4.61 Kishkindhakanda - Ekashashtitama Sargah

ॐ

4.61 કિષ્કિન્ધાકાણ્ડ - એકષષ્ટિતમ સર્ગઃ

Valmiki Gujarati

શ્રીમદ્વાલ્મીકીય રામાયણે કિષ્કિન્ધાકાણ્ડમ્ ।

અથ એકષષ્ટિતમસ્સર્ગઃ ।

તતસ્તદ્દારુણં કર્મ દુષ્કરં સહસાત્કૃતમ્ ।

આચચક્ષે મુનેસ્સર્વં સૂર્યાનુગમનં તથા ॥ 1 ॥

ભગવન્વ્રણયુક્તત્વાલ્લજ્જયા વ્યાકુલેન્દ્રિયઃ ।

પરિશ્રાન્તો ન શક્નોમિ વચનં પરિભાષિતુમ્ ॥ 2 ॥

અહં ચૈવ જટાયુશ્ચ સઙ્ઘર્ષાદ્ધર્પમોહિતૌ ।

આકાશં પતિતૌ વીરૌ જિજ્ઞાસન્તૌ પરાક્રમમ્ ॥ 3 ॥

કૈલાસશિખરે બદ્ધ્વા મુનીનામગ્રતઃ પણમ્ ।

રવિસ્સ્યાદનુયાતવ્યો યાવદસ્તં મહાગિરિમ્ ॥ 4 ॥

અથાઽવાં યુગપત્પ્રાપ્તાવપશ્યાવ મહીતલે ।

રથચક્રપ્રમાણાનિ નગરાણિ પૃથક્પૃથક્ ॥ 5 ॥

ક્વચિદ્વાદિત્રઘોષાંશ્ચ બ્રહ્મઘોષાંશ્ચ શુશ્રુવઃ ।

ગાયન્તીશ્ચાઙ્ગના બહ્વીઃ પશ્યાવો રક્તવાસસઃ ॥ 6 ॥

તૂર્ણમુત્પત્ય ચાકાશમાદિત્યપથમાશ્રિતૌ ।

આવામાલોકયાવસ્તદ્વનં શાદ્વલસન્નિભમ્ ॥ 7 ॥

ઉપલૈરિવ સઞ્છન્ના દૃશ્યતે ભૂશ્શિલોચ્ચયૈઃ ।

આપગાભિશ્ચ સંવીતા સૂત્રૈરિવ વસુન્ધરા ॥ 8 ॥

હિમવાંશ્ચૈવ વિન્ધ્યશ્ચ મેરુશ્ચ સુમહાન્નગઃ ।

ભૂતલે સમ્પ્રકાશન્તે નાગા ઇવ જલાશયે ॥ 9 ॥

તીવ્રસ્સ્વેદશ્ચ ખેદશ્ચ ભયં ચાસીત્તદાઽઽવયોઃ ।

સમાવિશતિ મોહશ્ચ તમો મૂર્છા ચ દારુણા ॥ 10 ॥

ન દિગ્વિજ્ઞાયતે યામ્યા નાગ્નેયી ન ચ વારુણી ।

યુગાન્તે નિયતો લોકો હતો દગ્ધ ઇવાગ્નિના ॥ 11 ॥

મનશ્ચ મે હતં ભૂયસ્સન્નિવર્ત્યતુ સંશ્રયમ્ ।

યત્નેન મહતા હ્યસ્મિન્પુનસ્સન્ધાય ચક્ષુષી ॥ 12 ॥

યત્નેન મહતા ભૂયો ભાસ્કરઃ પ્રતિલોકિતઃ ।

તુલ્યઃ પૃથ્વીપ્રમાણેન ભાસ્કરઃ પ્રતિભાતિ નૌ ॥ 13 ॥

જટાયુર્મામનાપૃચ્છ્ય નિપપાત મહીં તતઃ ।

તં દૃષ્ટ્વા તૂર્ણમાકાશાદાત્માનં મુક્તવાનહમ્ ॥ 14 ॥

પક્ષાભ્યાં ચ મયા ગુપ્તો જટાયુર્ન પ્રદહ્યતે ।

પ્રમાદાત્તત્ર નિર્દગ્ધઃ પતન્વાયુપથાદહમ્ ॥ 15 ॥

આશઙ્કે તં નિપતિતં જનસ્થાને જટાયુષમ્ ।

અહં તુ પતિતો વિન્ધ્યે દગ્ધપક્ષો જડીકૃતઃ ॥ 16 ॥

રાજ્યેન હીનો ભ્રાત્રા ચ પક્ષાભ્યાં વિક્રમેણ ચ ।

સર્વથા મર્તુમેવેચ્છન્પતિષ્યે શિખરાદ્ગીરેઃ ॥ 17 ॥

ઇત્યાર્ષે શ્રીમદ્રામાયણે વાલ્મીકીય આદિકાવ્યે કિષ્કિન્ધાકાણ્ડે એકષષ્ટિતમસ્સર્ગઃ ॥

Roman (IAST) Transliteration

