4.20 Kishkindhakanda - Vimsha Sargah

ॐ

4.20 કિષ્કિન્ધાકાણ્ડ - વિંશ સર્ગઃ

Valmiki Gujarati

શ્રીમદ્વાલ્મીકીય રામાયણે કિષ્કિન્ધાકાણ્ડમ્ ।

અથ વિંશસ્સર્ગઃ ।

રામચાપવિસૃષ્ટેન શરેણાન્તકરેણ તમ્ ।

દૃષ્ટ્વા વિનિહતં ભૂમૌ તારા તારાધિપાનના ॥ 1 ॥

સા સમાસાદ્ય ભર્તારં પર્યષ્વજત ભામિની ।

ઇષુણાઽભિહતં દૃષ્ટ્વા વાલિનં કુઞ્જરોપમમ્ ॥ 2 ॥

વાનરેન્દ્ર મહેન્દ્રાભં શોકસન્તપ્તમાનસા ।

તારા તરુમિવોન્મૂલં પર્યદેવયદાતુરા ॥ 3 ॥

રણે દારુણ વિક્રાન્ત પ્રવીર પ્લવતાં વર ।

કિં દીનામપુરોભાગામદ્ય ત્વં નાભિભાષસે ॥ 4 ॥

ઉત્તિષ્ઠ હરિશાર્દૂલ ભજસ્વ શયનોત્તમમ્ ।

નૈવંવિધાશ્શેરતે હિ ભૂમૌ નૃપતિસત્તમાઃ ॥ 5 ॥

અતીવ ખલુ તે કાન્તા વસુધા વસુધાધિપ ।

ગતાસુરપિ યાં ગાત્રૈર્માં વિહાય નિષેવસે ॥ 6 ॥

વ્યક્તમન્યા ત્વયા વીર ધર્મતઃ સમ્પ્રવર્તિતા ।

કિષ્કિન્ધેવ પુરી રમ્યા સ્વર્ગમાર્ગે વિનિર્મિતા ॥ 7 ॥

યાન્યસ્માભિસ્ત્વયા સાર્ધં વનેષુ મધુગન્ધિષુ ।

વિહૃતાનિ ત્વયા કાલે તેષામુપરમઃ કૃતઃ ॥ 8 ॥

નિરાનન્દા નિરાશાઽહં નિમગ્ના શોકસાગરે ।

ત્વયિ પઞ્ચત્વમાપન્ને મહાયૂથપયૂથપે ॥ 9 ॥

હૃદયં સુસ્થિરં મહ્યં દૃષ્ટ્વા વિનિહતં પતિમ્ ।

યન્ન શોકાભિસન્તપ્તં સ્ફુટતેઽદ્ય સહસ્રધા ॥ 10 ॥

સુગ્રીવસ્ય ત્વયા ભાર્યા હૃતા સ ચ વિવાસિતઃ ।

યત્તુ ત્તસ્ય ત્વયા વ્યુષ્ટિઃ પ્રાપ્તેયં પ્લવગાધિપ ॥ 11 ॥

નિશ્શ્રેયસપરા મોહાત્ત્વયા ચાહં વિગર્હિતા ।

યૈષાઽબ્રુવં હિતં વાક્યં વાનરેન્દ્ર હિતૈષિણી ॥ 12 ॥

રૂપયૌવનદૃપ્તાનાં દક્ષિણાનાં ચ માનદ ।

નૂનમપ્સરસામાર્ય ચિત્તાનિ પ્રમથિષ્યસિ ॥ 13 ॥

કાલો નિસ્સંશયો નૂનં જીવિતાન્તકરસ્તવ ।

બલાદ્યેનાવપન્નોઽસિ સુગ્રીવસ્યાવશો વશમ્ ॥ 14 ॥

વૈધવ્યં શોકસન્તાપં કૃપણં કૃપણા સતી ।

અદુઃખોપચિતા પૂર્વં વર્તયિષ્યામ્યનાથવત્ ॥ 15 ॥

લાલિતશ્ચાઙ્ગદો વીરસ્સુકુમારસ્સુખોચિતઃ ।

વર્ત્સ્યતે કામવસ્થાં મે પિતૃવ્યે ક્રોધમૂર્છિતે ॥ 16 ॥

કુરુષ્વ પિતરં પુત્ર સુદૃષ્ટં ધર્મવત્સલમ્ ।

દુર્લભં દર્શનં વત્સ તવ તસ્ય ભવિષ્યતિ ॥ 17 ॥

સમાશ્વાસય પુત્રં ત્વં સન્દેશં સન્દિશસ્વ મે ।

મૂર્ધ્નિ ચૈનં સમાઘ્રાય પ્રવાસં પ્રસ્થિતો હ્યસિ ॥ 18 ॥

રામેણ હિ મહત્કર્મ કૃતં ત્વામભિનિઘ્નતા ।

આનૃણ્યં ચ ગતં તસ્ય સુગ્રીવસ્ય પ્રતિશ્રવે ॥ 19 ॥

