4.66 Kishkindhakanda - Shatshashtitama Sargah

ॐ

4.66 કિષ્કિન્ધાકાણ્ડ - ષટ્ષષ્ટિતમ સર્ગઃ

Valmiki Gujarati

શ્રીમદ્વાલ્મીકીય રામાયણે કિષ્કિન્ધાકાણ્ડમ્ ।

અથ ષટ્ષષ્ટિતમસ્સર્ગઃ ।

અનેકશતસાહસ્રીં વિષણ્ણાં હરિવાહિનીમ્ ।

જામ્બવાન્સમુદીક્ષ્યૈવં હનૂમન્તમથાબ્રવીત્ ॥ 1 ॥

વીર વાનરલોકસ્ય સર્વશાસ્ત્રવિદાં વર ।

તૂષ્ણીમેકાન્તમાશ્રિત્ય હનૂમન્કિં ન જલ્પસિ ॥ 2 ॥

હનૂમન્હરિરાજસ્ય સુગ્રીવસ્ય સમો હ્યસિ ।

રામલક્ષ્મણયોશ્ચાપિ તેજસા ચ બલેન ચ ॥ 3 ॥

અરિષ્ટનેમિનઃ પુત્રો વૈનતેયો મહાબલઃ ।

ગરુત્માનિતિ વિખ્યાત ઉત્તમસ્સર્વપક્ષિણામ્ ॥ 4 ॥

બહુશો હિ મયા દૃષ્ટઃ સાગરે સ મહાબલઃ ।

ભુજઙ્ગાનુદ્ધરન્પક્ષી મહાવેગો મહાયશાઃ ॥ 5 ॥

પક્ષયોર્યદ્બલં તસ્ય તાવદ્ભુજબલં તવ ।

વિક્રમશ્ચાપિ વેગશ્ચ ન તે તેનાવહીયતે ॥ 6 ॥

બલં બુદ્ધિશ્ચ તેજશ્ચ સત્ત્વં ચ હરિપુઙ્ગવ ।

વિશિષ્ટં સર્વભૂતેષુ કિમાત્માનં ન બુધ્યસે ॥ 7 ॥

અપ્સરાપ્સરસાં શ્રેષ્ઠા વિખ્યાતા પુઞ્જિકસ્થલા ।

અઞ્જનેતિ પરિખ્યાતા પત્ની કેસરિણો હરેઃ ॥ 8 ॥

વિખ્યાતા ત્રિષુ લોકેષુ રૂપેણાપ્રતિમા ભુવિ ।

અભિશાપાદભૂત્તાત વાનરી કામરૂપિણી ॥ 9 ॥

દુહિતા વાનરેન્દ્રસ્ય કુઞ્જરસ્ય મહાત્મનઃ ।

માનુષં વિગ્રહં કૃત્વા રૂપયૌવનશાલિની ॥ 10 ॥

વિચિત્રમાલ્યાભરણા મહાર્હક્ષૌમવાસિની ।

અચરત્પર્વતસ્યાગ્રે પ્રાવૃડમ્બુદસન્નિભે ॥ 11 ॥

તસ્યા વસ્ત્રં વિશાલાક્ષ્યાઃ પીતં રક્તદશં શુભમ્ ।

સ્થિતાયાઃ પર્વતસ્યાગ્રે મારુતોઽપહરચ્છનૈઃ ॥ 12 ॥

સ દદર્શ તતસ્તસ્યા વૃત્તાવૂરૂ સુસંહતૌ ।

સ્તનૌ ચ પીનૌ સહિતૌ સુજાતં ચારુ ચાનનમ્ ॥ 13 ॥

તાં વિશાલાયતશ્રોણીં તનુમધ્યાં યશસ્વિનીમ્ ।

દૃષ્ટવૈવ શુભસર્વાઙ્ગીં પવનઃ કામમોહિતઃ ॥ 14 ॥

સ તાં ભુજાભ્યાં દીર્ઘાભ્યાં પર્યષ્વજત મારુતઃ ।

મન્મથાવિષ્ટસર્વાઙ્ગો ગતાત્મા તામનિન્દિતામ્ ॥ 15 ॥

સા તુ તત્રૈવ સમ્ભ્રાન્તા સુવ્રતા વાક્યમબ્રવીત્ ।

એકપત્નીવ્રતમિદં કો નાશયિતુમિચ્છતિ ॥ 16 ॥

અઞ્જનાયા વચ્શુત્વા મારુતઃ પ્રત્યભાષત ।

ન ત્વાં હિંસામિ સુશ્રોણિ મા ભૂત્તે સુભગે ભયમ્ ॥ 17 ॥

મનસાઽસ્મિ ગતો યત્ત્વાં પરિષ્વજ્ય યશસ્વિનીમ્ ।

વીર્યવાન્બુદ્ધિસમ્પન્નઃ પુત્રસ્તવ ભવિષ્યતિ ॥ 18 ॥

મહાસત્ત્વો મહાતેજા મહાબલપરાક્રમઃ ।

લઙ્ઘને પ્લવને ચૈવ ભવિષ્યતિ હિ મત્સમઃ ॥ 19 ॥

