4.9 Kishkindhakanda - Navama Sargah

ॐ

4.9 કિષ્કિન્ધાકાણ્ડ - નવમ સર્ગઃ

Valmiki Gujarati

શ્રીમદ્વાલ્મીકીય રામાયણે કિષ્કિન્ધાકાણ્ડમ્ ।

અથ નવમસ્સર્ગઃ ।

વાલી નામ મમ ભ્રાતા જ્યેષ્ઠશ્શત્રુનિષૂદનઃ ।

પિતુર્બહુમતો નિત્યં મમાપિ ચ તથા પુરા ॥ 1 ॥

પિતર્યુપરતેઽસ્માકં જ્યેષ્ઠોઽયમિતિ મન્ત્રિભિઃ ।

કપીનામીશ્વરો રાજ્યે કૃતઃ પરમસમ્મતઃ ॥ 2 ॥

રાજ્યં પ્રશાસતસ્તસ્ય પિતૃપૈતામહં મહત્ ।

અહં સર્વેષુ કાલેષુ પ્રણતઃ પ્રેષ્યવત્ સ્થિતઃ ॥ 3 ॥

માયાવી નામ તેજસ્વી પૂર્વજો દુન્દુભેઃ સુતઃ ।

તેન તસ્ય મહદ્વૈરં સ્ત્રીકૃતં વિશ્શ્રુતં પુરા ॥ 4 ॥

સ તુ સુપ્તજને રાત્રૌ કિષ્કિન્ધાદ્વારમાગતઃ ।

નર્દતિ સ્મ સુસંરબ્ધો વાલિનં ચાહ્વયદ્રણે ॥ 5 ॥

પ્રસુપ્તસ્તુ મમ ભ્રાતા નર્દિતં ભૈરવસ્વનમ્ ।

શ્રુત્વા ન મમૃષે વાલી નિષ્પપાત જવાત્તદા ॥ 6 ॥

સ તુ વૈ નિસ્સૃતઃ ક્રોધાત્તં હન્તુમસુરોત્તમમ્ ।

વાર્યમાણસ્તત સ્ત્રીભિર્મયા ચ પ્રણતાત્મના ॥ 7 ॥

સ તુ નિર્ધૂય તાઃ સર્વા નિર્જગામ મહાબલઃ ।

તતોઽહમપિ સૌહાર્દાન્નિસ્સૃતો વાલિના સહ ॥ 8 ॥

સ તુ મે ભ્રાતરં દૃષ્ટ્વા માં ચ દૂરાદવસ્થિતમ્ ।

અસુરો જાતસન્ત્રાસઃ પ્રદુદ્રાવ તતો ભૃશમ્ ॥ 9 ॥

તસ્મિન્ દ્રવતિ સન્ત્રસ્તે હ્યાવાં દ્રુતતરં ગતૌ ।

પ્રકાશશ્ચ કૃતો માર્ગશ્ચન્દ્રેણોદ્ગચ્છતા તદા ॥ 10 ॥

સ તૃણૈરાવૃતં દુર્ગં ધરણ્યા વિવરં મહત્ ।

પ્રવિવેશાસુરો વેગાદાવામાસાદ્ય વિષ્ઠિતૌ ॥ 11 ॥

તં પ્રવિષ્ટં રિપું દૃષ્ટ્વા બિલં રોષવશં ગતઃ ।

મામુવાચ તદા વાલી વચનં ક્ષુભિતેન્દ્રિયઃ ॥ 12 ॥

