5.11 Sundarakanda - Ekadasha Sargah

ॐ

5.11 સુન્દરકાણ્ડ - એકાદશ સર્ગઃ

Valmiki Gujarati

શ્રીમદ્વાલ્મીકીય રામાયણે સુન્દરકાણ્ડમ્ ।

અથ એકાદશસ્સર્ગઃ ।

અવધૂય ચ તાં બુદ્ધિં બભૂવાવસ્થિતસ્તદા ।

જગામ ચાપરાં ચિન્તાં સીતાં પ્રતિ મહાકપિઃ ॥ 1 ॥

ન રામેણ વિયુક્તા સા સ્વપ્તુમર્હતિ ભામિની ।

ન ભોક્તું વાપ્યલઙ્કર્તું ન પાનમુપસેવિતુમ્ ॥ 2 ॥

નાન્યં નરમુપસ્થાતું સુરાણામપિ ચેશ્વરમ્ ।

ન હિ રામસમઃ કશ્ચિદ્વિદ્યતે ત્રિદશેષ્વપિ ॥ 3 ॥

અન્યેયમિતિ નિશ્ચિત્ય પાનભૂમૌ ચચાર સઃ ।

ક્રીડિતેનાપરાઃ ક્લાન્તા ગીતેન ચ તથાઽપરાઃ ॥ 4 ॥

નૃત્તેન ચાપરાઃ ક્લાન્તાઃ પાનવિપ્રહતાસ્તથા ।

મુરજેષુ મૃદઙ્ગેષુ પીઠિકાસુ ચ સંસ્થિતાઃ ॥ 5 ॥

તથાઽઽસ્તરણમુખ્યેષુ સંવિષ્ટાશ્ચાપરાઃ સ્ત્રિયઃ ।

અઙ્ગનાનાં સહસ્રેણ ભૂષિતેન વિભૂષણૈઃ ॥ 6 ॥

રૂપસલ્લાપશીલેન યુક્તગીતાર્થભાષિણા ।

દેશકાલાભિયુક્તેન યુક્તવાક્યાભિધાયિના ॥ 7 ॥

રતાભિરતસંસુપ્તં દદર્શ હરિયૂથપઃ ।

તાસાં મધ્યે મહાબાહુઃ શુશુભે રાક્ષસેશ્વરઃ ॥ 8 ॥

ગોષ્ઠે મહતિ મુખ્યાનાં ગવાં મધ્યે યથા વૃષઃ ।

સ રાક્ષસેન્દ્રઃ શુશુભે તાભિઃ પરિવૃતસ્સ્વયમ્ ॥ 9 ॥

કરેણુભિર્યથાઽરણ્યે પરિકીર્ણો મહાદ્વિપઃ ।

સર્વકામૈરુપેતાં ચ પાનભૂમિં મહાત્મનઃ ॥ 10 ॥

દદર્શ હરિશાર્દૂલસ્તસ્ય રક્ષઃપતેર્ગૃહે ।

મૃગાણાં મહિષાણાં ચ વરાહાણાં ચ ભાગશઃ ॥ 11 ॥

તત્ર ન્યસ્તાનિ માંસાનિ પાનભૂમૌ દદર્શ સઃ ।

રૌક્મેષુ ચ વિશાલેષુ ભાજનેષ્વર્ધભક્ષિતાન્ ॥ 12 ॥

દદર્શ હરિશાર્દૂલો મયૂરાન્ કુક્કુટાંસ્તથા ।

વરાહવાર્ધ્રાણસકાન્ દધિસૌવર્ચલાયુતાન્ ॥ 13 ॥

શલ્યાન્ મૃગમયૂરાંશ્ચ હનુમાનન્વવૈક્ષત ।

ક્રકરાન્વિવિધાન્ સિદ્ધાંશ્ચકોરાનર્ધભક્ષિતાન્ ॥ 14 ॥

મહિષાનેકશલ્યાંશ્ચ છાગાંશ્ચ કૃતનિષ્ઠિતાન્ ।

લેહ્યાનુચ્ચાવચાન્પેયાન્ ભોજ્યાનિ વિવિધાનિ ચ ॥ 15 ॥

તથાઽઽમ્લલવણોત્તંસૈર્વિવિધૈરાગષાડબૈઃ ।

હારનૂપુરકેયૂરૈરપવિદ્ધૈર્મહાધનૈઃ ॥ 16 ॥

પાનભાજનવિક્ષિપ્તૈઃ ફલૈશ્ચ વિવિધૈરપિ ।

કૃતપુષ્પોપહારા ભૂરધિકં પુષ્યતિ શ્રિયમ્ ॥ 17 ॥

તત્ર તત્ર ચ વિન્યસ્તૈઃ સુશ્લિષ્ટૈશ્શયનાસનૈઃ ।

પાનભૂમિર્વિના વહ્નિં પ્રદીપ્તેવોપલક્ષ્યતે ॥ 18 ॥

બહુપ્રકારૈર્વિવિધૈર્વરસંસ્કારસંસ્કૃતૈઃ ।

માંસૈઃ કુશલસમ્પૃક્તૈઃ પાનભૂમિગતૈઃ પૃથક્ ॥ 19 ॥

દિવ્યાઃ પ્રસન્ના વિવિધાઃ સુરાઃ કૃતસુરા અપિ ।

