4.39 Kishkindhakanda - Ekonachatvarimsha Sargah

ॐ

4.39 કિષ્કિન્ધાકાણ્ડ - એકોનચત્વારિંશ સર્ગઃ

Valmiki Gujarati

શ્રીમદ્વાલ્મીકીય રામાયણે કિષ્કિન્ધાકાણ્ડમ્ ।

અથ એકોનચત્વારિંશસ્સર્ગઃ ।

ઇતિ બ્રુવાણં સુગ્રીવં રામો ધર્મભૃતાં વરઃ ।

બાહુભ્યાં સમ્પરિષ્વજ્ય પ્રત્યુવાચ કૃતાઞ્જલિમ્ ॥ 1 ॥

યદિન્દ્રો વર્ષતે વર્ષં ન તચ્ચિત્રં ભવેત્ક્વચિત્ ।

આદિત્યો વા સહસ્રાંશુઃ કુર્યાદ્વિતિમિરં નભઃ ॥ 2 ॥

ચન્દ્રમા રશ્મિભિઃ કુર્યાત્પૃથિવીં સૌમ્ય નિર્મલામ્ ।

ત્વદ્વિધો વાઽપિ મિત્રાણાં પ્રતિકુર્યાત્પરન્તપ ॥ 3 ॥

એવં ત્વયિ ન તચ્ચિત્રં ભવેદ્યત્સૌમ્ય શોભનમ્ ।

જાનામ્યહં ત્વાં સુગ્રીવ સતતં પ્રિયવાદિનમ્ ॥ 4 ॥

ત્વત્સનાથઃ સખે સઙ્ખ્યે જેતાઽસ્મિ સકલાનરીન્ ।

ત્વમેવ મે સુહૃતન્મિત્રં સાહાય્યં કર્તુમર્હસિ ॥ 5 ॥

જહારાત્મવિનાશાય વૈદેહીં રાક્ષસાધમઃ ।

વઞ્ચયિત્વા તુ પૌલોમીમનુહ્લાદો યથા શચીમ્ ॥ 6 ॥

ન ચિરાત્તં હનિષ્યામિ રાવણં નિશિતૈશ્શરૈઃ ।

પૌલોમ્યાઃ પિતરં દૃપ્તં શતક્રતુરિવાઽહવે ॥ 7 ॥

એતસ્મિન્નન્તરે ચૈવ રજસ્સમભિવર્તત ।

ઉષ્ણાં તીવ્રાં સહસ્રાંશોશ્છાદયદ્ગગને પ્રભામ્ ॥ 8 ॥

દિશઃ પર્યાકુલાશ્ચાસન્રજસા તેન મૂર્છતા ।

ચચાલ ચ મહી સર્વા સશૈલવનકાનના ॥ 9 ॥

તતો નગેન્દ્રસઙ્કાશૈસ્તીક્ષ્ણદંષ્ટ્રૈર્મહાબલૈઃ ।

કૃત્સ્ના સઞ્છાદિતા ભૂમિરસઙ્ખ્યેયૈઃ પ્લવઙ્ગમૈઃ ॥ 10 ॥

નિમેષાન્તરમાત્રેણ તતસ્તૈર્હરિયૂથપૈઃ ।

કોટીશતપરીવારૈઃ કામરૂપિભિરાવૃતા ॥ 11 ॥

નાદેયૈઃ પાર્વતીયૈશ્ચ સામુદ્રૈશ્ચ મહાબલૈઃ ।

હરિભિર્મેઘનિર્હ્રાદૈરન્યૈશ્ચ વનચારિભિઃ ॥ 12 ॥

તરુણાદિત્યવર્ણૈશ્ચ શશિગૌરૈશ્ચ વાનરૈઃ ।

પદ્મકેસરવર્ણૈશ્ચ શ્વેતૈર્મેરુકૃતાલયૈઃ ॥ 13 ॥

કોટીસહસ્રૈર્દશભિઃ શ્રીમાન્પરિવૃતસ્તદા ।

