4.43 Kishkindhakanda - Trichatvarimsha Sargah

ॐ

4.43 કિષ્કિન્ધાકાણ્ડ - ત્રિચત્વારિંશ સર્ગઃ

Valmiki Gujarati

શ્રીમદ્વાલ્મીકીય રામાયણે કિષ્કિન્ધાકાણ્ડમ્ ।

અથ ત્રિચત્વારિંશસ્સર્ગઃ ।

તતસ્સન્દિશ્ય સુગ્રીવશ્શ્વશુરં પશ્ચિમાં દિશમ્ ।

વીરં શતવલિં નામ વાનરં વાનરર્ષભઃ ॥ 1 ॥

ઉવાચ રાજા ધર્મજ્ઞસ્સર્વવાનરસત્તમમ્ ।

વાક્યમાત્મ હિતં ચૈવ રામસ્ય ચ હિતં તથા ॥ 2 ॥

વૃતશ્શતસહસ્રેણ ત્વદ્વિધાનાં વનૌકસામ્ ।

વૈવસ્વતસુતૈસ્સાર્ધં પ્રતિષ્ઠસ્વ સ્વમન્ત્રિભિઃ ॥ 3 ॥

દિશં હ્યુદીચીં વિક્રાન્તાં હિમશૈલાવતંસકામ્ ।

સર્વતઃ પરિમાર્ગધ્વં રામપત્નીમનિન્દિતામ્ ॥ 4 ॥

અસ્મિન્કાર્યેવિનિર્વૃત્તે કૃતે દાશરથેઃ પ્રિયે ।

ઋણાન્મુક્તા ભવિષ્યામઃ કૃતાર્થાર્થવિદાં વરાઃ ॥ 5 ॥

કૃતં હિ પ્રિયમસ્માકં રાઘવેણ મહાત્મના ।

તસ્ય ચેત્પ્રતિકારોઽસ્તિ સફલં જીવિતં ભવેત્ ॥ 6 ॥

અર્થિનઃ કાર્યનિર્વૃત્તિમકર્તુરપિ યશ્ચરેત્ ।

તસ્ય સ્યાત્સફલં જન્મ કિં પુનઃ પૂર્વકારિણઃ ॥ 7 ॥

એતાં બુદ્ધિમવસ્થાય દૃશ્યતે જાનકી યથા ।

તથા ભવદ્ભિઃ કર્તવ્યમસ્મત્પ્રિયહિતૈષિભિઃ ॥ 8 ॥

અયં હિ સર્વભૂતાનાં માન્યસ્તુ નરસત્તમઃ ।

અસ્માસુ ચાગતઃ પ્રીતી રામઃ પરપુરઞ્જયઃ ॥ 9 ॥

ઇમાનિ વનદુર્ગાણિ નદ્યશ્શૈલાન્તરાણિ ચ ।

ભવન્તઃ પરિમાર્ગન્તુ બુદ્ધિવિક્રમસમ્પદા ॥ 10 ॥

તત્ર મ્લેચ્છાન્પુલિન્દાંશ્ચ શૂરસેનાંસ્તથૈવ ચ ।

પ્રસ્થલાન્ભરતાંશ્ચૈવ કુરૂંશ્ચ સહ મદ્રકૈઃ ॥ 11 ॥

કામ્બોજાન્યવનાં શ્ચૈવ શકાનારટ્ટકાનપિ ।

બાહ્લીકાનૃષિકાં શ્ચૈવ પૌરવાનથ ટઙ્કણાન્ ॥ 12 ॥

ચીનાન્પરમચીનાંશ્ચ નીહારાંશ્ચ પુનઃ પુનઃ ।

અન્વિષ્યદરદાંશ્ચૈવ હિમવન્તં તથૈવ ચ ॥ 13 ॥

લોધ્રપદ્મકષણ્ડેષુ દેવદારુવનેષુ ચ ।

રાવણસ્સહ વૈદેહ્યા માર્ગિતવ્યસ્તતસ્તતઃ ॥ 14 ॥

તતસ્સોમાશ્રમં ગત્વા દેવગન્ધર્વસેવિતમ્ ।

કાલં નામ મહાસાનું પર્વતં તુ ગમિષ્યથ ॥ 15 ॥

