5.55 Sundarakanda - Panchapanchasha Sargah

ॐ

5.55 સુન્દરકાણ્ડ - પઞ્ચપઞ્ચાશ સર્ગઃ

Valmiki Gujarati

શ્રીમદ્વાલ્મીકીય રામાયણે સુન્દરકાણ્ડમ્ ।

અથ પઞ્ચપઞ્ચાશસ્સર્ગઃ ।

લઙ્કાં સમસ્તાં સન્દીપ્ય લાઙ્ગૂલાગ્નિં મહાબલઃ ।

નિર્વાપયામાસ તદા સમુદ્રે હરિસત્તમઃ ।

સન્દીપ્યમાનાં વિધ્વસ્તાં ત્રસ્તરક્ષોગણાં પુરીમ્ ।

આવેક્ષ્ય હનુમાન્ લઙ્કાં ચિન્તયામાસ વાનરઃ ॥ 1 ॥

તસ્યાભૂત્સુમહાંસ્ત્રાસઃ કુત્સા ચાત્મન્યજાયત ।

લઙ્કાં પ્રદહતા કર્મ કિંસ્વિત્કૃતમિદં મયા ॥ 2 ॥

ધન્યાસ્તે પુરુષશ્રેષ્ઠા યે બુદ્ધ્યા કોપમુત્થિતમ્ ।

નિરુન્ધન્તિ મહાત્માનો દીપ્તમગ્નિમિવામ્ભસા ॥ 3 ॥

ક્રુદ્ધઃ પાપં ન કુર્યાત્કઃ ક્રુદ્ધો હન્યાદ્ગુરૂનપિ ।

ક્રુદ્ધઃ પરુષયા વાચા નરસ્સાધૂનધિક્ષિપેત્ ॥ 4 ॥

વાચ્યાવાચ્યં પ્રકુપિતો ન વિજાનાતિ કર્હિચિત્ ।

નાકાર્યમસ્તિ ક્રુદ્ધસ્ય નાવાચ્યં વિદ્યતે ક્વચિત્ ॥ 5 ॥

યસ્સમુત્પતિતં ક્રોધં ક્ષમયૈવ નિરસ્યતિ ।

યથોરગસ્ત્વચં જીર્ણાં સ વૈ પુરુષ ઉચ્યતે ॥ 6 ॥

ધિગસ્તુ માં સુદુર્બુદ્ધિં નિર્લજ્જં પાપકૃત્તમમ્ ।

અચિન્તયિત્વા તાં સીતામગ્નિદં સ્વામિઘાતુકમ્ ॥ 7 ॥

યદિ દગ્ધા ત્વિયં લઙ્કા નૂનમાર્યાઽપિ જાનકી ।

દગ્ધા તેન મયા ભર્તુર્હિતં કાર્યમજાનતા ॥ 8 ॥

યદર્થમયમારમ્ભસ્તત્કાર્યમવસાદિતમ્ ।

મયા હિ દહતા લઙ્કાં ન સીતા પરિરક્ષિતા ॥ 9 ॥

ઈષત્કાર્યમિદં કાર્યં કૃતમાસીન્ન સંશયઃ ।

તસ્ય ક્રોધાભિભૂતેન મયા મૂલક્ષયઃ કૃતઃ ॥ 10 ॥

વિનષ્ટા જાનકી નૂનં ન હ્યદગ્ધઃ પ્રદૃશ્યતે ।

લઙ્કાયાં કશ્ચિદુદ્ધેશસ્સર્વા ભસ્મીકૃતા પુરી ॥ 11 ॥

યદિ તદ્વિહતં કાર્યં મમ પ્રજ્ઞાવિપર્યયાત્ ।

ઇહૈવ પ્રાણસન્ન્યાસો મમાપિ હ્યદ્ય રોચતે ॥ 12 ॥

કિમગ્નૌ નિપતામ્યદ્ય આહોસ્વિદ્બડબામુખે ।

શરીરમાહો સત્ત્વાનાં દદ્મિ સાગરવાસિનામ્ ॥ 13 ॥

કથં હિ જીવતા શક્યો મયા દ્રષ્ટું હરીશ્વરઃ ।

તૌ વા પુરુષશાર્દૂલૌ કાર્યસર્વસ્વઘાતિના ॥ 14 ॥

મયા ખલુ તદેવેદં રોષદોષાત્પ્રદર્શિતમ્ ।

પ્રથિતં ત્રિષુ લોકેષુ કપિત્વમનવસ્થિતમ્ ॥ 15 ॥

ધિગસ્તુ રાજસં ભાવમનીશમનવસ્થિતમ્ ।

ઈશ્વરેણાપિ યદ્રાગાન્મયા સીતા ન રક્ષિતા ॥ 16 ॥

વિનષ્ટાયાં તુ સીતાયાં તાવુભૌ વિનશિષ્યતઃ ।

