4.59 Kishkindhakanda - Ekonashashtitama Sargah

ॐ

4.59 કિષ્કિન્ધાકાણ્ડ - એકોનષષ્ટિતમ સર્ગઃ

Valmiki Gujarati

શ્રીમદ્વાલ્મીકીય રામાયણે કિષ્કિન્ધાકાણ્ડમ્ ।

અથ એકોનષષ્ટિતમસ્સર્ગઃ ।

તતસ્તદમૃતાસ્વાદં ગૃધ્રરાજેન ભાષિતમ્ ।

નિશમ્ય મુદિતા હૃષ્ટાસ્તે વચઃ પ્લવગર્ષભાઃ ॥ 1 ॥

જામ્બવાન્ વાનરશ્રેષ્ઠસ્સહ સર્વૈઃ પ્લવઙ્ગમૈઃ ।

ભૂતલાત્સહસોત્થાય ગૃધ્રરાજાનમબ્રવીત્ ॥ 2 ॥

ક્વ સીતા કેન વા દૃષ્ટા કો વા હરતિ મૈથિલીમ્ ।

તદાખ્યાતુ ભવાત્સર્વં ગતિર્ભવ વનૌકસામ્ ॥ 3 ॥

કો દાશરથિ બાણાનાં વજ્રવેગનિપાતિનામ્ ।

સ્વયં લક્ષ્મણમુક્તાનાં ન ચિન્તયતિ વિક્રમમ્ ॥ 4 ॥

સ હરીન્પ્રીતિસંયુક્તાન્સીતાશ્રુતિસમાહિતાન્ ।

પુનરાશ્વસયન્પ્રીતઃ ઇદં વચનમબ્રવીત્ ॥ 5 ॥

શ્રૂયતામિહ વૈદેહ્યા યથા મે હરણં શ્રુતમ્ ।

યેન ચાપિ મમાઽખ્યાતં યત્ર વાયતલોચના ॥ 6 ॥

અહમસ્મિન્ગિરૌ દુર્ગે બહુયોજનમાયતે ।

ચિરાન્નિપતિતો વૃદ્ધઃ ક્ષીણપ્રાણપરાક્રમઃ ॥ 7 ॥

તં મામેવં ગતં પુત્રસ્સુપાર્શ્વોનામ નામતઃ ।

આહારેણ યથાકાલં બિભર્તિ પતતાં વરઃ ॥ 8 ॥

તીક્ષ્ણકામાસ્તુ ગન્ધર્વાસ્તીક્ષ્ણકોપા ભુજઙ્ગમાઃ ।

મૃગાણાં તુ ભયં તીક્ષ્ણં તતસ્તીક્ષ્ણક્ષુધા વયમ્ ॥ 9 ॥

સ કદાચિત્ક્ષુધાર્તસ્ય મમાહારાભિકાઙ્ક્ષિણઃ ।

ગતસૂર્યેઽહનિ પ્રાપ્તો મમ પુત્રો હ્યનામિષઃ ॥ 10 ॥

સ મામાહારસંરોધાત્પીડિતં પ્રીતિવર્ધનઃ ।

અનુમાન્ય યથાતત્ત્વમિદં વચનમબ્રવીત્ ॥ 11 ॥

અહં તાત યથાકાલમામિષાર્થી ખમાપ્લુતઃ ।

મહેન્દ્રસ્ય ગિરેર્દ્વારમાવૃત્ય સુસમાસ્થિતઃ ॥ 12 ॥

તત્ર સત્ત્વસહસ્રાણાં સાગરાન્તરચારિણામ્ ।

પન્થાનમેકોઽધ્યવસં સન્નિરોદ્ધુમવાઙ્મુખઃ ॥ 13 ॥

તત્ર કશ્ચિન્મયા દૃષ્ટ સ્સૂર્યોદયસમપ્રભામ્ ।