સકામો ભવ સુગ્રીવ રુમાં ત્વં પ્રતિપત્સ્યસે ।

ભુઙ્ક્ષવ રાજ્યમનુદ્વિગ્નશ્શસ્તો ભ્રાતા રિપુસ્તવ ॥ 20 ॥

કિં મામેવં વિલપતીં પ્રેમ્ણા ત્વં નાભિભાષસે ।

ઇમાઃ પશ્ય વરા બહ્વીર્ભાર્યાસ્તે વાનરેશ્વર ॥ 21 ॥

તસ્યા વિલપિતં શ્રુત્વા વાનર્યસ્સર્વતશ્ચ તાઃ ।

પરિગૃહ્યાઙ્ગદં દીનં દુઃખાર્તા પરિચુક્રુશુઃ ॥ 22 ॥

કિમઙ્ગદં સાઙ્ગદવીરબાહો વિહાય યાસ્યદ્ય ચિરપ્રવાસમ્ ।

ન યુક્તમેવં ગુણસન્નિકૃષ્ટં વિહાય પુત્રં પ્રિયપુત્ર ગન્તુમ્ ॥ 23 ॥

કિમપ્રિયં તે પ્રિય ચારુવેષ મયા કૃતં નાથ સુતેન વા તે ।

સહાઙ્ગદાં માં પ્રવિહાય વીર યત્પ્રસ્થિતો દીર્ઘ મિતઃ પ્રવાસમ્ ॥ 24 ॥

યદ્યપ્રિયં કિઞ્ચિદસમ્પ્રધાર્ય કૃતં મયા સ્યાત્તવ દીર્ઘબાહો ।

ક્ષમસ્વ મે તદ્ધરિવંશનાથ વ્રજામિ મૂર્ધ્ના તવ વીર પાદૌ ॥ 25 ॥

તથા તુ તારા કરુણં રુદન્તી ભર્તુસ્સમીપે સહ વાનરીભિઃ ।

વ્યવસ્યત પ્રાયમુપોપવેષ્ટુ મનિન્દ્યવર્ણા ભુવિ યત્ર વાલી ॥ 26 ॥

ઇત્યાર્ષે શ્રીમદ્રામાયણે વાલ્મીકીય આદિકાવ્યે કિષ્કિન્ધાકાણ્ડે વિંશસ્સર્ગઃ ॥

Roman (IAST) Transliteration

śrīmadvālmīkīya rāmāyaṇe kiṣkindhākāṇḍam |

atha viṃśassargaḥ |

rāmacāpavisṛṣṭena śareṇāntakareṇa tam |

dṛṣṭvā vinihataṃ bhūmau tārā tārādhipānanā || 1 ||

sā samāsādya bhartāraṃ paryaṣvajata bhāminī |

iṣuṇā'bhihataṃ dṛṣṭvā vālinaṃ kuñjaropamam || 2 ||

vānarendra mahendrābhaṃ śokasantaptamānasā |

tārā tarumivonmūlaṃ paryadevayadāturā || 3 ||

raṇe dāruṇa vikrānta pravīra plavatāṃ vara |

kiṃ dīnāmapurobhāgāmadya tvaṃ nābhibhāṣase || 4 ||

uttiṣṭha hariśārdūla bhajasva śayanottamam |

naivaṃvidhāśśerate hi bhūmau nṛpatisattamāḥ || 5 ||

atīva khalu te kāntā vasudhā vasudhādhipa |

gatāsurapi yāṃ gātrairmāṃ vihāya niṣevase || 6 ||

vyaktamanyā tvayā vīra dharmataḥ sampravartitā |

kiṣkindheva purī ramyā svargamārge vinirmitā || 7 ||

yānyasmābhistvayā sārdhaṃ vaneṣu madhugandhiṣu |

vihṛtāni tvayā kāle teṣāmuparamaḥ kṛtaḥ || 8 ||

nirānandā nirāśā'haṃ nimagnā śokasāgare |

tvayi pañcatvamāpanne mahāyūthapayūthape || 9 ||

hṛdayaṃ susthiraṃ mahyaṃ dṛṣṭvā vinihataṃ patim |