તયોર્વિનાશે સુગ્રીવઃ સબન્ધુર્વિનશિષ્યતિ ॥ 17 ॥

એતદેવ વચશ્શ્રુત્વા ભરતો ભ્રાતૃવત્સલઃ ।

ધર્માત્મા સહશત્રુઘ્નઃ કથં શક્ષ્યતિ જીવિતુમ્ ॥ 18 ॥

ઇક્ષ્વાકુવંશે ધર્મિષ્ઠે ગતે નાશમસંશયમ્ ।

ભવિષ્યન્તિ પ્રજાસ્સર્વાશ્શોકસન્તાપપીડિતાઃ ॥ 19 ॥

તદહં ભાગ્યરહિતો લુપ્તધર્માર્થસઙ્ગ્રહઃ ॥ 20 ॥

રોષદોષપરીતાત્મા વ્યક્તં લોકવિનાશનઃ ।

ઇતિ ચિન્તયતસ્તસ્ય નિમિત્તાન્યુપપેદિરે ।

પૂર્વમપ્યુપલબ્ધાનિ સાક્ષાત્પુનરચિન્તયત્ ॥ 21 ॥

અથવા ચારુસર્વાઙ્ગી રક્ષિતા સ્વેન તેજસા ।

ન નશિષ્યતિ કલ્યાણી નાગ્નિરગ્નૌ પ્રવર્તતે ॥ 22 ॥

ન હિ ધર્માત્મનસ્તસ્ય ભાર્યામમિતતેજસઃ ।

સ્વચારિત્રાભિગુપ્તાં તાં સ્પ્રષ્ટુમર્હતિ પાવકઃ ॥ 23 ॥

નૂનં રામપ્રભાવેણ વૈદેહ્યાસ્સુકૃતેન ચ ।

યન્માં દહનકર્માયં નાદહદ્ધવ્યવાહનઃ ॥ 24 ॥

ત્રયાણાં ભરતાદીનાં ભ્રાત્રૂણાં દેવતા ચ યા ।

રામસ્ય ચ મનઃ કાન્તા સા કથં વિનશિષ્યતિ ॥ 25 ॥

યદ્વા દહનકર્માયં સર્વત્ર પ્રભુરવ્યયઃ ।

ન મે દહતિ લાઙ્ગૂલં કથમાર્યાં પ્રધક્ષ્યતિ ॥ 26 ॥

પુનશ્ચાચિન્તયત્તત્ર હનુમાન્વિસ્મિતસ્તદા ।

હિરણ્યનાભસ્ય ગિરેર્જલમધ્યે પ્રદર્શનમ્ ॥ 27 ॥

તપસા સત્યવાક્યેન અનન્યત્વાચ્ચ ભર્તરિ ।

અપિ સા નિર્દહેદગ્નિં ન તામગ્નિઃ પ્રધક્ષ્યતિ ॥ 28 ॥

સ તથા ચિન્તયંસ્તત્ર દેવ્યા ધર્મપરિગ્રહમ્ ।

શુશ્રાવ હનુમાન્વાક્યં ચારણાનાં મહાત્મનામ્ ॥ 29 ॥

અહો ખલુ કૃતં કર્મ દુષ્કરં હિ હનૂમતા ।

અગ્નિં વિસૃજતાઽભીક્ષ્ણં ભીમં રાક્ષસવેશ્મનિ ॥ 30 ॥

પ્રપલાયિતરક્ષઃ સ્ત્રીબાલવૃદ્ધસમાકુલા ।

જનકોલાહલાધ્માતા ક્રન્દન્તીવાદ્રિકન્દરૈઃ ॥ 31 ॥

દગ્ધેયં નગરી સર્વા સાટ્ટપ્રાકારતોરણા ।

જાનકી ન ચ દગ્ધેતિ વિસ્મયોઽદ્ભુત એવ નઃ ॥ 32 ॥

સ નિમિત્તૈશ્ચ દૃષ્ટાર્થૈઃ કારણૈશ્ચ મહાગુણૈઃ ।

ઋષિવાક્યૈશ્ચ હનુમાનભવત્પ્રીતમાનસઃ ॥ 33 ॥

તતઃ કપિઃ પ્રાપ્તમનોરથાર્થસ્તામક્ષતાં રાજસુતાં વિદિત્વા ।

પ્રત્યક્ષતસ્તાં પુનરેવ દૃષ્ટવા પ્રતિપ્રયાણાય મતિં ચકાર ॥ 34 ॥

ઇત્યાર્ષે શ્રીમદ્રામાયણે વાલ્મીકીય આદિકાવ્યે સુન્દરકાણ્ડે પઞ્ચપઞ્ચાશસ્સર્ગઃ ॥

Roman (IAST) Transliteration

śrīmadvālmīkīya rāmāyaṇe sundarakāṇḍam |

atha pañcapañcāśassargaḥ |

laṅkāṃ samastāṃ sandīpya lāṅgūlāgniṃ mahābalaḥ |

