3.64 Aranyakanda - Chatuhshashtitama Sargah

ॐ

3.64 અરણ્યકાણ્ડ - ચતુઃષષ્ટિતમ સર્ગઃ

Valmiki Gujarati

શ્રીમદ્વાલ્મીકીય રામાયણે અરણ્યકાણ્ડમ્ ।

અથ ચતુઃષષ્ટિતમસ્સર્ગઃ ।

સ દીનો દીનયા વાચા લક્ષ્મણં વાક્યમબ્રવીત્ ।

શીઘ્રં લક્ષ્મણ જાનીહિ ગત્વા ગોદાવરીં નદીમ્ ॥ 1 ॥

અપિ ગોદાવરીં સીતા પદ્માન્યાનયિતું ગતા ।

એવમુક્તસ્તુ રામેણ લક્ષ્મણઃ પરવીરહા ॥ 2 ॥

નદીં ગોદાવરીં રમ્યાં જગામ લઘુવિક્રમઃ ।

તાં લક્ષ્મણસ્તીર્થવતી વિચિત્વા રામમબ્રવીત્ ॥ 3 ॥

નૈનાં પશ્યામિ તીર્થેષુ ક્રોશતો ન શૃણોતિ મે ।

કં નુ વા દેશમાપન્ના વૈદેહી ક્લેશનાશિની ॥ 4 ॥

ન હ્યહં વેદ તં દેશં યત્ર સા જનકાત્મજા ।

લક્ષ્મણસ્ય વચશ્શ્રુત્વા દીનસ્સન્તાપમોહિતઃ ॥ 5 ॥

રામસ્સમભિચક્રામ સ્વયં ગોદાવરીં નદીમ્ ।

સ તામુપસ્થિતો રામઃ ક્વ સીતેત્યેવમબ્રવીત્ ॥ 6 ॥

ભૂતાનિ રાક્ષસેન્દ્રેણ વધાર્હેણ હૃતામિતિ ।

ન તાં શશંસૂ રામાય તથા ગોદાવરી નદિ ॥ 7 ॥

તતઃ પ્રચોદિતા ભૂતૈશ્શંસાસ્મૈતાં પ્રિયામિતિ ।

ન તુ સાભ્યવદતસિતાં પૃષ્ટા રામેણ શોચતા ॥ 8 ॥

રાવણસ્ય તુ તદ્રૂપં કર્માણિ ચ દુરાત્મનઃ ।

ધ્યાત્વા ભયાત્તુ વૈદેહીં સા નદી ન શશંસ તામ્ ॥ 9 ॥

નિરાશસ્તુ તયા નદ્યા સીતાયા દર્શને કૃતઃ ।

ઉવાચ રામસ્સૌમિત્રિં સીતાદર્શનકર્શિતઃ ॥ 10 ॥

એષા ગોદાવરી સૌમ્ય કિઞ્ચિન્ન પ્રતિ ભાષતે ।

કિં નુ લક્ષ્મણ વક્ષ્યામિ સમેત્ય જનકં વચઃ ॥ 11 ॥

માતરં ચૈવ વૈદેહ્યા વિના તામહમપ્રિયમ્ ।

યા મે રાજ્યવિહીનસ્ય વને વન્યેન જીવતઃ ॥ 12 ॥

સર્વં વ્યપનયેચ્છોકં વૈદેહી ક્વ નુ સા ગતા ।

જ્ઞાતિપક્ષવિહીનસ્ય રાજપુત્રીમપશ્યતઃ ॥ 13 ॥

મન્યે દીર્ઘા ભવિષ્યન્તિ રાત્રયો મમ જાગ્રતઃ ।

ગોદાવરીં જનસ્થાનમિમં પ્રસ્રવણં ગિરિમ્ ॥ 14 ॥

સર્વાણ્યનુગમિષ્યામિ યદિ સીતા હિ દૃશ્યતે ।

એતે મૃગા મહાવીર્ય મામીક્ષન્તે મુહુર્મુહુઃ ॥ 15 ॥

વક્તુકામા ઇવ હિ મે ઇઙ્ગિતાન્યુપલક્ષયે ।

તાંસ્તુ દૃષ્ટ્વા નરવ્યાઘ્રો રાઘવઃ પ્રત્યુવાચ હ ॥ 16 ॥

ક્વ સીતેતિ નિરીક્ષન્વૈ બાષ્પસંરુદ્ધયા દૃશા ।

એવમુક્તા નરેન્દ્રેણ તે મૃગાસ્સહસોત્થિતાઃ ॥ 17 ॥

દક્ષિણાભિમુખાસ્સર્વે દર્શયન્તો નભસ્થલમ્ ।

મૈથિલી હ્રિયમાણા સા દિશં યામન્વપદ્યત ॥ 18 ॥

તેન માર્ગેણ ધાવન્તો નિરીક્ષન્તે નરાધિપમ્ ।

યેન માર્ગં ચ ભૂમિં ચ નિરીક્ષન્તે સ્મ તે મૃગાઃ ॥ 19 ॥

