3.71 Aranyakanda - Ekasaptatitama Sargah

ॐ

3.71 અરણ્યકાણ્ડ - એકસપ્તતિતમ સર્ગઃ

Valmiki Gujarati

શ્રીમદ્વાલ્મીકીય રામાયણે અરણ્યકાણ્ડમ્ ।

અથ એકસપ્તતિતમસ્સર્ગઃ ।

પુરા રામ મહાબાહો મહાબલપરાક્રમ ।

રૂપમાસીન્મમા ચિન્ત્યં ત્રિષુ લોકેષુ વિશ્રુતમ્ ॥ 1 ॥

યથા સોમસ્ય શક્રસ્ય સૂર્યસ્ય ચ યથા વપુઃ ।

સોઽહં રૂપમિદં કૃત્વા લોકવિત્રાસનં મહત્ ॥ 2 ॥

ઋષીન્વનગતાન્રામ ત્રાસયામિ તતસ્તતઃ ।

તતસ્સ્થૂલશિરા નામ મહર્ષિઃ કોપિતો મયા ॥ 3 ॥

સઞ્ચિન્વન્વિવિધં વન્યં રૂપેણાનેન ધર્ષિતઃ ।

તેનાહમુક્તઃ પ્રેક્ષ્યૈવં ઘોરશાપાભિધાયિના ॥ 4 ॥

એતદેવ નૃશંસં તે રૂપમસ્તુ વિગર્હિતમ્ ।

સ મયા યાચિતઃ ક્રુદ્ધશ્શાપસ્યોન્તો ભવેદિતિ ॥ 5 ॥

અભિશાપકૃતસ્યેતિ તેનેદં ભાષિતં વચઃ ।

યદા છિત્ત્વા ભુજૌ રામસ્ત્વાં દહેદ્વિજને વને ॥ 6 ॥

તદા ત્વં પ્રાપ્સ્યસે રૂપં સ્વમેવ વિપુલં શુભમ્ ।

શ્રિયા વિરાજિતં પુત્રં દનોસ્ત્વં વિદ્ધિ લક્ષ્મણ ॥ 7 ॥

ઇન્દ્રકોપાદિદં રૂપં પ્રાપ્તમેવં રણાજિરે ।

અહં હિ તપસોગ્રેણ પિતામહમતોષયમ્ ॥ 8 ॥

દીર્ઘમાયુસ્સ મે પ્રાદાત્તતો માં વિભ્રમોઽસ્પૃશત્ ।

દીર્ઘમાયુર્મયા પ્રાપ્તં કિં મે શક્રઃ કરિષ્યતિ ॥ 9 ॥

ઇત્યેવં બુદ્ધિમાસ્થાય રણે શક્રમધર્ષયમ્ ।

તસ્ય બાહુપ્રયુક્તેન વજ્રેણ શતપર્વણા ॥ 10 ॥

સક્થિની ચૈવ મૂર્ધા ચ શરીરે સમ્પ્રવેશિતમ્ ।

સ મયા યાચ્યમાનસ્સન્નાનયદ્યમસાદનમ્ ॥ 11 ॥

પિતામહવચસ્સત્યં તદસ્ત્વિતિ મમાબ્રવીત્ ।

અનાહારઃ કથં શક્તો ભગ્નસક્થિશિરોમુખઃ ॥ 12 ॥

વજ્રેણાભિહતઃ કાલં સુદીર્ઘમપિ જીવિતુમ્ ।

એવમુક્તસ્તુ મે શક્રો બાહૂ યોજનમાયતૌ ॥ 13 ॥

પ્રાદાદાસ્યં ચ મે કુક્ષૌ તીક્ષ્ણદંષ્ટ્રમકલ્પયત્ ।

સોઽહં ભુજાભ્યાં દીર્ઘાભ્યાં સઙ્કૃષ્યાસ્મિન્વને ચરાન્ ॥ 14 ॥

સિંહવ્દિપમૃગવ્યાઘ્રાન્ ભક્ષયામિ સમન્તતઃ ।

સ તુ મામબ્રવીદિન્દ્રો યદા રામસ્સલક્ષ્મણઃ ॥ 15 ॥

છેત્સ્યતે સમરે બાહૂ તદા સ્વર્ગં ગમિષ્યસિ ।

અનેન વપુષા રામ વનેઽસ્મિન્રાજસત્તમ ॥ 16 ॥

યદ્યત્પશ્યામિ સર્વસ્ય ગ્રહણં સાધુ રોચયે ।

અવશ્યં ગ્રહણં રામો મન્યેઽહં સમુપૈષ્યતિ ॥ 17 ॥

ઇમાં બુદ્ધિં પુરસ્કૃત્ય દેહન્યાસકૃતશ્રમઃ ।

સ ત્વં રામોઽસિ ભદ્રં તે નાહમન્યેન રાઘવ ॥ 18 ॥

શક્યો હન્તું યથાતત્ત્વમેવમુક્તં મહર્ષિણા ।

અહં હિ મતિસાચિવ્યં કરિષ્યામિ નરર્ષભ ॥ 19 ॥

મિત્રં ચૈવોપદેક્ષ્યામિ યુવાભ્યાં સંસ્કૃતોઽગ્નિના ।

એવમુક્તસ્તુ ધર્માત્મા દનુના તેન રાઘવઃ ॥ 20 ॥

ઇદં જગાદ વચનં લક્ષ્મણસ્યોપશૃણ્વતઃ ।

રાવણેન હૃતા ભાર્યા મમ સીતા યશસ્સ્વિની ॥ 21 ॥

નિષ્ક્રાન્તસ્ય જનસ્થાનાત્સહભ્રાત્રા યથાસુખમ્ ।

નામમાત્રં તુ જાનામિ ન રૂપં તસ્ય રક્ષસઃ ॥ 22 ॥

નિવાસં વા પ્રભાવં વા વયં તસ્ય ન વિદ્મહે ।

શોકાર્તાનામનાથાનામેવં વિપરિધાવતામ્ ॥ 23 ॥

કારુણ્યં સદૃશં કર્તુમુપકારે ચ વર્તતામ્ ।

