4.15 Kishkindhakanda - Panchadasha Sargah

ॐ

4.15 કિષ્કિન્ધાકાણ્ડ - પઞ્ચદશ સર્ગઃ

Valmiki Gujarati

શ્રીમદ્વાલ્મીકીય રામાયણે કિષ્કિન્ધાકાણ્ડમ્ ।

અથ પઞ્ચદશસ્સર્ગઃ ।

અથ તસ્ય નિનાદં તં સુગ્રીવસ્ય મહાત્મનઃ ।

શુશ્રાવાન્તઃ પુર ગતો વાલી ભ્રાતુરમર્ષણઃ ॥ 1 ॥

શ્રુત્વા તુ તસ્ય નિનદં સર્વભૂતપ્રકમ્પનમ્ ।

મદશ્ચૈકપદે નષ્ટઃ ક્રોધશ્ચાપતિતો મહાન્ ॥ 2 ॥

સ તુ રોષપરીતાઙ્ગો વાલી સન્ધ્યાકનકપ્રભઃ ।

ઉપરક્ત ઇવાદિત્યસ્સદ્યો નિષ્પ્રભતાં ગતઃ ॥ 3 ॥

વાલી દંષ્ટ્રા કરાલઃ તુ ક્રોધાદ્ દીપ્ત અગ્નિ લોચનઃ ।

ભાતિ ઉત્પતિત પદ્માભઃ સમૃણાલ ઇવ હ્રદઃ ॥ 4 ॥

શબ્દં દુર્મર્ષણં શ્રુત્વા નિષ્પપાત તતો હરિઃ ।

વેગેન ચરણન્યાસૈર્દારયન્નિવ મેદિનીમ્ ॥ 5 ॥

તં તુ તારા પરિષ્વજ્ય સ્નેહાદ્દર્શિતસૌહૃદાઃ ।

ઉવાચ ત્રસ્તસમ્ભ્રાન્તા હિતોદર્કમિદં વચઃ ॥ 6 ॥

સાધુ ક્રોધમિમં વીર નદીવેગમિવાગતમ્ ।

શયનાદુત્થિતઃ કાલ્યં ત્યજ ભુક્તામિવ સ્રજમ્ ॥ 7 ॥

કાલ્યમેતેન સઙ્ગ્રામં કરિષ્યસિ ચ વાનર ।

વીર તે શત્રુબાહુલ્યં ફલ્ગુતા વા ન વિદ્યતે ॥ 8 ॥

સહસા તવ નિષ્ક્રામો મમ તાવન્ન રોચતે ।

શ્રૂયતાં ચાભિધાસ્યામિ યન્નિમિત્તં નિવાર્યસે ॥ 9 ॥

પૂર્વમાપતિતઃ ક્રોધાત્સ ત્વામાહ્વયતે યુધિ ।

નિષ્પત્ય ચ નિરસ્તસ્તે હન્યમાનો દિશો ગતઃ ॥ 10 ॥

ત્વયા તસ્ય નિરસ્તસ્ય પીડિતસ્ય વિશેષતઃ ।

ઇહૈત્ય પુનરાહ્વાનં શઙ્કાં જનયતીવ મે ॥ 11 ॥

દર્પશ્ચ વ્યવસાયશ્ચ યાદૃશસ્તસ્ય નર્દતઃ ।

નિનાદશ્ચાપિ સંરમ્ભો નૈતદલ્પં હિ કારણમ્ ॥ 12 ॥

નાસહાયમહં મન્યે સુગ્રીવં તમિહાગતમ્ ।

અવષ્ટબ્ધસહાયશ્ચ યમાશ્રિત્યૈષ ગર્જતિ ॥ 13 ॥

પ્રકૃત્યા નિપુણશ્ચૈવ બુદ્ધિમાંશ્ચૈવ વાનરઃ ।

અપરીક્ષિતવીર્યેણ સુગ્રીવસ્સહનૈષ્યતિ ॥ 14 ॥

પૂર્વમેવ મયા વીર શ્રુતં કથયતો વચઃ ।

અઙ્ગદસ્ય કુમારસ્ય વક્ષ્યામિત્વા હિતં વચઃ ॥ 15 ॥

અઙ્ગદસ્તુ કુમારોઽયં વનાન્તમુપનિર્ગતઃ ।

પ્રવૃત્તિસ્તેન કથિતા ચારૈ રાપ્તૈર્નિવેદિતા ॥ 16 ॥

અયોધ્યાધિપતેઃ પુત્રૌ શૂરૌ સમરદુર્જયૌ ।

ઇક્ષ્વાકૂણાં કુલે જાતૌ પ્રથિતૌ રામલક્ષ્મણૌ ॥ 17 ॥

સુગ્રીવપ્રિયકામાર્થં પ્રાપ્તૌ તત્ર દુરાસદૌ ।

તવ ભ્રાતુર્હિ વિખ્યાતસ્સહાયો રણકર્કશઃ ।

રામઃ પરબલામર્દી યુગાન્તાગ્નિરિવોત્થિતઃ ॥ 18 ॥

નિવાસવૃક્ષઃ સાધૂનામાપન્નાનાં પરા ગતિઃ ।

આર્તાનાં સંશ્રયશ્ચૈવ યશસશ્ચૈકભાજનમ્ ॥ 19 ॥

જ્ઞાનવિજ્ઞાનસમ્પન્નો નિદેશે નિરતઃ પિતુઃ ।

ધાતૂનામિવ શૈલેન્દ્રો ગુણાનામાકરો મહાન્ ॥ 20 ॥

તત્ક્ષમં ન વિરોધસ્તે સહ તેન મહાત્મના ।

દુર્જયેનાપ્રમેયેન રામેણ રણકર્મસુ ॥ 21 ॥

શૂર વક્ષ્યામિ તે કિઞ્ચિન્ન ચેચ્છામ્યભ્યસૂયિતુમ્ ।

શ્રૂયતાં ક્રિયતાં ચૈવ તવ વક્ષ્યામિ યદ્ધિતમ્ ॥ 22 ॥

