5.36 Sundarakanda - Shattrimsha Sargah

ॐ

5.36 સુન્દરકાણ્ડ - ષટ્ત્રિંશ સર્ગઃ

Valmiki Gujarati

શ્રીમદ્વાલ્મીકીય રામાયણે સુન્દરકાણ્ડમ્ ।

અથ ષટ્ત્રિંશસ્સર્ગઃ ।

ભૂય એવ મહાતેજા હનૂમાન્પવનાત્મજઃ ।

અબ્રવીત્પ્રશ્રિતં વાક્યં સીતાપ્રત્યયકારણાત્ ॥ 1 ॥

વાનરોઽહં મહાભાગે દૂતો રામસ્ય ધીમતઃ ।

રામનામાઙ્કિતં ચેદં પશ્ય દેવ્યઙ્ગુલીયકમ્ ॥ 2 ॥

પ્રત્યયાર્થં તવાઽનીતં તેન દત્તં મહાત્મના ।

સમાશ્વસિહિ ભદ્રં તે ક્ષીણદુઃખફલા હ્યસિ ॥ 3 ॥

ગૃહીત્વા પ્રેક્ષમાણા સા ભર્તુઃ કરવિભૂષણમ્ ।

ભર્તારમિવ સમ્પ્રાપ્તા જાનકી મુદિતાઽભવત્ ॥ 4 ॥

ચારુ તદ્વદનં તસ્યાસ્તામ્રશુક્લાયતેક્ષણમ્ ।

અશોભત વિશાલાક્ષ્યા રાહુમુક્ત ઇવોડુરાટ્ ॥ 5 ॥

તતસ્સા હ્રીમતી બાલા ભર્તૃસન્દેશહર્ષિતા ।

પરિતુષ્ટા પ્રિયં કૃત્વા પ્રશશંસ મહાકપિમ્ ॥ 6 ॥

વિક્રાન્તસ્ત્વં સમર્થસ્ત્વં પ્રાજ્ઞસ્ત્વં વાનરોત્તમ ।

યેનેદં રાક્ષસપદં ત્વયૈકેન પ્રધર્ષિતમ્ ॥ 7 ॥

શતયોજનવિસ્તીર્ણ સ્સાગરો મકરાલયઃ ।

વિક્રમશ્લાઘનીયેન ક્રમતા ગોષ્પદીકૃતઃ ॥ 8 ॥

ન હિ ત્વાં પ્રાકૃતં મન્યે વાનરં વાનરર્ષભ ।

યસ્ય તે નાસ્તિ સન્ત્રાસો રાવણાન્નાપિ સમ્ભ્રમઃ ॥ 9 ॥

અર્હસે ચ કપિશ્રેષ્ઠ મયા સમભિભાષિતુમ્ ।

યદ્યસિ પ્રેષિતસ્તેન રામેણ વિદિતાત્મના ॥ 10 ॥

પ્રેષયિષ્યતિ દુર્ધર્ષો રામો ન હ્યપરીક્ષિતમ્ ।

પરાક્રમમવિજ્ઞાય મત્સકાશં વિશેષતઃ ॥ 11 ॥

દિષ્ટ્યા ચ કુશલી રામો ધર્માત્મા સત્યસઙ્ગરઃ ।

લક્ષ્મણશ્ચ મહાતેજાસ્સુમિત્રાનન્દવર્ધનઃ ॥ 12 ॥

કુશલી યદિ કાકુત્સ્થઃ કિં નુ સાગરમેખલામ્ ।

મહીં દહતિ કોપેન યુગાન્તાગ્નિરિવોત્થિતઃ ॥ 13 ॥

અથવા શક્તિમન્તૌ તૌ સુરાણામપિ નિગ્રહે ।

મમૈવ તુ ન દુઃખાનામસ્તિ મન્યે વિપર્યયઃ ॥ 14 ॥

કચ્ચિન્ન વ્યથિતો રામઃ કચ્ચિન્ન પરિતપ્યતે ।

ઉત્તરાણિ ચ કાર્યાણિ કુરુતે પુરુષોત્તમઃ ॥ 15 ॥

કચ્ચિન્ન દીન સ્સમ્ભ્રાન્તઃ કાર્યેષુ ન ચ મુહ્યતિ ।

કચ્ચિત્પુરુષકાર્યાણિ કુરુતે નૃપતેસ્સુતઃ ॥ 16 ॥

દ્વિવિધં ત્રિવિધોપાયમુપાયમપિ સેવતે ।

વિજિગીષુસ્સુહૃત્કચ્ચિન્મિત્રેષુ ચ પરન્તપઃ ॥ 17 ॥

કચ્ચિન્મિત્રાણિ લભતે મિત્રૈશ્ચાપ્યભિગમ્યતે ।

કચ્ચિત્કલ્યાણમિત્ત્રશ્ચ મિત્રત્ત્રૈશ્ચાપિ પુરસ્કૃતઃ ॥ 18 ॥

કચ્ચિદાશાસ્તિ દેવાનાં પ્રસાદં પાર્થિવાત્મજઃ ।

કચ્ચિત્પુરુષકારં ચ દૈવં ચ પ્રતિપદ્યતે ॥ 19 ॥

કચ્ચિન્ન વિગતસ્નેહઃ પ્રવાસાન્મયિ રાઘવઃ ।