પુનશ્ચ માર્ગમિચ્છન્તિ લક્ષ્મણેનોપલક્ષિતાઃ ।

તેષાં વચનસર્વસ્વં લક્ષયામાસ ચેઙ્ગિતમ્ ॥ 20 ॥

ઉવાચ લક્ષ્મણો જ્યેષ્ઠં ધીમાન્ભ્રાતરમાર્તવત્ ।

ક્વ સિતેતિ ત્વયા પૃષ્ટા યથેમે સહસોત્થિતાઃ ॥ 21 ॥

દર્શયન્તિ ક્ષિતિં ચૈવ દક્ષિણાં ચ દિશં મૃગાઃ ।

સાધુ ગચ્છાવહે દેવ દિશમેતાં હિ નૈઋતિમ્ ॥ 22 ॥

યદિ સ્યાદાગમઃ કશ્ચિદાર્યા વા સાઽથ લક્ષ્યતે ।

બાઢમિત્યેવ કાકુત્સ્થઃ પ્રસ્થિતો દક્ષિણાં દિશમ્ ॥ 23 ॥

લક્ષ્મણાનુગતશ્શીમન્વીક્ષમાણો વસુન્ધરામ્ ।

એવં સમ્ભાષમાણૌ તાવન્યોન્યં ભ્રાતરાવુભૌ ॥ 24 ॥

વસુન્ધરાયાં પતિતં પુષ્પમાર્ગમપશ્યતામ્ ।

તાં પુષ્પવૃષ્ટિં પતિતાં દૃષ્ટ્વા રામો મહીતલે ॥ 25 ॥

ઉવાચ લક્ષ્મણં વીરો દુઃખિતો દુઃખિતં વચઃ ।

અભિજાનામિ પુષ્પાણિ તાનીમાનીહ લક્ષ્મણ ॥ 26 ॥

પિનદ્ધાનિ હિ વૈદેહ્યા મયા દત્તાનિ કાનને ।

મન્યે સૂર્યશ્ચ વાયુશ્ચ મેદિની ચ યશસ્વિની ॥ 27 ॥

અભિરક્ષન્તિ પુષ્પાણિ પ્રકુર્વન્તો મમ પ્રિયમ્ ।

એવમુક્ત્વા મહાબાહું લક્ષ્મણં પુરુષર્ષભઃ ॥ 28 ॥

ઉવાચ રામો ધર્માત્મા ગિરિં પ્રસ્રવણાકુલમ્ ।

કચ્ચિત્ ક્ષિતિભૃતાં નાથ દૃષ્ટા સર્વાઙ્ગસુન્દરી ॥ 29 ॥

રામા રમ્યે વનોદ્દેશે મયા વિરહિતા ત્વયા ।

ક્રુદ્ધોઽબ્રવીદ્ગિરિં તત્ર સિંહઃ ક્ષુદ્રમૃગં યથા ॥ 30 ॥

તાં હેમવર્ણાં હેમાભાં સીતાં દર્શય પર્વત ।

યાવત્સાનૂનિ સર્વાણિ ન તે વિધ્વંસયામ્યહમ્ ॥ 31 ॥

એવમુક્તસ્તુ રામેણ પર્વતો મૈથિલીં પ્રતિ ।

શંસન્નિવ તતસ્સીતાં નાદર્શયત રાઘવે ॥ 32 ॥

તતો દાશરથી રામ ઉવાચ ચ શિલોચ્ચયમ્ ।

મમ બાણાગ્નિનિર્દગ્ધો ભસ્મીભૂતો ભવિષ્યસિ ॥ 33 ॥

અસેવ્યઃ સતતં ચૈવ નિસ્તૃણદ્રુમપલ્લવઃ ।

ઇમાં વા સરિતં ચાદ્ય શોષયિષ્યામિ લક્ષ્મણ ॥ 34 ॥

યદિ નાખ્યાતિ મે સીતામાર્યાં ચન્દ્રનિભાનનામ્ ।

એવં સ રુષિતો રામો દિધક્ષન્નિવ ચક્ષુષા ॥ 35 ॥

દદર્શ ભૂમૌ નિષ્ક્રાન્તં રાક્ષસસ્ય પદં મહત્ ।

ત્રસ્તાયા રામકાઙ્ક્ષિણ્યાઃ પ્રધાવન્ત્યા ઇતસ્તતઃ ॥ 36 ॥

રાક્ષસેનાનુવૃત્તાયા મૈથિલ્યાશ્ચ પદાન્યથ ।

સ સમીક્ષ્ય પરિક્રાન્તં સીતાયા રાક્ષસસ્ય ચ ॥ 37 ॥

ભગ્નં ધનુશ્ચ તૂણી ચ વિકીર્ણં બહુધા રથમ્ ।

સમ્ભ્રાન્તહૃદયો રામશ્શશંસ ભ્રાતરમ્પ્રિયમ્ ॥ 38 ॥

પશ્ય લક્ષ્મણ વૈદેહ્યાશશીર્ણાઃ કનકબિન્દવઃ ।

ભૂષણાનાં હિ સૌમિત્રે માલ્યાનિ વિવિધાનિ ચ ॥ 39 ॥