વીરશ્શતવલિર્નામ વાનરઃ પ્રત્યદૃશ્યત ॥ 14 ॥

તતઃ કાઞ્ચનશૈલાભસ્તારાયા વીર્યવાન્પિતા ।

અનેકૈર્દશસાહસ્રૈઃ કોટિભિઃ પ્રત્યદૃશ્યત ॥ 15 ॥

તથાઽપરેણ કોટીનાં સહસ્રેણ સમન્વિતઃ ।

પિતા રુમાયા સમ્પ્રાપ્તસ્સુગ્રીવશ્વશુરો વિભુઃ ॥ 16 ॥

પદ્મકેસરસઙ્કાશસ્તરુણાર્કનિભાનનઃ ।

બુદ્ધિમાન્વાનરશ્રેષ્ઠસ્સર્વવાનરસત્તમઃ ॥ 17 ॥

અનેકૈર્બહુસાહસ્રૈર્વાનરાણાં સમન્વિતઃ ।

પિતા હનુમતશ્રશીમાન્કેસરી પ્રત્યદૃશ્યત ॥ 18 ॥

ગોલાઙ્ગૂલમહારાજો ગવાક્ષો ભીમવિક્રમઃ ।

વૃતઃ કોટિસહસ્રેણ વાનરાણામદૃશ્યત ॥ 19 ॥

ઋક્ષાણાં ભીમવેગાનાં ધૂમ્રશ્શત્રુનિબર્હણઃ ।

વૃતઃ કોટિસહસ્રાભ્યાં દ્વાભ્યાં સમભિવર્તત ॥ 20 ॥

મહાચલનિભૈર્ઘોરૈઃ પનસો નામ યૂથપઃ ।

આજગામ મહાવીર્યસ્તિસૃભિઃ કોટિભિર્વૃતઃ ॥ 21 ॥

નીલાઞ્જનચયાકારો નીલો નામાઽથ યૂથપઃ ।

અદૃશ્યત મહાકાયઃ કોટિભિર્દશભિર્વૃતઃ ॥ 22 ॥

તતઃ કાઞ્ચનશૈલાભો ગવયો નામ યૂથપઃ ।

આજગામ મહાવીર્યઃ પઞ્ચભિઃ કોટિભિર્વૃતઃ ॥ 23 ॥

દરીમુખશ્ચ બલવાન્યૂથપોઽભ્યાયયૌ તદા ।

વૃતઃ કોટિસહસ્રેણ સુગ્રીવં સમુપસ્થિતઃ ॥ 24 ॥

મૈન્દશ્ચ દ્વિવિદશ્ચોભાવશ્વિપુત્રૌ મહાબલૌ ।

કોટિકોટિસહસ્રેણ વાનરાણામદૃશ્યતામ્ ॥ 25 ॥

ગજશ્ચ બલવાન્ વીરઃ કોટિભિસ્તિસૃભિર્વૃતઃ ।

આજગામ મહાતેજા સુગ્રીવસ્ય સમીપતઃ ॥ 26 ॥

ઋક્ષરાજો મહાતેજા જામ્બવાન્નામ નામતઃ ।

કોટિભિર્દશભિઃ પ્રાપ્તઃ સુગ્રીવસ્ય વશે સ્થિતઃ ॥ 27 ॥

રુમણ્વાન્નામ વિક્રાન્તો વાનરો વાનરેશ્વરમ્ ।

આયયૌ બલવાંસ્તૂર્ણં કોટીશતસમાવૃતઃ ॥ 28 ॥

તતઃ કોટિસહસ્રાણાં સહસ્રેણ શતેન ચ ।

પૃષ્ઠતોઽનુગતઃ પ્રાપ્તો હરિભિર્ગન્ધમાદનઃ ॥ 29 ॥

તતઃ પદ્મસહસ્રેણ વૃતશ્શઙ્કુશતેન ચ ।

યુવરાજોઽઙ્ગદઃ પ્રાપ્તઃ પિતૃતુલ્યપરાક્રમઃ ॥ 30 ॥

