5.10 Sundarakanda - Dashama Sargah

ॐ

5.10 સુન્દરકાણ્ડ - દશમ સર્ગઃ

Valmiki Gujarati

શ્રીમદ્વાલ્મીકીય રામાયણે સુન્દરકાણ્ડમ્ ।

અથ દશમસ્સર્ગઃ ।

તત્ર દિવ્યોપમં મુખ્યં સ્ફાટિકં રત્નભૂષિતમ્ ।

અવેક્ષમાણો હનુમાન્ દદર્શ શયનાસનમ્ ॥ 1 ॥

દાન્તકાઞ્ચનચિત્રાઙ્ગૈર્વૈડૂર્યૈશ્ચ વરાસનૈઃ ।

મહાર્હાસ્તરણોપેતૈરુપપન્નં મહાધનૈઃ ॥ 2 ॥

તસ્ય ચૈકતમે દેશે સોઽગ્ય્રમાલાવિભૂષિતમ્ ।

દદર્શ પાણ્ડુરં છત્રં તારાધિપતિસન્નિભમ્ ॥ 3 ॥

જાતરૂપપરિક્ષિપ્તં ચિત્રભાનુસમપ્રભમ્ ।

અશોકમાલાવિતતં દદર્શ પરમાસનમ્ ॥ 4 ॥

વાલવ્યજનહસ્તાભિર્વીજ્યમાનં સમન્તતઃ ।

ગન્ધૈશ્ચ વિવિધૈર્જુષ્ટં વરધૂપેન ધૂપિતમ્ ॥ 5 ॥

પરમાસ્તરણાસ્તીર્ણમાવિકાજિનસંવૃતમ્ ।

દામભિર્વરમાલ્યાનાં સમન્તાદુપશોભિતમ્ ॥ 6 ॥

તસ્મિન્ જીમૂતસઙ્કાશં પ્રદીપ્તોત્તમકુણ્ડલમ્ ।

લોહિતાક્ષં મહાબાહું મહારજતવાસસમ્ ॥ 7 ॥

લોહિતેનાનુલિપ્તાઙ્ગં ચન્દનેન સુગન્ધિના ।

સન્ધ્યારક્તમિવાકાશે તોયદં સતટિદ્ગણમ્ ॥ 8 ॥

વૃતમાભરણૈર્દિવ્યૈઃ સુરૂપં કામરૂપિણમ્ ।

સવૃક્ષવનગુલ્માઢ્યં પ્રસુપ્તમિવ મન્દરમ્ ॥ 9 ॥

ક્રીડિત્વોપરતં રાત્રૌ વરાભરણભૂષિતમ્ ।

પ્રિયં રાક્ષસકન્યાનાં રાક્ષસાનાં સુખાવહમ્ ॥ 10 ॥

પીત્વાઽપ્યુપરતં ચાપિ દદર્શ સ મહાકપિઃ ।

ભાસ્વરે શયને વીરં પ્રસુપ્તં રાક્ષસાધિપમ્ ॥ 11 ॥

નિઃશ્વસન્તં યથા નાગં રાવણં વાનરર્ષભઃ ।

આસાદ્ય પરમોદ્વિગ્નસ્સોપાસર્પત્સુભીતવત્ ॥ 12 ॥

અથાઽઽરોહણમાસાદ્ય વેદિકાઽન્તરમાશ્રિતઃ ।

સુપ્તં રાક્ષસશાર્દૂલં પ્રેક્ષતે સ્મ મહાકપિઃ ॥ 13 ॥

શુશુભે રાક્ષસેન્દ્રસ્ય સ્વપતઃ શયનોત્તમમ્ ।

ગન્ધહસ્તિનિ સંવિષ્ટે યથા પ્રસ્રવણં મહત્ ॥ 14 ॥

કાઞ્ચનાઙ્ગદસન્નધ્દૈ ચ દદર્શ સ મહાત્મનઃ ।

વિક્ષિપ્તૌ રાક્ષસેન્દ્રસ્ય ભુજાવિન્દ્રધ્વજોપમૌ ॥ 15 ॥

ઐરાવતવિષાણાગ્રૈરાપીડનકૃતવ્રણૌ ।

વજ્રોલ્લિખિતપીનાંસૌ વિષ્ણુચક્રપરિક્ષતૌ ॥ 16 ॥

પીનૌ સમસુજાતાંસૌ સઙ્ગતૌ બલસંયુતૌ ।

સુલક્ષણનખાઙ્ગુષ્ઠા સ્વઙ્ગુલીતલલક્ષિતૌ ॥ 17 ॥

સંહતૌ પરિઘાકારૌ વૃત્તૌ કરિકરોપમૌ ।

વિક્ષિપ્તૌ શયને શુભ્રે પઞ્ચશીર્ષાવિવોરગૌ ॥ 18 ॥

શશક્ષતજકલ્પેન સુશીતેન સુગન્ધિના ।