કચ્ચિન્માં વ્યસનાદસ્માન્મોક્ષયિષ્યતિ વાનર ॥ 20 ॥

સુખાનામુચિતો નિત્યમસુખાનામનૌચિતઃ ।

દુઃખમુત્તરમાસાદ્ય કચ્ચિદ્રામો ન સીદતિ ॥ 21 ॥

કૌસલ્યાયાસ્તથા કચ્ચિત્સુમિત્રાયાસ્તથૈવ ચ ।

અભીક્ષ્ણં શ્રૂયતે કચ્ચિત્કુશલં ભરતસ્ય ચ ॥ 22 ॥

મન્નિમિત્તેન માનાર્હઃ કચ્ચિચ્છોકેન રાઘવઃ ।

કચ્ચિન્નાન્યમના રામઃ કચ્ચિન્માં તારયિષ્યતિ ॥ 23 ॥

કચ્ચિદક્ષૌહિણીં ભીમાં ભરતો ભ્રાતૃવત્સલઃ ।

ધ્વજિનીં મન્ત્રિભિર્ગુપ્તાં પ્રેષયિષ્યતિ મત્કૃતે ॥ 24 ॥

વાનરાધિપતિશ્શીમાન્સુગ્રીવઃ કચ્ચિદેષ્યતિ ।

મત્કૃતે હરિભિર્વીરૈર્વૃતો દન્તનખાયુધૈઃ ॥ 25 ॥

કચ્ચિચ્છ લક્ષ્મણશ્શૂરસ્સુમિત્રાનન્દવર્ધનઃ ।

અસ્ત્રવિચ્છરજાલેન રાક્ષસાન્વિધમિષ્યતિ ॥ 26 ॥

રૌદ્રેણ કચ્ચિદસ્ત્રેણ જ્વલતા નિહતં રણે ।

દ્રક્ષ્યામ્યલ્પેન કાલેન રાવણં સસુહૃજ્જનમ્ ॥ 27 ॥

કચ્ચિન્ન તદ્ધેમસમાનવર્ણં તસ્યાનનં પદ્મસમાનગન્ધિ ।

મયા વિના શુષ્યતિ શોકદીનં જલક્ષયે પદ્મમિવાતપેન ॥ 28 ॥

ધર્માપદેશાત્ત્યજતશ્ચ રાજ્યં માં ચાપ્યરણ્યં નયતઃ પદાતિમ્ ।

નાસીદ્વ્યથા યસ્ય ન ભીર્ન શોકઃ કચ્ચિત્સ ધૈર્યં હૃદયે કરોતિ ॥ 29 ॥

ન ચાસ્ય માતા ન પિતા ચ નાન્યઃ સ્નેહાદ્વિશિષ્ટોઽસ્તિ મયા સમો વા ।

તાવત્ત્વહં દૂત જિજીવિષેયં યાવત્પ્રવૃત્તિં શૃણુયાં પ્રિયસ્ય ॥ 30 ॥

ઇતીવ દેવી વચનં મહાર્થં તં વાનરેન્દ્રં મધુરાર્થમુક્ત્વા ।

શ્રોતું પુનસ્તસ્ય વચોઽભિરામં રામાર્થયુક્તં વિરરામ રામા ॥ 31 ॥

સીતાયા વચનં શ્રુત્વા મારુતિર્ભીમવિક્રમઃ ।

શિરસ્યઞ્જલિમાધાય વાક્યમુત્તરમબ્રવીત્ ॥ 32 ॥

ન ત્વામિહસ્થાં જાનીતે રામઃ કમલલોચને ।

તેન ત્વાં નાનયત્યાશુ શચીમિવ પુરન્દરઃ ॥ 33 ॥

શ્રુત્વૈવ તુ વચો મહ્યં ક્ષિપ્રમેષ્યતિ રાઘવઃ ।

ચમૂં પ્રકર્ષન્મહતીં હર્યૃક્ષગણસઙ્કુલામ્ ॥ 34 ॥

વિષ્ટમ્ભયિત્વા બાણૌઘૈરક્ષોભ્યં વરુણાલયમ્ ।

કરિષ્યતિ પુરીં લઙ્કાં કાકુત્સ્થઃ શાન્તરાક્ષસામ્ ॥ 35 ॥

તત્ર યદ્યન્તરા મૃત્યુર્યદિ દેવાસ્સહાસુરાઃ ।

સ્થાસ્યન્તિ પથિ રામસ્ય સ તાનપિ વધિષ્યતિ ॥ 36 ॥

તવાદર્શનજેનાર્યે શોકેન સ પરિપ્લુતઃ ।

ન શર્મ લભતે રામસ્સિંહાર્દિત ઇવ દ્વિપઃ ॥ 37 ॥

મલયેન ચ વિન્ધ્યેન મેરુણા મન્દરેણ ચ ।

દર્દુરેણ ચ તે દેવિ શપે મૂલફલેન ચ ॥ 38 ॥

યથા સુનયનં વલ્ગુ બિમ્બોષ્ઠં ચારુ કુણ્ડલમ્ ।

મુખં દ્રક્ષ્યસિ રામસ્ય પૂર્ણચન્દ્રમિવોદિતમ્ ॥ 39 ॥

ક્ષિપ્રં દ્રક્ષ્યસિ વૈદેહિ રામં પ્રસ્રવણે ગિરૌ ।

શતક્રતુમિવાસીનં નાગરાજસ્ય મૂર્ધનિ ॥ 40 ॥