મહત્સુ તસ્ય શૈલસ્ય નિર્દરેષુ ગુહાસુ ચ ।

વિચિનુધ્વં મહાભાગાં રામપત્નીન્તતસ્તતઃ ॥ 16 ॥

તમતિક્રમ્ય શૈલેન્દ્રં હેમગર્ભં મહાગિરિમ્ ।

તતસ્સુદર્શનં નામ ગન્તુમર્હથ પર્વતમ્ ॥ 17 ॥

તતો દેવસખો નામ પર્વતઃ પતગાલયઃ ।

નાનાપક્ષિગણાકીર્ણો વિવિધદ્રુમભૂષિતઃ ॥ 18 ॥

તસ્ય કાનનષણ્ડેષુ નિર્ઘરેષુ ગુહાસુ ચ ।

રાવણસ્સહ વૈદેહ્યા માર્ગિતવ્યસ્તતસ્તતઃ ॥ 19 ॥

તમતિક્રમ્ય ચાકાશં સર્વતશ્શતયોજનમ્ ।

અપર્વતનદીવૃક્ષં સર્વસત્ત્વવિવર્જિતમ્ ॥ 20 ॥

તં તુ શીઘ્રમતિક્રમ્ય કાન્તારં રોમહર્ષણમ્ ।

કૈલાસં પાણ્ડુરં શૈલં પ્રાપ્ય હૃષ્ટા ભવિષ્યથ ॥ 21 ॥

તત્ર પાણ્ડુરમેઘાભં જામ્બૂનદપરિષ્કૃતમ્ ।

કુબેરભવનં રમ્યં નિર્મિતં વિશ્વકર્મણા ॥ 22 ॥

વિશાલા નલિની યત્ર પ્રભૂતકમલોત્પલા ।

હંસકારણ્ડવાકીર્ણાપ્સરોગણસેવિતા ॥ 23 ॥

તત્ર વૈશ્રવણો રાજા સર્વભૂતનમસ્કૃતઃ ।

ધનદો રમતે શ્રીમાન્ગુહ્યકૈસ્સહ યક્ષરાટ્ ॥ 24 ॥

તસ્ય ચન્દ્રનિકાશેષુ પર્વતેષુ ગુહાસુ ચ ।

રાવણઃ સહ વૈદેહ્યા માર્ગિતવ્યસ્તતસ્તતઃ ॥ 25 ॥

ક્રૌઞ્ચં તુ ગિરિમાસાદ્ય બિલં તસ્ય સુદુર્ગમમ્ ।

અપ્રમત્તૈઃ પ્રવેષ્ટવ્યં દુષ્પ્રવેશં હિ તત્સ્મૃતમ્ ॥ 26 ॥

વસન્તિ હિ મહાત્માનસ્તત્ર સૂર્યસમપ્રભાઃ ।

દેવૈરપ્યર્ચિતા સ્સમ્યગ્દેવરૂપા મહર્ષયઃ ॥ 27 ॥

ક્રૌઞ્ચસ્ય તુ ગુહાશ્ચાન્યા સ્સાનૂનિશિખરાણિ ચ ।

નિર્દરાશ્ચ નિતમ્બાશ્ચ વિચેતવ્યા સ્તતસ્તતઃ ॥ 28 ॥

કૌઞ્ચસ્ય શિખરં ચાપિ નિરીક્ષ્ય ચ તતસ્તતઃ ।

અવૃક્ષં કામશૈલં ચ માનસં વિહગાલયમ્ ।

ન ગતિસ્તત્ર ભૂતાનાં દેવદાનવ રક્ષસામ્ ॥ 29 ॥

સ ચ સર્વૈર્વિચેતવ્યસ્સસાનુપ્રસ્થભૂધરઃ ।

ક્રૌઞ્ચં ગિરિમતિક્રમ્ય મૈનાકો નામ પર્વતઃ ॥ 30 ॥

મયસ્ય ભવનં યત્ર દાનવસ્ય સ્વયં કૃતમ્ ॥ 31 ॥

મૈનાકસ્તુ વિચેતવ્ય સ્સસાનુપ્રસ્થકન્દરઃ ।

સ્ત્રીણામશ્વમુખીનાં તુ નિકેતાસ્તત્ર તત્ર તુ ॥ 32 ॥

તં દેશં સમતિક્રમ્ય આશ્રમં સિદ્ધસેવિતમ્ ।

