5.35 Sundarakanda - Panchatrimsha Sargah

ॐ

5.35 સુન્દરકાણ્ડ - પઞ્ચત્રિંશ સર્ગઃ

Valmiki Gujarati

શ્રીમદ્વાલ્મીકીય રામાયણે સુન્દરકાણ્ડમ્ ।

અથ પઞ્ચત્રિંશસ્સર્ગઃ ।

તાં તુ રામકથાં શ્રુત્વા વૈદેહી વાનરર્ષભાત્ ।

ઉવાચ વચનં સાન્ત્વમિદં મધુરયા ગિરા ॥ 1 ॥

ક્વ તે રામેણ સંસર્ગઃ કથં જાનાસિ લક્ષ્મણમ્ ।

વાનરાણાં નરાણાં ચ કથમાસીત્સમાગમઃ ॥ 2 ॥

યાનિ રામસ્ય લિઙ્ગાનિ લક્ષ્મણસ્ય ચ વાનર ।

તાનિ ભૂયસ્સમાચક્ષ્વ ન માં શોકસ્સમાવિશેત્ ॥ 3 ॥

કીદૃશં તસ્ય સંસ્થાનં રૂપં રામસ્ય કીદૃશમ્ ।

કથમૂરૂ કથં બાહૂ લક્ષ્મણસ્ય ચ શંસ મે ॥ 4 ॥

એવમુક્તસ્તુ વૈદેહ્યા હનુમાન્મારુતાત્મજઃ ।

તતો રામં યથાતત્ત્વમાખ્યાતુમુપચક્રમે ॥ 5 ॥

જાનન્તી બત દિષ્ટ્યા માં વૈદેહિ પરિપૃચ્છસિ ।

ભર્તુઃ કમલપત્ત્રાક્ષિ સંસ્થાનં લક્ષ્મણસ્ય ચ ॥ 6 ॥

યાનિ રામસ્ય ચિહ્નાનિ લક્ષ્મણસ્ય ચ યાનિ વૈ ।

લક્ષિતાનિ વિશાલાક્ષિ વદતશ્શૃણુ તાનિ મે ॥ 7 ॥

રામઃ કમલપત્ત્રાક્ષ સ્સર્વસત્ત્વમનોહરઃ ।

રૂપદાક્ષિણ્યસમ્પન્નઃ પ્રસૂતો જનકાત્મજે ॥ 8 ॥

તેજસાઽદિત્ય સઙ્કાશઃ ક્ષમયા પૃથિવીસમઃ ।

બૃહસ્પતિસમો બુદ્ધ્યા યશસા વાસવોપમઃ ॥ 9 ॥

રક્ષિતા જીવલોકસ્ય સ્વજનસ્યાભિરક્ષિતા ।

રક્ષિતા સ્વસ્ય વૃત્તસ્ય ધર્મસ્ય ચ પરન્તપઃ ॥ 10 ॥

રામો ભામિનિ લોકસ્ય ચાતુર્વર્ણ્યસ્ય રક્ષિતા ।

મર્યાદાનાં ચ લોકસ્ય કર્તા કારયિતા ચ સઃ ॥ 11 ॥

અર્ચિષ્માનર્ચિતોઽત્યર્થં બ્રહ્મચર્યવ્રતે સ્થિતઃ ।

સાધૂનામુપકારજ્ઞઃ પ્રચારજ્ઞશ્ચ કર્મણામ્ ॥ 12 ॥

રાજવિદ્યાવિનીતશ્ચ બ્રાહ્મણાનામુપાસિતા ।

શ્રુતવાન્શીલસમ્પન્નો વિનીતશ્ચ પરન્તપઃ ॥ 13 ॥

યજુર્વેદવિનીતશ્ચ વેદવિદ્ભિસ્સુપૂજિતઃ ।

ધનુર્વેદે ચ વેદેષુ વેદાઙ્ગેષુ ચ નિષ્ઠિતઃ ॥ 14 ॥

વિપુલાંસો મહાબાહુઃ કમ્બુગ્રીવશ્શુભાનનઃ ।

ગૂઢજત્રુસ્સુતામ્રાક્ષો રામો દેવિ જનૈ શ્શ્રુતઃ ॥ 15 ॥

દુન્દુભિસ્વનનિર્ઘોષ સ્સ્નિગ્ધવર્ણઃ પ્રતાપવાન્ ।

સમ સ્સમવિભક્તાઙ્ગો વર્ણં શ્યામં સમાશ્રિતઃ ॥ 16 ॥

ત્રિસ્થિરસ્ત્રિપ્રલમ્બશ્ચ ત્રિસમસ્ત્રિષુ ચોન્નતઃ ।

ત્રિતામ્રસ્ત્રિષુ ચ સ્નિગ્ધો ગમ્ભીરસ્ત્રિષુ નિત્યશઃ ॥ 17 ॥

ત્રિવલીવાંસ્ત્ર્યવનતશ્ચતુર્વ્યઙ્ગસ્ત્રિશીર્ષવાન્ ।

ચતુષ્કલશ્ચતુર્લેખશ્ચતુષ્કિષ્કુશ્ચતુ સ્સમઃ ॥ 18 ॥

ચતુર્દશસમદ્વન્દ્વશ્ચતુર્દંષ્ટ્રશ્ચતુર્ગતિઃ ।

મહોષ્ઠહનુનાસશ્ચ પઞ્ચસ્નિગ્ધોઽષ્ટવંશવાન્ ॥ 19 ॥

દશપદ્મો દશબૃહત્ત્રિભિર્વ્યાપ્તો દ્વિશુક્લવાન્ ।

ષડુન્નતો નવતનુસ્ત્રિભિર્વ્યાપ્નોતિ રાઘવઃ ॥ 20 ॥

સત્યધર્મપરશ્શ્રીમાન્ સઙ્ગ્રહાનુગ્રહે રતઃ ।

દેશકાલવિભાગજ્ઞસ્સર્વલોકપ્રિયંવદઃ ॥ 21 ॥

ભ્રાતા તસ્ય ચ દ્વૈમાત્રસ્સૌમિત્રિરપરાજિતઃ ।

અનુરાગેણ રૂપેણ ગુણૈશ્ચૈવ તથાવિધઃ ॥ 22 ॥

