5.12 Sundarakanda - Dvadasha Sargah

ॐ

5.12 સુન્દરકાણ્ડ - દ્વાદશ સર્ગઃ

Valmiki Gujarati

શ્રીમદ્વાલ્મીકીય રામાયણે સુન્દરકાણ્ડમ્ ।

અથ દ્વાદશસ્સર્ગઃ ।

સ તસ્ય મધ્યે ભવનસ્ય મારુતિ ર્લતાગૃહાંશ્ચિત્રગૃહાન્નિશાગૃહાન્ ।

જગામ સીતાં પ્રતિ દર્શનોત્સુકો ન ચૈવ તાં પશ્યતિ ચારુદર્શનામ્ ॥ 1 ॥

સ ચિન્તયામાસ તતો મહાકપિઃ પ્રિયામપશ્યન્રઘુનન્દનસ્ય તામ્ ।

ધ્રુવં હિ સીતા મ્રિયતે યથા ન મે વિચિન્વતો દર્શનમેતિ મૈથિલી ॥ 2 ॥

સા રાક્ષસાનાં પ્રવરેણ જાનકી સ્વશીલસંરક્ષ્ણતત્પરા સતી ।

અનેન નૂનં પ્રતિ દુષ્ટકર્મણા હતા ભવેદાર્યપથે પરે સ્થિતા ॥ 3 ॥

વિરૂપરૂપા વિકૃતા વિવર્ચસો મહાનના દીર્ઘવિરૂપદર્શનાઃ ।

સમીક્ષ્ય સા રાક્ષસરાજયોષિતો ભયાદ્વિનષ્ટા જનકેશ્વરાત્મજા ॥ 4 ॥

સીતામદૃષ્ટ્વા હ્યનવાપ્ય પૌરુષં વિહૃત્ય કાલં સહ વાનરૈશ્ચિરમ્ ।

ન મેઽસ્તિ સુગ્રીવસમીપગા ગતિઃ સુતીક્ષ્ણદણ્ડો બલવાંશ્ચ વાનરઃ ॥ 5 ॥

દૃષ્ટમન્તઃપુરં સર્વં દૃષ્ટા રાવણયોષિતઃ ।

ન સીતા દૃશ્યતે સાધ્વીવૃથા જાતો મમ શ્રમઃ ॥ 6 ॥

કિં નુ માં વાનરાઃ સર્વે ગતં વક્ષ્યન્તિ સઙ્ગતાઃ ।

ગત્વા તત્ર ત્વયા વીર કિં કૃતં તદ્વદસ્વ નઃ ॥ 7 ॥

અદૃષ્ટ્વા કિં પ્રવક્ષ્યામિ તામહં જનકાત્મજામ્ ।

ધ્રુવં પ્રાયમુપૈષ્યન્તિ કાલસ્ય વ્યતિવર્તને ॥ 8 ॥

કિં વા વક્ષ્યતિ વૃદ્ધશ્ચ જામ્બવાનાઙ્ગદશ્ચ સઃ ।

ગતં પારં સમુદ્રસ્ય વાનરાશ્ચ સમાગતાઃ ॥ 9 ॥

અનિર્વેદઃ શ્રિયો મૂલમનિર્વેદઃ પરં સુખમ્ ।

અનિર્વેદો હિ સતતં સર્વાર્થેષુ પ્રવર્તકઃ ॥ 10 ॥

કરોતિ સફલં જન્તોઃ કર્મ યત્તત્કરોતિ સઃ ।

તસ્માદનિર્વેદકૃતં યત્નં ચેષ્ટેઽહમુત્તમમ્ ॥ 11 ॥

ભૂયસ્તાવદ્વિચેષ્યામિ દેશાન્રાવણપાલિતાન્ ।

આપાનશાલા વિચિતાસ્તથા પુષ્પગૃહાણિ ચ ॥ 12 ॥

ચિત્રશાલાશ્ચ વિચિતા ભૂયઃ ક્રીડાગૃહાણિ ચ ।

નિષ્કુટાન્તરરથ્યાશ્ચ વિમાનાનિ ચ સર્વશઃ ॥ 13 ॥

ઇતિ સઞ્ચિન્ત્ય ભૂયોઽપિ વિચેતુમુપચક્રમે ।

ભૂમીગૃહાંશ્ચૈત્યગૃહાન્ ગૃહાતિગૃહકાનપિ ॥ 14 ॥

ઉત્પતન્નિષ્પતંશ્ચાપિ તિષ્ઠન્ગચ્છન્ પુનઃ પુનઃ ।

અપાવૃણ્વંશ્ચ દ્વારાણિ કવાટાન્યવઘાટયન્ ॥ 15 ॥

પ્રવિશન્નિષ્પતંશ્ચાપિ પ્રપતન્નુત્પતન્નપિ ।

સર્વમપ્યવકાશં સ વિચચાર મહાકપિઃ ॥ 16 ॥

ચતુરઙ્ગુલમાત્રોઽપિ નાવકાશઃ સ વિદ્યતે ।

રાવણાન્તઃપુરે તસ્મિન્ યં કપિર્ન જગામ સઃ ॥ 17 ॥