સ્ત્રિયમાદાય ગચ્છન્વૈ ભિન્નાઞ્જનચયપ્રભઃ ॥ 14 ॥

સોઽહમભ્યવહારાર્થી તૌ દૃષ્ટ્વા કૃતનિશ્ચયઃ ।

તેન સામ્ના વિનીતેન પન્થાનમભિયાચિતઃ ॥ 15 ॥

ન હિ સામોપપન્નાનાં પ્રહર્તા વિદ્યતે ક્વચિત્ ।

નીચેષ્વપિ જનઃ કશ્ચિત્કિમઙ્ગ બત મદ્વિધઃ ॥ 16 ॥

સ યાતસ્તેજસા વ્યોમ સઙ્ક્ષિપન્નિવ વેગતઃ ।

અથાઽહં ખેચરૈર્ભૂતૈરભિગમ્ય સભાજિતઃ ॥ 17 ॥

દિષ્ટ્યા જીવતિ સીત ઇતિ હિ અબ્રુવન્ માં મહર્ષયઃ ।

કથઞ્ચિત્ સ કલત્રઃ અસૌ ગતઃ તે સ્વસ્તિ અસંશયમ્ ॥ 18 ॥

એવ મુક્તસ્તતોઽહં તૈસ્સિદ્ધૈઃ પરમશોભનૈઃ ।

સ ચ મે રાવણો રાજા રક્ષસાં પ્રતિવેદિતઃ ॥ 19 ॥

હરન્દાશરથેર્ભાર્યાં રામસ્ય જનકાત્મજામ્ ।

ભ્રષ્ટાભરણકૌશેયાં શોકવેગપરાજિતામ્ ॥ 20 ॥

રામલક્ષ્મણયોર્નામ ક્રોશન્તીં મુક્તમૂર્ધજામ્ ।

એષ કાલાત્યયસ્તાવદિતિ કાલવિદાં વરઃ ॥ 21 ॥

એતમર્થં સમગ્રં મે સુપાર્શ્વઃ પ્રત્યવેદયત્ ।

તચ્છૃત્વાઽપિ હિ મે બુદ્ધિર્નાસીત્કાચિત્પરાક્રમે ॥ 22 ॥

અપક્ષો હિ કથં પક્ષી કર્મ કિઞ્ચિદુપક્રમે ।

યત્તુ શક્યં મયા કર્તું વાગ્બુદ્ધિગુણવર્તિના ॥ 23 ॥

શ્રૂયતાં તત્પ્રવક્ષ્યામિ ભવતાં પૌરુષાશ્રયમ્ ।

વાઙ્મતિભ્યાં તુ સર્વેષાં કરિષ્યામિ પ્રિયં હિ વઃ ॥ 24 ॥

યદ્ધિ દાશરથેઃ કાર્યં મમ તન્નાત્ર સંશયઃ ।

તે ભવન્તો મતિશ્રેષ્ઠા બલવન્તો મનસ્વિનઃ ॥ 25 ॥

પ્રેષિતાઃ કપિરાજેન દેવૈરપિ દુરાસદાઃ ।

રામલક્ષ્મણબાણાશ્ચ નિશિતાઃ કઙ્કપત્રિણઃ ॥ 26 ॥

ત્રયાણામપિ લોકાનાં પર્યાપ્તાસ્ત્રાણનિગ્રહે ।

કામં ખલુ દશગ્રીવ સ્તેજોબલસમન્વિતઃ ॥ 27 ॥

ભવતાં તુ સમર્થાનાં ન કિઞ્ચિદપિ દુષ્કરમ્ ।

તદલં કાલસઙ્ગેન ક્રિયતાં બુદ્ધિનિશ્ચયઃ ॥ 28 ॥

ઇત્યાર્ષે શ્રીમદ્રામાયણે વાલ્મીકીય આદિકાવ્યે કિષ્કિન્ધાકાણ્ડે એકોનષષ્ટિતમસ્સર્ગઃ ॥