એવમુક્તા તતસ્તુષ્ટા જનની તે મહાકપે ।

ગુહાયાં ત્વાં મહાબાહો પ્રજજ્ઞે પ્લવગર્ષભમ્ ॥ 20 ॥

અભ્યુત્થિતં તતસ્સૂર્યં બાલો દૃષ્ટ્વા મહાવને ।

ફલં ચેતિ જિઘૃક્ષુસ્ત્વમુત્પ્લુત્યાભ્યુદ્ગતો દિવમ્ ॥ 21 ॥

શતાનિ ત્રીણિ ગત્વાઽથ યોજનાનાં મહાકપે ।

તેજસા તસ્ય નિર્ધૂતો ન વિષાદં તતોગતઃ ॥ 22 ॥

તાવદાપપત સ્તૂર્ણમન્તરિક્ષં મહાકપે ।

ક્ષિપ્તમિન્દ્રેણ તે વજ્રં કોપાવિષ્ટેન ધીમતા ॥ 23 ॥

તદા શૈલાગ્રશિખરે વામો હનુરભજ્યત ।

તતો હિ નામધેયં તે હનુમાનિતિ કીર્ત્યતે ॥ 24 ॥

તસ્ત્વાવિ નિહતં દૃષ્ટ્વા વાયુર્ગન્ધવહસ્સ્વયમ્ ।

ત્રૈલોક્યે ભૃશસઙ્કૃદ્ધો ન વવૌ વૈ પ્રભઞ્જનઃ ॥ 25 ॥

સમ્ભ્રાન્તાશ્ચ સૂરાસ્સર્વે ત્રૈલોક્યે ક્ષુભિતે સતિ ।

પ્રસાદયન્તિ સઙ્ક્રુદ્ધં મારુતં ભુવનેશ્વરાઃ ॥ 26 ॥

પ્રસાદિતે ચ પવને બ્રહ્મા તુભ્યં વરં દદૌ ।

અશસ્ત્રવધ્યતાં તાત સમરે સત્યવિક્રમ ॥ 27 ॥

વજ્રસ્ય ચ નિપાતેન વિરુજં ત્વાં સમીક્ષ્ય ચ ।

સહસ્રનેત્રઃ પ્રીતાત્મા દદૌ તે વરમુત્તમમ્ ॥ 28 ॥

સ્વચ્છન્દતશ્ચ મરણં તેભૂયાદિતિ વૈ પ્રભો ।

સ ત્વં કેસરિણઃ પુત્રઃ ક્ષેત્રજો ભીમવિક્રમઃ ॥ 29 ॥

મારુતસ્યૌરસઃ પુત્રસ્તેજસા ચાપિ તત્સમઃ ।

ત્વં હિ વાયુસુતો વત્સ પ્લવને ચાપિ તત્સમઃ ॥ 30 ॥

વયમદ્ય ગતપ્રાણા ભવાન્નસ્ત્રાતુ સામ્પ્રતમ્ ।

દાક્ષ્યવિક્રમસમ્પન્નઃ કપિરાજ ઇવાપરઃ ॥ 31 ॥

ત્રિવિક્રમે મયા તાત સશૈલવનકાનના ।

ત્રિસ્સપ્તકૃત્વઃ પૃથિવી પરિક્રાન્તા પ્રદક્ષિણમ્ ॥ 32 ॥

તથા ચૌષધયોઽસ્માભિસ્સઞ્ચિતા દેવશાસનાત્ ।

નિષ્પન્નમમૃતં યાભિસ્તદાસીન્નો મહદ્બલમ્ ॥ 33 ॥

સ ઇદાનીમહં વૃદ્ધઃ પરિહીનપરાક્રમઃ ।

સામ્પ્રતં કાલમસ્માકં ભવાન્સર્વગુણાન્વિતઃ ॥ 34 ॥

તદ્વિજૃમ્ભસ્વ વિક્રાન્તઃ પ્લવતામુત્તમો હ્યસિ ।

ત્વદ્વીર્યં દ્રષ્ટુકામા હિ સર્વા વાનરવાહિની ॥ 35 ॥

ઉત્તિષ્ઠ હરિશાર્દૂલ લઙ્ઘયસ્વ મહાર્ણવમ્ ।

પરા હિ સર્વભૂતાનાં હનુમન્યા ગતિસ્તવ ॥ 36 ॥

વિષણ્ણા હરયસ્સર્વે હનુમન્કિમુપેક્ષસે ।

વિક્રમસ્વ મહાવેગો વિષ્ણુસ્ત્રીન્વિક્રમાનિવ ॥ 37 ॥

તતસ્તુ વૈ જામ્બવતા પ્રચોદિતઃ પ્રતીતવેગઃ પવનાત્મજઃ કપિઃ ।

પ્રહર્ષયંસ્તાં હરિવીરવાહિનીં ચકાર રૂપં મહદાત્મનસ્તદા ॥ 38 ॥

ઇત્યાર્ષે શ્રીમદ્રામાયણે વાલ્મીકીય આદિકાવ્યે કિષ્કિન્ધાકાણ્ડે ષટ્ષષ્ટિતમસ્સર્ગઃ ॥