ઇહ ત્વં તિષ્ઠ સુગ્રીવ બિલદ્વારિ સમાહિતઃ ।

યાવત્તત્ર પ્રવિશ્યાહં નિહન્મિ સહસા રિપુમ્ ॥ 13 ॥

મયા ત્વેતદ્વચશ્શ્રુત્વા યાચિતસ્સ પરન્તપઃ ।

શાપયિત્વા તુ માં પદ્ભ્યાં પ્રવિવેશ બિલં મહત્ ॥ 14 ॥

તસ્ય પ્રવિષ્ટસ્ય બિલં સાગ્રસ્સંવત્સરો ગતઃ ।

સ્થિતસ્ય મમ બિલદ્વારિ સ કાલો વ્યત્યવર્તત ॥ 15 ॥

અહં તુ નષ્ટં જ્ઞાત્વા તં સ્નેહાદાગતસમ્ભ્રમઃ ।

ભ્રાતરં ન ચ પશ્યામિ પાપાશઙ્કિ ચ મે મનઃ ॥ 16 ॥

અથ દીર્ઘસ્ય કાલસ્ય બિલાત્તસ્માદ્વિનિસ્સૃતમ્ ।

સફેનં રુધિરં રક્તમહં દૃષ્ટ્વા સુદુઃખિતઃ ॥ 17 ॥

નર્દતામસુરાણાં ચ ધ્વનિર્મે શ્રોત્રમાગતઃ ।

નિરસ્તસ્ય ચ સઙ્ગ્રામે ક્રોશતોનિસ્સ્વનો ગુરોઃ ॥ 18 ॥

અહં ત્વવગતો બુદ્ધ્યા ચિહ્નૈસ્તૈર્ભ્રાતરં હતમ્ ।

પિધાય ચ બિલદ્વારં શિલયા ગિરિમાત્રયા ॥ 19 ॥

શોકાર્તશ્ચોદકં કૃત્વા કિષ્કિન્ધામાગતસ્સખે ।

ગૂહમાનસ્ય મે તત્ત્વં યત્નતો મન્ત્રિભિશ્શ્રુતમ્ ॥ 20 ॥

તતોઽહં તૈસ્સમાગમ્ય સમ્મતૈરભિષેચિતઃ ।

રાજ્યં પ્રશાસતસ્તસ્ય ન્યાયતો મમ રાઘવ ॥ 21 ॥

આજગામ રિપું હત્વા વાલી તમસુરોત્તમમ્ ।

અભિષિક્તં તુ માં દૃષ્ટ્વા વાલી સંરક્તલોચનઃ ।

મદીયાન્મન્ત્રિણો બદ્ધ્વા પરુષં વાક્યમબ્રવીત્ ॥ 22 ॥

નિગ્રહેઽપિ સમર્થસ્ય તં પાપં પ્રતિ રાઘવ ।

ન પ્રાવર્તત મે બુદ્ધિર્ભ્રાતુર્ગૌરવયન્ત્રિતા ॥ 23 ॥

હત્વા શત્રું સ મે ભ્રાતા પ્રવિવેશ પુરં તદા ॥ 24 ॥

માનયંસ્તં મહાત્માનં યથાવચ્ચાભ્યવાદયમ્ ।

ઉક્તાશ્ચ નાશિષસ્તેન સન્તુષ્ટેનાન્તરાત્મના ॥ 25 ॥

નત્વા પાદાવહં તસ્ય મકુટેનાસ્પૃશં પ્રભો અપિ વાલી મમ ક્રોધાન્ન પ્રસાદં ચકાર સઃ ॥ 26 ॥