તપ્તબિન્દુનિકાશૈશ્ચ ચિત્રૈઃ ક્ષતજબિન્દુભિઃ ।

આવૃતં પશ્ય સૌમિત્રે સર્વતો ધરણીતલમ્ ॥ 40 ॥

મન્યે લક્ષ્મણ વૈદેહી રાક્ષસૈઃ કામરૂપિભિઃ ।

ભિત્વાભિત્વા વિભક્તા વા ભક્ષિતા વા ભવિષ્યતિ ॥ 41 ॥

તસ્યા નિમિત્તં વૈદેહ્યા દ્વયોર્વિવદમાનયોઃ ।

બભૂવ યુદ્ધં સૌમિત્રે ઘોરં રાક્ષસયોરિહ ॥ 42 ॥

મુક્તામણિમયં ચેદં તપનીયવિભૂષિતમ્ ।

ધરણ્યાં પતિતં સૌમ્ય કસ્ય ભગ્નં મહદ્ધનુઃ ॥ 43 ॥

તરુણાદિત્યસઙ્કાશં વૈડૂર્યગુલિકાચિતમ્ ।

વિશીર્ણં પતિતં ભૂમૌ કવચં કસ્ય કાઞ્ચનમ્ ॥ 44 ॥

છત્રં શતશલાકં ચ દિવ્યમાલ્યોપશોભિતમ્ ।

ભગ્નદણ્ડમિદં કસ્ય ભૂમૌ સમ્યઙ્નિપાતિતમ્ ॥ 45 ॥

કાઞ્ચનોરશ્છદા શ્ચેમે પિશાચવદનાઃ ખરાઃ ।

ભીમરૂપા મહાકાયાઃ કસ્ય વા નિહતા રણે ॥ 46 ॥

દીપ્તપાવકસઙ્કાશો દ્યુતિમાન્સમરધ્વજઃ ।

અપવિદ્ધશ્ચ ભગ્નશ્ચ કસ્ય સાઙ્ગ્રામિકો રથઃ ॥ 47 ॥

રથાક્ષમાત્રા વિશિખાસ્તપનીયવિભૂષણાઃ ।

કસ્યેમેઽભિહતા બાણાઃ પ્રકીર્ણા ઘોરકર્મણઃ ॥ 48 ॥

શરાવરૌ શરૈઃ પૂર્ણૌ વિધ્વસ્તૌ પશ્ય લક્ષ્મણ ।

પ્રતોદાભીશુહસ્તો વૈ કસ્યાયં સારથિર્હતઃ ॥ 49 ॥

કસ્યેમૌ પુરુષવ્યાઘ્ર શયાતે નિહતૌ યુધિ ।

ચામરગ્રાહિણૌ સૌમ્ય સોષ્ણીષમણિકુણ્ડલૌ ॥ 50 ॥

પદવીપુરુષસ્યૈષા વ્યક્તં કસ્યાપિ રક્ષસઃ ।

વૈરં શતગુણં પશ્ય મમેદં જીવિતાન્તકમ્ ॥ 51 ॥

સુઘોરહૃદયૈસ્સૌમ્ય રાક્ષસૈઃ કામરૂપિભિઃ ।

હૃતા મૃતા વા સીતા સા ભક્ષિતા વા તપસ્વિની ॥ 52 ॥

નધર્મસ્ત્રાયતે સીતાં હ્રિયમાણાં મહાવને ।

ભક્ષિતાયાં હિ વૈદેહ્યાં હૃતાયામપિ લક્ષ્મણ ॥ 53 ॥

કે હિ લોકે પ્રિયં કર્તું શક્તાસ્સૌમ્ય મમેશ્વરાઃ ।

કર્તારમપિ લોકાનાં શૂરં કરુણવેદિનમ્ ॥ 54 ॥

અજ્ઞાનાદવમન્યેરત્સર્વભૂતાનિ લક્ષ્મણ ।

મૃદું લોકહિતે યુક્તં દાન્તં કરુણવેદિનમ્ ॥ 55 ॥

નિર્વીર્ય ઇતિ મન્યન્તે નૂનં માં ત્રિદશેશ્વરાઃ ।

માં પ્રાપ્ય હિ ગુણો દોષસ્સંવૃત્તઃ પશ્ય લક્ષ્મણ ॥ 56 ॥

અદ્યૈવ સર્વભૂતાનાં રક્ષસામભવાય ચ ।

સંહૃત્યૈવ શશિજ્યોત્સ્નાં મહાન્સૂર્ય ઇવોદિતઃ ॥ 57 ॥

સંહૃત્યૈવ ગુણાન્સર્વાન્મમ તેજઃ પ્રકાશતે ।

નૈવ યક્ષા ન ગન્ધર્વા ન પિશાચા ન રાક્ષસાઃ ॥ 58 ॥

કિન્નરા વા મનુષ્યા વા સુખં પ્રાપ્સ્યન્તિ લિક્ષ્મણ ।

મમાસ્ત્રબાણસમ્પૂર્ણમાકાશં પશ્ય લક્ષ્મણ ॥ 59 ॥

નિસ્સમ્પાતં કરિષ્યામિ હ્યદ્ય ત્રૈલોક્યચારિણામ્ ।

સન્નિરુદ્ધગ્રહગણમાવારિતનિશાકરમ્ ॥ 60 ॥

