5.39 Sundarakanda - Ekonachatvarimsha Sargah

ॐ

5.39 સુન્દરકાણ્ડ - એકોનચત્વારિંશ સર્ગઃ

Valmiki Gujarati

શ્રીમદ્વાલ્મીકીય રામાયણે સુન્દરકાણ્ડમ્ ।

અથ એકોનચત્વારિંશસ્સર્ગઃ ।

મણિં દત્ત્વા તતઃ સીતા હનૂમન્તમથાબ્રવીત્ ।

અભિજ્ઞાનમભિજ્ઞાતમેતદ્રામસ્ય તત્ત્વતઃ ॥ 1 ॥

મણિં તુ દૃષ્ટ્વા રામો વૈ ત્રયાણાં સંસ્મરિષ્યતિ ।

વીરો જનન્યા મમ ચ રાજ્ઞો દશરથસ્ય ચ ॥ 2 ॥

સ ભૂયસ્ત્વં સમુત્સાહે ચોદિતો હરિસત્તમ ।

અસ્મિન્કાર્યસમારમ્ભે પ્રચિન્તય યદુત્તરમ્ ॥ 3 ॥

ત્વમસ્મિન્કાર્યનિર્યોગે પ્રમાણં હરિસત્તમ ।

હનુમન્યત્નમાસ્થાય દુઃખક્ષયકરો ભવ ॥ 4 ॥

તસ્ય ચિન્તયતો યત્નો દુઃખક્ષયકરો ભવેત્ ।

સ તથેતિ પ્રતિજ્ઞાય મારુતિર્ભીમવિક્રમઃ ॥ 5 ॥

શિરસા વન્ધ્ય વૈદેહીં ગમનાયોપચક્રમે ।

જ્ઞાત્વા સમ્પ્રસ્થિતં દેવી વાનરં મારુતાત્મજમ્ ॥ 6 ॥

બાષ્પગદ્ગદયા વાચા મૈથિલી વાક્યમબ્રવીત્ ।

કુશલં હનુમન્બ્રૂયાઃ સહિતૌ રામલક્ષ્મણૌ ॥ 7 ॥

સુગ્રીવં ચ સહામાત્યં વૃદ્ધાન્ સર્વાંશ્ચ વાનરાન્ ।

બ્રૂયાસ્ત્વં વાનરશ્રેષ્ઠ કુશલં ધર્મસંહિતમ્ ॥ 8 ॥

યથા સ ચ મહાબાહુર્માં તારયતિ રાઘવઃ ।

અસ્માદ્ધુઃખામ્બુસંરોધાત્ત્વં સમાધાતુમર્હસિ ॥ 9 ॥

જીવન્તીં માં યથા રામઃ સમ્ભાવયતિ કીર્તિમાન્ ।

તત્તથા હનુમન્વાચ્યં વાચા ધર્મમવાપ્નુહિ ॥ 10 ॥

નિત્યમુત્સાહયુક્તાશ્ચ વાચશ્રુત્વા ત્વયેરિતાઃ ।

વર્ધિષ્યતે દાશરથેઃ પૌરુષં મદવાપ્તયે ॥ 11 ॥

મત્સન્દેશયુતા વાચસ્ત્વત્તશ્શ્રુત્વા ચ રાઘવઃ ।

પરાક્રમવિધિં વીરો વિધિવત્સંવિધાસ્યતિ ॥ 12 ॥

સીતાયા વચનં શ્રુત્વા હનુમાન્મારુતાત્મજઃ ।

શિરસ્યઞ્જલિમાધાય વાક્યમુત્તરમબ્રવીત્ ॥ 13 ॥

ક્ષિપ્રમેષ્યતિ કાકુત્સ્થો હાર્યૃક્ષપ્રવરૈર્વૃતઃ ।

યસ્તે યુધિ વિજિત્યારીન્શોકં વ્યપનયિષ્યતિ ॥ 14 ॥

ન હિ પશ્યામિ મર્ત્યેષુ નાસુરેષુ સુરેષુ વા ।

યસ્તસ્ય ક્ષિપતો બાણાન્સ્થાતુમુત્સહતેઽગ્રતઃ ॥ 15 ॥

અપ્યર્કમપિ પર્જન્યમપિ વૈવસ્વતં યમમ્ ।

સ હિ સોઢું રણે શક્તસ્તવ હેતોર્વિશેષતઃ ॥ 16 ॥

સ હિ સાગરપર્યન્તાં મહીં શાસિતુમીહતિ ।

ત્વન્નિમિત્તો હિ રામસ્ય જયો જનકનન્દિનિ ॥ 17 ॥

તસ્ય તદ્વચનં શ્રુત્વા સમ્યક્સત્યં સુભાષિતમ્ ।

જાનકી બહુમેનેઽથ વચનં ચેદમબ્રવીત્ ॥ 18 ॥