સિદ્ધા વૈખાનસાસ્તત્ર વાલખિલ્યાશ્ચ તાપસાઃ ॥ 33 ॥

વન્દ્યાસ્તે તુ તપસ્સિદ્ધાસ્તપસા વીતકલ્મષાઃ ।

પ્રષ્ટવ્યા ચાપિ સીતાયાઃ પ્રવૃત્તિર્વિનયાન્વિતૈઃ ॥ 34 ॥

હેમપુષ્કરસઞ્છન્નં તસ્મિન્ વૈખાનસં સરઃ ।

તરુણાદિત્યસઙ્કાશૈર્હંસૈર્વિચરિતં શુભૈઃ ॥ 35 ॥

ઔપવાહ્યઃ કુબેરસ્ય સાર્વભૌમ ઇતિ સ્મૃતઃ ।

ગજઃ પર્યેતિ તં દેશં સદા સહ કરેણુભિઃ ॥ 36 ॥

તત્સરસ્સમતિક્રમ્ય નષ્ટચન્દ્રદિવાકરમ્ ।

અનક્ષત્રગણં વ્યોમ નિષ્પયોદમનાદિતમ્ ॥ 37 ॥

ગભસ્તિભિરિવાર્કસ્ય સ તુ દેશઃ પ્રકાશતે ।

વિશ્રામ્યદ્ભિસ્તપસ્સિદ્ધૈર્દેવકલ્પૈઃ સ્વયમ્પ્રભૈઃ ॥ 38 ॥

તં તુ દેશમતિક્રમ્ય શૈલોદા નામ નિમ્નગા ।

ઉભયોસ્તીરયોસ્તસ્યાઃ કીચકા નામ વેણવઃ ॥ 39 ॥

તે નયન્તિ પરં તીરં સિદ્ધાન્પ્રત્યાનયન્તિ ચ ।

ઉત્તરાઃ કુરવસ્તત્ર કૃતપુણ્યપ્રતિશ્રયાઃ ॥ 40 ॥

તતઃ કાઞ્ચનપદ્માભિઃ પદ્ભિનીભિઃ કૃતોદકાઃ ।

નીલવૈડૂર્યપત્રાભિર્નદ્યસ્તત્ર સહસ્રશઃ ॥ 41 ॥

રક્તોત્પલવનૈશ્ચાત્ર મણ્ડિતાશ્ચ હિરણ્મયૈઃ ।

તરુણાદિત્યસઙ્કાશૈર્ભાન્તિ તત્ર જલાશયાઃ ॥ 42 ॥

મહાર્હમણિરત્નૈશ્ચ કાઞ્ચનપ્રભકેસરૈઃ ।

નિલોત્પલવનૈશ્ચિત્રૈ સ્સ દેશ સ્સર્વતો વૃતઃ ॥ 43 ॥

નિસ્તુલાભિશ્ચ મુક્તાભિર્મણિભિશ્ચ મહાધનૈઃ ।

ઉદ્ભૂતપુલિનાસ્તત્ર જાતરૂપૈશ્ચ નિમ્નગાઃ ।

સર્વરત્નમયૈશ્ચિત્રૈરવગાઢા નગોત્તમૈઃ ॥ 44 ॥

જાતરૂપમયૈશ્ચાપિ હુતાશનસમપ્રભૈઃ ।

નિત્યપુષ્પફલાસ્તત્ર નગાઃ પત્ત્રરથાકુલાઃ ॥ 45 ॥

દિવ્યગન્ધરસસ્પર્શાઃ સર્વાન્કામાન્ સ્રવન્તિ ચ ।

નાનાકારાણિ વાસાંસિ ફલન્ત્યન્યે નગોત્તમાઃ ॥ 46 ॥

મુક્તા વૈઢૂર્યચિત્રાણિ ભૂષણાનિ તથૈવ ચ ।

સ્ત્રીણાં ચાપ્યનુરૂપાણિ પુરુષાણાં તથૈવ ચ ॥ 47 ॥

સર્વર્તુસુખ સેવ્યાનિ ફલન્ત્યન્યે નગોત્તમાઃ ।

મહાર્હાણિ વિચિત્રાણિ હૈમાન્યન્યે નગોત્તમાઃ ॥ 48 ॥

શયનાનિ પ્રસૂયન્તે ચિત્રાસ્તરણવન્તિ ચ ।