વિપ્રણષ્ટાનલમરુદ્ભાસ્કરદ્યુતિસંવૃતમ્ ।

વિનિર્મથિતશૈલાગ્રં શુષ્યમાણજલાશયમ્ ॥ 61 ॥

ધ્વસ્તદ્રુમલતાગુલ્મં વિપ્રણાશિતસાગરમ્ ।

ત્રૈલોક્યં તુ કરિષ્યામિ સંયુક્તં કાલકર્મણા ॥ 62 ॥

ન તાં કુશલિનીં સીતાં પ્રદાસ્યન્તિ મમેશ્વરાઃ ।

અસ્મિન્મુહૂર્તે સૌમિત્રે મમ દ્રક્ષ્યન્તિ વિક્રમમ્ ॥ 63 ॥

નાકાશમુત્પતિષ્યન્તિ સર્વભૂતાનિ લક્ષ્મણ ।

મમ ચાપગુણોન્મુક્તૈર્બાણજાલૈર્નિરન્તરમ્ ॥ 64 ॥

અર્દિતં મમ નારાચૈર્ધ્વસ્તભ્રાન્તમૃગદ્વિજમ્ ।

સમાકુલમમર્યાદં જગત્પશ્યાદ્ય લક્ષ્મણ ॥ 65 ॥

આકર્ણપૂર્ણૈરિષુભિર્જીવલોકં દુરાવરૈઃ ।

કરિષ્યે મૈથિલીહેતોરપિશાચમરાક્ષસમ્ ॥ 66 ॥

મમ રોષપ્રયુક્તાનાં સાયકાનાં બલં સુરાઃ ।

દ્રક્ષ્યન્ત્યદ્ય વિમુક્તાનામતિદૂરાતિગામિનામ્ ॥ 67 ॥

નૈવ દેવા ન દૈતેયા ન પિશાચા ન રાક્ષસાઃ ।

ભવિષ્યન્તિ મમ ક્રોધાત્ત્રૈલોક્યે વિપ્રણાશિતે ॥ 68 ॥

દેવદાનવયક્ષાણાં લોકા યે રક્ષસામપિ ।

બહુધા ન ભવિષ્યન્તિ બાણૌઘૈશ્શકલીકૃતાઃ ॥ 69 ॥

નિર્મર્યાદાનિમાન્લોકાન્કરિષ્યામ્યદ્ય સાયકૈઃ ।

હૃતાં મૃતાં વા સૌમિત્રે ન દાસ્યન્તિ મમેશ્વરાઃ ॥ 70 ॥

તથારુપાં હિ વૈદેહીં ન દાસ્યન્તિ યદિ પ્રિયામ્ ।

નાશયામિ જગત્સર્વં ત્રૈલોક્યં સચરાચરમ્ ॥ 71 ॥

ઇત્યુક્ત્વા રોષતામ્રાક્ષો રામો નિષ્પીડ્ય કાર્મુકમ્ ।

શરમાદાય સન્દીપ્તં ઘોરમાશીવિષોપમમ્ ॥ 72 ॥

સન્ધાય ધનુષિ શ્રીમાન્રામઃ પરપુરઞ્જયઃ ।

યુગાન્તાગ્નિરિવ ક્રુદ્ધ ઇદં વચનમબ્રવીત્ ॥ 73 ॥

યથા જરા યથા મૃત્યુર્યથા કાલો યથા વિધિઃ ।

નિત્યં ન પ્રતિહન્યન્તે સર્વભૂતેષુ લક્ષ્મણ ॥ 74 ॥

તથાહં ક્રોધસંયુક્તો ન નિવાર્યોઽસ્મિ સર્વથા ।

પુરેવ મે ચારુદન્તીમનિન્દિતાં દિશન્તિ સીતાં યદિ નાદ્ય મૈથિલીમ્ ।

સદેવગન્ધર્વમનુષ્યપન્નગં જગત્સશૈલં પરિવર્તયામ્યહમ્ ॥ 75 ॥

ઇત્યાર્ષે શ્રીમદ્રામાયણે વાલ્મીકીય આદિકાવ્યે અરણ્યકાણ્ડે ચતુઃષષ્ટિતમસ્સર્ગઃ ॥

Roman (IAST) Transliteration

śrīmadvālmīkīya rāmāyaṇe araṇyakāṇḍam |

atha catuḥṣaṣṭitamassargaḥ |

sa dīno dīnayā vācā lakṣmaṇaṃ vākyamabravīt |

śīghraṃ lakṣmaṇa jānīhi gatvā godāvarīṃ nadīm || 1 ||

api godāvarīṃ sītā padmānyānayituṃ gatā |

evamuktastu rāmeṇa lakṣmaṇaḥ paravīrahā || 2 ||

nadīṃ godāvarīṃ ramyāṃ jagāma laghuvikramaḥ |