śrīmadvālmīkīya rāmāyaṇe kiṣkindhākāṇḍam |

atha ekaṣaṣṭitamassargaḥ |

tatastaddāruṇaṃ karma duṣkaraṃ sahasātkṛtam |

ācacakṣe munessarvaṃ sūryānugamanaṃ tathā || 1 ||

bhagavanvraṇayuktatvāllajjayā vyākulendriyaḥ |

pariśrānto na śaknomi vacanaṃ paribhāṣitum || 2 ||

ahaṃ caiva jaṭāyuśca saṅgharṣāddharpamohitau |

ākāśaṃ patitau vīrau jijñāsantau parākramam || 3 ||

kailāsaśikhare baddhvā munīnāmagrataḥ paṇam |

ravissyādanuyātavyo yāvadastaṃ mahāgirim || 4 ||

athā'vāṃ yugapatprāptāvapaśyāva mahītale |

rathacakrapramāṇāni nagarāṇi pṛthakpṛthak || 5 ||

kvacidvāditraghoṣāṃśca brahmaghoṣāṃśca śuśruvaḥ |

gāyantīścāṅganā bahvīḥ paśyāvo raktavāsasaḥ || 6 ||

tūrṇamutpatya cākāśamādityapathamāśritau |

āvāmālokayāvastadvanaṃ śādvalasannibham || 7 ||

upalairiva sañchannā dṛśyate bhūśśiloccayaiḥ |

āpagābhiśca saṃvītā sūtrairiva vasundharā || 8 ||

himavāṃścaiva vindhyaśca meruśca sumahānnagaḥ |

bhūtale samprakāśante nāgā iva jalāśaye || 9 ||

tīvrassvedaśca khedaśca bhayaṃ cāsīttadā''vayoḥ |

samāviśati mohaśca tamo mūrchā ca dāruṇā || 10 ||

na digvijñāyate yāmyā nāgneyī na ca vāruṇī |

yugānte niyato loko hato dagdha ivāgninā || 11 ||

manaśca me hataṃ bhūyassannivartyatu saṃśrayam |

yatnena mahatā hyasminpunassandhāya cakṣuṣī || 12 ||

yatnena mahatā bhūyo bhāskaraḥ pratilokitaḥ |

tulyaḥ pṛthvīpramāṇena bhāskaraḥ pratibhāti nau || 13 ||

jaṭāyurmāmanāpṛcchya nipapāta mahīṃ tataḥ |

taṃ dṛṣṭvā tūrṇamākāśādātmānaṃ muktavānaham || 14 ||

pakṣābhyāṃ ca mayā gupto jaṭāyurna pradahyate |

pramādāttatra nirdagdhaḥ patanvāyupathādaham || 15 ||

āśaṅke taṃ nipatitaṃ janasthāne jaṭāyuṣam |

ahaṃ tu patito vindhye dagdhapakṣo jaḍīkṛtaḥ || 16 ||

rājyena hīno bhrātrā ca pakṣābhyāṃ vikrameṇa ca |

sarvathā martumevecchanpatiṣye śikharādgīreḥ || 17 ||

ityārṣe śrīmadrāmāyaṇe vālmīkīya ādikāvye kiṣkindhākāṇḍe ekaṣaṣṭitamassargaḥ ||