યૌવરાજ્યેન સુગ્રીવં તૂર્ણં સાધ્વભિષેચય ।

વિગ્રહં મા કૃથા વીર ભ્રાત્રા રાજન્બલીયસા ॥ 23 ॥

અહં હિ તે ક્ષમં મન્યે તેન રામેણ સૌહૃદમ્ ।

સુગ્રીવેણ ચ સમ્પ્રીતિં વૈરમુત્સૃજ્ય દૂરતઃ ॥ 24 ॥

લાલનીયો હિ તે ભ્રાતા યવીયાનેષ વાનરઃ ।

તત્ર વા સન્નિહસ્થો વા સર્વથા બન્ધુરેવ તે ॥ 25 ॥

ન હિ તેન સમં બન્ધું ભુવિ પશ્યામિ કઞ્ચન ॥ 26 ॥

દાનમાનાદિસત્કારૈઃ કુરુષ્વ પ્રત્યનન્તરમ્ ।

વૈરમેતત્સમુત્સૃજ્ય તવ પાર્શ્વે સ તિષ્ઠતુ ॥ 27 ॥

સુગ્રીવો વિપુલગ્રીવસ્તવબન્ધુસ્સદા મતઃ ।

ભ્રાતૃસ્સૌહૃદમાલમ્બ નાન્યા ગતિરિહાસ્તિ તે ॥ 28 ॥

યદિ તે મત્પ્રિયં કાર્યં યદિ ચાવૈષિ માં હિતામ્ ।

યાચ્યમાનઃ પ્રયત્નેન સાધુ વાક્યં કુરુષ્વ મે ॥ 29 ॥

પ્રસીદ પથ્યં શૃણુ જલ્પિતં હિ મે ન રોષ મેવાનુવિધાતુમર્હસિ ।

ક્ષમો હિ તે કોસલરાજસૂનુના ન વિગ્રહશ્શક્રસમાનતેજસા ॥ 30 ॥

તદા હિ તારા હિતમેવ વાક્યં તં વાલિનં પથ્યમિદં બભાષે ।

ન રોચતે તદ્વચનં હિ તસ્ય કાલાભિપન્નસ્ય વિનાશકાલે ॥ 31 ॥

ઇત્યાર્ષે શ્રીમદ્રામાયણે વાલ્મીકીય આદિકાવ્યે કિષ્કિન્ધાકાણ્ડે પઞ્ચદશસ્સર્ગઃ ॥

Roman (IAST) Transliteration

śrīmadvālmīkīya rāmāyaṇe kiṣkindhākāṇḍam |

atha pañcadaśassargaḥ |

atha tasya ninādaṃ taṃ sugrīvasya mahātmanaḥ |

śuśrāvāntaḥ pura gato vālī bhrāturamarṣaṇaḥ || 1 ||

śrutvā tu tasya ninadaṃ sarvabhūtaprakampanam |

madaścaikapade naṣṭaḥ krodhaścāpatito mahān || 2 ||

sa tu roṣaparītāṅgo vālī sandhyākanakaprabhaḥ |

uparakta ivādityassadyo niṣprabhatāṃ gataḥ || 3 ||

vālī daṃṣṭrā karālaḥ tu krodhād dīpta agni locanaḥ |

bhāti utpatita padmābhaḥ samṛṇāla iva hradaḥ || 4 ||

śabdaṃ durmarṣaṇaṃ śrutvā niṣpapāta tato hariḥ |

vegena caraṇanyāsairdārayanniva medinīm || 5 ||

taṃ tu tārā pariṣvajya snehāddarśitasauhṛdāḥ |

uvāca trastasambhrāntā hitodarkamidaṃ vacaḥ || 6 ||

sādhu krodhamimaṃ vīra nadīvegamivāgatam |

śayanādutthitaḥ kālyaṃ tyaja bhuktāmiva srajam || 7 ||

kālyametena saṅgrāmaṃ kariṣyasi ca vānara |

vīra te śatrubāhulyaṃ phalgutā vā na vidyate || 8 ||

sahasā tava niṣkrāmo mama tāvanna rocate |

śrūyatāṃ cābhidhāsyāmi yannimittaṃ nivāryase || 9 ||

pūrvamāpatitaḥ krodhātsa tvāmāhvayate yudhi |

niṣpatya ca nirastaste hanyamāno diśo gataḥ || 10 ||

tvayā tasya nirastasya pīḍitasya viśeṣataḥ |

ihaitya punarāhvānaṃ śaṅkāṃ janayatīva me || 11 ||