શર્કરાઽસવમાધ્વીકપુષ્પાસવફલાસવાઃ ॥ 20 ॥

વાસચૂર્ણૈશ્ચ વિવિધૈર્મૃષ્ટાસ્તૈસ્તૈઃ પૃથક્ પૃથક્ ।

સન્તતા શુશુભે ભૂમિર્માલ્યૈશ્ચ બહુસંસ્થિતૈઃ ॥ 21 ॥

હિરણ્મયૈશ્ચ વિવિધૈર્ભાજનૈઃ સ્ફાટિકૈરપિ ।

જામ્બૂનદમયૈશ્ચાન્યૈઃ કરકૈરભિસંવૃતા ॥ 22 ॥

રાજતેષુ ચ કુમ્ભેષુ જામ્બૂનદમયેષુ ચ ।

પાનશ્રેષ્ઠં તદા ભૂરિ કપિસ્તત્ર દદર્શ હ ॥ 23 ॥

સોઽપશ્યચ્છાતકુમ્ભાનિ સીધોર્મણિમયાનિ ચ ।

રાજતાનિ ચ પૂર્ણાનિ ભાજનાનિ મહાકપિઃ ॥ 24 ॥

ક્વચિદલ્પાવશેષાણિ ક્વચિત્પીતાનિ સર્વશઃ ।

ક્વચિન્નૈવ પ્રપીતાનિ પાનાનિ સ દદર્શ હ ॥ 25 ॥

ક્વચિદ્ ભક્ષ્યાંશ્ચ વિવિધાન્ ક્વચિત્પાનાનિ ભાગશઃ ।

ક્વચિદન્નાવશેષાણિ પશ્યન્વૈ વિચચાર હ ॥ 26 ॥

ક્વચિત્પ્રભિન્નૈઃ કરકૈઃ ક્વચિદાલોલિતૈર્ઘટૈઃ ।

ક્વચિત્સમ્પૃક્તમાલ્યાનિ જલાનિ ચ ફલાનિ ચ ॥ 27 ॥

શયનાન્યત્ર નારીણાં શુભ્રાણિ બહુધા પુનઃ ।

પરસ્પરં સમાશ્લિષ્ય કાશ્ચિત્સુપ્તા વરાઙ્ગનાઃ ॥ 28 ॥

કાશ્ચિચ્ચ વસ્ત્રમન્યસ્યાસ્સ્વપન્ત્યાઃ પરિધાય ચ ।

આહૃત્ય ચાબલાઃ સુપ્તા નિદ્રાબલપરાજિતાઃ ॥ 29 ॥

તાસામુચ્છવાસવાતેન વસ્ત્રં માલ્યં ચ ગાત્રજમ્ ।

નાત્યર્થં સ્પન્દતે ચિત્રં પ્રાપ્ય મન્દમિવાનિલમ્ ॥ 30 ॥

ચન્દનસ્ય ચ શીતસ્ય શીધોર્મધુરસસ્ય ચ ।

વિવિધસ્ય ચ માલ્યસ્ય ધૂપસ્ય વિવિધસ્ય ચ ॥ 31 ॥

બહુધા મારુતસ્તત્ર ગન્ધં વિવિધમુદ્વહન્ ।

સ્નાનાનાં ચન્દનાનાં ચ ધૂપાનાં ચૈવ મૂર્છિતઃ ॥ 32 ॥

પ્રવવૌ સુરભિર્ગન્ધો વિમાને પુષ્પકે તદા ।

શ્યામાવદાતાસ્તત્રાન્યાઃ કાશ્ચિત્કૃષ્ણા વરાઙ્ગનાઃ ॥ 33 ॥

કાશ્ચિત્ કાઞ્ચનવર્ણાઙ્ગ્યઃ પ્રમદા રાક્ષસાલયે ।

તાસાં નિદ્રાવશત્વાચ્ચ મદનેન વિમૂર્છિતમ્ ॥ 34 ॥

પદ્મિનીનાં પ્રસુપ્તાનાં રૂપમાસીદ્યથૈવ હિ ।

એવં સર્વમશેષેણ રાવણાન્તઃ પુરં કપિઃ ॥ 35 ॥

દદર્શ સુમહાતેજાઃ ન દદર્શ ચ જાનકીમ્ ।

નિરીક્ષમાણશ્ચ તદા તાઃ સ્ત્રિયઃ સ મહાકપિઃ ॥ 36 ॥

જગામ મહતીં ચિન્તાં ધર્મસાધ્વસશઙ્કિતઃ ।

પરદારાવરોધસ્ય પ્રસુપ્તસ્ય નિરીક્ષણમ્ ॥ 37 ॥

ઇદં ખલુ મમાત્યર્થં ધર્મલોપં કરિષ્યતિ ।

ન હિ મે પરદારાણાં દૃષ્ટિર્વિષયવર્તિની ॥ 38 ॥

અયં ચાત્ર મયા દૃષ્ટઃ પરદારાપરિગ્રહઃ ।

તસ્ય પ્રાદુરભૂચ્ચિન્તા પુનરન્યા મનસ્વિનઃ ॥ 39 ॥

નિશ્ચિતૈકાન્તચિત્તસ્ય કાર્યનિશ્ચયદર્શિની ।

કામં દૃષ્ટા મયા સર્વા વિશ્વસ્તા રાવણસ્ત્રિયઃ ॥ 40 ॥