મનઃકાન્તાનિ માલ્યાનિ ફલન્ત્યત્રાપરે દ્રુમાઃ ॥ 49 ॥

પાનાનિ ચ મહાર્હાણિ ભક્ષ્યાણિ વિવિધાનિ ચ ।

સ્ત્રિયશ્ચ ગુણસમ્પન્ના રૂપયૌવનલક્ષિતાઃ ॥ 50 ॥

ગન્ધર્વાઃ કિન્નરાસ્સિદ્ધા નાગા વિદ્યાધરાસ્તથા ।

રમન્તે સતતં સ્તત્ર નારીભિર્ભાસ્કરપ્રભાઃ ॥ 51 ॥

સર્વે સુકૃતકર્માણ સ્સર્વે રતિપરાયણાઃ ।

સર્વે કામાર્થસહિતા વસન્તિ સહયોષિતઃ ॥ 52 ॥

ગીતવાદિત્રનિર્ઘોષ સ્સોત્કૃષ્ટહસિતસ્વનઃ ।

શ્રૂયતે સતતં તત્ર સર્વભૂતમનોહરઃ ॥ 53 ॥

તત્ર નામુદિતઃ કશ્ચિન્નાસ્તિ કશ્ચિદસત્પ્રિયઃ ।

અહન્યહનિ વર્ધન્તે ગુણાસ્તત્ર મનોરમાઃ ॥ 54 ॥

સમતિક્રમ્ય તં દેશમુત્તરઃ પયસાં નિધિઃ ।

તત્ર સોમગિરિર્નામ મધ્યે હેમમયો મહાન્ ॥ 55 ॥

ઇન્દ્રલોકગતા યે ચ બ્રહ્મલોકગતાશ્ચ યે ।

દેવાસ્તં સમવેક્ષન્તે ગિરિરાજં દિવં ગતાઃ ॥ 56 ॥

સ તુ દેશો વિસૂર્યોઽપિ તસ્ય ભાસા પ્રકાશતે ।

સૂર્યલક્ષ્મ્યાઽભિવિજ્ઞેયસ્તપતેવ વિવસ્વતા ॥ 57 ॥

ભગવાનપિ વિશ્વાત્મા શમ્ભુરેકાદશાત્મકઃ ।

બ્રહ્મા વસતિ દેવેશો બ્રહ્મર્ષિપરિવારિતઃ ॥ 58 ॥

ન કથઞ્ચન ગન્તવ્યં કુરૂણામુત્તરેણ વઃ ।

અન્યેષામપિ ભૂતાનાં નાતિક્રામતિ વૈ ગતિઃ ॥ 59 ॥

સ હિ સોમગિરિર્નામ દેવાનામપિ દુર્ગમઃ ।

તમાલોક્ય તતઃ ક્ષિપ્રમુપાવર્તિતુમર્હથ ॥ 60 ॥

એતાવદ્વાનરૈશ્શક્યં ગન્તું વાનરપુઙ્ગવાઃ ।

અભાસ્કરમમર્યાદં ન જાનીમસ્તતઃ પરમ્ ॥ 61 ॥

સર્વમેતદ્વિચેતવ્યં યન્મયા પરિકીર્તિતમ્ ।

યદન્યદપિ નોક્તં ચ તત્રાપિ ક્રિયતાં મતિઃ ॥ 62 ॥

તતઃ કૃતં દાશરથેર્મહત્પ્રિયં મહત્તરં ચાપિ તતો મમ પ્રિયમ્ ।

કૃતં ભવિષ્યત્યનિલાનલોપમા વિદેહજાદર્શનજેન કર્મણા ॥ 63 ॥

તતઃ કૃતાર્થાઃ સહિતાસ્સબાન્ધવાઃ મયાઽર્ચિતાસ્સર્વગુણૈર્મનોરમૈઃ ।

ચરિષ્યથોર્વીં પ્રતિ શાન્તશત્રવ સ્સહપ્રિયા ભૂતધરાઃ પ્લવઙ્ગમાઃ ॥ 64 ॥

ઇત્યાર્ષે શ્રીમદ્રામાયણે વાલ્મીકીય આદિકાવ્યે કિષ્કિન્ધાકાણ્ડે ત્રિચત્વારિંશસ્સર્ગઃ ॥

