4.37 Kishkindhakanda - Saptatrimsha Sargah

ॐ

4.37 કિષ્કિન્ધાકાણ્ડ - સપ્તત્રિંશ સર્ગઃ

Valmiki Gujarati

શ્રીમદ્વાલ્મીકીય રામાયણે કિષ્કિન્ધાકાણ્ડમ્ ।

અથ સપ્તત્રિંશસ્સર્ગઃ ।

એવમુક્તસ્તુ સુગ્રીવો લક્ષ્મણેન મહાત્મના ।

હનૂમન્તં સ્થિતં પાર્શ્વે સચિવન્ત્વિદમબ્રવીત્ ॥ 1 ॥

મહેન્દ્રહિમવદ્વિન્ધ્યકૈલાસશિખરેષુ ચ ।

મન્દરે પાણ્ડુશિખરે પઞ્ચશૈલેષુ યે સ્થિતાઃ ॥ 2 ॥

તરુણાદિત્યવર્ણેષુ ભ્રાજમાનેષુ સર્વતઃ ।

પર્વતેષુ સમુદ્રાન્તે પશ્ચિમાયાં ચ યે દિશિ ॥ 3 ॥

આદિત્યભવને ચૈવ ગિરૌ સન્ધ્યાભ્રસન્નિભે ।

પદ્માતાલવનં ભીમં સંશ્રિતા હરિપુઙ્ગવાઃ ॥ 4 ॥

અઞ્જનામ્બુદસઙ્કાશાઃ કુઞ્જરપ્રતિમૌજસઃ ।

અઞ્જને પર્વતે ચૈવ યે વસન્તિ પ્લવઙ્ગમાઃ ॥ 5 ॥

મનશ્શિલા ગુહાવાસા વાનરાઃ કનકપ્રભાઃ ।

મેરુપાર્શ્વગતાશ્ચૈવ યે ધૂમ્રગિરિં સંશ્રિતાઃ ॥ 6 ॥

તરુણાદિત્યવર્ણાશ્ચ પર્વતે યે મહારુણે ।

પિબન્તો મધુમૈરેયં ભીમવેગાઃ પ્લવઙ્ગમાઃ ॥ 7 ॥

વનેષુ ચ સુરમ્યેષુ સુગન્ધિષુ મહત્સુ ચ ।

તાપસાનાં ચ રમ્યેષુ વનાન્તેષુ સમન્તતઃ ॥ 8 ॥

તાંસ્તાં સ્ત્વમાનય ક્ષિપ્રં પૃથિવ્યાં સર્વવાનરાન્ ।

સામદાનાદિભિઃ સ્સર્વૈરાશુ પ્રેષય વાનરાન્ ॥ 9 ॥

પ્રેષિતાઃ પ્રથમં યે ચ મયાદૂતા મહાજવાઃ ।

ત્વરણાર્થં તુ ભૂયસ્ત્વં હરીન્ સમ્પ્રેષયાપરાન્ ॥ 10 ॥

યે પ્રસક્તાશ્ચ કામેષુ દીર્ઘસૂત્રાશ્ચ વાનરાઃ ।

ઇહાઽનયસ્વ તાન્ સર્વાન્ શીઘ્રં તુ મમ શાસનાત્ ॥ 11 ॥

અહોભિર્દશભિર્યે ચ નાગચ્છન્તિ મમાજ્ઞયા ।

હન્તવ્યાસ્તે દુરાત્માનો રાજશાસનદૂષકાઃ ॥ 12 ॥

શતાન્યથ સહસ્રાણાં કોટ્યશ્ચ મમ શાસનાત્ ।

પ્રયાન્તુ કપિસિંહાનાં દિશો મમ મતે સ્થિતાઃ ॥ 13 ॥

મેઘપર્વતસઙ્કાશાશ્છાદયન્ત ઇવામ્બરમ્ ।

ઘોરરૂપાઃ કપિશ્રેષ્ઠા યાન્તુ મચ્છાસનાદિતઃ ॥ 14 ॥

તે ગતિજ્ઞા ગતિં જ્ઞાત્વા પૃથિવ્યાં સર્વવાનરાઃ ।

આનયન્તુ હરીન્ સર્વાંસ્ત્વરિતા શસનાન્મમ ॥ 15 ॥

તસ્ય વાનર રાજસ્ય શ્રુત્વા વાયુસુતો વચઃ ।

દિક્ષુ સર્વાસુ વિક્રાન્તાન્પ્રેષયામાસ વાનરાન્ ॥ 16 ॥

તે પદં વિષ્ણુવિક્રાન્તં પતત્રિજ્યોતિરધ્વગાઃ ।

પ્રયાતાઃ પ્રહિતા રાજ્ઞા હરયસ્તત્ક્ષણેન વૈ ॥ 17 ॥

તે સમુદ્રેષુ ગિરિષુ વનેષુ ચ સરસ્સુ ચ ।

વાનરા વાનરાન્સર્વાન્રામહેતોરચોદયન્ ॥ 18 ॥