ન માંસં રાઘવો ભુઙક્તે ન ચાઽપિ મધુ સેવતે ।

વન્યં સુવિહિતં નિત્યં ભક્તમશ્નાતિ પઞ્ચમમ્ ॥ 41 ॥

નૈવ દંશાન્ન મશકાન્ન કીટાન્ન સરીસૃપાન્ ।

રાઘવોઽપનયેદ્ગાત્રાત્ત્વદ્ગતેનાન્તરાત્મના ॥ 42 ॥

નિત્યં ધ્યાનપરો રામો નિત્યં શોકપરાયણઃ ।

નાન્યચ્ચિન્તયતે કિઞ્ચિત્સ તુ કામવશં ગતઃ ॥ 43 ॥

અનિદ્રસ્સતતં રામસ્સુપ્તોઽપિ ચ નરોત્તમઃ ।

સીતેતિ મધુરાં વાણીં વ્યાહરન્પ્રતિબુધ્યતે ॥ 44 ॥

દૃષ્ટ્વા ફલં વા પુષ્પં વા યદ્વાઽન્યત્સુમનોહરમ્ ।

બહુશો હા પ્રિયેત્યેવં શ્વસંસ્ત્વામભિભાષતે ॥ 45 ॥

સ દેવિ નિત્યં પરિતપ્યમાન સ્ત્વામેવ સીતેત્યભિભાષમાણઃ ।

ધૃતવ્રતો રાજસુતો મહાત્મા તવૈવ લાભાય કૃતપ્રયત્નઃ ॥ 46 ॥

સા રામસઙ્કીર્તનવીતશોકા રામસ્ય શોકેન સમાનશોકા ।

શરન્મુખે સામ્બુદશેષચન્દ્રા નિશેવ વૈદેહસુતા બભૂવ ॥ 47 ॥

ઇત્યાર્ષે શ્રીમદ્રામાયણે વાલ્મીકીય આદિકાવ્યે સુન્દરકાણ્ડે ષટ્ત્રિંશસ્સર્ગઃ ॥

Roman (IAST) Transliteration

śrīmadvālmīkīya rāmāyaṇe sundarakāṇḍam |

atha ṣaṭtriṃśassargaḥ |

bhūya eva mahātejā hanūmānpavanātmajaḥ |

abravītpraśritaṃ vākyaṃ sītāpratyayakāraṇāt || 1 ||

vānaro'haṃ mahābhāge dūto rāmasya dhīmataḥ |

rāmanāmāṅkitaṃ cedaṃ paśya devyaṅgulīyakam || 2 ||

pratyayārthaṃ tavā'nītaṃ tena dattaṃ mahātmanā |

samāśvasihi bhadraṃ te kṣīṇaduḥkhaphalā hyasi || 3 ||

gṛhītvā prekṣamāṇā sā bhartuḥ karavibhūṣaṇam |

bhartāramiva samprāptā jānakī muditā'bhavat || 4 ||

cāru tadvadanaṃ tasyāstāmraśuklāyatekṣaṇam |

aśobhata viśālākṣyā rāhumukta ivoḍurāṭ || 5 ||

tatassā hrīmatī bālā bhartṛsandeśaharṣitā |

parituṣṭā priyaṃ kṛtvā praśaśaṃsa mahākapim || 6 ||

vikrāntastvaṃ samarthastvaṃ prājñastvaṃ vānarottama |

yenedaṃ rākṣasapadaṃ tvayaikena pradharṣitam || 7 ||

śatayojanavistīrṇa ssāgaro makarālayaḥ |

vikramaślāghanīyena kramatā goṣpadīkṛtaḥ || 8 ||

na hi tvāṃ prākṛtaṃ manye vānaraṃ vānararṣabha |

yasya te nāsti santrāso rāvaṇānnāpi sambhramaḥ || 9 ||

arhase ca kapiśreṣṭha mayā samabhibhāṣitum |

yadyasi preṣitastena rāmeṇa viditātmanā || 10 ||

preṣayiṣyati durdharṣo rāmo na hyaparīkṣitam |

parākramamavijñāya matsakāśaṃ viśeṣataḥ || 11 ||

