5.27 Sundarakanda - Saptavimsha Sargah

ॐ

5.27 સુન્દરકાણ્ડ - સપ્તવિંશ સર્ગઃ

Valmiki Gujarati

શ્રીમદ્વાલ્મીકીય રામાયણે સુન્દરકાણ્ડમ્ ।

અથ સપ્તવિંશસ્સર્ગઃ ।

ઇત્યુક્તાસ્સીતયા ઘોરં રાક્ષસ્યઃ ક્રોધમૂર્છિતાઃ ।

કાશ્ચિજ્જગ્મુસ્તદાખ્યાતું રાવણસ્ય તરસ્વિનઃ ॥ 1 ॥

તતઃ સીતામુપાગમ્ય રાક્ષસ્યો ઘોરદર્શનાઃ ।

પુનઃ પરુષમેકાર્થમનર્થાર્થમથાબ્રુવન્ ॥ 2 ॥

અદ્યેદાનીં તવાનાર્યે સીતે પાપવિનિશ્ચયે ।

રાક્ષસ્યો ભક્ષયિષ્યન્તિ માંસમેતદ્યથાસુખમ્ ॥ 3 ॥

સીતાં તાભિરનાર્યાભિર્દૃષ્ટવા સન્તર્જિતાં તદા ।

રાક્ષસી ત્રિજટા વૃદ્ધા શયાના વાક્યમબ્રવીત્ ॥ 4 ॥

આત્માનં ખાદતાનાર્યા ન સીતાં ભક્ષયિષ્યથ ।

જનકસ્ય સુતામિષ્ટાં સ્નુષાં દશરથસ્ય ચ ॥ 5 ॥

સ્વપ્નો હ્યદ્ય મયા દૃષ્ટો દારુણો રોમહર્ષણઃ ।

રાક્ષસાનામભાવાય ભર્તુરસ્યા ભવાય ચ ॥ 6 ॥

એવમુક્તાસ્ત્રિજટયા રાક્ષસ્યઃ ક્રોધમૂર્છિતાઃ ।

સર્વા એવાબ્રુવન્ભીતાસ્ત્રિજટાં તામિદં વચઃ ॥ 7 ॥

કથયસ્વ ત્વયા દૃષ્ટઃ સ્વપ્નોઽયં કીદૃશો નિશિ ।

તાસાં શ્રુત્વા તુ વચનં રાક્ષસીનાં મુખાચ્યુતમ્ ॥ 8 ॥

ઉવચ વચનં કાલે ત્રિજટા સ્વપ્નસંશ્રિતમ્ ।

ગજદન્તમયીં દિવ્યાં શિબિકામન્તરિક્ષગામ્ ॥ 9 ॥

યુક્તાં હંસસહસ્રેણ સ્વયમાસ્થાય રાઘવઃ ।

શુક્લમાલ્યામ્બરધરો લક્ષ્મણેન સહાગતઃ ॥ 10 ॥

સ્વપ્ને ચાદ્ય મયા દૃષ્ટા સીતા શુક્લામ્બરાવૃતા ।

સાગરેણ પરિક્ષિપ્તં શ્વેતં પર્વતમાસ્થિતા ॥ 11 ॥

રામેણ સઙ્ગતા સીતા ભાસ્કરેણ પ્રભા યથા ।

રાઘવશ્ચ મયા દૃષ્ટશ્ચતુર્દષ્ટ્રં મહાગજમ્ ॥ 12 ॥

આરૂઢ શ્શૈલસઙ્કાશં ચચાર સહલક્ષ્મણઃ ।

તતસ્તૌ નરશાર્દૂલૌ દીપ્યમાનૌ સ્વતેજસા ॥ 13 ॥

શુક્લમાલ્યામ્બરધરૌ જાનકીં પર્યુપસ્થિતૌ ।

તતસ્તસ્ય નગસ્યાગ્રે હ્યાકાશસ્થસ્ય દન્તિનઃ ॥ 14 ॥

ભર્ત્રા પરિગૃહીતસ્ય જાનકી સ્કન્ધમાશ્રિતા ।

ભર્તુરઙ્કાત્સમુત્પત્ય તતઃ કમલલોચના ॥ 15 ॥

ચન્દ્રસૂર્યૌ મયા દૃષ્ટા પાણિના પરિમાર્જતી ।

તતસ્તાભ્યાં કુમારાભ્યામાસ્થિતઃ સ ગજોત્તમઃ ॥ 16 ॥

સીતયા ચ વિશાલાક્ષ્યા લઙ્કાયા ઉપરિસ્થિતઃ ।

પાણ્ડુરર્ષભયુક્તેન રથેનાષ્ટયુજા સ્વયમ્ ॥ 17 ॥

ઇહોપયાતઃ કાકુત્સ્થ સ્સીતયા સહ ભાર્યયા ।