તાવુભૌ નરશાર્દૂલૌ ત્વદ્દર્શનસમુત્સુકૌ ।

વિચિન્વન્તૌ મહીં કૃત્સ્નામસ્માભિરભિસઙ્ગતૌ ॥ 23 ॥

ત્વામેવ માર્ગમાણૌ તૌ વિચરન્તૌ વસુન્ધરામ્ ।

દદર્શતુર્મૃગપતિં પૂર્વજેનાવરોપિતમ્ ॥ 24 ॥

ઋશ્યમૂકસ્ય પૃષ્ઠે તુ બહુપાદપસઙ્કુલે ।

ભ્રાતુર્ભયાર્તમાસીનં સુગ્રીવં પ્રિયદર્શનમ્ ॥ 25 ॥

વયં તુ હરિરાજં તં સુગ્રીવં સત્યસઙ્ગરમ્ ।

પરિચર્યામહે રાજ્યાત્પૂર્વજેનાવરોપિતમ્ ॥ 26 ॥

તતસ્તૌ ચીરવસનૌ ધનુઃ પ્રવરપાણિનૌ ।

ઋશ્યમૂકસ્ય શૈલસ્ય રમ્યં દેશમુપાગતૌ ॥ 27 ॥

સ તૌ દૃષ્ટ્વા નરવ્યાઘ્રૌ ધન્વિનૌ વાનરર્ષભઃ ।

અવપ્લુતો ગિરેસ્તસ્ય શિખરં ભયમોહિતઃ ॥ 28 ॥

તતસ્સ શિખરે તસ્મિન્વાનરેન્દ્રો વ્યવસ્થિતઃ ।

તયોસ્સમીપં મામેવ પ્રેષયામાસ સત્વરમ્ ॥ 29 ॥

તાવહં પુરુષવ્યાઘ્રૌ સુગ્રીવવચનાત્પ્રભૂ ।

રૂપલક્ષણસમ્પન્નૌ કૃતાઞ્જલિરુપસ્થિતઃ ॥ 30 ॥

તૌ પરિજ્ઞાતતત્ત્વાર્થૌ મયા પ્રીતિસમન્વિતૌ ।

પૃષ્ઠમારોપ્ય તં દેશં પ્રાપિતૌ પુરુષર્ષભૌ ॥ 31 ॥

નિવેદિતૌ ચ તત્ત્વેન સુગ્રીવાય મહાત્મને ।

તયોરન્યોન્યસલ્લાપાદ્ભૃશં પ્રીતિરજાયત ॥ 32 ॥

તતસ્તૌ પ્રીતિસમ્પન્નૌ હરીશ્વરનરેશ્વરૌ ।

પરસ્પરકૃતાશ્વાસૌ કથયા પૂર્વવૃત્તયા ॥ 33 ॥

તતસ્સ સાન્ત્વયામાસ સુગ્રીવં લક્ષ્મણાગ્રજઃ ।

સ્ત્રીહેતોર્વાલિના ભ્રાત્રા નિરસ્તમુરુતેજસા ॥ 34 ॥

તતસ્ત્વન્નાશજં શોકં રામસ્યાક્લિષ્ટકર્મણઃ ।

લક્ષ્મણો વાનરેન્દ્રાય સુગ્રીવાય ન્યવેદયત્ ॥ 35 ॥

સ શ્રુત્વા વાનરેન્દ્રસ્તુ લક્ષ્મણેનેરિતં વચઃ ।

તદાસીન્નિષ્પ્રભોઽત્યર્થં ગ્રહગ્રસ્ત ઇવાંશુમાન્ ॥ 36 ॥

તતસ્ત્વદ્ગાત્રશોભીનિ રક્ષસા હ્રિયમાણયા ।

યાન્યાભરણજાલાનિ પાતિતાનિ મહીતલે ॥ 37 ॥

તાનિ સર્વાણિ રામાય આનીય હરિયૂથપાઃ ।

સંહૃષ્ટા દર્શયામાસુર્ગતિં તુ ન વિદુસ્તવ ॥ 38 ॥

તાનિ રામાય દત્તાનિ મયૈવોપહૃતાનિ ચ ।

સ્વનવન્ત્યવકીર્ણાનિ તસ્મિન્વિગતચેતસિ ॥ 39 ॥

તાન્યઙ્કે દર્શનીયાનિ કૃત્વા બહુવિધં તવ ।

તેન દેવપ્રકાશેન દેવેન પરિદેવિતમ્ ॥ 40 ॥

પશ્યતસ્તાનિ રુદતસ્તામ્યતશ્ચ પુનઃ પુનઃ ।

પ્રાદીપયન્દાશરથેસ્તાનિ શોકહુતાશનમ્ ॥ 41 ॥

શયિતં ચ ચિરં તેન દુઃખાર્તેન મહાત્મના ।

મયાપિ વિવિધૈર્વાક્યૈઃ કૃચ્છ્રાદુત્થાપિતઃ પુનઃ ॥ 42 ॥

તાનિ દૃષ્ટ્વા મહાબાહુર્દર્શયિત્વા મુહુર્મુહુઃ ।

રાઘવસ્સહ સૌમિત્રિસ્સુગ્રીવે સ ન્યવેદયત્ ॥ 43 ॥

સ તવાદર્શનાદાર્યે રાઘવઃ પરિતપ્યતે ।

મહતા જ્વલતા નિત્યમગ્નિનેવાગ્નિપર્વતઃ ॥ 44 ॥

ત્વત્કૃતે તમનિદ્રા ચ શોકશ્ચિન્તા ચ રાઘવમ્ ।

તાપયન્તિ મહાત્માનમગ્ન્યગારમિવાગ્નયઃ ॥ 45 ॥

તવાદર્શનશોકેન રાઘવઃ પ્રવિચાલ્યતે ।

મહતા ભૂમિકમ્પેન મહાનિવ શિલોચ્ચયઃ ॥ 46 ॥

કાનનાનિ સુરમ્યાણિ નદીઃ પ્રસ્રવણાનિ ચ ।