nirvāpayāmāsa tadā samudre harisattamaḥ |

sandīpyamānāṃ vidhvastāṃ trastarakṣogaṇāṃ purīm |

āvekṣya hanumān laṅkāṃ cintayāmāsa vānaraḥ || 1 ||

tasyābhūtsumahāṃstrāsaḥ kutsā cātmanyajāyata |

laṅkāṃ pradahatā karma kiṃsvitkṛtamidaṃ mayā || 2 ||

dhanyāste puruṣaśreṣṭhā ye buddhyā kopamutthitam |

nirundhanti mahātmāno dīptamagnimivāmbhasā || 3 ||

kruddhaḥ pāpaṃ na kuryātkaḥ kruddho hanyādgurūnapi |

kruddhaḥ paruṣayā vācā narassādhūnadhikṣipet || 4 ||

vācyāvācyaṃ prakupito na vijānāti karhicit |

nākāryamasti kruddhasya nāvācyaṃ vidyate kvacit || 5 ||

yassamutpatitaṃ krodhaṃ kṣamayaiva nirasyati |

yathoragastvacaṃ jīrṇāṃ sa vai puruṣa ucyate || 6 ||

dhigastu māṃ sudurbuddhiṃ nirlajjaṃ pāpakṛttamam |

acintayitvā tāṃ sītāmagnidaṃ svāmighātukam || 7 ||

yadi dagdhā tviyaṃ laṅkā nūnamāryā'pi jānakī |

dagdhā tena mayā bharturhitaṃ kāryamajānatā || 8 ||

yadarthamayamārambhastatkāryamavasāditam |

mayā hi dahatā laṅkāṃ na sītā parirakṣitā || 9 ||

īṣatkāryamidaṃ kāryaṃ kṛtamāsīnna saṃśayaḥ |

tasya krodhābhibhūtena mayā mūlakṣayaḥ kṛtaḥ || 10 ||

vinaṣṭā jānakī nūnaṃ na hyadagdhaḥ pradṛśyate |

laṅkāyāṃ kaściduddheśassarvā bhasmīkṛtā purī || 11 ||

yadi tadvihataṃ kāryaṃ mama prajñāviparyayāt |

ihaiva prāṇasannyāso mamāpi hyadya rocate || 12 ||

kimagnau nipatāmyadya āhosvidbaḍabāmukhe |

śarīramāho sattvānāṃ dadmi sāgaravāsinām || 13 ||

kathaṃ hi jīvatā śakyo mayā draṣṭuṃ harīśvaraḥ |

tau vā puruṣaśārdūlau kāryasarvasvaghātinā || 14 ||

mayā khalu tadevedaṃ roṣadoṣātpradarśitam |

prathitaṃ triṣu lokeṣu kapitvamanavasthitam || 15 ||

dhigastu rājasaṃ bhāvamanīśamanavasthitam |

īśvareṇāpi yadrāgānmayā sītā na rakṣitā || 16 ||

vinaṣṭāyāṃ tu sītāyāṃ tāvubhau vinaśiṣyataḥ |

tayorvināśe sugrīvaḥ sabandhurvinaśiṣyati || 17 ||

etadeva vacaśśrutvā bharato bhrātṛvatsalaḥ |