તતસ્તારાદ્યુતિસ્તારો હરિર્ભીમપરાક્રમઃ ।

પઞ્ચભિર્હરિકોટીભિર્દૂરતઃ પ્રત્યદૃશ્યત ॥ 31 ॥

ઇન્દ્રજાનુઃ કપિર્વીરો યૂથપઃ પ્રત્યદૃશ્યત ।

એકાદશાનાં કોટીનામીશ્વરસ્તૈસ્સમાવૃતઃ ॥ 32 ॥

તતો રમ્ભસ્ત્વનુપ્રાપ્તસ્તરુણાદિત્યસન્નિભઃ ।

અયુતેનાવૃતશ્ચૈવ સહસ્રેણ શતેન ચ ॥ 33 ॥

તતો યૂથપતિર્વીરો દુર્મુખો નામ વાનરઃ ।

પ્રત્યદૃશ્યત કોટીભ્યાં દ્વાભ્યાં પરિવૃતો બલી ॥ 34 ॥

કૈલાસશિખરાકારૈર્વાનરૈર્ભીમવિક્રમૈઃ ।

વૃતઃ કોટિસહસ્રેણ હનુમાન્પ્રત્યદૃશ્યત ॥ 35 ॥

નલશ્ચાપિ મહાવીર્યસ્સંવૃતો દ્રુમવાસિભિઃ ।

કોટીશતેન સમ્પ્રાપ્તસ્સહસ્રેણ શતેન ચ ॥ 36 ॥

તતો દધિમુખશ્રીમાન્કોટિભિર્દશભિર્વૃતઃ ।

સમ્પ્રાપ્તોઽભિમતસ્તસ્ય સુગ્રીવસ્ય મહાત્મનઃ ॥ 37 ॥

શરભઃ કુમુદો વહ્નિર્વાનરો રંહ એવ ચ ।

એતે ચાન્યે ચ બહવો વાનરાઃ કામરૂપિણઃ ॥ 38 ॥

આવૃત્ય પૃથિવીં સર્વાં પર્વતાંશ્ચ વનાનિ ચ ।

યૂથપા સ્સમનુપ્રાપ્તા સ્તેષાં સઙ્ખ્યા ન વિદ્યતે ॥ 39 ॥

આગતાશ્ચ વિશિષ્ટાશ્ચ પૃથિવ્યાં સર્વવાનરાઃ ।

આપ્લવન્તઃ પ્લવન્તશ્ચ ગર્જન્તશ્ચ પ્લવઙ્ગમાઃ ।

અભ્યવર્તન્ત સુગ્રીવં સૂર્યમભ્રગણા ઇવ ॥ 40 ॥

કુર્વાણા બહુશબ્દાંશ્ચ પ્રહૃષ્ટા બાહુશાલિનઃ ।

શિરોભિર્વાનરેન્દ્રાય સુગ્રીવાય ન્યવેદયન્ ॥ 41 ॥

અપરે વાનરશ્રેષ્ઠાસ્સઙ્ગમ્ય ચ યથોચિતમ્ ।

સુગ્રીવેણ સમાગમ્ય સ્થિતાઃ પ્રાઞ્જલય સ્તદા ॥ 42 ॥

સુગ્રીવસ્ત્વરિતો રામે સર્વાંસ્તાં વાનરરર્ષભાન્ ।

નિવેદયિત્વા ધર્મજ્ઞઃ સ્થિતઃ પ્રાઞ્જલિરબ્રવીત્ ॥ 43 ॥

યથાસુખં પર્વતનિઝરેષુ વનેષુ સર્વેષુ ચ વાનરેન્દ્રાઃ ।

નિવેશયિત્વા વિધિવદ્બલાનિ બલં બલજ્ઞઃ પ્રતિપત્તુમીષ્ટે ॥ 44 ॥

ઇત્યાર્ષે શ્રીમદ્રામાયણે વાલ્મીકીય આદિકાવ્યે કિષ્કિન્ધાકાણ્ડે એકોનચત્વારિંશસ્સર્ગઃ ॥