કાષ્ઠાન્યાદાય શુષ્કાણિ કાલે ભગ્નાનિ કુઞ્જરૈઃ ॥ 24 ॥

ધક્ષ્યામસ્ત્વાં વયં વીર શ્વભ્રે મહતિ કલ્પિતે ।

સ ત્વં સીતાં સમાચક્ષ્વ યેન વા યત્ર વા હૃતા ॥ 25 ॥

કુરુ કલ્યાણમત્યર્થં યદિ જાનાસિ તત્ત્વતઃ ।

એવમુક્તસ્તુ રામેણ વાક્યં દનુરનુત્તમમ્ ॥ 26 ॥

પ્રોવાચ કુશલો વક્તું વક્તારમપિ રાઘવમ્ ।

દિવ્યમસ્તિ ન મે જ્ઞાનં નાભિજાનામિ મૈથિલીમ્ ॥ 27 ॥

યસ્તાં જ્ઞાસ્યતિ તં વક્ષ્યે દગ્ધસ્સ્વં રૂપમાસ્થિતઃ ।

અદગ્ધસ્ય તુ વિજ્ઞાતું શક્તિરસ્તિ ન મે પ્રભો ॥ 28 ॥

રાક્ષસં તં મહાવીર્યં સીતા યેન હૃતા તવ ।

વિજ્ઞાનં હિ મમ ભ્રષ્ટં શાપદોષેણ રાઘવ ॥ 29 ॥

સ્વકૃતેન મયા પ્રાપ્તં રૂપં લોકવિગર્હિતમ્ ।

કિં તુ યાવન્ન યાત્યસ્તં સવિતા શ્રાન્તવાહનઃ ॥ 30 ॥

તાવન્મામવટે ક્ષિપ્ત્વા દહ રામ યથાવિધિ ।

દગ્ધસ્ત્વયાહમવટે ન્યાયેન રઘુનન્ધન ॥ 31 ॥

વક્ષ્યામિ તમહં વીર યસ્તં જ્ઞાસ્યતિ રાક્ષસમ્ ।

તેન સખ્યં ચ કર્તવ્યં ન્યાય્યવૃત્તેન રાઘવ ॥ 32 ॥

કલ્પયિષ્યતિ તે પ્રીતસ્સાહાય્યં લઘુવિક્રમઃ ।

ન હિ તસ્યાસ્ત્યવિજ્ઞાતં ત્રિષુ લેકેષુ રાઘવ ॥ 33 ॥

ઇત્યાર્ષે શ્રીમદ્રામાયણે વાલ્મીકીય આદિકાવ્યે અરણ્યકાણ્ડે એકસપ્તતિતમસ્સર્ગઃ ॥

Roman (IAST) Transliteration

śrīmadvālmīkīya rāmāyaṇe araṇyakāṇḍam |

atha ekasaptatitamassargaḥ |

purā rāma mahābāho mahābalaparākrama |

rūpamāsīnmamā cintyaṃ triṣu lokeṣu viśrutam || 1 ||

yathā somasya śakrasya sūryasya ca yathā vapuḥ |

so'haṃ rūpamidaṃ kṛtvā lokavitrāsanaṃ mahat || 2 ||

ṛṣīnvanagatānrāma trāsayāmi tatastataḥ |

tatassthūlaśirā nāma maharṣiḥ kopito mayā || 3 ||

sañcinvanvividhaṃ vanyaṃ rūpeṇānena dharṣitaḥ |

tenāhamuktaḥ prekṣyaivaṃ ghoraśāpābhidhāyinā || 4 ||

etadeva nṛśaṃsaṃ te rūpamastu vigarhitam |

sa mayā yācitaḥ kruddhaśśāpasyonto bhavediti || 5 ||

abhiśāpakṛtasyeti tenedaṃ bhāṣitaṃ vacaḥ |

yadā chittvā bhujau rāmastvāṃ dahedvijane vane || 6 ||

tadā tvaṃ prāpsyase rūpaṃ svameva vipulaṃ śubham |

śriyā virājitaṃ putraṃ danostvaṃ viddhi lakṣmaṇa || 7 ||

indrakopādidaṃ rūpaṃ prāptamevaṃ raṇājire |

ahaṃ hi tapasogreṇa pitāmahamatoṣayam || 8 ||

dīrghamāyussa me prādāttato māṃ vibhramo'spṛśat |

dīrghamāyurmayā prāptaṃ kiṃ me śakraḥ kariṣyati || 9 ||

ityevaṃ buddhimāsthāya raṇe śakramadharṣayam |

tasya bāhuprayuktena vajreṇa śataparvaṇā || 10 ||

sakthinī caiva mūrdhā ca śarīre sampraveśitam |

sa mayā yācyamānassannānayadyamasādanam || 11 ||

pitāmahavacassatyaṃ tadastviti mamābravīt |

anāhāraḥ kathaṃ śakto bhagnasakthiśiromukhaḥ || 12 ||