diṣṭyā ca kuśalī rāmo dharmātmā satyasaṅgaraḥ |

lakṣmaṇaśca mahātejāssumitrānandavardhanaḥ || 12 ||

kuśalī yadi kākutsthaḥ kiṃ nu sāgaramekhalām |

mahīṃ dahati kopena yugāntāgnirivotthitaḥ || 13 ||

athavā śaktimantau tau surāṇāmapi nigrahe |

mamaiva tu na duḥkhānāmasti manye viparyayaḥ || 14 ||

kaccinna vyathito rāmaḥ kaccinna paritapyate |

uttarāṇi ca kāryāṇi kurute puruṣottamaḥ || 15 ||

kaccinna dīna ssambhrāntaḥ kāryeṣu na ca muhyati |

kaccitpuruṣakāryāṇi kurute nṛpatessutaḥ || 16 ||

dvividhaṃ trividhopāyamupāyamapi sevate |

vijigīṣussuhṛtkaccinmitreṣu ca parantapaḥ || 17 ||

kaccinmitrāṇi labhate mitraiścāpyabhigamyate |

kaccitkalyāṇamittraśca mitrattraiścāpi puraskṛtaḥ || 18 ||

kaccidāśāsti devānāṃ prasādaṃ pārthivātmajaḥ |

kaccitpuruṣakāraṃ ca daivaṃ ca pratipadyate || 19 ||

kaccinna vigatasnehaḥ pravāsānmayi rāghavaḥ |

kaccinmāṃ vyasanādasmānmokṣayiṣyati vānara || 20 ||

sukhānāmucito nityamasukhānāmanaucitaḥ |

duḥkhamuttaramāsādya kaccidrāmo na sīdati || 21 ||

kausalyāyāstathā kaccitsumitrāyāstathaiva ca |

abhīkṣṇaṃ śrūyate kaccitkuśalaṃ bharatasya ca || 22 ||

mannimittena mānārhaḥ kaccicchokena rāghavaḥ |

kaccinnānyamanā rāmaḥ kaccinmāṃ tārayiṣyati || 23 ||

kaccidakṣauhiṇīṃ bhīmāṃ bharato bhrātṛvatsalaḥ |

dhvajinīṃ mantribhirguptāṃ preṣayiṣyati matkṛte || 24 ||

vānarādhipatiśśīmānsugrīvaḥ kaccideṣyati |

matkṛte haribhirvīrairvṛto dantanakhāyudhaiḥ || 25 ||

kacciccha lakṣmaṇaśśūrassumitrānandavardhanaḥ |

astraviccharajālena rākṣasānvidhamiṣyati || 26 ||

raudreṇa kaccidastreṇa jvalatā nihataṃ raṇe |

drakṣyāmyalpena kālena rāvaṇaṃ sasuhṛjjanam || 27 ||

kaccinna taddhemasamānavarṇaṃ tasyānanaṃ padmasamānagandhi |

mayā vinā śuṣyati śokadīnaṃ jalakṣaye padmamivātapena || 28 ||

dharmāpadeśāttyajataśca rājyaṃ māṃ cāpyaraṇyaṃ nayataḥ padātim |

nāsīdvyathā yasya na bhīrna śokaḥ kaccitsa dhairyaṃ hṛdaye karoti || 29 ||

na cāsya mātā na pitā ca nānyaḥ snehādviśiṣṭo'sti mayā samo vā |