Roman (IAST) Transliteration

śrīmadvālmīkīya rāmāyaṇe kiṣkindhākāṇḍam |

atha ekonacatvāriṃśassargaḥ |

iti bruvāṇaṃ sugrīvaṃ rāmo dharmabhṛtāṃ varaḥ |

bāhubhyāṃ sampariṣvajya pratyuvāca kṛtāñjalim || 1 ||

yadindro varṣate varṣaṃ na taccitraṃ bhavetkvacit |

ādityo vā sahasrāṃśuḥ kuryādvitimiraṃ nabhaḥ || 2 ||

candramā raśmibhiḥ kuryātpṛthivīṃ saumya nirmalām |

tvadvidho vā'pi mitrāṇāṃ pratikuryātparantapa || 3 ||

evaṃ tvayi na taccitraṃ bhavedyatsaumya śobhanam |

jānāmyahaṃ tvāṃ sugrīva satataṃ priyavādinam || 4 ||

tvatsanāthaḥ sakhe saṅkhye jetā'smi sakalānarīn |

tvameva me suhṛtanmitraṃ sāhāyyaṃ kartumarhasi || 5 ||

jahārātmavināśāya vaidehīṃ rākṣasādhamaḥ |

vañcayitvā tu paulomīmanuhlādo yathā śacīm || 6 ||

na cirāttaṃ haniṣyāmi rāvaṇaṃ niśitaiśśaraiḥ |

paulomyāḥ pitaraṃ dṛptaṃ śatakraturivā'have || 7 ||

etasminnantare caiva rajassamabhivartata |

uṣṇāṃ tīvrāṃ sahasrāṃśośchādayadgagane prabhām || 8 ||

diśaḥ paryākulāścāsanrajasā tena mūrchatā |

cacāla ca mahī sarvā saśailavanakānanā || 9 ||

tato nagendrasaṅkāśaistīkṣṇadaṃṣṭrairmahābalaiḥ |

kṛtsnā sañchāditā bhūmirasaṅkhyeyaiḥ plavaṅgamaiḥ || 10 ||

nimeṣāntaramātreṇa tatastairhariyūthapaiḥ |

koṭīśataparīvāraiḥ kāmarūpibhirāvṛtā || 11 ||

nādeyaiḥ pārvatīyaiśca sāmudraiśca mahābalaiḥ |

haribhirmeghanirhrādairanyaiśca vanacāribhiḥ || 12 ||

taruṇādityavarṇaiśca śaśigauraiśca vānaraiḥ |

padmakesaravarṇaiśca śvetairmerukṛtālayaiḥ || 13 ||

koṭīsahasrairdaśabhiḥ śrīmānparivṛtastadā |

vīraśśatavalirnāma vānaraḥ pratyadṛśyata || 14 ||

tataḥ kāñcanaśailābhastārāyā vīryavānpitā |

anekairdaśasāhasraiḥ koṭibhiḥ pratyadṛśyata || 15 ||

tathā'pareṇa koṭīnāṃ sahasreṇa samanvitaḥ |

pitā rumāyā samprāptassugrīvaśvaśuro vibhuḥ || 16 ||

padmakesarasaṅkāśastaruṇārkanibhānanaḥ |

buddhimānvānaraśreṣṭhassarvavānarasattamaḥ || 17 ||

anekairbahusāhasrairvānarāṇāṃ samanvitaḥ |

pitā hanumataśraśīmānkesarī pratyadṛśyata || 18 ||

golāṅgūlamahārājo gavākṣo bhīmavikramaḥ |

vṛtaḥ koṭisahasreṇa vānarāṇāmadṛśyata || 19 ||

ṛkṣāṇāṃ bhīmavegānāṃ dhūmraśśatrunibarhaṇaḥ |

vṛtaḥ koṭisahasrābhyāṃ dvābhyāṃ samabhivartata || 20 ||

mahācalanibhairghoraiḥ panaso nāma yūthapaḥ |

ājagāma mahāvīryastisṛbhiḥ koṭibhirvṛtaḥ || 21 ||

nīlāñjanacayākāro nīlo nāmā'tha yūthapaḥ |

adṛśyata mahākāyaḥ koṭibhirdaśabhirvṛtaḥ || 22 ||