ચન્દનેન પરાર્ધ્યેન સ્વનુલિપ્તૌ સ્વલઙ્કૃતૌ ॥ 19 ॥

ઉત્તમસ્ત્રીવિમૃદિતૌ ગન્ધોત્તમનિષેવિતૌ ।

યક્ષપન્નગગન્ધર્વદેવદાનવરાવિણૌ ॥ 20 ॥

દદર્શ સ કપિસ્તત્ર બાહૂ શયનસંસ્થિતૌ ।

મન્દરસ્યાન્તરે સુપ્તૌ મહાહી રુષિતાવિવ ॥ 21 ॥

તાભ્યાં સ પરિપૂર્ણાભ્યાં ભુજાભ્યાં રાક્ષસેશ્વરઃ ।

શુશુભેઽચલસઙ્કાશઃ શૃઙ્ગાભ્યામિવ મન્દરઃ ॥ 22 ॥

ચૂતપુન્નાગસુરભિર્વકુલોત્તમસંયુતઃ ।

મૃષ્ટાન્નરસસંયુક્તઃ પાનગન્ધપુરસ્કૃતઃ ॥ 23 ॥

તસ્ય રાક્ષસસિંહસ્ય નિશ્ચક્રામ મહામુખાત્ ।

શયાનસ્ય વિનિઃશ્વાસઃ પૂરયન્નિવ તદ્ ગૃહમ્ ॥ 24 ॥

મુક્તામણિવિચિત્રેણ કાઞ્ચનેન વિરાજિતમ્ ।

મકુટેનાપવૃત્તેન કુણ્ડલોજ્વલિતાનનમ્ ॥ 25 ॥

રક્તચન્દનદિગ્ધેન તથા હારેણ શોભિના ।

પીનાયતવિશાલેન વક્ષસાઽભિવિરાજિતમ્ ॥ 26 ॥

પાણ્ડરેણાપવિદ્ધેન ક્ષૌમેણ ક્ષતજેક્ષણમ્ ।

મહાર્હેણ સુસંવીતં પીતેનોત્તમવાસસા ॥ 27 ॥

માષરાશિપ્રતીકાશં નિશ્શ્વસન્તં ભુજઙ્ગવત્ ।

ગાઙ્ગે મહતિ તોયાન્તે પ્રસુપ્તમિવ કુઞ્જરમ્ ॥ 28 ॥

ચતુર્ભિઃ કાઞ્ચનૈર્દીપૈદ્ધીપ્યમાનચતુર્દિશમ્ ।

પ્રકાશીકૃતસર્વાઙ્ગં મેઘં વિદ્યુદ્ગણૈરિવ ॥ 29 ॥

પાદમૂલગતાશ્ચાપિ દદર્શ સુમહાત્મનઃ ।

પત્નીઃ સ પ્રિયભાર્યસ્ય તસ્ય રક્ષઃપતેર્ગૃહે ॥ 30 ॥

શશિપ્રકાશવદનાશ્ચારુકુણ્ડલભૂષિતાઃ ।

અમ્લાનમાલ્યાભરણા દદર્શ હરિયૂથપઃ ॥ 31 ॥

નૃત્તવાદિત્રકુશલા રાક્ષસેન્દ્રભુજાઙ્કગાઃ ।

વરાભરણધારિણ્યો નિષણ્ણા દદૃશે હરિઃ ॥ 32 ॥

વજ્રવૈડૂર્યગર્ભાણિ શ્રવણાન્તેષુ યોષિતામ્ ।

દદર્શ તાપનીયાનિ કુણ્ડલાન્યઙ્ગદાનિ ચ ॥ 33 ॥

તાસાં ચન્દ્રોપમૈર્વક્ત્રૈશ્શુભૈર્લલિતકુણ્ડલૈઃ ।

વિરરાજ વિમાનં તન્નભસ્તારાગણૈરિવ ॥ 34 ॥

મદવ્યાયામખિન્નાસ્તા રાક્ષસેન્દ્રસ્ય યોષિતઃ ।

તેષુ તેષ્વવકાશેષુ પ્રસુપ્તાસ્તનુમધ્યમાઃ ॥ 35 ॥

અઙ્ગહારૈસ્તથૈવાન્યા કોમલૈર્નૃત્તશાલિની ।

વિન્યસ્તશુભસર્વાઙ્ગી પ્રસુપ્તા વરવર્ણિની ॥ 36 ॥

કાચિદ્વીણાં પરિષ્વજ્ય પ્રસુપ્તા સમ્પ્રકાશતે ।

મહાનદીપ્રકીર્ણેવ નલિની પોતમાશ્રિતા ॥ 37 ॥

અન્યા કક્ષગતેનૈવ મડ્ડુકેનાસિતેક્ષણા ।

પ્રસુપ્તા ભામિની ભાતિ બાલપુત્રેવ વત્સલા ॥ 38 ॥

પટહં ચારુસર્વાઙ્ગી પીડ્ય શેતે શુભસ્તની ।

ચિરસ્ય રમણં લબ્ધ્વા પરિષ્વજ્યેવ ભામિની ॥ 39 ॥