ન હિ મે મનસઃ કિઞ્ચિદ્વૈકૃત્યમુપજાયતે ।

મનો હિ હેતુઃ સર્વેષામિન્દ્રિયાણાં પ્રવર્તને ॥ 41 ॥

શુભાશુભાસ્વવસ્થાસુ તચ્ચ મે સુવ્યવસ્થિતમ્ ।

નાન્યત્ર હિ મયા શક્યા વૈદેહી પરિમાર્ગિતુમ્ ॥ 42 ॥

સ્ત્રિયો હિ સ્ત્રીષુ દૃશ્યન્તે સદા સમ્પરિમાર્ગણે ।

યસ્ય સત્ત્વસ્ય યા યોનિસ્તસ્યાં તત્પરિમાર્ગ્યતે ।

ન શક્યા પ્રમદા નષ્ટા મૃગીષુ પરિમાર્ગિતુમ્ ॥ 43 ॥

તદિદં માર્ગિતં તાવચ્છુદ્ધેન મનસા મયા ॥ 44 ॥

રાવણાન્તઃપુરં સર્વં દૃશ્યતે ન તુ જાનકી ।

દેવગન્ધર્વકન્યાશ્ચ નાગકન્યાશ્ચ વીર્યવાન્ ॥ 45 ॥

અવેક્ષમાણો હનુમાન્નૈવાપશ્યત જાનકીમ્ ।

તામપશ્યન્કપિસ્તત્ર પશ્યઞ્શ્ચાન્યા પરસ્ત્રિયઃ ॥ 46 ॥

અપક્રમ્ય તદા વીરઃ પ્રધ્યાતુમુપચક્રમે ।

સ ભૂયસ્તુ પરં શ્રીમાન્ મારુતિર્યત્નમાસ્થિતઃ ॥ 47 ॥

ઇત્યાર્ષે શ્રીમદ્રામાયણે વાલ્મીકીય આદિકાવ્યે સુન્દરકાણ્ડે એકાદશસ્સર્ગઃ ॥

Roman (IAST) Transliteration

śrīmadvālmīkīya rāmāyaṇe sundarakāṇḍam |

atha ekādaśassargaḥ |

avadhūya ca tāṃ buddhiṃ babhūvāvasthitastadā |

jagāma cāparāṃ cintāṃ sītāṃ prati mahākapiḥ || 1 ||

na rāmeṇa viyuktā sā svaptumarhati bhāminī |

na bhoktuṃ vāpyalaṅkartuṃ na pānamupasevitum || 2 ||

nānyaṃ naramupasthātuṃ surāṇāmapi ceśvaram |

na hi rāmasamaḥ kaścidvidyate tridaśeṣvapi || 3 ||

anyeyamiti niścitya pānabhūmau cacāra saḥ |

krīḍitenāparāḥ klāntā gītena ca tathā'parāḥ || 4 ||

nṛttena cāparāḥ klāntāḥ pānaviprahatāstathā |

murajeṣu mṛdaṅgeṣu pīṭhikāsu ca saṃsthitāḥ || 5 ||

tathā''staraṇamukhyeṣu saṃviṣṭāścāparāḥ striyaḥ |

aṅganānāṃ sahasreṇa bhūṣitena vibhūṣaṇaiḥ || 6 ||

rūpasallāpaśīlena yuktagītārthabhāṣiṇā |

deśakālābhiyuktena yuktavākyābhidhāyinā || 7 ||

ratābhiratasaṃsuptaṃ dadarśa hariyūthapaḥ |

tāsāṃ madhye mahābāhuḥ śuśubhe rākṣaseśvaraḥ || 8 ||

goṣṭhe mahati mukhyānāṃ gavāṃ madhye yathā vṛṣaḥ |

sa rākṣasendraḥ śuśubhe tābhiḥ parivṛtassvayam || 9 ||

kareṇubhiryathā'raṇye parikīrṇo mahādvipaḥ |

sarvakāmairupetāṃ ca pānabhūmiṃ mahātmanaḥ || 10 ||

dadarśa hariśārdūlastasya rakṣaḥpatergṛhe |