ચરન્ન રતિમાપ્નોતિ ત્વામપશ્યન્નૃપાત્મજે ॥ 47 ॥

સ ત્વાં મનુજશાર્દૂલઃ ક્ષિપ્રં પ્રાપ્સ્યતિ રાઘવઃ ।

સમિત્રબાન્ધવં હત્વા રાવણં જનકાત્મજે ॥ 48 ॥

સહિતૌ રામસુગ્રીવાવુભાવકુરુતાં તદા ।

સમયં વાલિનં હન્તું તવ ચાન્વેષણં તથા ॥ 49 ॥

તતસ્તાભ્યાં કુમારાભ્યાં વીરાભ્યાં સ હરીશ્વરઃ ।

કિષ્કિન્ધાં સમુપાગમ્ય વાલી યુદ્ધે નિપાતિતઃ ॥ 50 ॥

તતો નિહત્ય તરસા રામો વાલિનમાહવે ।

સર્વર્ક્ષહરિસઙ્ઘાનાં સુગ્રીવમકરોત્પતિમ્ ॥ 51 ॥

રામસુગ્રીવયોરૈક્યં દેવ્યેવં સમજાયત ।

હનુમન્તં ચ માં વિદ્ધિ તયોર્દૂતમિહાગતમ્ ॥ 52 ॥

સ્વરાજ્યં પ્રાપ્ય સુગ્રીવસ્સમાનીય હરીશ્વરાન્ ।

ત્વદર્થં પ્રેષયામાસ દિશો દશ મહાબલાન્ ॥ 53 ॥

આદિષ્ટા વાનરેન્દ્રેણ સુગ્રીવેણ મહૌજસા ।

અદ્રિરાજપ્રતીકાશાસ્સર્વતઃ પ્રસ્થિતૌ મહીમ્ ॥ 54 ॥

તતસ્તે માર્ગમાણા વૈ સુગ્રીવવચનાતુરાઃ ।

ચરન્તિ વસુધાં કૃત્સ્નાં વયમન્યે ચ વાનરાઃ ॥ 55 ॥

અઙ્ગદો નામ લક્ષ્મીવાન્વાલિસૂનુર્મહાબલઃ ।

પ્રસ્થિતઃ કપિશાર્દૂલસ્ત્રિભાગબલસંવૃતઃ ॥ 56 ॥

તેષાં નો વિપ્રણષ્ટાનાં વિન્ધ્યે પર્વતસત્તમે ।

ભૃશં શોકપરીતાનામહોરાત્રગણા ગતાઃ ॥ 57 ॥

તે વયં કાર્યનૈરાશ્યાત્કાલસ્યાતિક્રમેણ ચ ।

ભયાચ્ચ કપિરાજસ્ય પ્રાણાંસ્ત્યક્તું વ્યવસ્થિતાઃ ॥ 58 ॥

વિચિત્ય વનદુર્ગાણિ ગિરિપ્રસ્રવણાનિ ચ ।

અનાસાદ્ય પદં દેવ્યાઃ પ્રાણાંસ્ત્યક્તું સમુદ્યતાઃ ॥ 59 ॥

દૃષ્ટ્વા પ્રાયોપવિષ્ટાંશ્ચ સર્વાન્વાનરપુઙ્ગવાન્ ।

ભૃશં શોકાર્ણવે મગ્નઃ પર્યદેવયદઙ્ગદઃ ॥ 60 ॥

તવ નાશં ચ વૈદેહિ વાલિનશ્ચ વધં તથા ।

પ્રાયોપવેશમસ્માકં મરણં ચ જટાયુષઃ ॥ 61 ॥

તેષાં નસ્વામિસન્દેશાન્નિરાશાનાં મુમૂર્ષતામ્ ।

કાર્યહેતોરિવાયાતશ્શકુનિર્વીર્યવાન્મહાન્ ॥ 62 ॥

ગૃધ્રરાજસ્ય સોદર્યઃ સમ્પાતિર્નામ ગૃધ્રરાટ્ ।

શ્રુત્વા ભ્રાતૃવધં કોપાદિદં વચનમબ્રવીત્ ॥ 63 ॥

યવીયાન્કેન મે ભ્રાતા હતઃ ક્વ ચ નિપાતિતઃ ।

એતદાખ્યાતુમિચ્છામિ ભવદ્ભિર્વાનરોત્તમાઃ ॥ 64 ॥

અઙ્ગદોઽકથયત્તસ્ય જનસ્થાને મહદ્વધમ્ ।

રક્ષસા ભીમરૂપેણ ત્વામુદ્દિશ્ય યથાતથમ્ ॥ 65 ॥

જટાયુષો વધં શ્રુત્વા દુઃખિતસ્સોઽરુણાત્મજઃ ।

ત્વાં શશંસ વરારોહે વસન્તીં રાવણાલયે ॥ 66 ॥

તસ્ય તદ્વચનં શ્રુત્વા સમ્પાતેઃ પ્રીતિવર્ધનમ્ ।

અઙ્ગદપ્રમુખાસ્તૂર્ણં તતસ્સમ્પ્રસ્થિતા વયમ્ ॥ 67 ॥

વિન્ધ્યાદુત્થાય સમ્પ્રાપ્તા સ્સાગરસ્યાન્તમુત્તરમ્ ।

ત્વદ્ધર્શનકૃતોત્સાહા હૃષ્ટાસ્તુષ્ટાઃ પ્લવઙ્ગમાઃ ॥ 68 ॥

અઙ્ગદપ્રમુખાસ્સર્વે વેલોપાન્તમુપસ્થિતાઃ ।

ચિન્તાં જગ્મુઃ પુનર્ભીતાસ્ત્વદ્દર્શનસમુત્સુકાઃ ॥ 69 ॥

અથાહં હરિસૈન્યસ્ય સાગરં પ્રેક્ષ્ય સીદતઃ ।

વ્યવધૂય ભયં તીવ્રં યોજનાનાં શતં પ્લુતઃ ॥ 70 ॥

લઙ્કા ચાપિ મયા રાત્રૌ પ્રવિષ્ટા રાક્ષસાકુલા ।

