4.38 Kishkindhakanda - Ashtatrimsha Sargah

ॐ

4.38 કિષ્કિન્ધાકાણ્ડ - અષ્ટત્રિંશ સર્ગઃ

Valmiki Gujarati

શ્રીમદ્વાલ્મીકીય રામાયણે કિષ્કિન્ધાકાણ્ડમ્ ।

અથ અષ્ટત્રિંશસ્સર્ગઃ ।

પ્રતિગૃહ્ય ચ તત્સર્વમુપાયનમુપાહૃતમ્ ।

વાનરાન્સાન્ત્વયિત્વા ચ સર્વાનેવ વ્યસર્જયત્ ॥ 1 ॥

વિસર્જયિત્વા સ હરીન્ શૂરાંસ્તાન્કૃતકર્મણઃ ।

મેને કૃતાર્થમાત્માનં રાઘવં ચ મહાબલમ્ ॥ 2 ॥

સ લક્ષ્મણો ભીમબલં સર્વવાનરસત્તમમ્ ।

અબ્રવીત્પ્રશ્રિતં વાક્યં સુગ્રીવં સમ્પ્રહર્ષયન્ ॥ 3 ॥

કિષ્કિન્ધાયા વિનિષ્ક્રામ યદિ તે સૌમ્ય રોચતે ।

તસ્ય તદ્વચનં શ્રુત્વા લક્ષ્મણસ્ય સુભાષિતમ્ ॥ 4 ॥

સુગ્રીવઃ પરમપ્રીતો વાક્યમેતદુવાચ હ ।

એવં ભવતુ ગચ્છાવઃ સ્થેયં ત્વચ્છાસને મયા ॥ 5 ॥

તમેવમુક્ત્વા સુગ્રીવો લક્ષ્મણં શુભલક્ષણમ્ ।

વિસર્જયામાસ તદા તારામન્યાશ્ચ યોષિતઃ ॥ 6 ॥

એતેત્યુચ્ચૈર્હરિવરાન્સુગ્રીવસ્સમુદાહરત્ ।

તસ્ય તદ્વચનં શ્રુત્વા હરયશ્શીઘ્રમાયયુઃ ॥ 7 ॥

બદ્ધાઞ્જલિપુટાસ્સર્વે યે સ્યુઃ સ્ત્રીદર્શનક્ષમાઃ ।

તાનુવાચ તતઃ પ્રાપ્તાન્રાજાઽર્કસદૃશપ્રભઃ ॥ 8 ॥

ઉપસ્થાપયત ક્ષિપ્રં શિબિકાં મમ વાનરાઃ ।

શ્રુત્વા તુ વચનં તસ્ય હરયશ્શીઘ્રવિક્રમાઃ ॥ 9 ॥

સમુપસ્થાપયામાસુશ્શિબિકાં પ્રિયદર્શનામ્ ।

તામુપસ્થાપિતાં દૃષ્ટ્વા શિબિકાં વાનરાધિપઃ ॥ 10 ॥

લક્ષ્મણાઽરુહ્યતાં શીઘ્રમિતિ સૌમિત્રિમબ્રવીત્ ।

ઇત્યુક્ત્વા કાઞ્ચનં યાનં સુગ્રીવસ્સૂર્યસન્નિભમ્ ॥ 11 ॥

બૃહદ્ભિર્હરિભિર્યુક્તમારુરોહ સલક્ષ્મણઃ ।

પાણ્ડુરેણાતપત્રેણ મ્રિયમાણેન મૂર્ધનિ ॥ 12 ॥

શુક્લૈશ્ચ વાલવ્યજનૈર્ધૂયમાનૈસ્સમન્તતઃ ।

શઙ્ખભેરીનિનાદૈશ્ચ હરિભિશ્ચાભિવન્દિતઃ ॥ 13 ॥

નિર્યયૌ પ્રાપ્ય સુગ્રીવો રાજ્યશ્રિયમનુત્તમામ્ ।

સ વાનરશતૈસ્તીક્ષ્ણૈર્બહુભિ શ્શસ્ત્રપાણિભિઃ ॥ 14 ॥

પરિકીર્ણો યયૌ તત્ર યત્ર રામો વ્યવસ્થિતઃ ।

સ તં દેશમનુપ્રાપ્ય શ્રેષ્ઠં રામનિષેવિતમ્ ॥ 15 ॥

અવાતરન્મહાતેજા શ્શિબિકાયાસ્સલક્ષ્મણઃ ।

આસાદ્ય ચ તતો રામં કૃતાઞ્જલિપુટોઽભવત્ ॥ 16 ॥

કૃતાઞ્જલૌ સ્થિતે તસ્મિન્વાનરાશ્ચાભવંસ્તથા ।

તટાકમિવ તં દૃષ્ટ્વા રામઃ કુડ્મલપઙ્કજમ્ ॥ 17 ॥