તતસ્તં પ્રસ્થિતં સીતા વીક્ષમાણા પુનઃ પુનઃ ।

ભર્તૃસ્નેહાન્વિતં વાક્યં સૌહાર્દાદનુમાનયત્ ॥ 19 ॥

યદિ વા મન્યસે વીર વસૈકાહમરિન્દમ ।

કસ્મિંશ્ચિત્સંવૃતે દેશે વિશ્રાન્તઃશ્વો ગમિષ્યસિ ॥ 20 ॥

મમ ચેદલ્પભાગ્યાયા સાન્નિધ્યાત્તવ વાનર ।

અસ્ય શોકસ્ય મહતો મુહૂર્તં મોક્ષણં ભવેત્ ॥ 21 ॥

ગતે હિ હરિશાર્દૂલ પુનરાગમનાય તુ ।

પ્રાણાનામપિ સન્દેહો મમ સ્યાન્નાત્ર સંશયઃ ॥ 22 ॥

તવાદર્શનજઃ શોકો ભૂયો માં પરિતાપયેત્ ।

દુઃખાદ્ધુઃખપરામૃષ્ટાં દીપયન્નિવ વાનર ॥ 23 ॥

અયં ચ વીર સન્દેહસ્તિષ્ઠતીવ મમાગ્રતઃ ।

સુમહાંસ્ત્વત્સહાયેષુ હર્યૃક્ષેષુ હરીશ્વરઃ ॥ 24 ॥

કથં નુ ખલુ દુષ્પારં તરિષ્યન્તિ મહોદધિમ્ ।

તાનિ હર્યૃક્ષસૈન્યાનિ તૌ વા નરવરાત્મજૌ ॥ 25 ॥

ત્રયાણામેવ ભૂતાનાં સાગરસ્યાસ્ય લઙ્ઘને ।

શક્તિસ્સ્યાદ્વૈનતેયસ્ય તવ વા મારુતસ્ય વા ॥ 26 ॥

તદસ્મિન્કાર્યનિર્યોગે વીરૈવં દુરતિક્રમે ।

કિં પશ્યસિ સમાધાનં ત્વં હિ કાર્યવિદાં વરઃ ॥ 27 ॥

કામમસ્ય ત્વમેવૈકઃ કાર્યસ્ય પરિસાધને ।

પર્યાપ્તઃ પરવીરઘ્ન યશસ્યસ્તે ફલોદયઃ ॥ 28 ॥

બલૈસ્સમગ્રૈર્યદિ માં રાવણં જિત્ય સંયુગે ।

વિજયી સ્વપુરં યાયાત્તત્તસ્ય સદૃશં ભવેત્ ॥ 29 ॥

શરૈસ્તુ સઙ્કુલાં કૃત્વા લઙ્કાં પરબલાર્દનઃ ।

માં નયેદ્યદિ કાકુત્સ્થઃ તત્તસ્ય સદૃશં ભવેત્ ॥ 30 ॥

તદ્યથા તસ્ય વિક્રાન્તમનુરૂપં મહાત્મનઃ ।

ભવેદાહવશૂરસ્ય તથા ત્વમુપપાદય ॥ 31 ॥

તદર્થોપહિતં વાક્યં પ્રશ્રિતં હેતુસંહિતમ્ ।

નિશમ્ય હનુમાન્શેષં વાક્યમુત્તરમબ્રવીત્ ॥ 32 ॥

દેવિ હર્યૃક્ષસૈન્યાનામીશ્વરઃ પ્લવતાં વરઃ ।

સુગ્રીવસ્સત્ત્વસમ્પન્નસ્તવાર્થે કૃતનિશ્ચયઃ ॥ 33 ॥

સ વાનરસહસ્રાણાં કોટીભિરભિસંવૃતઃ ।

ક્ષિપ્રમેષ્યતિ વૈદેહિ રાક્ષસાનાં નિબર્હણઃ ॥ 34 ॥

તસ્ય વિક્રમસમ્પન્નાસ્સત્ત્વવન્તો મહાબલાઃ ।

મનસ્સઙ્કલ્પસમ્પાતા નિદેશે હરયઃ સ્થિતાઃ ॥ 35 ॥

યેષાં નોપરિ નાધસ્તાન્ન તિર્યક્સજ્જતે ગતિઃ ।

ન ચ કર્મસુ સીદન્તિ મહત્સ્વમિતતેજસઃ ॥ 36 ॥

અસકૃત્તૈર્મહોત્સાહૈસ્સસાગરધરાધરા ।

પ્રદક્ષિણીકૃતા ભૂમિર્વાયુમાર્ગાનુસારિભિઃ ॥ 37 ॥

મદ્વિશિષ્ટાશ્ચ તુલ્યાશ્ચ સન્તિ તત્ર વનૌકસઃ ।

મત્તઃ પ્રત્યવરઃ કશ્ચિન્નાસ્તિ સુગ્રીવસન્નિધૌ ॥ 38 ॥

અહં તાવદિહ પ્રાપ્તઃ કિં પુનસ્તે મહાબલાઃ ।