લક્ષ્મણેન સહ ભ્રાત્રા સીતયા સહ વીર્યવાન્ ॥ 18 ॥

આરુહ્ય પુષ્પકં દિવ્યં વિમાનં સૂર્યસન્નિભમ્ ।

ઉત્તરાં દિશમાલોક્ય જગામ પુરુષોત્તમઃ ॥ 19 ॥

એવં સ્વપ્ને મયા દૃષ્ટો રામો વિષ્ણુપરાક્રમઃ ।

લક્ષ્મણેન સહ ભ્રાત્રા સીતયા સહ રાઘવઃ ॥ 20 ॥

ન હિ રામો મહાતેજાશ્શક્યો જેતું સુરાસુરૈઃ ।

રાક્ષસૈર્વાપિ ચાન્યૈર્વા સ્વર્ગઃ પાપજનૈરિવ ॥ 21 ॥

રાવણશ્ચ મયા દૃષ્ટઃ ક્ષિતૌ તૈલસમુક્ષિતઃ ।

રક્તવાસાઃ પિબન્મત્તઃ કરવીરકૃતસ્રજઃ ॥ 22 ॥

વિમાનાત્પુષ્પકાદદ્ય રાવણઃ પતિતો ભુવિ ।

કૃષ્યમાણઃ સ્ત્રિયા દૃષ્ટો મુણ્ડઃ કૃષ્ણામ્બરઃ પુનઃ ॥ 23 ॥

રથેન ખરયુક્તેન રક્તમાલ્યાનુલેપનઃ ।

પિપંસ્તૈલં હસન્નૃત્યન્ ભ્રાન્તચિત્તાકુલેન્દ્રિયઃ ॥ 24 ॥

ગર્દભેન યયૌ શીઘ્રં દક્ષિણાં દિશમાસ્થિતઃ ।

પુનરેવ મયા દૃષ્ટો રાવણો રાક્ષસેશ્વરઃ ॥ 25 ॥

પતિતોઽ વાક્ચિરા રા ભૂમૌ ગર્દભાદ્ભયમોહિતઃ ।

સહસોત્થાય સમ્ભ્રાન્તો ભયાર્તો મદવિહ્વલઃ ॥ 26 ॥

ઉન્મત્ત ઇવ દિગ્વાસા દુર્વાક્યં પ્રલપન્બહુ ।

દુર્ગન્ધં દુસ્સહં ઘોરં તિમિરં નરકોપમમ્ ॥ 27 ॥

મલપઙ્કં પ્રવિશ્યાશુ મગ્નસ્તત્ર સ રાવણઃ ।

કણ્ઠે બદ્ધ્વા દશગ્રીવં પ્રમદા રક્તવાસિની ॥ 28 ॥

કાલી કર્દમલિપ્તાઙ્ગી દિશં યામ્યાં પ્રકર્ષતિ ।

એવં તત્ર મયા દૃષ્ટઃ કુમ્ભકર્ણો નિશાચરઃ ॥ 29 ॥

રાવણસ્ય સુતાસ્સર્વે દૃષ્ટાસ્તૈલસમુક્ષિતાઃ ।

વરાહેણ દશગ્રીવશ્શિંશુમારેણ ચેન્દ્રજિત્ ॥ 30 ॥

ઉષ્ટ્રેણ કુમ્ભકર્ણશ્ચ પ્રયાતા દક્ષિણાં દિશમ્ ।

એકસ્તત્ર મયા દૃષ્ટઃ શ્વેતચ્છત્રો વિભીષણઃ ॥ 31 ॥

શુક્લમાલ્યામ્બરધરઃ શુક્લગન્ધાનુલેપનઃ ।

શઙ્ખદુન્ધુભિનિર્ઘોષૈર્નૃત્તગીતૈરલઙ્કૃતઃ ॥ 32 ॥

આરુહ્ય શૈલસઙ્કાશં મેઘસ્તનિતનિસ્સ્વનમ્ ।

ચતુર્દન્તં ગજં દિવ્યમાસ્તે તત્ર વિભીષણઃ ॥ 33 ॥

ચતુર્ભિસ્સચિવૈઃ સાર્થં વૈહાયસમુપસ્થિતઃ ।

સમાજશ્ચ મયા દૃષ્ટો ગીતવાદિત્રનિઃસ્વનઃ ॥ 34 ॥

પિબતાં રક્તમાલ્યાનાં રક્ષસાં રક્તવાસસામ્ ।

લઙ્કા ચેયં પુરી રમ્યા સવાજિરથકુઞ્જરાઃ ॥ 35 ॥

સાગરે પતિતા દૃષ્ટા ભગ્નગોપુરતોરણા ।

લઙ્કા દૃષ્ટા મયા સ્વપ્ને રાવણેનાભિરક્ષિતા ॥ 36 ॥

દગ્ધા રામસ્ય દૂતેન વાનરેણ તરસ્વિના ।