tāṃ lakṣmaṇastīrthavatī vicitvā rāmamabravīt || 3 ||

naināṃ paśyāmi tīrtheṣu krośato na śṛṇoti me |

kaṃ nu vā deśamāpannā vaidehī kleśanāśinī || 4 ||

na hyahaṃ veda taṃ deśaṃ yatra sā janakātmajā |

lakṣmaṇasya vacaśśrutvā dīnassantāpamohitaḥ || 5 ||

rāmassamabhicakrāma svayaṃ godāvarīṃ nadīm |

sa tāmupasthito rāmaḥ kva sītetyevamabravīt || 6 ||

bhūtāni rākṣasendreṇa vadhārheṇa hṛtāmiti |

na tāṃ śaśaṃsū rāmāya tathā godāvarī nadi || 7 ||

tataḥ pracoditā bhūtaiśśaṃsāsmaitāṃ priyāmiti |

na tu sābhyavadatasitāṃ pṛṣṭā rāmeṇa śocatā || 8 ||

rāvaṇasya tu tadrūpaṃ karmāṇi ca durātmanaḥ |

dhyātvā bhayāttu vaidehīṃ sā nadī na śaśaṃsa tām || 9 ||

nirāśastu tayā nadyā sītāyā darśane kṛtaḥ |

uvāca rāmassaumitriṃ sītādarśanakarśitaḥ || 10 ||

eṣā godāvarī saumya kiñcinna prati bhāṣate |

kiṃ nu lakṣmaṇa vakṣyāmi sametya janakaṃ vacaḥ || 11 ||

mātaraṃ caiva vaidehyā vinā tāmahamapriyam |

yā me rājyavihīnasya vane vanyena jīvataḥ || 12 ||

sarvaṃ vyapanayecchokaṃ vaidehī kva nu sā gatā |

jñātipakṣavihīnasya rājaputrīmapaśyataḥ || 13 ||

manye dīrghā bhaviṣyanti rātrayo mama jāgrataḥ |

godāvarīṃ janasthānamimaṃ prasravaṇaṃ girim || 14 ||

sarvāṇyanugamiṣyāmi yadi sītā hi dṛśyate |

ete mṛgā mahāvīrya māmīkṣante muhurmuhuḥ || 15 ||

vaktukāmā iva hi me iṅgitānyupalakṣaye |

tāṃstu dṛṣṭvā naravyāghro rāghavaḥ pratyuvāca ha || 16 ||

kva sīteti nirīkṣanvai bāṣpasaṃruddhayā dṛśā |

evamuktā narendreṇa te mṛgāssahasotthitāḥ || 17 ||

dakṣiṇābhimukhāssarve darśayanto nabhasthalam |

maithilī hriyamāṇā sā diśaṃ yāmanvapadyata || 18 ||

tena mārgeṇa dhāvanto nirīkṣante narādhipam |

yena mārgaṃ ca bhūmiṃ ca nirīkṣante sma te mṛgāḥ || 19 ||

punaśca mārgamicchanti lakṣmaṇenopalakṣitāḥ |

teṣāṃ vacanasarvasvaṃ lakṣayāmāsa ceṅgitam || 20 ||

uvāca lakṣmaṇo jyeṣṭhaṃ dhīmānbhrātaramārtavat |

kva siteti tvayā pṛṣṭā yatheme sahasotthitāḥ || 21 ||