Roman (IAST) Transliteration

śrīmadvālmīkīya rāmāyaṇe kiṣkindhākāṇḍam |

atha tricatvāriṃśassargaḥ |

tatassandiśya sugrīvaśśvaśuraṃ paścimāṃ diśam |

vīraṃ śatavaliṃ nāma vānaraṃ vānararṣabhaḥ || 1 ||

uvāca rājā dharmajñassarvavānarasattamam |

vākyamātma hitaṃ caiva rāmasya ca hitaṃ tathā || 2 ||

vṛtaśśatasahasreṇa tvadvidhānāṃ vanaukasām |

vaivasvatasutaissārdhaṃ pratiṣṭhasva svamantribhiḥ || 3 ||

diśaṃ hyudīcīṃ vikrāntāṃ himaśailāvataṃsakām |

sarvataḥ parimārgadhvaṃ rāmapatnīmaninditām || 4 ||

asminkāryevinirvṛtte kṛte dāśaratheḥ priye |

ṛṇānmuktā bhaviṣyāmaḥ kṛtārthārthavidāṃ varāḥ || 5 ||

kṛtaṃ hi priyamasmākaṃ rāghaveṇa mahātmanā |

tasya cetpratikāro'sti saphalaṃ jīvitaṃ bhavet || 6 ||

arthinaḥ kāryanirvṛttimakarturapi yaścaret |

tasya syātsaphalaṃ janma kiṃ punaḥ pūrvakāriṇaḥ || 7 ||

etāṃ buddhimavasthāya dṛśyate jānakī yathā |

tathā bhavadbhiḥ kartavyamasmatpriyahitaiṣibhiḥ || 8 ||

ayaṃ hi sarvabhūtānāṃ mānyastu narasattamaḥ |

asmāsu cāgataḥ prītī rāmaḥ parapurañjayaḥ || 9 ||

imāni vanadurgāṇi nadyaśśailāntarāṇi ca |

bhavantaḥ parimārgantu buddhivikramasampadā || 10 ||

tatra mlecchānpulindāṃśca śūrasenāṃstathaiva ca |

prasthalānbharatāṃścaiva kurūṃśca saha madrakaiḥ || 11 ||

kāmbojānyavanāṃ ścaiva śakānāraṭṭakānapi |

bāhlīkānṛṣikāṃ ścaiva pauravānatha ṭaṅkaṇān || 12 ||

cīnānparamacīnāṃśca nīhārāṃśca punaḥ punaḥ |

anviṣyadaradāṃścaiva himavantaṃ tathaiva ca || 13 ||

lodhrapadmakaṣaṇḍeṣu devadāruvaneṣu ca |

rāvaṇassaha vaidehyā mārgitavyastatastataḥ || 14 ||

tatassomāśramaṃ gatvā devagandharvasevitam |

kālaṃ nāma mahāsānuṃ parvataṃ tu gamiṣyatha || 15 ||

mahatsu tasya śailasya nirdareṣu guhāsu ca |

vicinudhvaṃ mahābhāgāṃ rāmapatnīntatastataḥ || 16 ||

tamatikramya śailendraṃ hemagarbhaṃ mahāgirim |

tatassudarśanaṃ nāma gantumarhatha parvatam || 17 ||

tato devasakho nāma parvataḥ patagālayaḥ |

nānāpakṣigaṇākīrṇo vividhadrumabhūṣitaḥ || 18 ||

tasya kānanaṣaṇḍeṣu nirghareṣu guhāsu ca |

rāvaṇassaha vaidehyā mārgitavyastatastataḥ || 19 ||

tamatikramya cākāśaṃ sarvataśśatayojanam |

aparvatanadīvṛkṣaṃ sarvasattvavivarjitam || 20 ||

taṃ tu śīghramatikramya kāntāraṃ romaharṣaṇam |

kailāsaṃ pāṇḍuraṃ śailaṃ prāpya hṛṣṭā bhaviṣyatha || 21 ||

tatra pāṇḍurameghābhaṃ jāmbūnadapariṣkṛtam |