રાવણશ્ચ મયા દૃષ્ટસ્ત્વં ચ શોકપરિપ્લુતા ॥ 71 ॥

એતત્તે સર્વમાખ્યાતં યથાવૃત્તમનન્દિતે ।

અભિભાષસ્વ માં દેવિ દૂતો દાશરથેરહમ્ ॥ 72 ॥

તં માં રામકૃતોદ્યોગં ત્વન્નિમિત્તમિહાગતમ્ ।

સુગ્રીવસચિવં દેવિ બુદ્ધ્યસ્વ પવનાત્મજમ્ ॥ 73 ॥

કુશલી તવ કાકુત્સ્થસ્સર્વશસ્ત્રભૃતાં વરઃ ।

ગુરોરારાધને યુક્તો લક્ષ્મણશ્ચ સુલક્ષણઃ ॥ 74 ॥

તસ્ય વીર્યવતો દેવિ ભર્તુસ્તવ હિતે રતઃ ।

અહમેકસ્તુ સમ્પ્રાપ્ત સ્સુગ્રીવવચનાદિહ ॥ 75 ॥

મયેયમસહાયેન ચરતા કામરૂપિણા ।

દક્ષિણા દિગનુક્રાન્તા ત્વન્માર્ગવિચયૈષિણા ॥ 76 ॥

દિષ્ટ્યાહં હરિસૈન્યાનાં ત્વન્નાશમનુશોચતામ્ ।

અપનેષ્યામિ સન્તાપં તવાભિગમશંસનાત્ ॥ 77 ॥

દિષ્ટ્યા હિ મમ ન વ્યર્થં દેવિ સાગરલઙ્ઘનમ્ ।

પ્રાપ્સ્યામ્યહમિદં દિષ્ટ્યા ત્વદ્દર્શનકૃતં યશઃ ॥ 78 ॥

રાઘવશ્ચ મહાવીર્યઃ ક્ષિપ્રં ત્વામભિપત્સ્યતે ।

સમિત્રબાન્ધવં હત્વા રાવણં રાક્ષસાધિપમ્ ॥ 79 ॥

માલ્યવાન્નામ વૈદેહિ ગિરીણામુત્તમો ગિરિઃ ।

તતો ગચ્છતિ ગોકર્ણં પર્વતં કેસરી હરિઃ ॥ 80 ॥

સ ચ દેવર્ષિભિર્દિષ્ટઃ પિતા મમ મહાકપિઃ ।

તીર્થે નદીપતેઃ પુણ્યે શમ્બસાદનમુદ્ધરત્ ॥ 81 ॥

તસ્યાહં હરિણઃ ક્ષેત્રે જાતો વાતેન મૈથિલિ ।

હનુમાનિતિ વિખ્યાતો લોકે સ્વેનૈવ કર્મણા ॥ 82 ॥

વિશ્વાસાર્થં તુ વૈદેહિ ભર્તુરુક્તા મયા ગુણાઃ ।

અચિરાદ્રાઘવો દેવિ ત્વામિતો નયિતાઽનઘે ॥ 83 ॥

એવં વિશ્વાસિતા સીતા હેતુભિશ્શોકકર્શિતા ।

ઉપપન્નૈરભિજ્ઞાનૈર્દૂતં તમવગચ્છતિ ॥ 84 ॥

અતુલં ચ ગતા હર્ષં પ્રહર્ષેણ ચ જાનકી ।

નેત્રાભ્યાં વક્રપક્ષ્માભ્યાં મુમોચાનન્દજં જલમ્ ॥ 85 ॥

ચારુ તદ્વદનં તસ્યાસ્તામ્રશુક્લાયતેક્ષણમ્ ।

અશોભત વિશાલાક્ષ્યા રાહુમુક્ત ઇવોડુરાટ્ ॥ 86 ॥

હનુમન્તં કપિં વ્યક્તં મન્યતે નાન્યથેતિ સા ।

અથોવાચ હનૂમાંસ્તામુત્તરં પ્રિયદર્શનામ્ ॥ 87 ॥

એતત્તે સર્વમાખ્યાતં સમાશ્વસિહિ મૈથિલિ ।

કિં કરોમિ કથં વા તે રોચતે પ્રતિયામ્યહમ્ ॥ 88 ॥

હતેઽસુરે સંયતિ શમ્બસાદને કપિપ્રવીરેણ મહર્ષિચોદનાત્ ।

તતોઽસ્મિ વાયુપ્રભવો હિ મૈથિલિ પ્રભાવતસ્તત્પ્રતિમશ્ચ વાનરઃ ॥ 89 ॥

ઇત્યાર્ષે શ્રીમદ્રામાયણે વાલ્મીકીય આદિકાવ્યે સુન્દરકાણ્ડે પઞ્ચત્રિંશસ્સર્ગઃ ॥

Roman (IAST) Transliteration

śrīmadvālmīkīya rāmāyaṇe sundarakāṇḍam |

atha pañcatriṃśassargaḥ |

tāṃ tu rāmakathāṃ śrutvā vaidehī vānararṣabhāt |

uvāca vacanaṃ sāntvamidaṃ madhurayā girā || 1 ||

kva te rāmeṇa saṃsargaḥ kathaṃ jānāsi lakṣmaṇam |

vānarāṇāṃ narāṇāṃ ca kathamāsītsamāgamaḥ || 2 ||

yāni rāmasya liṅgāni lakṣmaṇasya ca vānara |

tāni bhūyassamācakṣva na māṃ śokassamāviśet || 3 ||