કાચિદ્વંશં પરિષ્વજ્ય સુપ્તા કમલલોચના ।

રહઃ પ્રિયતમં ગૃહ્ય સકામેવ ચ કામિની ॥ 40 ॥

વિપઞ્ચીં પરિગૃહ્યાન્યા નિયતા નૃત્તશાલિની ।

નિદ્રાવશમનુપ્રાપ્તા સહ કાન્તેવ ભામિની ॥ 41 ॥

અન્યા કનકસઙ્કાશૈર્મૃદુપીનૈર્મનોરમૈઃ ।

મૃદઙ્ગં પરિપીડ્યાઙ્ગૈઃ પ્રસુપ્તા મત્તલોચના ॥ 42 ॥

ભુજપાર્શ્વાન્તરસ્થેન કક્ષગેન કૃશોદરી ।

પણવેવ સહાનિન્દ્યા સુપ્તા મદકૃતશ્રમા ॥ 43 ॥

ડિણ્ડિમં પરિગૃહ્યાન્યા તથૈવાસક્તડિણ્ડિમા ।

પ્રસુપ્તા તરુણં વત્સમુપગૂહ્યેવ ભામિની ॥ 44 ॥

કાચિદાડમ્બરં નારી ભુજસંયોગપીડિતમ્ ।

કૃત્વા કમલપત્રાક્ષી પ્રસુપ્તા મદમોહિતા ॥ 45 ॥

કલશીમપવિધ્યાન્યા પ્રસુપ્તા ભાતિ ભામિની ।

વસન્તે પુષ્પશબલા માલેવ પરિમાર્જિતા ॥ 46 ॥

પાણિભ્યાં ચ કુચૌ કાચિત્સુવર્ણકલશોપમૌ ।

ઉપગૂહ્યાબલા સુપ્તા નિદ્રાબલપરાજિતા ॥ 47 ॥

અન્યા કમલપત્રાક્ષી પૂર્ણેન્દુસદૃશાનના ।

અન્યામાલિઙ્ગ્ય સુશ્રોણીં પ્રસુપ્તા મદવિહ્વલા ॥ 48 ॥

આતોદ્યાનિ વિચિત્રાણિ પરિષ્વજ્ય વરસ્ત્રિયઃ ।

નિપીડ્ય ચ કુચૈસ્સુપ્તા કામિન્યઃ કામુકાનિવ ॥ 49 ॥

તાસામેકાન્તવિન્યસ્તે શયાનાં શયને શુભે ।

દદર્શ રૂપસમ્પન્નામપરાં સ કપિઃ સ્ત્રિયમ્ ॥ 50 ॥

મુક્તામણિસમાયુક્તૈર્ભૂષણૈઃ સુવિભૂષિતામ્ ।

વિભૂષયન્તીમિવ તત્સ્વશ્રિયા ભવનોત્તમમ્ ॥ 51 ॥

ગૌરીં કનકવર્ણાભામિષ્ટામન્તઃ પુરેશ્વરીમ્ ।

કપિર્મન્દોદરીં તત્ર શયાનાં ચારુરૂપિણીમ્ ॥ 52 ॥

સ તાં દૃષ્ટ્વા મહાબાહુર્ભૂષિતાં મારુતાત્મજઃ ।

તર્કયામાસ સીતેતિ રૂપયૌવનસમ્પદા ॥ 53 ॥

હર્ષેણ મહતા યુક્તો નનન્દ હરિયૂથપઃ ।

આસ્ફોટયામાસ ચુચુમ્બ પુચ્છં નનન્દ ચિક્રીડ જગૌ જગામ ।

સ્તમ્ભાનરોહન્નિપપાત ભૂમૌ નિદર્શયન્ સ્વાં પ્રકૃતિં કપીનામ્ ॥ 54 ॥

ઇત્યાર્ષે શ્રીમદ્રામાયણે વાલ્મીકીય આદિકાવ્યે સુન્દરકાણ્ડે દશમસ્સર્ગઃ ॥

Roman (IAST) Transliteration

śrīmadvālmīkīya rāmāyaṇe sundarakāṇḍam |

atha daśamassargaḥ |

tatra divyopamaṃ mukhyaṃ sphāṭikaṃ ratnabhūṣitam |

avekṣamāṇo hanumān dadarśa śayanāsanam || 1 ||

dāntakāñcanacitrāṅgairvaiḍūryaiśca varāsanaiḥ |

mahārhāstaraṇopetairupapannaṃ mahādhanaiḥ || 2 ||