વાનરાણાં મહત્સૈન્યં સુગ્રીવે પ્રીતિમાનભૂત્ ।

પાદયોઃ પતિતં મૂર્ધ્ના તમુત્થાપ્ય હરીશ્વરમ્ ॥ 18 ॥

પ્રેમ્ણા ચ બહુમાનાચ્ચ રાઘવઃ પરિષસ્વજે ।

પરિષ્વજ્ય ચ ધર્માત્મા નિષીદેતિ તતોઽબ્રવીત્ ॥ 19 ॥

નિષણ્ણં તં તતો દૃષ્ટ્વા ક્ષિતૌ રામોઽબ્રવીદ્વચઃ ।

ધર્મમર્થં ચ કામં ચ યસ્તુ કાલે નિષેવતે ॥ 20 ॥

વિભજ્ય સતતં વીર સ્સ રાજા હરિસત્તમ ।

હિત્વા ધર્મં તથાઽર્થં ચ કામં યસ્તુ નિષેવતે ॥ 21 ॥

સ વૃક્ષાગ્રે યથા સુપ્તઃ પતિતઃ પ્રતિબુધ્યતે ।

અમિત્રાણાં વધે યુક્તો મિત્રાણાં સઙ્ગ્રહે રતઃ ॥ 22 ॥

ત્રિવર્ગફલભોક્તા તુ રાજા ધર્મેણ યુજ્યતે ।

ઉદ્યોગસમયસ્ત્વેષપ્રાપ્તશ્શત્રુવિનાશન ॥ 23 ॥

સઞ્ચિન્ત્યતાં હિ પિઙ્ગેશ હરિભિસ્સહ મન્ત્રિભિઃ ।

એવમુક્તસ્તુ સુગ્રીવો રામં વચનમબ્રવીત્ ॥ 24 ॥

પ્રણષ્ટા શ્રીશ્ચ કીર્તિશ્ચ કપિરાજ્યં ચ શાશ્વતમ્ ।

ત્વત્પ્રસાદાન્મહાબાહો પુનઃપ્રાપ્તમિદં મયા ॥ 25 ॥

તવ દેવ પ્રસાદાચ્ચ ભ્રાતુશ્ચ જયતાં વર ।

કૃતં ન પ્રતિકુર્યાદ્યઃ પુરુષાણાં સ દૂષકઃ ॥ 26 ॥

એતે વાનરમૂખ્યાશ્ચ શતશશ્શત્રુસૂદન ।

પ્રાપ્તાશ્ચાદાય બલિનઃ પૃથિવ્યાં સર્વવાનરાન્ ॥ 27 ॥

ઋક્ષાશ્ચાવહિતાશ્શૂરા ગોલાઙ્ગૂલાશ્ચ રાઘવ ।

કાન્તારવનદુર્ગાણામભિજ્ઞા ઘોરદર્શનાઃ ॥ 28 ॥

દેવગન્ધર્વપુત્રાશ્ચ વાનરાઃ કામરૂપિણઃ ।

સ્વૈસ્સ્વૈઃ પરિવૃતાસ્સૈન્યૈર્વર્તન્તે પથિ રાઘવ ॥ 29 ॥

શતૈશ્શતસહસ્રૈશ્ચ વર્તન્તે કોટિભિશ્ચ પ્લવઙ્ગમાઃ ।

અયુતૈશ્ચાવૃતા વીરાશ્શઙ્કુભિશ્ચ પરન્તપ ॥ 30 ॥

અર્બુદૈરર્બુદશતૈર્મધ્યૈશ્ચાન્ત્યૈશ્ચ વાનરાઃ ।

સમુદ્રૈશ્ચ પરાર્ધૈશ્ચ હરયો હરિયૂથપાઃ ॥ 31 ॥

આગમિષ્યન્તિ તે રાજન્મહેન્દ્રસમવિક્રમાઃ ।

મેરુમન્દરસઙ્કાશા વિન્ધ્ય મેરુકૃતાલયાઃ ॥ 32 ॥

તે ત્વામભિગમિષ્યન્તિ રાક્ષસં યે સબાન્ધવમ્ ।

નિહત્ય રાવણં સખ્યે હ્યાનયિષ્યન્તિ મૈથિલીમ્ ॥ 33 ॥

તતસ્તમુદ્યોગમવેક્ષ્ય બુદ્ધિમા ન્હરિપ્રવીરસ્ય નિદેશવર્તિનઃ ।

બભૂવ હર્ષાદ્વસુધાધિપાત્મજઃ પ્રબુદ્ધનીલોત્પલતુલ્યદર્શનઃ ॥ 34 ॥

ઇત્યાર્ષે શ્રીમદ્રામાયણે વાલ્મીકીય આદિકાવ્યે કિષ્કિન્ધાકાણ્ડે અષ્ટત્રિંશસ્સર્ગઃ ॥