kīdṛśaṃ tasya saṃsthānaṃ rūpaṃ rāmasya kīdṛśam |

kathamūrū kathaṃ bāhū lakṣmaṇasya ca śaṃsa me || 4 ||

evamuktastu vaidehyā hanumānmārutātmajaḥ |

tato rāmaṃ yathātattvamākhyātumupacakrame || 5 ||

jānantī bata diṣṭyā māṃ vaidehi paripṛcchasi |

bhartuḥ kamalapattrākṣi saṃsthānaṃ lakṣmaṇasya ca || 6 ||

yāni rāmasya cihnāni lakṣmaṇasya ca yāni vai |

lakṣitāni viśālākṣi vadataśśṛṇu tāni me || 7 ||

rāmaḥ kamalapattrākṣa ssarvasattvamanoharaḥ |

rūpadākṣiṇyasampannaḥ prasūto janakātmaje || 8 ||

tejasā'ditya saṅkāśaḥ kṣamayā pṛthivīsamaḥ |

bṛhaspatisamo buddhyā yaśasā vāsavopamaḥ || 9 ||

rakṣitā jīvalokasya svajanasyābhirakṣitā |

rakṣitā svasya vṛttasya dharmasya ca parantapaḥ || 10 ||

rāmo bhāmini lokasya cāturvarṇyasya rakṣitā |

maryādānāṃ ca lokasya kartā kārayitā ca saḥ || 11 ||

arciṣmānarcito'tyarthaṃ brahmacaryavrate sthitaḥ |

sādhūnāmupakārajñaḥ pracārajñaśca karmaṇām || 12 ||

rājavidyāvinītaśca brāhmaṇānāmupāsitā |

śrutavānśīlasampanno vinītaśca parantapaḥ || 13 ||

yajurvedavinītaśca vedavidbhissupūjitaḥ |

dhanurvede ca vedeṣu vedāṅgeṣu ca niṣṭhitaḥ || 14 ||

vipulāṃso mahābāhuḥ kambugrīvaśśubhānanaḥ |

gūḍhajatrussutāmrākṣo rāmo devi janai śśrutaḥ || 15 ||

dundubhisvananirghoṣa ssnigdhavarṇaḥ pratāpavān |

sama ssamavibhaktāṅgo varṇaṃ śyāmaṃ samāśritaḥ || 16 ||

tristhirastripralambaśca trisamastriṣu connataḥ |

tritāmrastriṣu ca snigdho gambhīrastriṣu nityaśaḥ || 17 ||

trivalīvāṃstryavanataścaturvyaṅgastriśīrṣavān |

catuṣkalaścaturlekhaścatuṣkiṣkuścatu ssamaḥ || 18 ||

caturdaśasamadvandvaścaturdaṃṣṭraścaturgatiḥ |

mahoṣṭhahanunāsaśca pañcasnigdho'ṣṭavaṃśavān || 19 ||

daśapadmo daśabṛhattribhirvyāpto dviśuklavān |

ṣaḍunnato navatanustribhirvyāpnoti rāghavaḥ || 20 ||

satyadharmaparaśśrīmān saṅgrahānugrahe rataḥ |

deśakālavibhāgajñassarvalokapriyaṃvadaḥ || 21 ||

bhrātā tasya ca dvaimātrassaumitriraparājitaḥ |

anurāgeṇa rūpeṇa guṇaiścaiva tathāvidhaḥ || 22 ||

tāvubhau naraśārdūlau tvaddarśanasamutsukau |

vicinvantau mahīṃ kṛtsnāmasmābhirabhisaṅgatau || 23 ||

tvāmeva mārgamāṇau tau vicarantau vasundharām |

dadarśaturmṛgapatiṃ pūrvajenāvaropitam || 24 ||

ṛśyamūkasya pṛṣṭhe tu bahupādapasaṅkule |