મૃત્યુકાલોપમસ્યાઽજ્ઞાં રાજરાજસ્ય વાનરાઃ ।

સુગ્રીવસ્યાયયુ શ્શ્રુત્વા સુગ્રીવભયદર્શિનઃ ॥ 19 ॥

તતસ્તેઽઞ્જનસઙ્કાશા ગિરેસ્તસ્માન્મહાજવાઃ ।

તિસ્રઃ કોટ્યઃ પ્લવઙ્ગાનાં નિર્યયુર્યત્ર રાઘવઃ ॥ 20 ॥

અસ્તં ગચ્છતિ યત્રાર્કસ્તસ્મિન્ગિરિવરે સ્થિતાઃ ।

સન્તપ્ત હેમમહાભાસસ્તસ્માત્કોટ્યો દશ ચ્યુતાઃ ॥ 21 ॥

કૈલાસશિખરેભ્યશ્ચ સિંહકેસરવર્ચસામ્ ।

તતઃ કોટિસહસ્રાણિ વાનરાણામુપાગમન્ ॥ 22 ॥

ફલમૂલેન જીવન્તો હિમવન્તમુપાશ્રિતાઃ ।

તેષાં કોટિસહસ્રાણાં સહસ્રં સમવર્તત ॥ 23 ॥

અઙ્ગારકસમાનાનાં ભીમાનાં ભીમકર્મણામ્ ।

વિન્ધ્યાદ્વાનરકોટીનાં સહસ્રાણ્યપતન્દ્રુતમ્ ॥ 24 ॥

ક્ષીરોદવેલાનિલયાસ્તમાલવનવાસિનઃ ।

નારિકેલાશનાશ્ચૈવ તેષાં સઙ્ખ્યા ન વિદ્યતે ॥ 25 ॥

વનેભ્યો ગહ્વરેભ્યશ્ચ સરિદ્ભ્યશ્ચ મહાજવા ।

આગચ્છદ્વાનરી સેના પિબન્તીવ દિવાકરમ્ ॥ 26 ॥

યે તુ ત્વરયિતું યાતા વાનરાસ્સર્વવાનરાન્ ।

તે વીરા હિમવચ્છૈલં દદૃશુસ્તં મહાદ્રુમમ્ ॥ 27 ॥

તસ્મિન્ગિરિવરે રમ્યે યજ્ઞો માહેશ્વરઃ પુરા ।

સર્વદેવમનસ્તોષો બભૌ દિવ્યો મનોહરઃ ॥ 28 ॥

અન્નનિષ્યન્દજાતાનિ મૂલાનિ ચ ફલાનિ ચ ।

અમૃતાસ્વાદકલ્પાનિ દદૃશુસ્તત્ર વાનરાઃ ॥ 29 ॥

તદન્નસમ્ભવં દિવ્યં ફલમૂલં મનોહરમ્ ।

યઃ કશ્ચિત્સકૃદશ્નાતિ માસં ભવતિ તર્પિતઃ ॥ 30 ॥

તાનિ મૂલાનિ દિવ્યાનિ ફલાનિ ચ ફલાશનાઃ ।

ઔષધાનિ ચ દિવ્યાનિ જગૃહુર્હરિયૂથપાઃ ॥ 31 ॥

તસ્માચ્ચ યજ્ઞાયતનાત્પુષ્પાણિ સુરભીણિ ચ ।

આનિન્યુર્વાનરા ગત્વા સુગ્રીવપ્રિયકારણાત્ ॥ 32 ॥

તે તુ સર્વે હરિવરાઃ પૃથિવ્યાં સર્વવાનરાન્ ।

સઞ્ચોદયિત્વા ત્વરિતા યૂથાનાં જગ્મુરગ્રતઃ ॥ 33 ॥

તે તુ તેન મુહૂર્તેન યૂથપાશ્શીઘ્રગામિનઃ ।

કિષ્કિન્ધાં ત્વરયા પ્રાપ્તા સ્સુગ્રીવો યત્ર વાનરઃ ॥ 34 ॥

તે ગૃહીત્વૌષધીસ્સર્વાઃ ફલમૂલં ચ વાનરાઃ ।

તં પ્રતિગ્રાહયામાસુર્વચનં ચેદમબ્રુવન્ ॥ 35 ॥

સર્વે પરિગતાશ્શૈલાસ્સમુદ્રાશ્ચ વનાનિ ચ ।

પૃથિવ્યાં વાનરાસ્સર્વે શાસનાદુપયાન્તિ તે ॥ 36 ॥

એવં શ્રુત્વા તતો હૃષ્ટ સ્સુગ્રીવઃ પ્લવગાધિપઃ ।

પ્રતિજગ્રાહ તત્પ્રતીતસ્તેષાં સર્વમુપાયનમ્ ॥ 37 ॥

ઇત્યાર્ષે શ્રીમદ્રામાયણે વાલ્મીકીય આદિકાવ્યે કિષ્કિન્ધાકાણ્ડે સપ્તત્રિંશસ્સર્ગઃ ॥