Roman (IAST) Transliteration

śrīmadvālmīkīya rāmāyaṇe kiṣkindhākāṇḍam |

atha aṣṭatriṃśassargaḥ |

pratigṛhya ca tatsarvamupāyanamupāhṛtam |

vānarānsāntvayitvā ca sarvāneva vyasarjayat || 1 ||

visarjayitvā sa harīn śūrāṃstānkṛtakarmaṇaḥ |

mene kṛtārthamātmānaṃ rāghavaṃ ca mahābalam || 2 ||

sa lakṣmaṇo bhīmabalaṃ sarvavānarasattamam |

abravītpraśritaṃ vākyaṃ sugrīvaṃ sampraharṣayan || 3 ||

kiṣkindhāyā viniṣkrāma yadi te saumya rocate |

tasya tadvacanaṃ śrutvā lakṣmaṇasya subhāṣitam || 4 ||

sugrīvaḥ paramaprīto vākyametaduvāca ha |

evaṃ bhavatu gacchāvaḥ stheyaṃ tvacchāsane mayā || 5 ||

tamevamuktvā sugrīvo lakṣmaṇaṃ śubhalakṣaṇam |

visarjayāmāsa tadā tārāmanyāśca yoṣitaḥ || 6 ||

etetyuccairharivarānsugrīvassamudāharat |

tasya tadvacanaṃ śrutvā harayaśśīghramāyayuḥ || 7 ||

baddhāñjalipuṭāssarve ye syuḥ strīdarśanakṣamāḥ |

tānuvāca tataḥ prāptānrājā'rkasadṛśaprabhaḥ || 8 ||

upasthāpayata kṣipraṃ śibikāṃ mama vānarāḥ |

śrutvā tu vacanaṃ tasya harayaśśīghravikramāḥ || 9 ||

samupasthāpayāmāsuśśibikāṃ priyadarśanām |

tāmupasthāpitāṃ dṛṣṭvā śibikāṃ vānarādhipaḥ || 10 ||

lakṣmaṇā'ruhyatāṃ śīghramiti saumitrimabravīt |

ityuktvā kāñcanaṃ yānaṃ sugrīvassūryasannibham || 11 ||

bṛhadbhirharibhiryuktamāruroha salakṣmaṇaḥ |

pāṇḍureṇātapatreṇa mriyamāṇena mūrdhani || 12 ||

śuklaiśca vālavyajanairdhūyamānaissamantataḥ |

śaṅkhabherīninādaiśca haribhiścābhivanditaḥ || 13 ||

niryayau prāpya sugrīvo rājyaśriyamanuttamām |

sa vānaraśataistīkṣṇairbahubhi śśastrapāṇibhiḥ || 14 ||

parikīrṇo yayau tatra yatra rāmo vyavasthitaḥ |

sa taṃ deśamanuprāpya śreṣṭhaṃ rāmaniṣevitam || 15 ||

avātaranmahātejā śśibikāyāssalakṣmaṇaḥ |

āsādya ca tato rāmaṃ kṛtāñjalipuṭo'bhavat || 16 ||

kṛtāñjalau sthite tasminvānarāścābhavaṃstathā |

taṭākamiva taṃ dṛṣṭvā rāmaḥ kuḍmalapaṅkajam || 17 ||

vānarāṇāṃ mahatsainyaṃ sugrīve prītimānabhūt |