mṛgāṇāṃ mahiṣāṇāṃ ca varāhāṇāṃ ca bhāgaśaḥ || 11 ||

tatra nyastāni māṃsāni pānabhūmau dadarśa saḥ |

raukmeṣu ca viśāleṣu bhājaneṣvardhabhakṣitān || 12 ||

dadarśa hariśārdūlo mayūrān kukkuṭāṃstathā |

varāhavārdhrāṇasakān dadhisauvarcalāyutān || 13 ||

śalyān mṛgamayūrāṃśca hanumānanvavaikṣata |

krakarānvividhān siddhāṃścakorānardhabhakṣitān || 14 ||

mahiṣānekaśalyāṃśca chāgāṃśca kṛtaniṣṭhitān |

lehyānuccāvacānpeyān bhojyāni vividhāni ca || 15 ||

tathā''mlalavaṇottaṃsairvividhairāgaṣāḍabaiḥ |

hāranūpurakeyūrairapaviddhairmahādhanaiḥ || 16 ||

pānabhājanavikṣiptaiḥ phalaiśca vividhairapi |

kṛtapuṣpopahārā bhūradhikaṃ puṣyati śriyam || 17 ||

tatra tatra ca vinyastaiḥ suśliṣṭaiśśayanāsanaiḥ |

pānabhūmirvinā vahniṃ pradīptevopalakṣyate || 18 ||

bahuprakārairvividhairvarasaṃskārasaṃskṛtaiḥ |

māṃsaiḥ kuśalasampṛktaiḥ pānabhūmigataiḥ pṛthak || 19 ||

divyāḥ prasannā vividhāḥ surāḥ kṛtasurā api |

śarkarā'savamādhvīkapuṣpāsavaphalāsavāḥ || 20 ||

vāsacūrṇaiśca vividhairmṛṣṭāstaistaiḥ pṛthak pṛthak |

santatā śuśubhe bhūmirmālyaiśca bahusaṃsthitaiḥ || 21 ||

hiraṇmayaiśca vividhairbhājanaiḥ sphāṭikairapi |

jāmbūnadamayaiścānyaiḥ karakairabhisaṃvṛtā || 22 ||

rājateṣu ca kumbheṣu jāmbūnadamayeṣu ca |

pānaśreṣṭhaṃ tadā bhūri kapistatra dadarśa ha || 23 ||

so'paśyacchātakumbhāni sīdhormaṇimayāni ca |

rājatāni ca pūrṇāni bhājanāni mahākapiḥ || 24 ||

kvacidalpāvaśeṣāṇi kvacitpītāni sarvaśaḥ |

kvacinnaiva prapītāni pānāni sa dadarśa ha || 25 ||

kvacid bhakṣyāṃśca vividhān kvacitpānāni bhāgaśaḥ |

kvacidannāvaśeṣāṇi paśyanvai vicacāra ha || 26 ||

kvacitprabhinnaiḥ karakaiḥ kvacidālolitairghaṭaiḥ |

kvacitsampṛktamālyāni jalāni ca phalāni ca || 27 ||

śayanānyatra nārīṇāṃ śubhrāṇi bahudhā punaḥ |

parasparaṃ samāśliṣya kāścitsuptā varāṅganāḥ || 28 ||

kāścicca vastramanyasyāssvapantyāḥ paridhāya ca |

āhṛtya cābalāḥ suptā nidrābalaparājitāḥ || 29 ||