પીત્વા તૈલં પ્રનૃત્તાશ્ચ પ્રહસન્ત્યો મહાસ્વનાઃ ॥ 37 ॥

લઙ્કાયાં ભસ્મરૂક્ષાયાં સર્વા રાક્ષસસ્ત્રિયઃ ।

કુમ્ભકર્ણાદયશ્ચેમે સર્વે રાક્ષસપુઙ્ગવાઃ ॥ 38 ॥

રક્તં નિવસનં ગૃહ્ય પ્રવિષ્ટા ગોમયહ્રદે ।

અપગચ્છત નશ્યધ્વં સીતામાપ્નોતિ રાઘવઃ ॥ 39 ॥

ઘાતયેત્પરમામર્ષી યુષ્માન્સાર્થં હિ રાક્ષસૈઃ ।

પ્રિયાં બહુમતાં ભાર્યાં વનવાસમનુવ્રતામ્ ॥ 40 ॥

ભર્ત્સિતાં તર્જિતાં વાપિ નાનુમંસ્યતિ રાઘવઃ ।

તદલં ક્રૂરવાક્યૈશ્ચ સાન્ત્વમેવાભિધીયતામ્ ॥ 41 ॥

અભિયાચામ વૈદેહીમેતદ્ધિ મમ રોચતે ।

યસ્યામેવંવિધઃ સ્વપ્નો દુઃખિતાયાં પ્રદૃશ્યતે ॥ 42 ॥

સા દુઃખૈર્વિવિધૈર્મુક્તા પ્રિયં પ્રાપ્નોત્યનુત્તમમ્ ।

ભર્ત્સિતામપિ યાચધ્વં રાક્ષસ્યઃ કિં વિવક્ષયા ॥ 43 ॥

રાઘવાદ્ધિ ભયં ઘોરં રાક્ષસાનામુપસ્થિતમ્ ।

પ્રણિપાતપ્રસન્ના હિ મૈથિલી જનકાત્મજા ॥ 44 ॥

અલમેષા પરિત્રાતું રાક્ષસ્યો મહતો ભયાત્ ।

અપિ ચાસ્યા વિશાલાક્ષ્યા ન કિઞ્ચિદુપલક્ષયે ॥ 45 ॥

વિરૂપમપિ ચાઙ્ગેષુ સુસૂક્ષ્મમપિ લક્ષણમ્ ।

છાયાવૈગુણ્યમાત્રં તુ શઙ્કે દુઃખમુપસ્થિતમ્ ॥ 46 ॥

અદુઃખાર્હામિમાં દેવીં વૈહાયસમુપસ્થિતામ્ ।

અર્થસિદ્ધિં તુ વૈદેહ્યાઃ પશ્યામ્યહમુપસ્થિતામ્ ॥ 47 ॥

રાક્ષસેન્દ્રવિનાશં ચ વિજયં રાઘવસ્ય ચ ।

નિમિત્તભૂતમેતત્તુ શ્રોતુમસ્યા મહત્પ્રિયમ્ ॥ 48 ॥

દૃશ્યતે ચ સ્ફુરચ્ચક્ષુઃ પદ્મપત્રમિવાયતમ્ ।

ઈષચ્છ હૃષિતો વાસ્યા દક્ષિણાયા હ્યદક્ષિણઃ ॥ 49 ॥

અકસ્માદેવ વૈદેહ્યા બાહુરેકઃ પ્રકમ્પતે ।

કરેણુહસ્તપ્રતિમ સ્સવ્યશ્ચોરુરનુત્તમઃ ॥ 50 ॥

વેપમાનઃ સૂચયતિ રાઘવં પુરતઃ સ્થિતમ્ ।

પક્ષી ચ શાખાનિલયં પ્રવિષ્ટઃ પુનઃ પુનશ્ચોત્તમસાન્ત્વવાદી ।

સુસ્વાગતાં વાચમુદીરયાનઃ પુનઃ પુનશ્ચોદયતીવ હૃષ્ટઃ ॥ 51 ॥

ઇત્યાર્ષે શ્રીમદ્રામાયણે વાલ્મીકીય આદિકાવ્યે સુન્દરકાણ્ડે સપ્તવિંશસ્સર્ગઃ ॥

Roman (IAST) Transliteration

śrīmadvālmīkīya rāmāyaṇe sundarakāṇḍam |

atha saptaviṃśassargaḥ |

ityuktāssītayā ghoraṃ rākṣasyaḥ krodhamūrchitāḥ |

kāścijjagmustadākhyātuṃ rāvaṇasya tarasvinaḥ || 1 ||

tataḥ sītāmupāgamya rākṣasyo ghoradarśanāḥ |