bhrāturbhayārtamāsīnaṃ sugrīvaṃ priyadarśanam || 25 ||

vayaṃ tu harirājaṃ taṃ sugrīvaṃ satyasaṅgaram |

paricaryāmahe rājyātpūrvajenāvaropitam || 26 ||

tatastau cīravasanau dhanuḥ pravarapāṇinau |

ṛśyamūkasya śailasya ramyaṃ deśamupāgatau || 27 ||

sa tau dṛṣṭvā naravyāghrau dhanvinau vānararṣabhaḥ |

avapluto girestasya śikharaṃ bhayamohitaḥ || 28 ||

tatassa śikhare tasminvānarendro vyavasthitaḥ |

tayossamīpaṃ māmeva preṣayāmāsa satvaram || 29 ||

tāvahaṃ puruṣavyāghrau sugrīvavacanātprabhū |

rūpalakṣaṇasampannau kṛtāñjalirupasthitaḥ || 30 ||

tau parijñātatattvārthau mayā prītisamanvitau |

pṛṣṭhamāropya taṃ deśaṃ prāpitau puruṣarṣabhau || 31 ||

niveditau ca tattvena sugrīvāya mahātmane |

tayoranyonyasallāpādbhṛśaṃ prītirajāyata || 32 ||

tatastau prītisampannau harīśvaranareśvarau |

parasparakṛtāśvāsau kathayā pūrvavṛttayā || 33 ||

tatassa sāntvayāmāsa sugrīvaṃ lakṣmaṇāgrajaḥ |

strīhetorvālinā bhrātrā nirastamurutejasā || 34 ||

tatastvannāśajaṃ śokaṃ rāmasyākliṣṭakarmaṇaḥ |

lakṣmaṇo vānarendrāya sugrīvāya nyavedayat || 35 ||

sa śrutvā vānarendrastu lakṣmaṇeneritaṃ vacaḥ |

tadāsīnniṣprabho'tyarthaṃ grahagrasta ivāṃśumān || 36 ||

tatastvadgātraśobhīni rakṣasā hriyamāṇayā |

yānyābharaṇajālāni pātitāni mahītale || 37 ||

tāni sarvāṇi rāmāya ānīya hariyūthapāḥ |

saṃhṛṣṭā darśayāmāsurgatiṃ tu na vidustava || 38 ||

tāni rāmāya dattāni mayaivopahṛtāni ca |

svanavantyavakīrṇāni tasminvigatacetasi || 39 ||

tānyaṅke darśanīyāni kṛtvā bahuvidhaṃ tava |

tena devaprakāśena devena paridevitam || 40 ||

paśyatastāni rudatastāmyataśca punaḥ punaḥ |

prādīpayandāśarathestāni śokahutāśanam || 41 ||

śayitaṃ ca ciraṃ tena duḥkhārtena mahātmanā |

mayāpi vividhairvākyaiḥ kṛcchrādutthāpitaḥ punaḥ || 42 ||

tāni dṛṣṭvā mahābāhurdarśayitvā muhurmuhuḥ |

rāghavassaha saumitrissugrīve sa nyavedayat || 43 ||

sa tavādarśanādārye rāghavaḥ paritapyate |

mahatā jvalatā nityamagninevāgniparvataḥ || 44 ||

tvatkṛte tamanidrā ca śokaścintā ca rāghavam |

tāpayanti mahātmānamagnyagāramivāgnayaḥ || 45 ||

tavādarśanaśokena rāghavaḥ pravicālyate |

mahatā bhūmikampena mahāniva śiloccayaḥ || 46 ||

kānanāni suramyāṇi nadīḥ prasravaṇāni ca |

caranna ratimāpnoti tvāmapaśyannṛpātmaje || 47 ||