પ્રાકારાન્તરરથ્યાશ્ચ વેદિકાશ્ચૈત્યસંશ્રયાઃ ।

દીર્ઘિકાઃ પુષ્કરિણ્યશ્ચ સર્વં તેનાવલોકિતમ્ ॥ 18 ॥

રાક્ષસ્યો વિવિધાકારા વિરૂપા વિકૃતાસ્તથા ।

દૃષ્ટા હનુમતા તત્ર ન તુ સા જનકાત્મજા ॥ 19 ॥

રૂપેણાપ્રતિમા લોકે વરા વિદ્યાધરસ્ત્રિયઃ ।

દૃષ્ટા હનુમતા તત્ર ન તુ રાઘવનન્દિની ॥ 20 ॥

નાગકન્યા વરારોહાઃ પૂર્ણચન્ર્દનિભાનનાઃ ।

દૃષ્ટા હનુમતા તત્ર ન તુ સીતા સુમધ્યમા ॥ 21 ॥

પ્રમથ્ય રાક્ષસેન્દ્રેણ નાગકન્યા બલાદ્ધૃતાઃ ।

દૃષ્ટા હનુમતા તત્ર ન સા જનકનન્દિની ॥ 22 ॥

સોઽપશ્યંસ્તાં મહાબાહુઃ પશ્યંશ્ચાન્યા વરસ્ત્રિયઃ ।

વિષસાદ મુહુર્ધીમાન્ હનુમાન્ મારુતાત્મજઃ ॥ 23 ॥

ઉદ્યોગં વાનરેન્દ્રાણાં પ્લવનં સાગરસ્ય ચ ।

વ્યર્થં વીક્ષ્યાનિલસુતશ્ચિન્તાં પુનરુપાગમત્ ॥ 24 ॥

અવતીર્ય વિમાનાચ્ચ હનુમાન્ મારુતાત્મજઃ ।

ચિન્તામુપજગામાથ શોકોપહતચેતનઃ ॥ 25 ॥

ઇત્યાર્ષે શ્રીમદ્રામાયણે વાલ્મીકીય આદિકાવ્યે સુન્દરકાણ્ડે દ્વાદશસ્સર્ગઃ ॥

Roman (IAST) Transliteration

śrīmadvālmīkīya rāmāyaṇe sundarakāṇḍam |

atha dvādaśassargaḥ |

sa tasya madhye bhavanasya māruti rlatāgṛhāṃścitragṛhānniśāgṛhān |

jagāma sītāṃ prati darśanotsuko na caiva tāṃ paśyati cārudarśanām || 1 ||

sa cintayāmāsa tato mahākapiḥ priyāmapaśyanraghunandanasya tām |

dhruvaṃ hi sītā mriyate yathā na me vicinvato darśanameti maithilī || 2 ||

sā rākṣasānāṃ pravareṇa jānakī svaśīlasaṃrakṣṇatatparā satī |

anena nūnaṃ prati duṣṭakarmaṇā hatā bhavedāryapathe pare sthitā || 3 ||

virūparūpā vikṛtā vivarcaso mahānanā dīrghavirūpadarśanāḥ |

samīkṣya sā rākṣasarājayoṣito bhayādvinaṣṭā janakeśvarātmajā || 4 ||

sītāmadṛṣṭvā hyanavāpya pauruṣaṃ vihṛtya kālaṃ saha vānaraiściram |

na me'sti sugrīvasamīpagā gatiḥ sutīkṣṇadaṇḍo balavāṃśca vānaraḥ || 5 ||

dṛṣṭamantaḥpuraṃ sarvaṃ dṛṣṭā rāvaṇayoṣitaḥ |

na sītā dṛśyate sādhvīvṛthā jāto mama śramaḥ || 6 ||

kiṃ nu māṃ vānarāḥ sarve gataṃ vakṣyanti saṅgatāḥ |

gatvā tatra tvayā vīra kiṃ kṛtaṃ tadvadasva naḥ || 7 ||