punaḥ paruṣamekārthamanarthārthamathābruvan || 2 ||

adyedānīṃ tavānārye sīte pāpaviniścaye |

rākṣasyo bhakṣayiṣyanti māṃsametadyathāsukham || 3 ||

sītāṃ tābhiranāryābhirdṛṣṭavā santarjitāṃ tadā |

rākṣasī trijaṭā vṛddhā śayānā vākyamabravīt || 4 ||

ātmānaṃ khādatānāryā na sītāṃ bhakṣayiṣyatha |

janakasya sutāmiṣṭāṃ snuṣāṃ daśarathasya ca || 5 ||

svapno hyadya mayā dṛṣṭo dāruṇo romaharṣaṇaḥ |

rākṣasānāmabhāvāya bharturasyā bhavāya ca || 6 ||

evamuktāstrijaṭayā rākṣasyaḥ krodhamūrchitāḥ |

sarvā evābruvanbhītāstrijaṭāṃ tāmidaṃ vacaḥ || 7 ||

kathayasva tvayā dṛṣṭaḥ svapno'yaṃ kīdṛśo niśi |

tāsāṃ śrutvā tu vacanaṃ rākṣasīnāṃ mukhācyutam || 8 ||

uvaca vacanaṃ kāle trijaṭā svapnasaṃśritam |

gajadantamayīṃ divyāṃ śibikāmantarikṣagām || 9 ||

yuktāṃ haṃsasahasreṇa svayamāsthāya rāghavaḥ |

śuklamālyāmbaradharo lakṣmaṇena sahāgataḥ || 10 ||

svapne cādya mayā dṛṣṭā sītā śuklāmbarāvṛtā |

sāgareṇa parikṣiptaṃ śvetaṃ parvatamāsthitā || 11 ||

rāmeṇa saṅgatā sītā bhāskareṇa prabhā yathā |

rāghavaśca mayā dṛṣṭaścaturdaṣṭraṃ mahāgajam || 12 ||

ārūḍha śśailasaṅkāśaṃ cacāra sahalakṣmaṇaḥ |

tatastau naraśārdūlau dīpyamānau svatejasā || 13 ||

śuklamālyāmbaradharau jānakīṃ paryupasthitau |

tatastasya nagasyāgre hyākāśasthasya dantinaḥ || 14 ||

bhartrā parigṛhītasya jānakī skandhamāśritā |

bharturaṅkātsamutpatya tataḥ kamalalocanā || 15 ||

candrasūryau mayā dṛṣṭā pāṇinā parimārjatī |

tatastābhyāṃ kumārābhyāmāsthitaḥ sa gajottamaḥ || 16 ||

sītayā ca viśālākṣyā laṅkāyā uparisthitaḥ |

pāṇḍurarṣabhayuktena rathenāṣṭayujā svayam || 17 ||

ihopayātaḥ kākutstha ssītayā saha bhāryayā |

lakṣmaṇena saha bhrātrā sītayā saha vīryavān || 18 ||

āruhya puṣpakaṃ divyaṃ vimānaṃ sūryasannibham |