Roman (IAST) Transliteration

śrīmadvālmīkīya rāmāyaṇe kiṣkindhākāṇḍam |

atha saptatriṃśassargaḥ |

evamuktastu sugrīvo lakṣmaṇena mahātmanā |

hanūmantaṃ sthitaṃ pārśve sacivantvidamabravīt || 1 ||

mahendrahimavadvindhyakailāsaśikhareṣu ca |

mandare pāṇḍuśikhare pañcaśaileṣu ye sthitāḥ || 2 ||

taruṇādityavarṇeṣu bhrājamāneṣu sarvataḥ |

parvateṣu samudrānte paścimāyāṃ ca ye diśi || 3 ||

ādityabhavane caiva girau sandhyābhrasannibhe |

padmātālavanaṃ bhīmaṃ saṃśritā haripuṅgavāḥ || 4 ||

añjanāmbudasaṅkāśāḥ kuñjarapratimaujasaḥ |

añjane parvate caiva ye vasanti plavaṅgamāḥ || 5 ||

manaśśilā guhāvāsā vānarāḥ kanakaprabhāḥ |

merupārśvagatāścaiva ye dhūmragiriṃ saṃśritāḥ || 6 ||

taruṇādityavarṇāśca parvate ye mahāruṇe |

pibanto madhumaireyaṃ bhīmavegāḥ plavaṅgamāḥ || 7 ||

vaneṣu ca suramyeṣu sugandhiṣu mahatsu ca |

tāpasānāṃ ca ramyeṣu vanānteṣu samantataḥ || 8 ||

tāṃstāṃ stvamānaya kṣipraṃ pṛthivyāṃ sarvavānarān |

sāmadānādibhiḥ ssarvairāśu preṣaya vānarān || 9 ||

preṣitāḥ prathamaṃ ye ca mayādūtā mahājavāḥ |

tvaraṇārthaṃ tu bhūyastvaṃ harīn sampreṣayāparān || 10 ||

ye prasaktāśca kāmeṣu dīrghasūtrāśca vānarāḥ |

ihā'nayasva tān sarvān śīghraṃ tu mama śāsanāt || 11 ||

ahobhirdaśabhirye ca nāgacchanti mamājñayā |

hantavyāste durātmāno rājaśāsanadūṣakāḥ || 12 ||

śatānyatha sahasrāṇāṃ koṭyaśca mama śāsanāt |

prayāntu kapisiṃhānāṃ diśo mama mate sthitāḥ || 13 ||

meghaparvatasaṅkāśāśchādayanta ivāmbaram |

ghorarūpāḥ kapiśreṣṭhā yāntu macchāsanāditaḥ || 14 ||

te gatijñā gatiṃ jñātvā pṛthivyāṃ sarvavānarāḥ |

ānayantu harīn sarvāṃstvaritā śasanānmama || 15 ||

tasya vānara rājasya śrutvā vāyusuto vacaḥ |

dikṣu sarvāsu vikrāntānpreṣayāmāsa vānarān || 16 ||

te padaṃ viṣṇuvikrāntaṃ patatrijyotiradhvagāḥ |

prayātāḥ prahitā rājñā harayastatkṣaṇena vai || 17 ||

te samudreṣu giriṣu vaneṣu ca sarassu ca |

vānarā vānarānsarvānrāmahetoracodayan || 18 ||

mṛtyukālopamasyā'jñāṃ rājarājasya vānarāḥ |