sa tvāṃ manujaśārdūlaḥ kṣipraṃ prāpsyati rāghavaḥ |

samitrabāndhavaṃ hatvā rāvaṇaṃ janakātmaje || 48 ||

sahitau rāmasugrīvāvubhāvakurutāṃ tadā |

samayaṃ vālinaṃ hantuṃ tava cānveṣaṇaṃ tathā || 49 ||

tatastābhyāṃ kumārābhyāṃ vīrābhyāṃ sa harīśvaraḥ |

kiṣkindhāṃ samupāgamya vālī yuddhe nipātitaḥ || 50 ||

tato nihatya tarasā rāmo vālinamāhave |

sarvarkṣaharisaṅghānāṃ sugrīvamakarotpatim || 51 ||

rāmasugrīvayoraikyaṃ devyevaṃ samajāyata |

hanumantaṃ ca māṃ viddhi tayordūtamihāgatam || 52 ||

svarājyaṃ prāpya sugrīvassamānīya harīśvarān |

tvadarthaṃ preṣayāmāsa diśo daśa mahābalān || 53 ||

ādiṣṭā vānarendreṇa sugrīveṇa mahaujasā |

adrirājapratīkāśāssarvataḥ prasthitau mahīm || 54 ||

tataste mārgamāṇā vai sugrīvavacanāturāḥ |

caranti vasudhāṃ kṛtsnāṃ vayamanye ca vānarāḥ || 55 ||

aṅgado nāma lakṣmīvānvālisūnurmahābalaḥ |

prasthitaḥ kapiśārdūlastribhāgabalasaṃvṛtaḥ || 56 ||

teṣāṃ no vipraṇaṣṭānāṃ vindhye parvatasattame |

bhṛśaṃ śokaparītānāmahorātragaṇā gatāḥ || 57 ||

te vayaṃ kāryanairāśyātkālasyātikrameṇa ca |

bhayācca kapirājasya prāṇāṃstyaktuṃ vyavasthitāḥ || 58 ||

vicitya vanadurgāṇi giriprasravaṇāni ca |

anāsādya padaṃ devyāḥ prāṇāṃstyaktuṃ samudyatāḥ || 59 ||

dṛṣṭvā prāyopaviṣṭāṃśca sarvānvānarapuṅgavān |

bhṛśaṃ śokārṇave magnaḥ paryadevayadaṅgadaḥ || 60 ||

tava nāśaṃ ca vaidehi vālinaśca vadhaṃ tathā |

prāyopaveśamasmākaṃ maraṇaṃ ca jaṭāyuṣaḥ || 61 ||

teṣāṃ nasvāmisandeśānnirāśānāṃ mumūrṣatām |

kāryahetorivāyātaśśakunirvīryavānmahān || 62 ||

gṛdhrarājasya sodaryaḥ sampātirnāma gṛdhrarāṭ |

śrutvā bhrātṛvadhaṃ kopādidaṃ vacanamabravīt || 63 ||

yavīyānkena me bhrātā hataḥ kva ca nipātitaḥ |

etadākhyātumicchāmi bhavadbhirvānarottamāḥ || 64 ||

aṅgado'kathayattasya janasthāne mahadvadham |

rakṣasā bhīmarūpeṇa tvāmuddiśya yathātatham || 65 ||

jaṭāyuṣo vadhaṃ śrutvā duḥkhitasso'ruṇātmajaḥ |

tvāṃ śaśaṃsa varārohe vasantīṃ rāvaṇālaye || 66 ||

tasya tadvacanaṃ śrutvā sampāteḥ prītivardhanam |

aṅgadapramukhāstūrṇaṃ tatassamprasthitā vayam || 67 ||

vindhyādutthāya samprāptā ssāgarasyāntamuttaram |

tvaddharśanakṛtotsāhā hṛṣṭāstuṣṭāḥ plavaṅgamāḥ || 68 ||

aṅgadapramukhāssarve velopāntamupasthitāḥ |