kuberabhavanaṃ ramyaṃ nirmitaṃ viśvakarmaṇā || 22 ||

viśālā nalinī yatra prabhūtakamalotpalā |

haṃsakāraṇḍavākīrṇāpsarogaṇasevitā || 23 ||

tatra vaiśravaṇo rājā sarvabhūtanamaskṛtaḥ |

dhanado ramate śrīmānguhyakaissaha yakṣarāṭ || 24 ||

tasya candranikāśeṣu parvateṣu guhāsu ca |

rāvaṇaḥ saha vaidehyā mārgitavyastatastataḥ || 25 ||

krauñcaṃ tu girimāsādya bilaṃ tasya sudurgamam |

apramattaiḥ praveṣṭavyaṃ duṣpraveśaṃ hi tatsmṛtam || 26 ||

vasanti hi mahātmānastatra sūryasamaprabhāḥ |

devairapyarcitā ssamyagdevarūpā maharṣayaḥ || 27 ||

krauñcasya tu guhāścānyā ssānūniśikharāṇi ca |

nirdarāśca nitambāśca vicetavyā statastataḥ || 28 ||

kauñcasya śikharaṃ cāpi nirīkṣya ca tatastataḥ |

avṛkṣaṃ kāmaśailaṃ ca mānasaṃ vihagālayam |

na gatistatra bhūtānāṃ devadānava rakṣasām || 29 ||

sa ca sarvairvicetavyassasānuprasthabhūdharaḥ |

krauñcaṃ girimatikramya maināko nāma parvataḥ || 30 ||

mayasya bhavanaṃ yatra dānavasya svayaṃ kṛtam || 31 ||

mainākastu vicetavya ssasānuprasthakandaraḥ |

strīṇāmaśvamukhīnāṃ tu niketāstatra tatra tu || 32 ||

taṃ deśaṃ samatikramya āśramaṃ siddhasevitam |

siddhā vaikhānasāstatra vālakhilyāśca tāpasāḥ || 33 ||

vandyāste tu tapassiddhāstapasā vītakalmaṣāḥ |

praṣṭavyā cāpi sītāyāḥ pravṛttirvinayānvitaiḥ || 34 ||

hemapuṣkarasañchannaṃ tasmin vaikhānasaṃ saraḥ |

taruṇādityasaṅkāśairhaṃsairvicaritaṃ śubhaiḥ || 35 ||

aupavāhyaḥ kuberasya sārvabhauma iti smṛtaḥ |

gajaḥ paryeti taṃ deśaṃ sadā saha kareṇubhiḥ || 36 ||

tatsarassamatikramya naṣṭacandradivākaram |

anakṣatragaṇaṃ vyoma niṣpayodamanāditam || 37 ||

gabhastibhirivārkasya sa tu deśaḥ prakāśate |

viśrāmyadbhistapassiddhairdevakalpaiḥ svayamprabhaiḥ || 38 ||

taṃ tu deśamatikramya śailodā nāma nimnagā |

ubhayostīrayostasyāḥ kīcakā nāma veṇavaḥ || 39 ||

te nayanti paraṃ tīraṃ siddhānpratyānayanti ca |

uttarāḥ kuravastatra kṛtapuṇyapratiśrayāḥ || 40 ||

tataḥ kāñcanapadmābhiḥ padbhinībhiḥ kṛtodakāḥ |

nīlavaiḍūryapatrābhirnadyastatra sahasraśaḥ || 41 ||

raktotpalavanaiścātra maṇḍitāśca hiraṇmayaiḥ |

taruṇādityasaṅkāśairbhānti tatra jalāśayāḥ || 42 ||

mahārhamaṇiratnaiśca kāñcanaprabhakesaraiḥ |

nilotpalavanaiścitrai ssa deśa ssarvato vṛtaḥ || 43 ||

nistulābhiśca muktābhirmaṇibhiśca mahādhanaiḥ |

