5.41 Sundarakanda - Ekachatvarimsha Sargah

ॐ

5.41 સુન્દરકાણ્ડ - એકચત્વારિંશ સર્ગઃ

Valmiki Gujarati

શ્રીમદ્વાલ્મીકીય રામાયણે સુન્દરકાણ્ડમ્ ।

અથ એકચત્વારિંશસ્સર્ગઃ ।

સ ચ વાગ્ભિઃ પ્રશસ્તાભિર્ગમિષ્યન્પૂજિતસ્તયા ।

તસ્માદ્દેશાદપક્રમ્ય ચિન્તયામાસ વાનરઃ ॥ 1 ॥

અલ્પશેષમિદં કાર્યં દૃષ્ટેયમસિતેક્ષણા ।

ત્રીનુપાયાનતિક્રમ્ય ચતુર્થઃ ઇહ વિદ્યતે ॥ 2 ॥

ન સામ રક્ષસ્સુ ગુણાય કલ્પતે ન દાનમર્થોપચિતેષુ યુજ્યતે ।

ન ભેદસાધ્યા બલદર્પિતા જનાઃ પરાક્રમસ્ત્વેવ મમેહ રોચતે ॥ 3 ॥

ન ચાસ્ય કાર્યસ્ય પરાક્રમાદૃતે વિનિશ્ચયઃ કશ્ચિદિહોપપદ્યતે ।

હતપ્રવીરા હિ રણે હિ રાક્ષસાઃ કથઞ્ચિદીયુર્યદિહાદ્ય માર્દવમ્ ॥ 4 ॥

કાર્યે કર્મણિ નિર્દિષ્ટે યો બહૂન્યપિ સાધયેત્ ।

પૂર્વકાર્યાવિરોધેન સ કાર્યં કર્તુમર્હતિ ॥ 5 ॥

ન હ્યેકસ્સાધકો હેતુસ્સ્વલ્પસ્યાપીહ કર્મણઃ ।

યો હ્યર્થં બહુધા વેદ સ સમર્થોઽર્થસાધને ॥ 6 ॥

ઇહૈવ તાવત્કૃતનિશ્ચયો હ્યહં યદિ વ્રજેયં પ્લવગેશ્વરાલયમ્ ।

પરાત્મસમ્મર્દવિશેષતત્ત્વવિત્તતઃ કૃતં સ્યાન્મમ ભર્તૃશાસનમ્ ॥ 7 ॥

કથં નુ ખલ્વદ્ય ભવેત્સુખાગતં પ્રસહ્ય યુદ્ધં મમ રાક્ષસૈઃ સહ ।

તથૈવ ખલ્વાત્મબલં ચ સારવત્સમ્માનયેન્માં ચ રણે દશાનનઃ ॥ 8 ॥

તતસ્સમાસાદ્ય રણે દશાનનં સમન્ત્રિવર્ગં સબલપ્રયાયિનમ્ ।

હૃદિ સ્થિતં તસ્ય મતં બલં ચ વૈ સુખેન મત્ત્વાઽહમિતઃ પુનર્વ્રજે ॥ 9 ॥

ઇદમસ્ય નૃશંસસ્ય નન્દનોપમમુત્તમમ્ ।

વનં નેત્રમનઃકાન્તં નાનાદ્રુમલતાયુતમ્ ॥ 10 ॥

ઇદં વિધ્વંસયિષ્યામિ શુષ્કં વનમિવાનલઃ ।

અસ્મિન્ભગ્ને તતઃ કોપં કરિષ્યતિ દશાનનઃ ॥ 11 ॥

તતો મહત્સાશ્વમહારથદ્વિપં બલં સમાદેક્ષ્યતિ રાક્ષસાધિપઃ ।

ત્રિશૂલકાલાયસપટ્ટિસાયુધં તતો મહદ્યુદ્ધમિદં ભવિષ્યતિ ॥ 12 ॥

અહં તુ તૈઃ સંયતિ ચણ્ડવિક્રમૈ સ્સમેત્ય રક્ષોભિરસહ્ય વિક્રમઃ ।

નિહત્ય તદ્રાવણચોદિતં બલં સુખં ગમિષ્યામિ કપીશ્વરાલયમ્ ॥ 13 ॥

તતો મારુતવત્કૃદ્ધો મારુતિર્ભીમવિક્રમઃ ।

ઊરુવેગેન મહતા દ્રુમાન્ક્ષેપ્તુમથારભત્ ॥ 14 ॥

તતસ્તુ હનુમાન્વીરો બભઞ્જ પ્રમદાવનમ્ ।

મત્તદ્વિજસમાઘુષ્ટં નાનાદ્રુમલતાયુતમ્ ॥ 15 ॥

તદ્વનં મથિતૈર્વૃક્ષૈર્ભિન્નૈશ્ચ સલિલાશયૈઃ ।

ચૂર્ણિતૈઃ પર્વતાગ્રૈશ્ચ બભૂવાપ્રિયદર્શનમ્ ॥ 16 ॥

નાનાશકુન્તવિરુતૈઃ પ્રભિન્નૈસ્સલિલાશયૈઃ ।

તામ્રૈઃ કિસલયૈઃ ક્લાન્તૈઃ ક્લાન્તદ્રુમલતાયુતમ્ ॥ 17 ॥

ન બભૌ તદ્વનં તત્ર દાવાનલહતં યથા ।

વ્યાકુલાવરણા રેજુર્વિહ્વલા ઇવ તા લતાઃ ॥ 18 ॥

લતાગૃહૈશ્ચિત્રગૃહૈશ્ચ નાશિતૈર્મહોરગૈર્વ્યાલમૃગૈશ્ચ નિર્ધુતૈઃ ।

શિલાગૃહૈરુન્મથિતૈસ્તથા ગૃહૈઃ પ્રણષ્ટરૂપં તદભૂન્મહદ્વનમ્ ॥ 19 ॥

સા વિહ્વલાઽશોકલતાપ્રતાના વનસ્થલી શોકલતાપ્રતાના ।

જાતા દશાસ્યપ્રમદાવનસ્ય કપેર્બલાદ્ધિ પ્રમદાવનસ્ય ॥ 20 ॥

સ તસ્ય કૃત્વાર્થપતેર્મહાકપિર્મહદ્વ્યલીકં મનસો મહાત્મનઃ ।

યુયુત્સુરેકો બહુભિર્મહાબલૈશ્શિયા જ્વલંસ્તોરણમાસ્થિતઃ કપિઃ ॥ 21 ॥

ઇત્યાર્ષે શ્રીમદ્રામાયણે વાલ્મીકીય આદિકાવ્યે સુન્દરકાણ્ડે એકચત્વારિંશસ્સર્ગઃ ॥

Roman (IAST) Transliteration

śrīmadvālmīkīya rāmāyaṇe sundarakāṇḍam |

atha ekacatvāriṃśassargaḥ |

sa ca vāgbhiḥ praśastābhirgamiṣyanpūjitastayā |