tasya caikatame deśe so'gyramālāvibhūṣitam |

dadarśa pāṇḍuraṃ chatraṃ tārādhipatisannibham || 3 ||

jātarūpaparikṣiptaṃ citrabhānusamaprabham |

aśokamālāvitataṃ dadarśa paramāsanam || 4 ||

vālavyajanahastābhirvījyamānaṃ samantataḥ |

gandhaiśca vividhairjuṣṭaṃ varadhūpena dhūpitam || 5 ||

paramāstaraṇāstīrṇamāvikājinasaṃvṛtam |

dāmabhirvaramālyānāṃ samantādupaśobhitam || 6 ||

tasmin jīmūtasaṅkāśaṃ pradīptottamakuṇḍalam |

lohitākṣaṃ mahābāhuṃ mahārajatavāsasam || 7 ||

lohitenānuliptāṅgaṃ candanena sugandhinā |

sandhyāraktamivākāśe toyadaṃ sataṭidgaṇam || 8 ||

vṛtamābharaṇairdivyaiḥ surūpaṃ kāmarūpiṇam |

savṛkṣavanagulmāḍhyaṃ prasuptamiva mandaram || 9 ||

krīḍitvoparataṃ rātrau varābharaṇabhūṣitam |

priyaṃ rākṣasakanyānāṃ rākṣasānāṃ sukhāvaham || 10 ||

pītvā'pyuparataṃ cāpi dadarśa sa mahākapiḥ |

bhāsvare śayane vīraṃ prasuptaṃ rākṣasādhipam || 11 ||

niḥśvasantaṃ yathā nāgaṃ rāvaṇaṃ vānararṣabhaḥ |

āsādya paramodvignassopāsarpatsubhītavat || 12 ||

athā''rohaṇamāsādya vedikā'ntaramāśritaḥ |

suptaṃ rākṣasaśārdūlaṃ prekṣate sma mahākapiḥ || 13 ||

śuśubhe rākṣasendrasya svapataḥ śayanottamam |

gandhahastini saṃviṣṭe yathā prasravaṇaṃ mahat || 14 ||

kāñcanāṅgadasannadhdai ca dadarśa sa mahātmanaḥ |

vikṣiptau rākṣasendrasya bhujāvindradhvajopamau || 15 ||

airāvataviṣāṇāgrairāpīḍanakṛtavraṇau |

vajrollikhitapīnāṃsau viṣṇucakraparikṣatau || 16 ||

pīnau samasujātāṃsau saṅgatau balasaṃyutau |

sulakṣaṇanakhāṅguṣṭhā svaṅgulītalalakṣitau || 17 ||

saṃhatau parighākārau vṛttau karikaropamau |

vikṣiptau śayane śubhre pañcaśīrṣāvivoragau || 18 ||

śaśakṣatajakalpena suśītena sugandhinā |

candanena parārdhyena svanuliptau svalaṅkṛtau || 19 ||

uttamastrīvimṛditau gandhottamaniṣevitau |