yanna śokābhisantaptaṃ sphuṭate'dya sahasradhā || 10 ||

sugrīvasya tvayā bhāryā hṛtā sa ca vivāsitaḥ |

yattu ttasya tvayā vyuṣṭiḥ prāpteyaṃ plavagādhipa || 11 ||

niśśreyasaparā mohāttvayā cāhaṃ vigarhitā |

yaiṣā'bruvaṃ hitaṃ vākyaṃ vānarendra hitaiṣiṇī || 12 ||

rūpayauvanadṛptānāṃ dakṣiṇānāṃ ca mānada |

nūnamapsarasāmārya cittāni pramathiṣyasi || 13 ||

kālo nissaṃśayo nūnaṃ jīvitāntakarastava |

balādyenāvapanno'si sugrīvasyāvaśo vaśam || 14 ||

vaidhavyaṃ śokasantāpaṃ kṛpaṇaṃ kṛpaṇā satī |

aduḥkhopacitā pūrvaṃ vartayiṣyāmyanāthavat || 15 ||

lālitaścāṅgado vīrassukumārassukhocitaḥ |

vartsyate kāmavasthāṃ me pitṛvye krodhamūrchite || 16 ||

kuruṣva pitaraṃ putra sudṛṣṭaṃ dharmavatsalam |

durlabhaṃ darśanaṃ vatsa tava tasya bhaviṣyati || 17 ||

samāśvāsaya putraṃ tvaṃ sandeśaṃ sandiśasva me |

mūrdhni cainaṃ samāghrāya pravāsaṃ prasthito hyasi || 18 ||

rāmeṇa hi mahatkarma kṛtaṃ tvāmabhinighnatā |

ānṛṇyaṃ ca gataṃ tasya sugrīvasya pratiśrave || 19 ||

sakāmo bhava sugrīva rumāṃ tvaṃ pratipatsyase |

bhuṅkṣava rājyamanudvignaśśasto bhrātā ripustava || 20 ||

kiṃ māmevaṃ vilapatīṃ premṇā tvaṃ nābhibhāṣase |

imāḥ paśya varā bahvīrbhāryāste vānareśvara || 21 ||

tasyā vilapitaṃ śrutvā vānaryassarvataśca tāḥ |

parigṛhyāṅgadaṃ dīnaṃ duḥkhārtā paricukruśuḥ || 22 ||

kimaṅgadaṃ sāṅgadavīrabāho vihāya yāsyadya cirapravāsam |

na yuktamevaṃ guṇasannikṛṣṭaṃ vihāya putraṃ priyaputra gantum || 23 ||

kimapriyaṃ te priya cāruveṣa mayā kṛtaṃ nātha sutena vā te |

sahāṅgadāṃ māṃ pravihāya vīra yatprasthito dīrgha mitaḥ pravāsam || 24 ||

yadyapriyaṃ kiñcidasampradhārya kṛtaṃ mayā syāttava dīrghabāho |

kṣamasva me taddharivaṃśanātha vrajāmi mūrdhnā tava vīra pādau || 25 ||

tathā tu tārā karuṇaṃ rudantī bhartussamīpe saha vānarībhiḥ |

vyavasyata prāyamupopaveṣṭu manindyavarṇā bhuvi yatra vālī || 26 ||

ityārṣe śrīmadrāmāyaṇe vālmīkīya ādikāvye kiṣkindhākāṇḍe viṃśassargaḥ ||