tasmāddeśādapakramya cintayāmāsa vānaraḥ || 1 ||

alpaśeṣamidaṃ kāryaṃ dṛṣṭeyamasitekṣaṇā |

trīnupāyānatikramya caturthaḥ iha vidyate || 2 ||

na sāma rakṣassu guṇāya kalpate na dānamarthopaciteṣu yujyate |

na bhedasādhyā baladarpitā janāḥ parākramastveva mameha rocate || 3 ||

na cāsya kāryasya parākramādṛte viniścayaḥ kaścidihopapadyate |

hatapravīrā hi raṇe hi rākṣasāḥ kathañcidīyuryadihādya mārdavam || 4 ||

kārye karmaṇi nirdiṣṭe yo bahūnyapi sādhayet |

pūrvakāryāvirodhena sa kāryaṃ kartumarhati || 5 ||

na hyekassādhako hetussvalpasyāpīha karmaṇaḥ |

yo hyarthaṃ bahudhā veda sa samartho'rthasādhane || 6 ||

ihaiva tāvatkṛtaniścayo hyahaṃ yadi vrajeyaṃ plavageśvarālayam |

parātmasammardaviśeṣatattvavittataḥ kṛtaṃ syānmama bhartṛśāsanam || 7 ||

kathaṃ nu khalvadya bhavetsukhāgataṃ prasahya yuddhaṃ mama rākṣasaiḥ saha |

tathaiva khalvātmabalaṃ ca sāravatsammānayenmāṃ ca raṇe daśānanaḥ || 8 ||

tatassamāsādya raṇe daśānanaṃ samantrivargaṃ sabalaprayāyinam |

hṛdi sthitaṃ tasya mataṃ balaṃ ca vai sukhena mattvā'hamitaḥ punarvraje || 9 ||

idamasya nṛśaṃsasya nandanopamamuttamam |

vanaṃ netramanaḥkāntaṃ nānādrumalatāyutam || 10 ||

idaṃ vidhvaṃsayiṣyāmi śuṣkaṃ vanamivānalaḥ |

asminbhagne tataḥ kopaṃ kariṣyati daśānanaḥ || 11 ||

tato mahatsāśvamahārathadvipaṃ balaṃ samādekṣyati rākṣasādhipaḥ |

triśūlakālāyasapaṭṭisāyudhaṃ tato mahadyuddhamidaṃ bhaviṣyati || 12 ||

ahaṃ tu taiḥ saṃyati caṇḍavikramai ssametya rakṣobhirasahya vikramaḥ |

nihatya tadrāvaṇacoditaṃ balaṃ sukhaṃ gamiṣyāmi kapīśvarālayam || 13 ||

tato mārutavatkṛddho mārutirbhīmavikramaḥ |

ūruvegena mahatā drumānkṣeptumathārabhat || 14 ||

tatastu hanumānvīro babhañja pramadāvanam |

mattadvijasamāghuṣṭaṃ nānādrumalatāyutam || 15 ||

tadvanaṃ mathitairvṛkṣairbhinnaiśca salilāśayaiḥ |

cūrṇitaiḥ parvatāgraiśca babhūvāpriyadarśanam || 16 ||

nānāśakuntavirutaiḥ prabhinnaissalilāśayaiḥ |

tāmraiḥ kisalayaiḥ klāntaiḥ klāntadrumalatāyutam || 17 ||

na babhau tadvanaṃ tatra dāvānalahataṃ yathā |

vyākulāvaraṇā rejurvihvalā iva tā latāḥ || 18 ||

latāgṛhaiścitragṛhaiśca nāśitairmahoragairvyālamṛgaiśca nirdhutaiḥ |

śilāgṛhairunmathitaistathā gṛhaiḥ praṇaṣṭarūpaṃ tadabhūnmahadvanam || 19 ||

sā vihvalā'śokalatāpratānā vanasthalī śokalatāpratānā |

jātā daśāsyapramadāvanasya kaperbalāddhi pramadāvanasya || 20 ||

sa tasya kṛtvārthapatermahākapirmahadvyalīkaṃ manaso mahātmanaḥ |

yuyutsureko bahubhirmahābalaiśśiyā jvalaṃstoraṇamāsthitaḥ kapiḥ || 21 ||

ityārṣe śrīmadrāmāyaṇe vālmīkīya ādikāvye sundarakāṇḍe ekacatvāriṃśassargaḥ ||