ઇત્યાર્ષે શ્રીમદ્રામાયણે વાલ્મીકીય આદિકાવ્યે કિષ્કિન્ધાકાણ્ડે નવમસ્સર્ગઃ ॥

Roman (IAST) Transliteration

śrīmadvālmīkīya rāmāyaṇe kiṣkindhākāṇḍam |

atha navamassargaḥ |

vālī nāma mama bhrātā jyeṣṭhaśśatruniṣūdanaḥ |

piturbahumato nityaṃ mamāpi ca tathā purā || 1 ||

pitaryuparate'smākaṃ jyeṣṭho'yamiti mantribhiḥ |

kapīnāmīśvaro rājye kṛtaḥ paramasammataḥ || 2 ||

rājyaṃ praśāsatastasya pitṛpaitāmahaṃ mahat |

ahaṃ sarveṣu kāleṣu praṇataḥ preṣyavat sthitaḥ || 3 ||

māyāvī nāma tejasvī pūrvajo dundubheḥ sutaḥ |

tena tasya mahadvairaṃ strīkṛtaṃ viśśrutaṃ purā || 4 ||

sa tu suptajane rātrau kiṣkindhādvāramāgataḥ |

nardati sma susaṃrabdho vālinaṃ cāhvayadraṇe || 5 ||

prasuptastu mama bhrātā narditaṃ bhairavasvanam |

śrutvā na mamṛṣe vālī niṣpapāta javāttadā || 6 ||

sa tu vai nissṛtaḥ krodhāttaṃ hantumasurottamam |

vāryamāṇastata strībhirmayā ca praṇatātmanā || 7 ||

sa tu nirdhūya tāḥ sarvā nirjagāma mahābalaḥ |

tato'hamapi sauhārdānnissṛto vālinā saha || 8 ||

sa tu me bhrātaraṃ dṛṣṭvā māṃ ca dūrādavasthitam |

asuro jātasantrāsaḥ pradudrāva tato bhṛśam || 9 ||

tasmin dravati santraste hyāvāṃ drutataraṃ gatau |

prakāśaśca kṛto mārgaścandreṇodgacchatā tadā || 10 ||

sa tṛṇairāvṛtaṃ durgaṃ dharaṇyā vivaraṃ mahat |

praviveśāsuro vegādāvāmāsādya viṣṭhitau || 11 ||

taṃ praviṣṭaṃ ripuṃ dṛṣṭvā bilaṃ roṣavaśaṃ gataḥ |

māmuvāca tadā vālī vacanaṃ kṣubhitendriyaḥ || 12 ||

iha tvaṃ tiṣṭha sugrīva biladvāri samāhitaḥ |

yāvattatra praviśyāhaṃ nihanmi sahasā ripum || 13 ||

mayā tvetadvacaśśrutvā yācitassa parantapaḥ |

śāpayitvā tu māṃ padbhyāṃ praviveśa bilaṃ mahat || 14 ||

tasya praviṣṭasya bilaṃ sāgrassaṃvatsaro gataḥ |

sthitasya mama biladvāri sa kālo vyatyavartata || 15 ||

ahaṃ tu naṣṭaṃ jñātvā taṃ snehādāgatasambhramaḥ |

bhrātaraṃ na ca paśyāmi pāpāśaṅki ca me manaḥ || 16 ||

atha dīrghasya kālasya bilāttasmādvinissṛtam |

saphenaṃ rudhiraṃ raktamahaṃ dṛṣṭvā suduḥkhitaḥ || 17 ||

nardatāmasurāṇāṃ ca dhvanirme śrotramāgataḥ |

nirastasya ca saṅgrāme krośatonissvano guroḥ || 18 ||

ahaṃ tvavagato buddhyā cihnaistairbhrātaraṃ hatam |

pidhāya ca biladvāraṃ śilayā girimātrayā || 19 ||

śokārtaścodakaṃ kṛtvā kiṣkindhāmāgatassakhe |

gūhamānasya me tattvaṃ yatnato mantribhiśśrutam || 20 ||

tato'haṃ taissamāgamya sammatairabhiṣecitaḥ |

rājyaṃ praśāsatastasya nyāyato mama rāghava || 21 ||

ājagāma ripuṃ hatvā vālī tamasurottamam |

abhiṣiktaṃ tu māṃ dṛṣṭvā vālī saṃraktalocanaḥ |

madīyānmantriṇo baddhvā paruṣaṃ vākyamabravīt || 22 ||

nigrahe'pi samarthasya taṃ pāpaṃ prati rāghava |

na prāvartata me buddhirbhrāturgauravayantritā || 23 ||

hatvā śatruṃ sa me bhrātā praviveśa puraṃ tadā || 24 ||

mānayaṃstaṃ mahātmānaṃ yathāvaccābhyavādayam |

uktāśca nāśiṣastena santuṣṭenāntarātmanā || 25 ||

natvā pādāvahaṃ tasya makuṭenāspṛśaṃ prabho api vālī mama krodhānna prasādaṃ cakāra saḥ || 26 ||

ityārṣe śrīmadrāmāyaṇe vālmīkīya ādikāvye kiṣkindhākāṇḍe navamassargaḥ ||