vajreṇābhihataḥ kālaṃ sudīrghamapi jīvitum |

evamuktastu me śakro bāhū yojanamāyatau || 13 ||

prādādāsyaṃ ca me kukṣau tīkṣṇadaṃṣṭramakalpayat |

so'haṃ bhujābhyāṃ dīrghābhyāṃ saṅkṛṣyāsminvane carān || 14 ||

siṃhavdipamṛgavyāghrān bhakṣayāmi samantataḥ |

sa tu māmabravīdindro yadā rāmassalakṣmaṇaḥ || 15 ||

chetsyate samare bāhū tadā svargaṃ gamiṣyasi |

anena vapuṣā rāma vane'sminrājasattama || 16 ||

yadyatpaśyāmi sarvasya grahaṇaṃ sādhu rocaye |

avaśyaṃ grahaṇaṃ rāmo manye'haṃ samupaiṣyati || 17 ||

imāṃ buddhiṃ puraskṛtya dehanyāsakṛtaśramaḥ |

sa tvaṃ rāmo'si bhadraṃ te nāhamanyena rāghava || 18 ||

śakyo hantuṃ yathātattvamevamuktaṃ maharṣiṇā |

ahaṃ hi matisācivyaṃ kariṣyāmi nararṣabha || 19 ||

mitraṃ caivopadekṣyāmi yuvābhyāṃ saṃskṛto'gninā |

evamuktastu dharmātmā danunā tena rāghavaḥ || 20 ||

idaṃ jagāda vacanaṃ lakṣmaṇasyopaśṛṇvataḥ |

rāvaṇena hṛtā bhāryā mama sītā yaśassvinī || 21 ||

niṣkrāntasya janasthānātsahabhrātrā yathāsukham |

nāmamātraṃ tu jānāmi na rūpaṃ tasya rakṣasaḥ || 22 ||

nivāsaṃ vā prabhāvaṃ vā vayaṃ tasya na vidmahe |

śokārtānāmanāthānāmevaṃ viparidhāvatām || 23 ||

kāruṇyaṃ sadṛśaṃ kartumupakāre ca vartatām |

kāṣṭhānyādāya śuṣkāṇi kāle bhagnāni kuñjaraiḥ || 24 ||

dhakṣyāmastvāṃ vayaṃ vīra śvabhre mahati kalpite |

sa tvaṃ sītāṃ samācakṣva yena vā yatra vā hṛtā || 25 ||

kuru kalyāṇamatyarthaṃ yadi jānāsi tattvataḥ |

evamuktastu rāmeṇa vākyaṃ danuranuttamam || 26 ||

provāca kuśalo vaktuṃ vaktāramapi rāghavam |

divyamasti na me jñānaṃ nābhijānāmi maithilīm || 27 ||

yastāṃ jñāsyati taṃ vakṣye dagdhassvaṃ rūpamāsthitaḥ |

adagdhasya tu vijñātuṃ śaktirasti na me prabho || 28 ||

rākṣasaṃ taṃ mahāvīryaṃ sītā yena hṛtā tava |

vijñānaṃ hi mama bhraṣṭaṃ śāpadoṣeṇa rāghava || 29 ||

svakṛtena mayā prāptaṃ rūpaṃ lokavigarhitam |

kiṃ tu yāvanna yātyastaṃ savitā śrāntavāhanaḥ || 30 ||

tāvanmāmavaṭe kṣiptvā daha rāma yathāvidhi |

dagdhastvayāhamavaṭe nyāyena raghunandhana || 31 ||

vakṣyāmi tamahaṃ vīra yastaṃ jñāsyati rākṣasam |

tena sakhyaṃ ca kartavyaṃ nyāyyavṛttena rāghava || 32 ||

kalpayiṣyati te prītassāhāyyaṃ laghuvikramaḥ |

na hi tasyāstyavijñātaṃ triṣu lekeṣu rāghava || 33 ||

ityārṣe śrīmadrāmāyaṇe vālmīkīya ādikāvye araṇyakāṇḍe ekasaptatitamassargaḥ ||