darśayanti kṣitiṃ caiva dakṣiṇāṃ ca diśaṃ mṛgāḥ |

sādhu gacchāvahe deva diśametāṃ hi naiṛtim || 22 ||

yadi syādāgamaḥ kaścidāryā vā sā'tha lakṣyate |

bāḍhamityeva kākutsthaḥ prasthito dakṣiṇāṃ diśam || 23 ||

lakṣmaṇānugataśśīmanvīkṣamāṇo vasundharām |

evaṃ sambhāṣamāṇau tāvanyonyaṃ bhrātarāvubhau || 24 ||

vasundharāyāṃ patitaṃ puṣpamārgamapaśyatām |

tāṃ puṣpavṛṣṭiṃ patitāṃ dṛṣṭvā rāmo mahītale || 25 ||

uvāca lakṣmaṇaṃ vīro duḥkhito duḥkhitaṃ vacaḥ |

abhijānāmi puṣpāṇi tānīmānīha lakṣmaṇa || 26 ||

pinaddhāni hi vaidehyā mayā dattāni kānane |

manye sūryaśca vāyuśca medinī ca yaśasvinī || 27 ||

abhirakṣanti puṣpāṇi prakurvanto mama priyam |

evamuktvā mahābāhuṃ lakṣmaṇaṃ puruṣarṣabhaḥ || 28 ||

uvāca rāmo dharmātmā giriṃ prasravaṇākulam |

kaccit kṣitibhṛtāṃ nātha dṛṣṭā sarvāṅgasundarī || 29 ||

rāmā ramye vanoddeśe mayā virahitā tvayā |

kruddho'bravīdgiriṃ tatra siṃhaḥ kṣudramṛgaṃ yathā || 30 ||

tāṃ hemavarṇāṃ hemābhāṃ sītāṃ darśaya parvata |

yāvatsānūni sarvāṇi na te vidhvaṃsayāmyaham || 31 ||

evamuktastu rāmeṇa parvato maithilīṃ prati |

śaṃsanniva tatassītāṃ nādarśayata rāghave || 32 ||

tato dāśarathī rāma uvāca ca śiloccayam |

mama bāṇāgninirdagdho bhasmībhūto bhaviṣyasi || 33 ||

asevyaḥ satataṃ caiva nistṛṇadrumapallavaḥ |

imāṃ vā saritaṃ cādya śoṣayiṣyāmi lakṣmaṇa || 34 ||

yadi nākhyāti me sītāmāryāṃ candranibhānanām |

evaṃ sa ruṣito rāmo didhakṣanniva cakṣuṣā || 35 ||

dadarśa bhūmau niṣkrāntaṃ rākṣasasya padaṃ mahat |

trastāyā rāmakāṅkṣiṇyāḥ pradhāvantyā itastataḥ || 36 ||

rākṣasenānuvṛttāyā maithilyāśca padānyatha |

sa samīkṣya parikrāntaṃ sītāyā rākṣasasya ca || 37 ||

bhagnaṃ dhanuśca tūṇī ca vikīrṇaṃ bahudhā ratham |

sambhrāntahṛdayo rāmaśśaśaṃsa bhrātarampriyam || 38 ||

paśya lakṣmaṇa vaidehyāśaśīrṇāḥ kanakabindavaḥ |

bhūṣaṇānāṃ hi saumitre mālyāni vividhāni ca || 39 ||

taptabindunikāśaiśca citraiḥ kṣatajabindubhiḥ |