adṛṣṭvā kiṃ pravakṣyāmi tāmahaṃ janakātmajām |

dhruvaṃ prāyamupaiṣyanti kālasya vyativartane || 8 ||

kiṃ vā vakṣyati vṛddhaśca jāmbavānāṅgadaśca saḥ |

gataṃ pāraṃ samudrasya vānarāśca samāgatāḥ || 9 ||

anirvedaḥ śriyo mūlamanirvedaḥ paraṃ sukham |

anirvedo hi satataṃ sarvārtheṣu pravartakaḥ || 10 ||

karoti saphalaṃ jantoḥ karma yattatkaroti saḥ |

tasmādanirvedakṛtaṃ yatnaṃ ceṣṭe'hamuttamam || 11 ||

bhūyastāvadviceṣyāmi deśānrāvaṇapālitān |

āpānaśālā vicitāstathā puṣpagṛhāṇi ca || 12 ||

citraśālāśca vicitā bhūyaḥ krīḍāgṛhāṇi ca |

niṣkuṭāntararathyāśca vimānāni ca sarvaśaḥ || 13 ||

iti sañcintya bhūyo'pi vicetumupacakrame |

bhūmīgṛhāṃścaityagṛhān gṛhātigṛhakānapi || 14 ||

utpatanniṣpataṃścāpi tiṣṭhangacchan punaḥ punaḥ |

apāvṛṇvaṃśca dvārāṇi kavāṭānyavaghāṭayan || 15 ||

praviśanniṣpataṃścāpi prapatannutpatannapi |

sarvamapyavakāśaṃ sa vicacāra mahākapiḥ || 16 ||

caturaṅgulamātro'pi nāvakāśaḥ sa vidyate |

rāvaṇāntaḥpure tasmin yaṃ kapirna jagāma saḥ || 17 ||

prākārāntararathyāśca vedikāścaityasaṃśrayāḥ |

dīrghikāḥ puṣkariṇyaśca sarvaṃ tenāvalokitam || 18 ||

rākṣasyo vividhākārā virūpā vikṛtāstathā |

dṛṣṭā hanumatā tatra na tu sā janakātmajā || 19 ||

rūpeṇāpratimā loke varā vidyādharastriyaḥ |

dṛṣṭā hanumatā tatra na tu rāghavanandinī || 20 ||

nāgakanyā varārohāḥ pūrṇacanrdanibhānanāḥ |

dṛṣṭā hanumatā tatra na tu sītā sumadhyamā || 21 ||

pramathya rākṣasendreṇa nāgakanyā balāddhṛtāḥ |

dṛṣṭā hanumatā tatra na sā janakanandinī || 22 ||

so'paśyaṃstāṃ mahābāhuḥ paśyaṃścānyā varastriyaḥ |

viṣasāda muhurdhīmān hanumān mārutātmajaḥ || 23 ||

udyogaṃ vānarendrāṇāṃ plavanaṃ sāgarasya ca |

vyarthaṃ vīkṣyānilasutaścintāṃ punarupāgamat || 24 ||

avatīrya vimānācca hanumān mārutātmajaḥ |

cintāmupajagāmātha śokopahatacetanaḥ || 25 ||

ityārṣe śrīmadrāmāyaṇe vālmīkīya ādikāvye sundarakāṇḍe dvādaśassargaḥ ||