darpaśca vyavasāyaśca yādṛśastasya nardataḥ |

ninādaścāpi saṃrambho naitadalpaṃ hi kāraṇam || 12 ||

nāsahāyamahaṃ manye sugrīvaṃ tamihāgatam |

avaṣṭabdhasahāyaśca yamāśrityaiṣa garjati || 13 ||

prakṛtyā nipuṇaścaiva buddhimāṃścaiva vānaraḥ |

aparīkṣitavīryeṇa sugrīvassahanaiṣyati || 14 ||

pūrvameva mayā vīra śrutaṃ kathayato vacaḥ |

aṅgadasya kumārasya vakṣyāmitvā hitaṃ vacaḥ || 15 ||

aṅgadastu kumāro'yaṃ vanāntamupanirgataḥ |

pravṛttistena kathitā cārai rāptairniveditā || 16 ||

ayodhyādhipateḥ putrau śūrau samaradurjayau |

ikṣvākūṇāṃ kule jātau prathitau rāmalakṣmaṇau || 17 ||

sugrīvapriyakāmārthaṃ prāptau tatra durāsadau |

tava bhrāturhi vikhyātassahāyo raṇakarkaśaḥ |

rāmaḥ parabalāmardī yugāntāgnirivotthitaḥ || 18 ||

nivāsavṛkṣaḥ sādhūnāmāpannānāṃ parā gatiḥ |

ārtānāṃ saṃśrayaścaiva yaśasaścaikabhājanam || 19 ||

jñānavijñānasampanno nideśe nirataḥ pituḥ |

dhātūnāmiva śailendro guṇānāmākaro mahān || 20 ||

tatkṣamaṃ na virodhaste saha tena mahātmanā |

durjayenāprameyena rāmeṇa raṇakarmasu || 21 ||

śūra vakṣyāmi te kiñcinna cecchāmyabhyasūyitum |

śrūyatāṃ kriyatāṃ caiva tava vakṣyāmi yaddhitam || 22 ||

yauvarājyena sugrīvaṃ tūrṇaṃ sādhvabhiṣecaya |

vigrahaṃ mā kṛthā vīra bhrātrā rājanbalīyasā || 23 ||

ahaṃ hi te kṣamaṃ manye tena rāmeṇa sauhṛdam |

sugrīveṇa ca samprītiṃ vairamutsṛjya dūrataḥ || 24 ||

lālanīyo hi te bhrātā yavīyāneṣa vānaraḥ |

tatra vā sannihastho vā sarvathā bandhureva te || 25 ||

na hi tena samaṃ bandhuṃ bhuvi paśyāmi kañcana || 26 ||

dānamānādisatkāraiḥ kuruṣva pratyanantaram |

vairametatsamutsṛjya tava pārśve sa tiṣṭhatu || 27 ||

sugrīvo vipulagrīvastavabandhussadā mataḥ |

bhrātṛssauhṛdamālamba nānyā gatirihāsti te || 28 ||

yadi te matpriyaṃ kāryaṃ yadi cāvaiṣi māṃ hitām |

yācyamānaḥ prayatnena sādhu vākyaṃ kuruṣva me || 29 ||

prasīda pathyaṃ śṛṇu jalpitaṃ hi me na roṣa mevānuvidhātumarhasi |

kṣamo hi te kosalarājasūnunā na vigrahaśśakrasamānatejasā || 30 ||

tadā hi tārā hitameva vākyaṃ taṃ vālinaṃ pathyamidaṃ babhāṣe |

na rocate tadvacanaṃ hi tasya kālābhipannasya vināśakāle || 31 ||

ityārṣe śrīmadrāmāyaṇe vālmīkīya ādikāvye kiṣkindhākāṇḍe pañcadaśassargaḥ ||