āvṛtaṃ paśya saumitre sarvato dharaṇītalam || 40 ||

manye lakṣmaṇa vaidehī rākṣasaiḥ kāmarūpibhiḥ |

bhitvābhitvā vibhaktā vā bhakṣitā vā bhaviṣyati || 41 ||

tasyā nimittaṃ vaidehyā dvayorvivadamānayoḥ |

babhūva yuddhaṃ saumitre ghoraṃ rākṣasayoriha || 42 ||

muktāmaṇimayaṃ cedaṃ tapanīyavibhūṣitam |

dharaṇyāṃ patitaṃ saumya kasya bhagnaṃ mahaddhanuḥ || 43 ||

taruṇādityasaṅkāśaṃ vaiḍūryagulikācitam |

viśīrṇaṃ patitaṃ bhūmau kavacaṃ kasya kāñcanam || 44 ||

chatraṃ śataśalākaṃ ca divyamālyopaśobhitam |

bhagnadaṇḍamidaṃ kasya bhūmau samyaṅnipātitam || 45 ||

kāñcanoraśchadā śceme piśācavadanāḥ kharāḥ |

bhīmarūpā mahākāyāḥ kasya vā nihatā raṇe || 46 ||

dīptapāvakasaṅkāśo dyutimānsamaradhvajaḥ |

apaviddhaśca bhagnaśca kasya sāṅgrāmiko rathaḥ || 47 ||

rathākṣamātrā viśikhāstapanīyavibhūṣaṇāḥ |

kasyeme'bhihatā bāṇāḥ prakīrṇā ghorakarmaṇaḥ || 48 ||

śarāvarau śaraiḥ pūrṇau vidhvastau paśya lakṣmaṇa |

pratodābhīśuhasto vai kasyāyaṃ sārathirhataḥ || 49 ||

kasyemau puruṣavyāghra śayāte nihatau yudhi |

cāmaragrāhiṇau saumya soṣṇīṣamaṇikuṇḍalau || 50 ||

padavīpuruṣasyaiṣā vyaktaṃ kasyāpi rakṣasaḥ |

vairaṃ śataguṇaṃ paśya mamedaṃ jīvitāntakam || 51 ||

sughorahṛdayaissaumya rākṣasaiḥ kāmarūpibhiḥ |

hṛtā mṛtā vā sītā sā bhakṣitā vā tapasvinī || 52 ||

nadharmastrāyate sītāṃ hriyamāṇāṃ mahāvane |

bhakṣitāyāṃ hi vaidehyāṃ hṛtāyāmapi lakṣmaṇa || 53 ||

ke hi loke priyaṃ kartuṃ śaktāssaumya mameśvarāḥ |

kartāramapi lokānāṃ śūraṃ karuṇavedinam || 54 ||

ajñānādavamanyeratsarvabhūtāni lakṣmaṇa |

mṛduṃ lokahite yuktaṃ dāntaṃ karuṇavedinam || 55 ||

nirvīrya iti manyante nūnaṃ māṃ tridaśeśvarāḥ |

māṃ prāpya hi guṇo doṣassaṃvṛttaḥ paśya lakṣmaṇa || 56 ||

adyaiva sarvabhūtānāṃ rakṣasāmabhavāya ca |

saṃhṛtyaiva śaśijyotsnāṃ mahānsūrya ivoditaḥ || 57 ||

saṃhṛtyaiva guṇānsarvānmama tejaḥ prakāśate |

naiva yakṣā na gandharvā na piśācā na rākṣasāḥ || 58 ||