pādayoḥ patitaṃ mūrdhnā tamutthāpya harīśvaram || 18 ||

premṇā ca bahumānācca rāghavaḥ pariṣasvaje |

pariṣvajya ca dharmātmā niṣīdeti tato'bravīt || 19 ||

niṣaṇṇaṃ taṃ tato dṛṣṭvā kṣitau rāmo'bravīdvacaḥ |

dharmamarthaṃ ca kāmaṃ ca yastu kāle niṣevate || 20 ||

vibhajya satataṃ vīra ssa rājā harisattama |

hitvā dharmaṃ tathā'rthaṃ ca kāmaṃ yastu niṣevate || 21 ||

sa vṛkṣāgre yathā suptaḥ patitaḥ pratibudhyate |

amitrāṇāṃ vadhe yukto mitrāṇāṃ saṅgrahe rataḥ || 22 ||

trivargaphalabhoktā tu rājā dharmeṇa yujyate |

udyogasamayastveṣaprāptaśśatruvināśana || 23 ||

sañcintyatāṃ hi piṅgeśa haribhissaha mantribhiḥ |

evamuktastu sugrīvo rāmaṃ vacanamabravīt || 24 ||

praṇaṣṭā śrīśca kīrtiśca kapirājyaṃ ca śāśvatam |

tvatprasādānmahābāho punaḥprāptamidaṃ mayā || 25 ||

tava deva prasādācca bhrātuśca jayatāṃ vara |

kṛtaṃ na pratikuryādyaḥ puruṣāṇāṃ sa dūṣakaḥ || 26 ||

ete vānaramūkhyāśca śataśaśśatrusūdana |

prāptāścādāya balinaḥ pṛthivyāṃ sarvavānarān || 27 ||

ṛkṣāścāvahitāśśūrā golāṅgūlāśca rāghava |

kāntāravanadurgāṇāmabhijñā ghoradarśanāḥ || 28 ||

devagandharvaputrāśca vānarāḥ kāmarūpiṇaḥ |

svaissvaiḥ parivṛtāssainyairvartante pathi rāghava || 29 ||

śataiśśatasahasraiśca vartante koṭibhiśca plavaṅgamāḥ |

ayutaiścāvṛtā vīrāśśaṅkubhiśca parantapa || 30 ||

arbudairarbudaśatairmadhyaiścāntyaiśca vānarāḥ |

samudraiśca parārdhaiśca harayo hariyūthapāḥ || 31 ||

āgamiṣyanti te rājanmahendrasamavikramāḥ |

merumandarasaṅkāśā vindhya merukṛtālayāḥ || 32 ||

te tvāmabhigamiṣyanti rākṣasaṃ ye sabāndhavam |

nihatya rāvaṇaṃ sakhye hyānayiṣyanti maithilīm || 33 ||

tatastamudyogamavekṣya buddhimā nharipravīrasya nideśavartinaḥ |

babhūva harṣādvasudhādhipātmajaḥ prabuddhanīlotpalatulyadarśanaḥ || 34 ||

ityārṣe śrīmadrāmāyaṇe vālmīkīya ādikāvye kiṣkindhākāṇḍe aṣṭatriṃśassargaḥ ||