uttarāṃ diśamālokya jagāma puruṣottamaḥ || 19 ||

evaṃ svapne mayā dṛṣṭo rāmo viṣṇuparākramaḥ |

lakṣmaṇena saha bhrātrā sītayā saha rāghavaḥ || 20 ||

na hi rāmo mahātejāśśakyo jetuṃ surāsuraiḥ |

rākṣasairvāpi cānyairvā svargaḥ pāpajanairiva || 21 ||

rāvaṇaśca mayā dṛṣṭaḥ kṣitau tailasamukṣitaḥ |

raktavāsāḥ pibanmattaḥ karavīrakṛtasrajaḥ || 22 ||

vimānātpuṣpakādadya rāvaṇaḥ patito bhuvi |

kṛṣyamāṇaḥ striyā dṛṣṭo muṇḍaḥ kṛṣṇāmbaraḥ punaḥ || 23 ||

rathena kharayuktena raktamālyānulepanaḥ |

pipaṃstailaṃ hasannṛtyan bhrāntacittākulendriyaḥ || 24 ||

gardabhena yayau śīghraṃ dakṣiṇāṃ diśamāsthitaḥ |

punareva mayā dṛṣṭo rāvaṇo rākṣaseśvaraḥ || 25 ||

patito' vākcirā rā bhūmau gardabhādbhayamohitaḥ |

sahasotthāya sambhrānto bhayārto madavihvalaḥ || 26 ||

unmatta iva digvāsā durvākyaṃ pralapanbahu |

durgandhaṃ dussahaṃ ghoraṃ timiraṃ narakopamam || 27 ||

malapaṅkaṃ praviśyāśu magnastatra sa rāvaṇaḥ |

kaṇṭhe baddhvā daśagrīvaṃ pramadā raktavāsinī || 28 ||

kālī kardamaliptāṅgī diśaṃ yāmyāṃ prakarṣati |

evaṃ tatra mayā dṛṣṭaḥ kumbhakarṇo niśācaraḥ || 29 ||

rāvaṇasya sutāssarve dṛṣṭāstailasamukṣitāḥ |

varāheṇa daśagrīvaśśiṃśumāreṇa cendrajit || 30 ||

uṣṭreṇa kumbhakarṇaśca prayātā dakṣiṇāṃ diśam |

ekastatra mayā dṛṣṭaḥ śvetacchatro vibhīṣaṇaḥ || 31 ||

śuklamālyāmbaradharaḥ śuklagandhānulepanaḥ |

śaṅkhadundhubhinirghoṣairnṛttagītairalaṅkṛtaḥ || 32 ||

āruhya śailasaṅkāśaṃ meghastanitanissvanam |

caturdantaṃ gajaṃ divyamāste tatra vibhīṣaṇaḥ || 33 ||

caturbhissacivaiḥ sārthaṃ vaihāyasamupasthitaḥ |

samājaśca mayā dṛṣṭo gītavāditraniḥsvanaḥ || 34 ||

pibatāṃ raktamālyānāṃ rakṣasāṃ raktavāsasām |

laṅkā ceyaṃ purī ramyā savājirathakuñjarāḥ || 35 ||

sāgare patitā dṛṣṭā bhagnagopuratoraṇā |