yakṣapannagagandharvadevadānavarāviṇau || 20 ||

dadarśa sa kapistatra bāhū śayanasaṃsthitau |

mandarasyāntare suptau mahāhī ruṣitāviva || 21 ||

tābhyāṃ sa paripūrṇābhyāṃ bhujābhyāṃ rākṣaseśvaraḥ |

śuśubhe'calasaṅkāśaḥ śṛṅgābhyāmiva mandaraḥ || 22 ||

cūtapunnāgasurabhirvakulottamasaṃyutaḥ |

mṛṣṭānnarasasaṃyuktaḥ pānagandhapuraskṛtaḥ || 23 ||

tasya rākṣasasiṃhasya niścakrāma mahāmukhāt |

śayānasya viniḥśvāsaḥ pūrayanniva tad gṛham || 24 ||

muktāmaṇivicitreṇa kāñcanena virājitam |

makuṭenāpavṛttena kuṇḍalojvalitānanam || 25 ||

raktacandanadigdhena tathā hāreṇa śobhinā |

pīnāyataviśālena vakṣasā'bhivirājitam || 26 ||

pāṇḍareṇāpaviddhena kṣaumeṇa kṣatajekṣaṇam |

mahārheṇa susaṃvītaṃ pītenottamavāsasā || 27 ||

māṣarāśipratīkāśaṃ niśśvasantaṃ bhujaṅgavat |

gāṅge mahati toyānte prasuptamiva kuñjaram || 28 ||

caturbhiḥ kāñcanairdīpaiddhīpyamānacaturdiśam |

prakāśīkṛtasarvāṅgaṃ meghaṃ vidyudgaṇairiva || 29 ||

pādamūlagatāścāpi dadarśa sumahātmanaḥ |

patnīḥ sa priyabhāryasya tasya rakṣaḥpatergṛhe || 30 ||

śaśiprakāśavadanāścārukuṇḍalabhūṣitāḥ |

amlānamālyābharaṇā dadarśa hariyūthapaḥ || 31 ||

nṛttavāditrakuśalā rākṣasendrabhujāṅkagāḥ |

varābharaṇadhāriṇyo niṣaṇṇā dadṛśe hariḥ || 32 ||

vajravaiḍūryagarbhāṇi śravaṇānteṣu yoṣitām |

dadarśa tāpanīyāni kuṇḍalānyaṅgadāni ca || 33 ||

tāsāṃ candropamairvaktraiśśubhairlalitakuṇḍalaiḥ |

virarāja vimānaṃ tannabhastārāgaṇairiva || 34 ||

madavyāyāmakhinnāstā rākṣasendrasya yoṣitaḥ |

teṣu teṣvavakāśeṣu prasuptāstanumadhyamāḥ || 35 ||

aṅgahāraistathaivānyā komalairnṛttaśālinī |

vinyastaśubhasarvāṅgī prasuptā varavarṇinī || 36 ||

kācidvīṇāṃ pariṣvajya prasuptā samprakāśate |

mahānadīprakīrṇeva nalinī potamāśritā || 37 ||

anyā kakṣagatenaiva maḍḍukenāsitekṣaṇā |