ન હિ પ્રકૃષ્ટાઃ પ્રેષ્યન્તે પ્રેષ્યન્તે હીતરે જનાઃ ॥ 39 ॥

તદલં પરિતાપેન દેવિ શોકો વ્યપૈતુ તે ।

એકોત્પાતેન તે લઙ્કામેષ્યન્તિ હરિયૂથપાઃ ॥ 40 ॥

મમ પૃષ્ઠગતૌ તૌ ચ ચન્દ્રસૂર્યાવિવોદિતૌ ।

ત્વત્સકાશં મહાસત્ત્વૌ નૃસિંહાવાગમિષ્યતઃ ॥ 41 ॥

તતો વીરૌ નરવરૌ સહિતૌ રામલક્ષ્મણૌ ।

આગમ્ય નગરીં લઙ્કાં સાયકૈર્વિધમિષ્યતઃ ॥ 42 ॥

સગણં રાવણં હત્ત્વા રાઘવો રઘુનન્દનઃ ।

ત્વામાદાય વરારોહે સ્વપુરીં પ્રતિયાસ્યતિ ॥ 43 ॥

તદાશ્વસિહિ ભદ્રં તે ભવ ત્વં કાલકાઙ્ક્ષિણી ।

નચિરાદ્દ્રક્ષ્યસે રામં પ્રજ્વલન્તમિવાનલમ્ ॥ 44 ॥

નિહતે રાક્ષસેન્દ્રેઽસ્મિન્સપુત્રામાત્યબાન્ધવે ।

ત્વં સમેષ્વસિ રામેણ શશાઙ્કેનેવ રોહિણી ॥ 45 ॥

ક્ષિપ્રં ત્વં દેવિ શોકસ્ય પારં યાસ્યસિ મૈથિલિ ।

રાવણં ચૈવ રામેણ નિહતં દ્રક્ષ્યસેઽચિરાત્ ॥ 46 ॥

એવમાશ્વાસ્ય વૈદેહીં હનુમાન્મારુતાત્મજઃ ।

ગમનાય મતિં કૃત્વા વૈદેહીં પુનરબ્રવીત્ ॥ 47 ॥

તમરિઘ્નં કૃતાત્માનં ક્ષિપ્રં દ્રક્ષ્યસિ રાઘવમ્ ।

લક્ષ્મણં ચ ધનુષ્પાણિં લઙ્કાદ્વારમુપાગતમ્ ॥ 48 ॥

નખદંષ્ટ્રાયુધાન્વીરાન્સિમ્હશાર્દૂલવિક્રમાન્ ।

વાનરાન્વારણેન્દ્રાભાન્ક્ષિપ્રં દ્રક્ષ્યસિ સઙ્ગતાન્ ॥ 49 ॥

શૈલામ્બુદનિકાશાનાં લઙ્કામલયસાનુષુ ।

નર્દતાં કપિમુખ્યાનામાર્યે યૂધાન્યનેકશઃ ॥ 50 ॥

સ તુ મર્મણિ ઘોરેણ તાડિતો મન્મથેષુણા ।

ન શર્મ લભતે રામસ્સિંહાર્ધિત ઇવ દ્વિપઃ ॥ 51 ॥

મા રુદો દેવિ શોકેન માભૂત્તે મનસોઽપ્રિયમ્ ।

શચીવ પત્યા શક્રેણ ભર્ત્રા નાથવતી હ્યસિ ॥ 52 ॥

રામાદ્વિશિષ્ટઃ કોઽન્યોઽસ્તિ કશ્ચિત્સૌમિત્રિણા સમઃ ।

અગ્નિમારુતકલ્પૌ તૌ ભ્રાતરૌ તવ સંશ્રયૌ ॥ 53 ॥

નાસ્મિંશ્ચિરં વત્સ્યસિ દેવિ દેશે રક્ષોગણૈરધ્યુષિતેઽતિરૌદ્રે ।

ન તે ચિરાદામગમનં પ્રિયસ્ય ક્ષમસ્વ મત્સઙ્ગમકાલમાત્રમ્ ॥ 54 ॥

ઇત્યાર્ષે શ્રીમદ્રામાયણે વાલ્મીકીય આદિકાવ્યે સુન્દરકાણ્ડે એકોનચત્વારિંશસ્સર્ગઃ ॥

Roman (IAST) Transliteration

śrīmadvālmīkīya rāmāyaṇe sundarakāṇḍam |

atha ekonacatvāriṃśassargaḥ |

maṇiṃ dattvā tataḥ sītā hanūmantamathābravīt |

abhijñānamabhijñātametadrāmasya tattvataḥ || 1 ||

maṇiṃ tu dṛṣṭvā rāmo vai trayāṇāṃ saṃsmariṣyati |