Roman (IAST) Transliteration

śrīmadvālmīkīya rāmāyaṇe kiṣkindhākāṇḍam |

atha ṣaṭṣaṣṭitamassargaḥ |

anekaśatasāhasrīṃ viṣaṇṇāṃ harivāhinīm |

jāmbavānsamudīkṣyaivaṃ hanūmantamathābravīt || 1 ||

vīra vānaralokasya sarvaśāstravidāṃ vara |

tūṣṇīmekāntamāśritya hanūmankiṃ na jalpasi || 2 ||

hanūmanharirājasya sugrīvasya samo hyasi |

rāmalakṣmaṇayoścāpi tejasā ca balena ca || 3 ||

ariṣṭaneminaḥ putro vainateyo mahābalaḥ |

garutmāniti vikhyāta uttamassarvapakṣiṇām || 4 ||

bahuśo hi mayā dṛṣṭaḥ sāgare sa mahābalaḥ |

bhujaṅgānuddharanpakṣī mahāvego mahāyaśāḥ || 5 ||

pakṣayoryadbalaṃ tasya tāvadbhujabalaṃ tava |

vikramaścāpi vegaśca na te tenāvahīyate || 6 ||

balaṃ buddhiśca tejaśca sattvaṃ ca haripuṅgava |

viśiṣṭaṃ sarvabhūteṣu kimātmānaṃ na budhyase || 7 ||

apsarāpsarasāṃ śreṣṭhā vikhyātā puñjikasthalā |

añjaneti parikhyātā patnī kesariṇo hareḥ || 8 ||

vikhyātā triṣu lokeṣu rūpeṇāpratimā bhuvi |

abhiśāpādabhūttāta vānarī kāmarūpiṇī || 9 ||

duhitā vānarendrasya kuñjarasya mahātmanaḥ |

mānuṣaṃ vigrahaṃ kṛtvā rūpayauvanaśālinī || 10 ||

vicitramālyābharaṇā mahārhakṣaumavāsinī |

acaratparvatasyāgre prāvṛḍambudasannibhe || 11 ||

tasyā vastraṃ viśālākṣyāḥ pītaṃ raktadaśaṃ śubham |

sthitāyāḥ parvatasyāgre māruto'paharacchanaiḥ || 12 ||

sa dadarśa tatastasyā vṛttāvūrū susaṃhatau |

stanau ca pīnau sahitau sujātaṃ cāru cānanam || 13 ||

tāṃ viśālāyataśroṇīṃ tanumadhyāṃ yaśasvinīm |

dṛṣṭavaiva śubhasarvāṅgīṃ pavanaḥ kāmamohitaḥ || 14 ||

sa tāṃ bhujābhyāṃ dīrghābhyāṃ paryaṣvajata mārutaḥ |

manmathāviṣṭasarvāṅgo gatātmā tāmaninditām || 15 ||

sā tu tatraiva sambhrāntā suvratā vākyamabravīt |

ekapatnīvratamidaṃ ko nāśayitumicchati || 16 ||

añjanāyā vacśutvā mārutaḥ pratyabhāṣata |

na tvāṃ hiṃsāmi suśroṇi mā bhūtte subhage bhayam || 17 ||

manasā'smi gato yattvāṃ pariṣvajya yaśasvinīm |

vīryavānbuddhisampannaḥ putrastava bhaviṣyati || 18 ||

mahāsattvo mahātejā mahābalaparākramaḥ |

laṅghane plavane caiva bhaviṣyati hi matsamaḥ || 19 ||

evamuktā tatastuṣṭā jananī te mahākape |