Roman (IAST) Transliteration

śrīmadvālmīkīya rāmāyaṇe kiṣkindhākāṇḍam |

atha ekonaṣaṣṭitamassargaḥ |

tatastadamṛtāsvādaṃ gṛdhrarājena bhāṣitam |

niśamya muditā hṛṣṭāste vacaḥ plavagarṣabhāḥ || 1 ||

jāmbavān vānaraśreṣṭhassaha sarvaiḥ plavaṅgamaiḥ |

bhūtalātsahasotthāya gṛdhrarājānamabravīt || 2 ||

kva sītā kena vā dṛṣṭā ko vā harati maithilīm |

tadākhyātu bhavātsarvaṃ gatirbhava vanaukasām || 3 ||

ko dāśarathi bāṇānāṃ vajraveganipātinām |

svayaṃ lakṣmaṇamuktānāṃ na cintayati vikramam || 4 ||

sa harīnprītisaṃyuktānsītāśrutisamāhitān |

punarāśvasayanprītaḥ idaṃ vacanamabravīt || 5 ||

śrūyatāmiha vaidehyā yathā me haraṇaṃ śrutam |

yena cāpi mamā'khyātaṃ yatra vāyatalocanā || 6 ||

ahamasmingirau durge bahuyojanamāyate |

cirānnipatito vṛddhaḥ kṣīṇaprāṇaparākramaḥ || 7 ||

taṃ māmevaṃ gataṃ putrassupārśvonāma nāmataḥ |

āhāreṇa yathākālaṃ bibharti patatāṃ varaḥ || 8 ||

tīkṣṇakāmāstu gandharvāstīkṣṇakopā bhujaṅgamāḥ |

mṛgāṇāṃ tu bhayaṃ tīkṣṇaṃ tatastīkṣṇakṣudhā vayam || 9 ||

sa kadācitkṣudhārtasya mamāhārābhikāṅkṣiṇaḥ |

gatasūrye'hani prāpto mama putro hyanāmiṣaḥ || 10 ||

sa māmāhārasaṃrodhātpīḍitaṃ prītivardhanaḥ |

anumānya yathātattvamidaṃ vacanamabravīt || 11 ||

ahaṃ tāta yathākālamāmiṣārthī khamāplutaḥ |

mahendrasya girerdvāramāvṛtya susamāsthitaḥ || 12 ||

tatra sattvasahasrāṇāṃ sāgarāntaracāriṇām |

panthānameko'dhyavasaṃ sanniroddhumavāṅmukhaḥ || 13 ||

tatra kaścinmayā dṛṣṭa ssūryodayasamaprabhām |

striyamādāya gacchanvai bhinnāñjanacayaprabhaḥ || 14 ||

so'hamabhyavahārārthī tau dṛṣṭvā kṛtaniścayaḥ |

tena sāmnā vinītena panthānamabhiyācitaḥ || 15 ||

na hi sāmopapannānāṃ prahartā vidyate kvacit |

nīceṣvapi janaḥ kaścitkimaṅga bata madvidhaḥ || 16 ||

sa yātastejasā vyoma saṅkṣipanniva vegataḥ |

athā'haṃ khecarairbhūtairabhigamya sabhājitaḥ || 17 ||

diṣṭyā jīvati sīta iti hi abruvan māṃ maharṣayaḥ |

kathañcit sa kalatraḥ asau gataḥ te svasti asaṃśayam || 18 ||

eva muktastato'haṃ taissiddhaiḥ paramaśobhanaiḥ |

sa ca me rāvaṇo rājā rakṣasāṃ prativeditaḥ || 19 ||

harandāśaratherbhāryāṃ rāmasya janakātmajām |

bhraṣṭābharaṇakauśeyāṃ śokavegaparājitām || 20 ||

rāmalakṣmaṇayornāma krośantīṃ muktamūrdhajām |

eṣa kālātyayastāvaditi kālavidāṃ varaḥ || 21 ||

etamarthaṃ samagraṃ me supārśvaḥ pratyavedayat |

tacchṛtvā'pi hi me buddhirnāsītkācitparākrame || 22 ||

apakṣo hi kathaṃ pakṣī karma kiñcidupakrame |

yattu śakyaṃ mayā kartuṃ vāgbuddhiguṇavartinā || 23 ||

śrūyatāṃ tatpravakṣyāmi bhavatāṃ pauruṣāśrayam |

vāṅmatibhyāṃ tu sarveṣāṃ kariṣyāmi priyaṃ hi vaḥ || 24 ||

yaddhi dāśaratheḥ kāryaṃ mama tannātra saṃśayaḥ |

te bhavanto matiśreṣṭhā balavanto manasvinaḥ || 25 ||

preṣitāḥ kapirājena devairapi durāsadāḥ |

rāmalakṣmaṇabāṇāśca niśitāḥ kaṅkapatriṇaḥ || 26 ||

trayāṇāmapi lokānāṃ paryāptāstrāṇanigrahe |

kāmaṃ khalu daśagrīva stejobalasamanvitaḥ || 27 ||

bhavatāṃ tu samarthānāṃ na kiñcidapi duṣkaram |

tadalaṃ kālasaṅgena kriyatāṃ buddhiniścayaḥ || 28 ||

ityārṣe śrīmadrāmāyaṇe vālmīkīya ādikāvye kiṣkindhākāṇḍe ekonaṣaṣṭitamassargaḥ ||