vīro jananyā mama ca rājño daśarathasya ca || 2 ||

sa bhūyastvaṃ samutsāhe codito harisattama |

asminkāryasamārambhe pracintaya yaduttaram || 3 ||

tvamasminkāryaniryoge pramāṇaṃ harisattama |

hanumanyatnamāsthāya duḥkhakṣayakaro bhava || 4 ||

tasya cintayato yatno duḥkhakṣayakaro bhavet |

sa tatheti pratijñāya mārutirbhīmavikramaḥ || 5 ||

śirasā vandhya vaidehīṃ gamanāyopacakrame |

jñātvā samprasthitaṃ devī vānaraṃ mārutātmajam || 6 ||

bāṣpagadgadayā vācā maithilī vākyamabravīt |

kuśalaṃ hanumanbrūyāḥ sahitau rāmalakṣmaṇau || 7 ||

sugrīvaṃ ca sahāmātyaṃ vṛddhān sarvāṃśca vānarān |

brūyāstvaṃ vānaraśreṣṭha kuśalaṃ dharmasaṃhitam || 8 ||

yathā sa ca mahābāhurmāṃ tārayati rāghavaḥ |

asmāddhuḥkhāmbusaṃrodhāttvaṃ samādhātumarhasi || 9 ||

jīvantīṃ māṃ yathā rāmaḥ sambhāvayati kīrtimān |

tattathā hanumanvācyaṃ vācā dharmamavāpnuhi || 10 ||

nityamutsāhayuktāśca vācaśrutvā tvayeritāḥ |

vardhiṣyate dāśaratheḥ pauruṣaṃ madavāptaye || 11 ||

matsandeśayutā vācastvattaśśrutvā ca rāghavaḥ |

parākramavidhiṃ vīro vidhivatsaṃvidhāsyati || 12 ||

sītāyā vacanaṃ śrutvā hanumānmārutātmajaḥ |

śirasyañjalimādhāya vākyamuttaramabravīt || 13 ||

kṣiprameṣyati kākutstho hāryṛkṣapravarairvṛtaḥ |

yaste yudhi vijityārīnśokaṃ vyapanayiṣyati || 14 ||

na hi paśyāmi martyeṣu nāsureṣu sureṣu vā |

yastasya kṣipato bāṇānsthātumutsahate'grataḥ || 15 ||

apyarkamapi parjanyamapi vaivasvataṃ yamam |

sa hi soḍhuṃ raṇe śaktastava hetorviśeṣataḥ || 16 ||

sa hi sāgaraparyantāṃ mahīṃ śāsitumīhati |

tvannimitto hi rāmasya jayo janakanandini || 17 ||

tasya tadvacanaṃ śrutvā samyaksatyaṃ subhāṣitam |

jānakī bahumene'tha vacanaṃ cedamabravīt || 18 ||

tatastaṃ prasthitaṃ sītā vīkṣamāṇā punaḥ punaḥ |

bhartṛsnehānvitaṃ vākyaṃ sauhārdādanumānayat || 19 ||

yadi vā manyase vīra vasaikāhamarindama |