guhāyāṃ tvāṃ mahābāho prajajñe plavagarṣabham || 20 ||

abhyutthitaṃ tatassūryaṃ bālo dṛṣṭvā mahāvane |

phalaṃ ceti jighṛkṣustvamutplutyābhyudgato divam || 21 ||

śatāni trīṇi gatvā'tha yojanānāṃ mahākape |

tejasā tasya nirdhūto na viṣādaṃ tatogataḥ || 22 ||

tāvadāpapata stūrṇamantarikṣaṃ mahākape |

kṣiptamindreṇa te vajraṃ kopāviṣṭena dhīmatā || 23 ||

tadā śailāgraśikhare vāmo hanurabhajyata |

tato hi nāmadheyaṃ te hanumāniti kīrtyate || 24 ||

tastvāvi nihataṃ dṛṣṭvā vāyurgandhavahassvayam |

trailokye bhṛśasaṅkṛddho na vavau vai prabhañjanaḥ || 25 ||

sambhrāntāśca sūrāssarve trailokye kṣubhite sati |

prasādayanti saṅkruddhaṃ mārutaṃ bhuvaneśvarāḥ || 26 ||

prasādite ca pavane brahmā tubhyaṃ varaṃ dadau |

aśastravadhyatāṃ tāta samare satyavikrama || 27 ||

vajrasya ca nipātena virujaṃ tvāṃ samīkṣya ca |

sahasranetraḥ prītātmā dadau te varamuttamam || 28 ||

svacchandataśca maraṇaṃ tebhūyāditi vai prabho |

sa tvaṃ kesariṇaḥ putraḥ kṣetrajo bhīmavikramaḥ || 29 ||

mārutasyaurasaḥ putrastejasā cāpi tatsamaḥ |

tvaṃ hi vāyusuto vatsa plavane cāpi tatsamaḥ || 30 ||

vayamadya gataprāṇā bhavānnastrātu sāmpratam |

dākṣyavikramasampannaḥ kapirāja ivāparaḥ || 31 ||

trivikrame mayā tāta saśailavanakānanā |

trissaptakṛtvaḥ pṛthivī parikrāntā pradakṣiṇam || 32 ||

tathā cauṣadhayo'smābhissañcitā devaśāsanāt |

niṣpannamamṛtaṃ yābhistadāsīnno mahadbalam || 33 ||

sa idānīmahaṃ vṛddhaḥ parihīnaparākramaḥ |

sāmprataṃ kālamasmākaṃ bhavānsarvaguṇānvitaḥ || 34 ||

tadvijṛmbhasva vikrāntaḥ plavatāmuttamo hyasi |

tvadvīryaṃ draṣṭukāmā hi sarvā vānaravāhinī || 35 ||

uttiṣṭha hariśārdūla laṅghayasva mahārṇavam |

parā hi sarvabhūtānāṃ hanumanyā gatistava || 36 ||

viṣaṇṇā harayassarve hanumankimupekṣase |

vikramasva mahāvego viṣṇustrīnvikramāniva || 37 ||

tatastu vai jāmbavatā pracoditaḥ pratītavegaḥ pavanātmajaḥ kapiḥ |

praharṣayaṃstāṃ harivīravāhinīṃ cakāra rūpaṃ mahadātmanastadā || 38 ||

ityārṣe śrīmadrāmāyaṇe vālmīkīya ādikāvye kiṣkindhākāṇḍe ṣaṭṣaṣṭitamassargaḥ ||