tāvattvahaṃ dūta jijīviṣeyaṃ yāvatpravṛttiṃ śṛṇuyāṃ priyasya || 30 ||

itīva devī vacanaṃ mahārthaṃ taṃ vānarendraṃ madhurārthamuktvā |

śrotuṃ punastasya vaco'bhirāmaṃ rāmārthayuktaṃ virarāma rāmā || 31 ||

sītāyā vacanaṃ śrutvā mārutirbhīmavikramaḥ |

śirasyañjalimādhāya vākyamuttaramabravīt || 32 ||

na tvāmihasthāṃ jānīte rāmaḥ kamalalocane |

tena tvāṃ nānayatyāśu śacīmiva purandaraḥ || 33 ||

śrutvaiva tu vaco mahyaṃ kṣiprameṣyati rāghavaḥ |

camūṃ prakarṣanmahatīṃ haryṛkṣagaṇasaṅkulām || 34 ||

viṣṭambhayitvā bāṇaughairakṣobhyaṃ varuṇālayam |

kariṣyati purīṃ laṅkāṃ kākutsthaḥ śāntarākṣasām || 35 ||

tatra yadyantarā mṛtyuryadi devāssahāsurāḥ |

sthāsyanti pathi rāmasya sa tānapi vadhiṣyati || 36 ||

tavādarśanajenārye śokena sa pariplutaḥ |

na śarma labhate rāmassiṃhārdita iva dvipaḥ || 37 ||

malayena ca vindhyena meruṇā mandareṇa ca |

dardureṇa ca te devi śape mūlaphalena ca || 38 ||

yathā sunayanaṃ valgu bimboṣṭhaṃ cāru kuṇḍalam |

mukhaṃ drakṣyasi rāmasya pūrṇacandramivoditam || 39 ||

kṣipraṃ drakṣyasi vaidehi rāmaṃ prasravaṇe girau |

śatakratumivāsīnaṃ nāgarājasya mūrdhani || 40 ||

na māṃsaṃ rāghavo bhuṅakte na cā'pi madhu sevate |

vanyaṃ suvihitaṃ nityaṃ bhaktamaśnāti pañcamam || 41 ||

naiva daṃśānna maśakānna kīṭānna sarīsṛpān |

rāghavo'panayedgātrāttvadgatenāntarātmanā || 42 ||

nityaṃ dhyānaparo rāmo nityaṃ śokaparāyaṇaḥ |

nānyaccintayate kiñcitsa tu kāmavaśaṃ gataḥ || 43 ||

anidrassatataṃ rāmassupto'pi ca narottamaḥ |

sīteti madhurāṃ vāṇīṃ vyāharanpratibudhyate || 44 ||

dṛṣṭvā phalaṃ vā puṣpaṃ vā yadvā'nyatsumanoharam |

bahuśo hā priyetyevaṃ śvasaṃstvāmabhibhāṣate || 45 ||

sa devi nityaṃ paritapyamāna stvāmeva sītetyabhibhāṣamāṇaḥ |

dhṛtavrato rājasuto mahātmā tavaiva lābhāya kṛtaprayatnaḥ || 46 ||

sā rāmasaṅkīrtanavītaśokā rāmasya śokena samānaśokā |

śaranmukhe sāmbudaśeṣacandrā niśeva vaidehasutā babhūva || 47 ||

ityārṣe śrīmadrāmāyaṇe vālmīkīya ādikāvye sundarakāṇḍe ṣaṭtriṃśassargaḥ ||