prasuptā bhāminī bhāti bālaputreva vatsalā || 38 ||

paṭahaṃ cārusarvāṅgī pīḍya śete śubhastanī |

cirasya ramaṇaṃ labdhvā pariṣvajyeva bhāminī || 39 ||

kācidvaṃśaṃ pariṣvajya suptā kamalalocanā |

rahaḥ priyatamaṃ gṛhya sakāmeva ca kāminī || 40 ||

vipañcīṃ parigṛhyānyā niyatā nṛttaśālinī |

nidrāvaśamanuprāptā saha kānteva bhāminī || 41 ||

anyā kanakasaṅkāśairmṛdupīnairmanoramaiḥ |

mṛdaṅgaṃ paripīḍyāṅgaiḥ prasuptā mattalocanā || 42 ||

bhujapārśvāntarasthena kakṣagena kṛśodarī |

paṇaveva sahānindyā suptā madakṛtaśramā || 43 ||

ḍiṇḍimaṃ parigṛhyānyā tathaivāsaktaḍiṇḍimā |

prasuptā taruṇaṃ vatsamupagūhyeva bhāminī || 44 ||

kācidāḍambaraṃ nārī bhujasaṃyogapīḍitam |

kṛtvā kamalapatrākṣī prasuptā madamohitā || 45 ||

kalaśīmapavidhyānyā prasuptā bhāti bhāminī |

vasante puṣpaśabalā māleva parimārjitā || 46 ||

pāṇibhyāṃ ca kucau kācitsuvarṇakalaśopamau |

upagūhyābalā suptā nidrābalaparājitā || 47 ||

anyā kamalapatrākṣī pūrṇendusadṛśānanā |

anyāmāliṅgya suśroṇīṃ prasuptā madavihvalā || 48 ||

ātodyāni vicitrāṇi pariṣvajya varastriyaḥ |

nipīḍya ca kucaissuptā kāminyaḥ kāmukāniva || 49 ||

tāsāmekāntavinyaste śayānāṃ śayane śubhe |

dadarśa rūpasampannāmaparāṃ sa kapiḥ striyam || 50 ||

muktāmaṇisamāyuktairbhūṣaṇaiḥ suvibhūṣitām |

vibhūṣayantīmiva tatsvaśriyā bhavanottamam || 51 ||

gaurīṃ kanakavarṇābhāmiṣṭāmantaḥ pureśvarīm |

kapirmandodarīṃ tatra śayānāṃ cārurūpiṇīm || 52 ||

sa tāṃ dṛṣṭvā mahābāhurbhūṣitāṃ mārutātmajaḥ |

tarkayāmāsa sīteti rūpayauvanasampadā || 53 ||

harṣeṇa mahatā yukto nananda hariyūthapaḥ |

āsphoṭayāmāsa cucumba pucchaṃ nananda cikrīḍa jagau jagāma |

stambhānarohannipapāta bhūmau nidarśayan svāṃ prakṛtiṃ kapīnām || 54 ||

ityārṣe śrīmadrāmāyaṇe vālmīkīya ādikāvye sundarakāṇḍe daśamassargaḥ ||