tataḥ kāñcanaśailābho gavayo nāma yūthapaḥ |

ājagāma mahāvīryaḥ pañcabhiḥ koṭibhirvṛtaḥ || 23 ||

darīmukhaśca balavānyūthapo'bhyāyayau tadā |

vṛtaḥ koṭisahasreṇa sugrīvaṃ samupasthitaḥ || 24 ||

maindaśca dvividaścobhāvaśviputrau mahābalau |

koṭikoṭisahasreṇa vānarāṇāmadṛśyatām || 25 ||

gajaśca balavān vīraḥ koṭibhistisṛbhirvṛtaḥ |

ājagāma mahātejā sugrīvasya samīpataḥ || 26 ||

ṛkṣarājo mahātejā jāmbavānnāma nāmataḥ |

koṭibhirdaśabhiḥ prāptaḥ sugrīvasya vaśe sthitaḥ || 27 ||

rumaṇvānnāma vikrānto vānaro vānareśvaram |

āyayau balavāṃstūrṇaṃ koṭīśatasamāvṛtaḥ || 28 ||

tataḥ koṭisahasrāṇāṃ sahasreṇa śatena ca |

pṛṣṭhato'nugataḥ prāpto haribhirgandhamādanaḥ || 29 ||

tataḥ padmasahasreṇa vṛtaśśaṅkuśatena ca |

yuvarājo'ṅgadaḥ prāptaḥ pitṛtulyaparākramaḥ || 30 ||

tatastārādyutistāro harirbhīmaparākramaḥ |

pañcabhirharikoṭībhirdūrataḥ pratyadṛśyata || 31 ||

indrajānuḥ kapirvīro yūthapaḥ pratyadṛśyata |

ekādaśānāṃ koṭīnāmīśvarastaissamāvṛtaḥ || 32 ||

tato rambhastvanuprāptastaruṇādityasannibhaḥ |

ayutenāvṛtaścaiva sahasreṇa śatena ca || 33 ||

tato yūthapatirvīro durmukho nāma vānaraḥ |

pratyadṛśyata koṭībhyāṃ dvābhyāṃ parivṛto balī || 34 ||

kailāsaśikharākārairvānarairbhīmavikramaiḥ |

vṛtaḥ koṭisahasreṇa hanumānpratyadṛśyata || 35 ||

nalaścāpi mahāvīryassaṃvṛto drumavāsibhiḥ |

koṭīśatena samprāptassahasreṇa śatena ca || 36 ||

tato dadhimukhaśrīmānkoṭibhirdaśabhirvṛtaḥ |

samprāpto'bhimatastasya sugrīvasya mahātmanaḥ || 37 ||

śarabhaḥ kumudo vahnirvānaro raṃha eva ca |

ete cānye ca bahavo vānarāḥ kāmarūpiṇaḥ || 38 ||

āvṛtya pṛthivīṃ sarvāṃ parvatāṃśca vanāni ca |

yūthapā ssamanuprāptā steṣāṃ saṅkhyā na vidyate || 39 ||

āgatāśca viśiṣṭāśca pṛthivyāṃ sarvavānarāḥ |

āplavantaḥ plavantaśca garjantaśca plavaṅgamāḥ |

abhyavartanta sugrīvaṃ sūryamabhragaṇā iva || 40 ||

kurvāṇā bahuśabdāṃśca prahṛṣṭā bāhuśālinaḥ |

śirobhirvānarendrāya sugrīvāya nyavedayan || 41 ||

apare vānaraśreṣṭhāssaṅgamya ca yathocitam |

sugrīveṇa samāgamya sthitāḥ prāñjalaya stadā || 42 ||

sugrīvastvarito rāme sarvāṃstāṃ vānarararṣabhān |

nivedayitvā dharmajñaḥ sthitaḥ prāñjalirabravīt || 43 ||

yathāsukhaṃ parvatanijhareṣu vaneṣu sarveṣu ca vānarendrāḥ |

niveśayitvā vidhivadbalāni balaṃ balajñaḥ pratipattumīṣṭe || 44 ||

ityārṣe śrīmadrāmāyaṇe vālmīkīya ādikāvye kiṣkindhākāṇḍe ekonacatvāriṃśassargaḥ ||