sugrīvasyāyayu śśrutvā sugrīvabhayadarśinaḥ || 19 ||

tataste'ñjanasaṅkāśā girestasmānmahājavāḥ |

tisraḥ koṭyaḥ plavaṅgānāṃ niryayuryatra rāghavaḥ || 20 ||

astaṃ gacchati yatrārkastasmingirivare sthitāḥ |

santapta hemamahābhāsastasmātkoṭyo daśa cyutāḥ || 21 ||

kailāsaśikharebhyaśca siṃhakesaravarcasām |

tataḥ koṭisahasrāṇi vānarāṇāmupāgaman || 22 ||

phalamūlena jīvanto himavantamupāśritāḥ |

teṣāṃ koṭisahasrāṇāṃ sahasraṃ samavartata || 23 ||

aṅgārakasamānānāṃ bhīmānāṃ bhīmakarmaṇām |

vindhyādvānarakoṭīnāṃ sahasrāṇyapatandrutam || 24 ||

kṣīrodavelānilayāstamālavanavāsinaḥ |

nārikelāśanāścaiva teṣāṃ saṅkhyā na vidyate || 25 ||

vanebhyo gahvarebhyaśca saridbhyaśca mahājavā |

āgacchadvānarī senā pibantīva divākaram || 26 ||

ye tu tvarayituṃ yātā vānarāssarvavānarān |

te vīrā himavacchailaṃ dadṛśustaṃ mahādrumam || 27 ||

tasmingirivare ramye yajño māheśvaraḥ purā |

sarvadevamanastoṣo babhau divyo manoharaḥ || 28 ||

annaniṣyandajātāni mūlāni ca phalāni ca |

amṛtāsvādakalpāni dadṛśustatra vānarāḥ || 29 ||

tadannasambhavaṃ divyaṃ phalamūlaṃ manoharam |

yaḥ kaścitsakṛdaśnāti māsaṃ bhavati tarpitaḥ || 30 ||

tāni mūlāni divyāni phalāni ca phalāśanāḥ |

auṣadhāni ca divyāni jagṛhurhariyūthapāḥ || 31 ||

tasmācca yajñāyatanātpuṣpāṇi surabhīṇi ca |

āninyurvānarā gatvā sugrīvapriyakāraṇāt || 32 ||

te tu sarve harivarāḥ pṛthivyāṃ sarvavānarān |

sañcodayitvā tvaritā yūthānāṃ jagmuragrataḥ || 33 ||

te tu tena muhūrtena yūthapāśśīghragāminaḥ |

kiṣkindhāṃ tvarayā prāptā ssugrīvo yatra vānaraḥ || 34 ||

te gṛhītvauṣadhīssarvāḥ phalamūlaṃ ca vānarāḥ |

taṃ pratigrāhayāmāsurvacanaṃ cedamabruvan || 35 ||

sarve parigatāśśailāssamudrāśca vanāni ca |

pṛthivyāṃ vānarāssarve śāsanādupayānti te || 36 ||

evaṃ śrutvā tato hṛṣṭa ssugrīvaḥ plavagādhipaḥ |

pratijagrāha tatpratītasteṣāṃ sarvamupāyanam || 37 ||

ityārṣe śrīmadrāmāyaṇe vālmīkīya ādikāvye kiṣkindhākāṇḍe saptatriṃśassargaḥ ||