kasmiṃścitsaṃvṛte deśe viśrāntaḥśvo gamiṣyasi || 20 ||

mama cedalpabhāgyāyā sānnidhyāttava vānara |

asya śokasya mahato muhūrtaṃ mokṣaṇaṃ bhavet || 21 ||

gate hi hariśārdūla punarāgamanāya tu |

prāṇānāmapi sandeho mama syānnātra saṃśayaḥ || 22 ||

tavādarśanajaḥ śoko bhūyo māṃ paritāpayet |

duḥkhāddhuḥkhaparāmṛṣṭāṃ dīpayanniva vānara || 23 ||

ayaṃ ca vīra sandehastiṣṭhatīva mamāgrataḥ |

sumahāṃstvatsahāyeṣu haryṛkṣeṣu harīśvaraḥ || 24 ||

kathaṃ nu khalu duṣpāraṃ tariṣyanti mahodadhim |

tāni haryṛkṣasainyāni tau vā naravarātmajau || 25 ||

trayāṇāmeva bhūtānāṃ sāgarasyāsya laṅghane |

śaktissyādvainateyasya tava vā mārutasya vā || 26 ||

tadasminkāryaniryoge vīraivaṃ duratikrame |

kiṃ paśyasi samādhānaṃ tvaṃ hi kāryavidāṃ varaḥ || 27 ||

kāmamasya tvamevaikaḥ kāryasya parisādhane |

paryāptaḥ paravīraghna yaśasyaste phalodayaḥ || 28 ||

balaissamagrairyadi māṃ rāvaṇaṃ jitya saṃyuge |

vijayī svapuraṃ yāyāttattasya sadṛśaṃ bhavet || 29 ||

śaraistu saṅkulāṃ kṛtvā laṅkāṃ parabalārdanaḥ |

māṃ nayedyadi kākutsthaḥ tattasya sadṛśaṃ bhavet || 30 ||

tadyathā tasya vikrāntamanurūpaṃ mahātmanaḥ |

bhavedāhavaśūrasya tathā tvamupapādaya || 31 ||

tadarthopahitaṃ vākyaṃ praśritaṃ hetusaṃhitam |

niśamya hanumānśeṣaṃ vākyamuttaramabravīt || 32 ||

devi haryṛkṣasainyānāmīśvaraḥ plavatāṃ varaḥ |

sugrīvassattvasampannastavārthe kṛtaniścayaḥ || 33 ||

sa vānarasahasrāṇāṃ koṭībhirabhisaṃvṛtaḥ |

kṣiprameṣyati vaidehi rākṣasānāṃ nibarhaṇaḥ || 34 ||

tasya vikramasampannāssattvavanto mahābalāḥ |

manassaṅkalpasampātā nideśe harayaḥ sthitāḥ || 35 ||

yeṣāṃ nopari nādhastānna tiryaksajjate gatiḥ |

na ca karmasu sīdanti mahatsvamitatejasaḥ || 36 ||

asakṛttairmahotsāhaissasāgaradharādharā |

pradakṣiṇīkṛtā bhūmirvāyumārgānusāribhiḥ || 37 ||

madviśiṣṭāśca tulyāśca santi tatra vanaukasaḥ |