tāsāmucchavāsavātena vastraṃ mālyaṃ ca gātrajam |

nātyarthaṃ spandate citraṃ prāpya mandamivānilam || 30 ||

candanasya ca śītasya śīdhormadhurasasya ca |

vividhasya ca mālyasya dhūpasya vividhasya ca || 31 ||

bahudhā mārutastatra gandhaṃ vividhamudvahan |

snānānāṃ candanānāṃ ca dhūpānāṃ caiva mūrchitaḥ || 32 ||

pravavau surabhirgandho vimāne puṣpake tadā |

śyāmāvadātāstatrānyāḥ kāścitkṛṣṇā varāṅganāḥ || 33 ||

kāścit kāñcanavarṇāṅgyaḥ pramadā rākṣasālaye |

tāsāṃ nidrāvaśatvācca madanena vimūrchitam || 34 ||

padminīnāṃ prasuptānāṃ rūpamāsīdyathaiva hi |

evaṃ sarvamaśeṣeṇa rāvaṇāntaḥ puraṃ kapiḥ || 35 ||

dadarśa sumahātejāḥ na dadarśa ca jānakīm |

nirīkṣamāṇaśca tadā tāḥ striyaḥ sa mahākapiḥ || 36 ||

jagāma mahatīṃ cintāṃ dharmasādhvasaśaṅkitaḥ |

paradārāvarodhasya prasuptasya nirīkṣaṇam || 37 ||

idaṃ khalu mamātyarthaṃ dharmalopaṃ kariṣyati |

na hi me paradārāṇāṃ dṛṣṭirviṣayavartinī || 38 ||

ayaṃ cātra mayā dṛṣṭaḥ paradārāparigrahaḥ |

tasya prādurabhūccintā punaranyā manasvinaḥ || 39 ||

niścitaikāntacittasya kāryaniścayadarśinī |

kāmaṃ dṛṣṭā mayā sarvā viśvastā rāvaṇastriyaḥ || 40 ||

na hi me manasaḥ kiñcidvaikṛtyamupajāyate |

mano hi hetuḥ sarveṣāmindriyāṇāṃ pravartane || 41 ||

śubhāśubhāsvavasthāsu tacca me suvyavasthitam |

nānyatra hi mayā śakyā vaidehī parimārgitum || 42 ||

striyo hi strīṣu dṛśyante sadā samparimārgaṇe |

yasya sattvasya yā yonistasyāṃ tatparimārgyate |

na śakyā pramadā naṣṭā mṛgīṣu parimārgitum || 43 ||

tadidaṃ mārgitaṃ tāvacchuddhena manasā mayā || 44 ||

rāvaṇāntaḥpuraṃ sarvaṃ dṛśyate na tu jānakī |

devagandharvakanyāśca nāgakanyāśca vīryavān || 45 ||

avekṣamāṇo hanumānnaivāpaśyata jānakīm |

tāmapaśyankapistatra paśyañścānyā parastriyaḥ || 46 ||

apakramya tadā vīraḥ pradhyātumupacakrame |

sa bhūyastu paraṃ śrīmān mārutiryatnamāsthitaḥ || 47 ||

ityārṣe śrīmadrāmāyaṇe vālmīkīya ādikāvye sundarakāṇḍe ekādaśassargaḥ ||