadyojanamucchritaḥ || 33 ||

dharaṇyāṃ samatāṃ yātaḥ sa babhūva dharādharaḥ |

sa lilaṅghayiṣurbhīmaṃ salīlaṃ lavaṇārṇavam || 34 ||

ityārṣe śrīmadrāmāyaṇe vālmīkīya ādikāvye sundarakāṇḍe ṣaṭpañcāśassargaḥ ||