udbhūtapulināstatra jātarūpaiśca nimnagāḥ |

sarvaratnamayaiścitrairavagāḍhā nagottamaiḥ || 44 ||

jātarūpamayaiścāpi hutāśanasamaprabhaiḥ |

nityapuṣpaphalāstatra nagāḥ pattrarathākulāḥ || 45 ||

divyagandharasasparśāḥ sarvānkāmān sravanti ca |

nānākārāṇi vāsāṃsi phalantyanye nagottamāḥ || 46 ||

muktā vaiḍhūryacitrāṇi bhūṣaṇāni tathaiva ca |

strīṇāṃ cāpyanurūpāṇi puruṣāṇāṃ tathaiva ca || 47 ||

sarvartusukha sevyāni phalantyanye nagottamāḥ |

mahārhāṇi vicitrāṇi haimānyanye nagottamāḥ || 48 ||

śayanāni prasūyante citrāstaraṇavanti ca |

manaḥkāntāni mālyāni phalantyatrāpare drumāḥ || 49 ||

pānāni ca mahārhāṇi bhakṣyāṇi vividhāni ca |

striyaśca guṇasampannā rūpayauvanalakṣitāḥ || 50 ||

gandharvāḥ kinnarāssiddhā nāgā vidyādharāstathā |

ramante satataṃ statra nārībhirbhāskaraprabhāḥ || 51 ||

sarve sukṛtakarmāṇa ssarve ratiparāyaṇāḥ |

sarve kāmārthasahitā vasanti sahayoṣitaḥ || 52 ||

gītavāditranirghoṣa ssotkṛṣṭahasitasvanaḥ |

śrūyate satataṃ tatra sarvabhūtamanoharaḥ || 53 ||

tatra nāmuditaḥ kaścinnāsti kaścidasatpriyaḥ |

ahanyahani vardhante guṇāstatra manoramāḥ || 54 ||

samatikramya taṃ deśamuttaraḥ payasāṃ nidhiḥ |

tatra somagirirnāma madhye hemamayo mahān || 55 ||

indralokagatā ye ca brahmalokagatāśca ye |

devāstaṃ samavekṣante girirājaṃ divaṃ gatāḥ || 56 ||

sa tu deśo visūryo'pi tasya bhāsā prakāśate |

sūryalakṣmyā'bhivijñeyastapateva vivasvatā || 57 ||

bhagavānapi viśvātmā śambhurekādaśātmakaḥ |

brahmā vasati deveśo brahmarṣiparivāritaḥ || 58 ||

na kathañcana gantavyaṃ kurūṇāmuttareṇa vaḥ |

anyeṣāmapi bhūtānāṃ nātikrāmati vai gatiḥ || 59 ||

sa hi somagirirnāma devānāmapi durgamaḥ |

tamālokya tataḥ kṣipramupāvartitumarhatha || 60 ||

etāvadvānaraiśśakyaṃ gantuṃ vānarapuṅgavāḥ |

abhāskaramamaryādaṃ na jānīmastataḥ param || 61 ||

sarvametadvicetavyaṃ yanmayā parikīrtitam |

yadanyadapi noktaṃ ca tatrāpi kriyatāṃ matiḥ || 62 ||

tataḥ kṛtaṃ dāśarathermahatpriyaṃ mahattaraṃ cāpi tato mama priyam |

kṛtaṃ bhaviṣyatyanilānalopamā videhajādarśanajena karmaṇā || 63 ||

tataḥ kṛtārthāḥ sahitāssabāndhavāḥ mayā'rcitāssarvaguṇairmanoramaiḥ |

cariṣyathorvīṃ prati śāntaśatrava ssahapriyā bhūtadharāḥ plavaṅgamāḥ || 64 ||

ityārṣe śrīmadrāmāyaṇe vālmīkīya ādikāvye kiṣkindhākāṇḍe tricatvāriṃśassargaḥ ||