cintāṃ jagmuḥ punarbhītāstvaddarśanasamutsukāḥ || 69 ||

athāhaṃ harisainyasya sāgaraṃ prekṣya sīdataḥ |

vyavadhūya bhayaṃ tīvraṃ yojanānāṃ śataṃ plutaḥ || 70 ||

laṅkā cāpi mayā rātrau praviṣṭā rākṣasākulā |

rāvaṇaśca mayā dṛṣṭastvaṃ ca śokapariplutā || 71 ||

etatte sarvamākhyātaṃ yathāvṛttamanandite |

abhibhāṣasva māṃ devi dūto dāśaratheraham || 72 ||

taṃ māṃ rāmakṛtodyogaṃ tvannimittamihāgatam |

sugrīvasacivaṃ devi buddhyasva pavanātmajam || 73 ||

kuśalī tava kākutsthassarvaśastrabhṛtāṃ varaḥ |

gurorārādhane yukto lakṣmaṇaśca sulakṣaṇaḥ || 74 ||

tasya vīryavato devi bhartustava hite rataḥ |

ahamekastu samprāpta ssugrīvavacanādiha || 75 ||

mayeyamasahāyena caratā kāmarūpiṇā |

dakṣiṇā diganukrāntā tvanmārgavicayaiṣiṇā || 76 ||

diṣṭyāhaṃ harisainyānāṃ tvannāśamanuśocatām |

apaneṣyāmi santāpaṃ tavābhigamaśaṃsanāt || 77 ||

diṣṭyā hi mama na vyarthaṃ devi sāgaralaṅghanam |

prāpsyāmyahamidaṃ diṣṭyā tvaddarśanakṛtaṃ yaśaḥ || 78 ||

rāghavaśca mahāvīryaḥ kṣipraṃ tvāmabhipatsyate |

samitrabāndhavaṃ hatvā rāvaṇaṃ rākṣasādhipam || 79 ||

mālyavānnāma vaidehi girīṇāmuttamo giriḥ |

tato gacchati gokarṇaṃ parvataṃ kesarī hariḥ || 80 ||

sa ca devarṣibhirdiṣṭaḥ pitā mama mahākapiḥ |

tīrthe nadīpateḥ puṇye śambasādanamuddharat || 81 ||

tasyāhaṃ hariṇaḥ kṣetre jāto vātena maithili |

hanumāniti vikhyāto loke svenaiva karmaṇā || 82 ||

viśvāsārthaṃ tu vaidehi bharturuktā mayā guṇāḥ |

acirādrāghavo devi tvāmito nayitā'naghe || 83 ||

evaṃ viśvāsitā sītā hetubhiśśokakarśitā |

upapannairabhijñānairdūtaṃ tamavagacchati || 84 ||

atulaṃ ca gatā harṣaṃ praharṣeṇa ca jānakī |

netrābhyāṃ vakrapakṣmābhyāṃ mumocānandajaṃ jalam || 85 ||

cāru tadvadanaṃ tasyāstāmraśuklāyatekṣaṇam |

aśobhata viśālākṣyā rāhumukta ivoḍurāṭ || 86 ||

hanumantaṃ kapiṃ vyaktaṃ manyate nānyatheti sā |

athovāca hanūmāṃstāmuttaraṃ priyadarśanām || 87 ||

etatte sarvamākhyātaṃ samāśvasihi maithili |

kiṃ karomi kathaṃ vā te rocate pratiyāmyaham || 88 ||

hate'sure saṃyati śambasādane kapipravīreṇa maharṣicodanāt |

tato'smi vāyuprabhavo hi maithili prabhāvatastatpratimaśca vānaraḥ || 89 ||

ityārṣe śrīmadrāmāyaṇe vālmīkīya ādikāvye sundarakāṇḍe pañcatriṃśassargaḥ ||