mattaḥ pratyavaraḥ kaścinnāsti sugrīvasannidhau || 38 ||

ahaṃ tāvadiha prāptaḥ kiṃ punaste mahābalāḥ |

na hi prakṛṣṭāḥ preṣyante preṣyante hītare janāḥ || 39 ||

tadalaṃ paritāpena devi śoko vyapaitu te |

ekotpātena te laṅkāmeṣyanti hariyūthapāḥ || 40 ||

mama pṛṣṭhagatau tau ca candrasūryāvivoditau |

tvatsakāśaṃ mahāsattvau nṛsiṃhāvāgamiṣyataḥ || 41 ||

tato vīrau naravarau sahitau rāmalakṣmaṇau |

āgamya nagarīṃ laṅkāṃ sāyakairvidhamiṣyataḥ || 42 ||

sagaṇaṃ rāvaṇaṃ hattvā rāghavo raghunandanaḥ |

tvāmādāya varārohe svapurīṃ pratiyāsyati || 43 ||

tadāśvasihi bhadraṃ te bhava tvaṃ kālakāṅkṣiṇī |

nacirāddrakṣyase rāmaṃ prajvalantamivānalam || 44 ||

nihate rākṣasendre'sminsaputrāmātyabāndhave |

tvaṃ sameṣvasi rāmeṇa śaśāṅkeneva rohiṇī || 45 ||

kṣipraṃ tvaṃ devi śokasya pāraṃ yāsyasi maithili |

rāvaṇaṃ caiva rāmeṇa nihataṃ drakṣyase'cirāt || 46 ||

evamāśvāsya vaidehīṃ hanumānmārutātmajaḥ |

gamanāya matiṃ kṛtvā vaidehīṃ punarabravīt || 47 ||

tamarighnaṃ kṛtātmānaṃ kṣipraṃ drakṣyasi rāghavam |

lakṣmaṇaṃ ca dhanuṣpāṇiṃ laṅkādvāramupāgatam || 48 ||

nakhadaṃṣṭrāyudhānvīrānsimhaśārdūlavikramān |

vānarānvāraṇendrābhānkṣipraṃ drakṣyasi saṅgatān || 49 ||

śailāmbudanikāśānāṃ laṅkāmalayasānuṣu |

nardatāṃ kapimukhyānāmārye yūdhānyanekaśaḥ || 50 ||

sa tu marmaṇi ghoreṇa tāḍito manmatheṣuṇā |

na śarma labhate rāmassiṃhārdhita iva dvipaḥ || 51 ||

mā rudo devi śokena mābhūtte manaso'priyam |

śacīva patyā śakreṇa bhartrā nāthavatī hyasi || 52 ||

rāmādviśiṣṭaḥ ko'nyo'sti kaścitsaumitriṇā samaḥ |

agnimārutakalpau tau bhrātarau tava saṃśrayau || 53 ||

nāsmiṃściraṃ vatsyasi devi deśe rakṣogaṇairadhyuṣite'tiraudre |

na te cirādāmagamanaṃ priyasya kṣamasva matsaṅgamakālamātram || 54 ||

ityārṣe śrīmadrāmāyaṇe vālmīkīya ādikāvye sundarakāṇḍe ekonacatvāriṃśassargaḥ ||