kinnarā vā manuṣyā vā sukhaṃ prāpsyanti likṣmaṇa |

mamāstrabāṇasampūrṇamākāśaṃ paśya lakṣmaṇa || 59 ||

nissampātaṃ kariṣyāmi hyadya trailokyacāriṇām |

sanniruddhagrahagaṇamāvāritaniśākaram || 60 ||

vipraṇaṣṭānalamarudbhāskaradyutisaṃvṛtam |

vinirmathitaśailāgraṃ śuṣyamāṇajalāśayam || 61 ||

dhvastadrumalatāgulmaṃ vipraṇāśitasāgaram |

trailokyaṃ tu kariṣyāmi saṃyuktaṃ kālakarmaṇā || 62 ||

na tāṃ kuśalinīṃ sītāṃ pradāsyanti mameśvarāḥ |

asminmuhūrte saumitre mama drakṣyanti vikramam || 63 ||

nākāśamutpatiṣyanti sarvabhūtāni lakṣmaṇa |

mama cāpaguṇonmuktairbāṇajālairnirantaram || 64 ||

arditaṃ mama nārācairdhvastabhrāntamṛgadvijam |

samākulamamaryādaṃ jagatpaśyādya lakṣmaṇa || 65 ||

ākarṇapūrṇairiṣubhirjīvalokaṃ durāvaraiḥ |

kariṣye maithilīhetorapiśācamarākṣasam || 66 ||

mama roṣaprayuktānāṃ sāyakānāṃ balaṃ surāḥ |

drakṣyantyadya vimuktānāmatidūrātigāminām || 67 ||

naiva devā na daiteyā na piśācā na rākṣasāḥ |

bhaviṣyanti mama krodhāttrailokye vipraṇāśite || 68 ||

devadānavayakṣāṇāṃ lokā ye rakṣasāmapi |

bahudhā na bhaviṣyanti bāṇaughaiśśakalīkṛtāḥ || 69 ||

nirmaryādānimānlokānkariṣyāmyadya sāyakaiḥ |

hṛtāṃ mṛtāṃ vā saumitre na dāsyanti mameśvarāḥ || 70 ||

tathārupāṃ hi vaidehīṃ na dāsyanti yadi priyām |

nāśayāmi jagatsarvaṃ trailokyaṃ sacarācaram || 71 ||

ityuktvā roṣatāmrākṣo rāmo niṣpīḍya kārmukam |

śaramādāya sandīptaṃ ghoramāśīviṣopamam || 72 ||

sandhāya dhanuṣi śrīmānrāmaḥ parapurañjayaḥ |

yugāntāgniriva kruddha idaṃ vacanamabravīt || 73 ||

yathā jarā yathā mṛtyuryathā kālo yathā vidhiḥ |

nityaṃ na pratihanyante sarvabhūteṣu lakṣmaṇa || 74 ||

tathāhaṃ krodhasaṃyukto na nivāryo'smi sarvathā |

pureva me cārudantīmaninditāṃ diśanti sītāṃ yadi nādya maithilīm |

sadevagandharvamanuṣyapannagaṃ jagatsaśailaṃ parivartayāmyaham || 75 ||

ityārṣe śrīmadrāmāyaṇe vālmīkīya ādikāvye araṇyakāṇḍe catuḥṣaṣṭitamassargaḥ ||