laṅkā dṛṣṭā mayā svapne rāvaṇenābhirakṣitā || 36 ||

dagdhā rāmasya dūtena vānareṇa tarasvinā |

pītvā tailaṃ pranṛttāśca prahasantyo mahāsvanāḥ || 37 ||

laṅkāyāṃ bhasmarūkṣāyāṃ sarvā rākṣasastriyaḥ |

kumbhakarṇādayaśceme sarve rākṣasapuṅgavāḥ || 38 ||

raktaṃ nivasanaṃ gṛhya praviṣṭā gomayahrade |

apagacchata naśyadhvaṃ sītāmāpnoti rāghavaḥ || 39 ||

ghātayetparamāmarṣī yuṣmānsārthaṃ hi rākṣasaiḥ |

priyāṃ bahumatāṃ bhāryāṃ vanavāsamanuvratām || 40 ||

bhartsitāṃ tarjitāṃ vāpi nānumaṃsyati rāghavaḥ |

tadalaṃ krūravākyaiśca sāntvamevābhidhīyatām || 41 ||

abhiyācāma vaidehīmetaddhi mama rocate |

yasyāmevaṃvidhaḥ svapno duḥkhitāyāṃ pradṛśyate || 42 ||

sā duḥkhairvividhairmuktā priyaṃ prāpnotyanuttamam |

bhartsitāmapi yācadhvaṃ rākṣasyaḥ kiṃ vivakṣayā || 43 ||

rāghavāddhi bhayaṃ ghoraṃ rākṣasānāmupasthitam |

praṇipātaprasannā hi maithilī janakātmajā || 44 ||

alameṣā paritrātuṃ rākṣasyo mahato bhayāt |

api cāsyā viśālākṣyā na kiñcidupalakṣaye || 45 ||

virūpamapi cāṅgeṣu susūkṣmamapi lakṣaṇam |

chāyāvaiguṇyamātraṃ tu śaṅke duḥkhamupasthitam || 46 ||

aduḥkhārhāmimāṃ devīṃ vaihāyasamupasthitām |

arthasiddhiṃ tu vaidehyāḥ paśyāmyahamupasthitām || 47 ||

rākṣasendravināśaṃ ca vijayaṃ rāghavasya ca |

nimittabhūtametattu śrotumasyā mahatpriyam || 48 ||

dṛśyate ca sphuraccakṣuḥ padmapatramivāyatam |

īṣaccha hṛṣito vāsyā dakṣiṇāyā hyadakṣiṇaḥ || 49 ||

akasmādeva vaidehyā bāhurekaḥ prakampate |

kareṇuhastapratima ssavyaścoruranuttamaḥ || 50 ||

vepamānaḥ sūcayati rāghavaṃ purataḥ sthitam |

pakṣī ca śākhānilayaṃ praviṣṭaḥ punaḥ punaścottamasāntvavādī |

susvāgatāṃ vācamudīrayānaḥ punaḥ punaścodayatīva hṛṣṭaḥ || 51 ||

ityārṣe śrīmadrāmāyaṇe vālmīkīya ādikāvye sundarakāṇḍe saptaviṃśassargaḥ ||