dharmātmā sahaśatrughnaḥ kathaṃ śakṣyati jīvitum || 18 ||

ikṣvākuvaṃśe dharmiṣṭhe gate nāśamasaṃśayam |

bhaviṣyanti prajāssarvāśśokasantāpapīḍitāḥ || 19 ||

tadahaṃ bhāgyarahito luptadharmārthasaṅgrahaḥ || 20 ||

roṣadoṣaparītātmā vyaktaṃ lokavināśanaḥ |

iti cintayatastasya nimittānyupapedire |

pūrvamapyupalabdhāni sākṣātpunaracintayat || 21 ||

athavā cārusarvāṅgī rakṣitā svena tejasā |

na naśiṣyati kalyāṇī nāgniragnau pravartate || 22 ||

na hi dharmātmanastasya bhāryāmamitatejasaḥ |

svacāritrābhiguptāṃ tāṃ spraṣṭumarhati pāvakaḥ || 23 ||

nūnaṃ rāmaprabhāveṇa vaidehyāssukṛtena ca |

yanmāṃ dahanakarmāyaṃ nādahaddhavyavāhanaḥ || 24 ||

trayāṇāṃ bharatādīnāṃ bhrātrūṇāṃ devatā ca yā |

rāmasya ca manaḥ kāntā sā kathaṃ vinaśiṣyati || 25 ||

yadvā dahanakarmāyaṃ sarvatra prabhuravyayaḥ |

na me dahati lāṅgūlaṃ kathamāryāṃ pradhakṣyati || 26 ||

punaścācintayattatra hanumānvismitastadā |

hiraṇyanābhasya girerjalamadhye pradarśanam || 27 ||

tapasā satyavākyena ananyatvācca bhartari |

api sā nirdahedagniṃ na tāmagniḥ pradhakṣyati || 28 ||

sa tathā cintayaṃstatra devyā dharmaparigraham |

śuśrāva hanumānvākyaṃ cāraṇānāṃ mahātmanām || 29 ||

aho khalu kṛtaṃ karma duṣkaraṃ hi hanūmatā |

agniṃ visṛjatā'bhīkṣṇaṃ bhīmaṃ rākṣasaveśmani || 30 ||

prapalāyitarakṣaḥ strībālavṛddhasamākulā |

janakolāhalādhmātā krandantīvādrikandaraiḥ || 31 ||

dagdheyaṃ nagarī sarvā sāṭṭaprākāratoraṇā |

jānakī na ca dagdheti vismayo'dbhuta eva naḥ || 32 ||

sa nimittaiśca dṛṣṭārthaiḥ kāraṇaiśca mahāguṇaiḥ |

ṛṣivākyaiśca hanumānabhavatprītamānasaḥ || 33 ||

tataḥ kapiḥ prāptamanorathārthastāmakṣatāṃ rājasutāṃ viditvā |

pratyakṣatastāṃ punareva dṛṣṭavā pratiprayāṇāya matiṃ cakāra || 34 ||

ityārṣe śrīmadrāmāyaṇe vālmīkīya ādikāvye sundarakāṇḍe pañcapañcāśassargaḥ ||